Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 673/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2009-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 68 poz 436
law: Ustawa z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia uprawnień kombatanckich -skargę oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 673/08

U Z A S A D N I E N I E

Przedmiotem skargi H.H. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., Nr [...] – utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r., Nr[...], odmawiającą przywrócenia w/w uprawnień kombatanckich, których został pozbawiony decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...]r., Nr [...] utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...]r., Nr[...].

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25.04.1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. Nr 68, poz. 436/ w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371/.

W uzasadnieniu decyzji przytoczył, że decyzją z dnia [...] r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [....]r., Nr[...], Kierownik Urzędu pozbawił H.H. uprawnień kombatanckich przyznanych mu orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w K. z dnia [...]r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od sierpnia 1946 r. do grudnia 1947 r. w ramach Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej /ORMO/.

Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 18.06.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1501/00 oddalił skargę H.H. na powołaną już decyzję z dnia [...]r., pozbawiającą go uprawnień kombatanckich.

Następnie H.H. wystąpił do Kierownika Urzędu o ponowną weryfikację jego uprawnień kombatanckich i podał, że jednostka ORMO, w której służył, brała udział w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii /dalej UPA/. Nowe żądanie organ potraktował jako wniosek o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. Decyzją z dnia [...]r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...]r., Nr[...], Kierownik odmówił uchylenia poprzednich decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Dnia [...]r. H.H. wystąpił do Kierownika Urzędu o przywrócenie uprawnień kombatanckich i wskazał, że brał udział w walkach z UPA, zaś walki te toczyły się pod dowództwem wojskowym. Powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.08.2001 r. z tezą: Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z UPA i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Postanowieniem z dnia 15.12.2005 r. Kierownik Urzędu, opierając się na art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie, po czym decyzją z dnia [...]r. uchylił własną decyzję z dnia [...]r. i decyzję ją poprzedzającą z dnia [....]r. o odmowie uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich oraz decyzję z dnia [...]r. i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...]r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, a poza tym orzekł, że H.H. zachował uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZW ZBoWiD w K. z siedzibą w J. za okres od [...]r. do [....]r. za udział w walkach z UPA.

Kolejną decyzją z dnia [...]r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...]r., Kierownik Urzędu stwierdził nieważność decyzji z dnia [...]r. Na decyzję z dnia [...] r. H.H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 13.11.2007 r., sygn. akt II SA/Rz 451/07 orzekł jak niżej:

I. uchylił decyzję z dnia [...]r. i decyzję ją poprzedzającą z dnia [...]r. w części stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...]r. uchylającej decyzję z dnia [...]r. i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...]r.;

II. skargę oddalił w pozostałym zakresie.

Oddalenie skargi odnosiło się do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r. o pozbawieniu H.H. uprawnień kombatanckich i rozstrzygnięcia, że zachował uprawnienia kombatanckie.

We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd nakazał organowi wyjaśnić, czy decyzja z dnia [...]r. jest dotknięta wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a., a dodatkowo zwrócił uwagę na żądanie skarżącego zawarte w jego piśmie z dnia [...]r. oraz na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6.02.2002 r., III RN 210/00.

W Piśmie z dnia [...]r., H.H. wskazał, że jego wniosek z dnia [...]r. dotyczy przywrócenia uprawnień kombatanckich w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25.04.1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. Nr 68, poz. 436/.

Decyzją z dnia [...]r. Kierownik Urzędu odmówił H.H. przywrócenia uprawnień kombatanckich. Wymieniony w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wniosek skarżącego zgodnie z jego żądaniem Kierownik Urzędu rozpatrzył na tle unormowania zawartego w art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25.04.1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. Nr 68, poz. 436/ i rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz. U. Nr 116, poz. 745/.

Z powołanego przepisu ustawy wynika, że Kierownik Urzędu przywraca uprawnienia kombatanckie z urzędu w przypadkach, w których decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich była w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa oraz że przywrócenie uprawnień kombatanckich z innych przyczyn następuje na wniosek osoby uprawnionej złożony w Urzędzie.

Zdaniem Kierownika Urzędu nie zaistniały przyczyny uzasadniające przywrócenie H.H. uprawnień kombatanckich. Wymieniony został pozbawiony uprawnień kombatanckich decyzją ostateczną z dnia [...]r.

Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie w wyroku z dnia 18.06.2002 r. wskazał, iż w/w decyzja była zgodna z prawem. Zgromadzone dowody nie wykazały, aby do strony mogła być stosowana przesłanka zachowania uprawnień kombatanckich określona w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ...

Przepis ten za działalność kombatancką uznaje: uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. H.H. nie wykazał, że podczas służby w ORMO brał udział w walkach w tego rodzaju formacjach.

Okoliczność ta ma zresztą znaczenie drugorzędne, bowiem nawet udokumentowany udział w walkach z oddziałami UPA w szeregach MO i ORMO nie upoważnia do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Poza tym zainteresowany nie wykazał, aby spełniał pozostałe przesłanki przewidziane w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, stwarzające możliwość przywrócenia uprawnień kombatanckich. Nadto trzeba mieć na względzie, że przepisy ustawy o kombatantach ... przewidują sytuacje, w których Kierownik Urzędu zobowiązany jest do pozbawienia bądź odmowy przywrócenia uprawnień kombatanckich osoby, w stosunku do której wszczęto postępowanie weryfikacyjne, a jedną z takich sytuacji przewiduje art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy, w myśl którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób na rzez suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. H.H. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Wymieniony w latach 1946-1947 pełnił służbę w ORMO i jak wynika z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej z dnia 19.05.1997 r. w podanym okresie czasu brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej.

To samo podał zainteresowany w deklaracji członkowskiej ZBoWiD i w życiorysie.

W świetle przytoczonych okoliczności uzasadniony jest wniosek, że H.H. podczas pełnienia służby w ORMO wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych.

Organ przedstawioną kwestię wzmacniał tezą NSA wyrażoną w wyroku z dnia 25.02.1999 r., sygn. akt V SA 1663/98, powołał się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.02.1994 r., sygn. akt K 15/93, OTK ZU 1994/1/4.

W konkluzji tego wywodu organ stwierdził, że zaistnienie negatywnej przesłanki prowadzącej do pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl art. 21 ust. 2 ustawy o kombatantach wyłącza zastosowanie przesłanki pozytywnej przyznania uprawnień z tytułów wskazanych w ustawie, nawet jeśli fakty i okoliczności uzasadniające nabycie uprawnień zostały udokumentowane.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie za pośrednictwem Kierownika Urzędu, skarżący H.H. reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego G.R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Wniosek kasacyjny zasadzał na zarzutach naruszenia prawa procesowego, tj. art. 7 i 77, art. 80, art. 10 i 81 k.p.a. oraz na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371, z późn. zm./, dalej: ustawa o kombatantach.

Rozwijając przedstawione zarzuty wyjaśnił, że stwierdzenie organu, iż to skarżący zwalczał organizacje niepodległościowe pozbawione jest jakichkolwiek podstaw prawnych.

Takie ustalenie poczynił organ na podstawie oświadczenia skarżącego, iż brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem.

Pojęcie "reakcyjne podziemie" nie ma żadnej wartości prawnej, nie jest zwrotem normatywnym, lecz propagandowym, czy też publicystycznym charakterystycznym dla owych czasów, które to określenie odnoszono do przeciwników "władzy ludowej". Posłużył się tym określeniem skarżący, ale tylko w celu skorzystania z uprawnień, jakie dawało członkostwo w ZBoWiD.

Oznacza to, iż na takiej przesłance organ nie powinien się opierać, lecz powinien ustalić kiedy i jakie osoby lub organizacje niepodległościowe działały w okolicach Sanoka w okresie, gdy skarżący służył w ORMO oraz, że w ramach ORMO skarżący brał udział w działaniach śledczych lub operacyjnych wymierzonych bezpośrednio przeciwko takim podmiotom. Organ takich ustaleń nie poczynił i tym samym naruszył art. 7 i 77 k.p.a. Skarżący pisząc o uczestniczeniu w walkach z reakcyjnym podziemiem miał na myśli oddziały UPA /wyjaśnienie z dnia 14.08.2000 r./. Skarżący dodał, iż ciężar dowodu w poruszonej kwestii spoczywał na organie i powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z roku 2004, sygn. akt II SA/Kr 2385/2000, Lex Polonica nr 367125 z tezą "Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zanim utrzyma lub odbierze uprawnienia kombatanckie, powinien przeprowadzić postępowanie, mające na celu zweryfikowanie okoliczności, na podstawie których uprawnienia kombatanckie są przyznawane lub odbierane".

Skarżący w dalszej części skargi zamieścił passus: "Pamiętać też trzeba, że nie jest to postępowanie, w którym skarżący się ubiega o przyznanie uprawnień. W takim przypadku jest całkowicie uzasadnione żądanie od skarżącego dowodowego wykazania okoliczności uzasadniających uznanie go za kombatanta, czego normatywnym wyrazem jest treść art. 22 ust. 1 ustawy. Tymczasem w niniejszym postępowaniu chodzi o cos innego, a mianowicie >>o merytoryczną ocenę tego, czy w świetle nowej regulacji materialno-prawnej wnioskodawca zachowuje uprawnienia kombatanckie<<. W razie pozytywnego rozstrzygnięcia tej kwestii wnioskodawcy przysługiwałoby >>przywrócenie uprawnień kombatanckich<<, a nie bezpośrednia weryfikacja decyzji pozbawiającej uprawnień". Powołał się na uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6.02.2002 r., III RN 210/2000.

Dodał, że domaganie się przywrócenia uprawnień nie jest żądaniem ich pierwotnego przyznania, lecz kwestionowaniem ich odebrania. W istocie jest to więc postępowanie sprawdzające, czy pozbawienie uprawnień było uzasadnione, zatem to organ powinien wykazać, że istnieją ujemne przesłanki pozbawiające określoną osobę uprawnień z przyczyn wyraźnie wskazanych.

W piśmie z dnia 21.05.2003 r. IPN potwierdził, że członkowie ORMO brali udział w walkach z UPA na terenie powiatów leskiego i sanockiego i to w grupach operacyjnych dowodzonych przez Wojsko Polskie.

Rekapitulując te wywody stwierdził, że organ w sposób rażący wykroczył poza granice dopuszczalnej swobody w ocenie dowodów i tym samym naruszył art. 80 k.p.a. i w konsekwencji błędnie zastosował art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach.

Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. motywował tym, że organ w sprawie o przywrócenie uprawnień kombatanckich nie zgromadził żadnego nowego materiału dowodowego.

Wszystkie dowody, na które powołał się organ zostały zebrane w innych postępowaniach.

Odwołując się do materiału dowodowego z innego postępowania w istocie organ odwołał się do faktów znanych mu z urzędu i w takiej sytuacji na podstawie art. 77 § 4 k.p.a. powinien powiadomić o tym skarżącego, ale tego nie uczynił. Skoro tego nie uczynił, to jedynym wyrazem zapewniania udziału skarżącemu w postępowaniu było zapoznanie skarżącego ze zgromadzonymi dowodami, a przynajmniej powiadomienie go o zakończeniu postępowania dowodowego i umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań jeszcze przed wydaniem decyzji poprzez wskazanie miejsca i czasu, w którym można się z nimi zapoznać. Skoro zatem skarżący nie był o tym pouczony, to stosownie do art. 81 k.p.a., nie można mu przypisywać działalności udziału w ramach ORMO w zwalczaniu organizacji niepodległościowych.

Naruszenie powołanych przepisów daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego /art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a./.

Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko i wywody zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a. wyjaśnił, że sprawa nie dotyczy pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich, lecz przywrócenia tych uprawnień. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący prowadził działalność kombatancką bądź równorzędną z kombatancką oraz podlegał represjom określonym w ustawie o kombatantach.

Zgromadzone dowody nie wykazały, aby do skarżącego miały zastosowanie przesłanki określone w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach.

Zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zdaniem organu nie miał wpływu na wynik sprawy, bo Kierownik Urzędu wydając decyzję opierał się na materiale dowodowym zebranym w trakcie postępowania weryfikacyjnego, które zakończyło się wydaniem decyzji o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich i wówczas organ umożliwił skarżącemu zapoznanie się z materiałem dowodowym. Nieistotny jest również zarzut, iż to organ nie wyjaśnił z kim walczył skarżący w ramach ORMO, a w szczególności nie wyjaśnił, czy reakcyjne podziemie to były polskie organizacje niepodległościowe. Nawet w przypadku uznania, że skarżący w ramach ORMO brał udział tylko w walkach z UPA to stwierdzić należy, iż w sprawie nie byłoby podstaw do przywrócenia stronie uprawnień kombatanckich.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, że wojewódzki sąd administracyjny kontroluje zaskarżony akt administracyjny pod względem zgodności z prawem. Wynika to z zasady ustrojowej, określonej w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm./. Zakres tej kontroli określa m. innymi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm./, zwanej dalej skrótem p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to zaś znaczy, że z urzędu bierze pod uwagę istotne naruszenia prawa o jakich nie wspomniano w skardze. Natomiast art. 133 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy /administracyjnej i sądowej/.

Stan faktyczny sprawy wynikający z akt administracyjnych jest następujący:

Z zaświadczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację /ZBoWiD/ z dnia [...]r., Nr [...] wynika, iż skarżącemu przyznano uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walkach o utrwalanie władzy ludowej, a dalej podano, że jako członek Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej /ORMO/ uczestniczył w tego rodzaju walkach w okresie 29.08.1946 r. do 31.12.1947 r. Taka sama informacja zawarta jest w zaświadczeniu Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej /MO/ w K. z dnia [...]r., Nr[...], w którym podano, iż walczył z reakcyjnym podziemiem. W deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia [...]r. skarżący podał: "Wraz z Milicją Obywatelską i Wojskiem Polskim w szeregach ORMO brałem udział w walce z bandami UPA, pod dowództwem Wojska Polskiego ob. Ś. w miejscowościach P., R. i inne aż do czasu zlikwidowania band".

Podał też, że w dniu [...]r. "brał czynny udział w zabezpieczaniu urn wyborczych" w okresie wyborów do Sejmu.

Informację o uczestnictwie w walkach UPA, skarżący zamieścił również w piśmie z dnia 10.03.200 r., czyli w toku postępowania weryfikacyjnego /k. 14 akt adm./.

Decyzją z dnia [...]r., Nr[...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych /dalej: Kierownik Urzędu/ pozbawił H.H. s. A. /ur. [...]/ uprawnień kombatanckich, bo uprawnienia od ZBoWiD otrzymał wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. /k. 16 akt adm./

Wskazaną decyzję Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzją z dnia [...]r., Nr [...]/k. 20 akt adm./.

Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 18.06.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1501/00 oddalił skargę H.H. na decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...]r. pozbawiającą go uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd m. innymi wskazał, że ORMO nie była organizacją zmilitaryzowaną, była to organizacja społeczna o charakterze pozamilitarnym, zatem nawet udział w ramach tej organizacji w walkach z UPA nie mógł stanowić podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950, ze zm./. Skarżący został pozbawiony uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy, bo od ZBoWiD-u uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walk o utrwalanie władzy ludowej, a nie wykazał innego tytułu określonego w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 powołanej ustawy.

We wniosku z dnia [...] r., skierowanym do Kierownika Urzędu skarżący wniósł o ponowną weryfikację, gdyż jak napisał nie utrwalał władzy ludowej, lecz walczył z bandami UPA, a do ORMO był zwerbowany.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Kierownik Urzędu rozpatrzył ten wniosek na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach z 1991 r. i odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...]r. pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich, gdyż ORMO nie było organizacją zmilitaryzowaną w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach /k. 45 akt adm./. Wymieniona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...]r., Nr [...]/k. 52 akt adm./.

W następnym wniosku z dnia [...]r., wniósł o przywrócenie uprawnień kombatanckich i podkreślił, że jako członek ORMO walczył z bandami UPA, ale pod komendą oficerów Wojska Polskiego B.W. i Ś. /k. 55-54 akt adm./.

W toku postępowania skarżący doręczył organowi pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...]r., Nr [...] stwierdzające, że Oddziałowe Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w R. posiada dokumenty potwierdzające udział funkcjonariuszy ORMO w grupach operacyjnych dowodzonych przez MO, UB lub WP, ale nie posiada dokumentów potwierdzających istnienie samodzielnych grup operacyjnych ORMO, ani skoszarowania takich formacji przy posterunkach MO /k. 66 akt adm./.

Kierownik Urzędu po uprzednim wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją z dnia [...]r., Nr [...] o odmowie uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, decyzją z dnia [...]r. Nr [....]orzekł jak niżej:

1) uchylił swoje wcześniejsze decyzje, tj. w/w z dnia [...]r. i decyzję ją poprzedzającą z dnia [....]r., Nr [....] oraz decyzję z dnia [...]r., Nr [...] i poprzedzającą z dnia [....]r., Nr [...] o pozbawieniu H.H. uprawnień kombatanckich,

2) stwierdził, że H.H. zachował uprawnienia kombatanckie przyznane mu przez ZBoWiD z tytułu udziału w walkach z UPA /k. 76 akt sądowych/.

Decyzją z dnia [...]r., Nr[....], Kierownik Urzędu stwierdził nieważność swojej decyzji z dnia [...] r.

Decyzję z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzją z dnia [....]r., Nr [...]/k. 82, 87 akt adm./.

Na skutek skargi H.H. od decyzji z dnia [...]r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawomocnym wyrokiem z dnia 13.11.2007 r., sygn. akt SA/Rz 451/07 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]r. w części stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [....]r., Nr [....] uchylającej decyzje Kierownika Urzędu z dnia [...]r., Nr [...] i utrzymana nią w mocy decyzję z dnia [...] r., Nr[...], a w pozostałym zakresie skargę oddalił. /k. 101 i 109 akt sądowych/.

Po tym wyroku, pozostała w obrocie prawnym decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...]r. pozbawiająca H.H. uprawnień kombatanckich /k. 20 akt adm./ oraz wyłączono z obrotu prawnego stwierdzenie zawarte w decyzji z dnia [...]r. /k. 76 akt adm./ w przedmiocie zachowania przez w/w uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu wyroku z dnia [...]r. /k. 97 akt adm./, Sąd wskazał, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w zakresie określonym w punkcie I wyroku, organ wyjaśnił, czy decyzja z dnia [...]r. uchylająca decyzje z dnia [...]r. i [...]r. jest dotknięta wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. i w zależności od tego ponownie w tym zakresie rozstrzygnie sprawę, a w uzasadnieniu decyzji wskaże szczegółowe motywy rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd jednocześnie wskazał, aby organ zwrócił uwagę na żądanie skarżącego zawarte w jego piśmie z dnia [...]r. /k. 55-54 akt adm./ oraz na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6.02.2002 r., III RN 210/00, OSNAPiUS, Nr 17/2002, poz. 397/.

Na wezwanie Kierownika Urzędu skarżący w piśmie z dnia [...]r. /k. 112 akt adm./ wyjaśnił, że jego wniosek z dnia [...] r. dotyczył przywrócenia uprawnień kombatanckich w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 25.04.1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. nr 68, poz. 436/ i w takim zakresie jego wniosek został rozpatrzony przez w/w organ.

Przechodząc do istoty sprawy, w pierwszej kolejności należy nawiązać do art. 2 ust. 1-3 powołanej wyżej ustawy zmieniającej z dnia 25.04.1997 r., który ma następujące brzmienie:

Ust. 1 - Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przywraca uprawnienia kombatanckie z urzędu w przypadkach, w których decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich była w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa,

Ust. 2 – przywrócenie uprawnień z innych przyczyn niż określone w ust. 1 następuje na wniosek osoby uprawnionej złożony w Urzędzie Kombatantów i Osób Represjonowanych,

Ust. 3 – do spraw związanych z przywróceniem uprawnień kombatanckich stosuje się odpowiednio art. 22 i 25 ustawy, o której mowa w art. 1, z tym, że rekomendacja stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji nie jest wymagana.

Art. 2 ust. 1 powołanej noweli, w przedmiotowej sprawie administracyjnej nie miał zastosowania.

Przepisy art. 2 ust. 2 i 3 ustawy zmieniającej zostały uszczegółowione przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz. U. nr 116, poz. 745/, dalej jako rozporządzenie. Wskazane rozporządzenie zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej określonej w art. 25 ust. 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371, z późn. zm./, nazwanej dalej ustawą kombatancką. Zakres delegacji obejmuje upoważnienie do wydania przez Prezesa Rady Ministrów szczegółowych zasad i trybu postępowania m. innymi w sprawach dotyczących przywracania uprawnień kombatanckich w stosunku do osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4.

Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową Wojsku Polskim w okresie 10.05.1945 – 30.06.1947 r.

Do przedmiotowej sprawie odnoszą się w szczególności § 10 pkt 1 i § 11 rozporządzenia.

Niesporna jest kwestia, iż skarżący prawomocną decyzją z dnia [...]r., Nr [...] został pozbawiony uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w K. z tytułu "utrwalania władzy ludowej" w ramach ORMO w okresie od 29.08.1946 r. do 31.12.1947 r.

We wniosku z dnia [...]r. wniósł w trybie § 10 pkt 1 rozporządzenia wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich i w uzasadnieniu wniosku podał, że jako członek ORMO walczył pod dowództwem oficerów Wojska Polskiego z oddziałami UPA zatem w takiej sytuacji powinien mieć przywrócone uprawnienia kombatanckie, bo legitymuje się działalnością określoną w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej.

Przepis ten stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. ORMO nie była organizacją militarną i do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 13.06.1967 r. – Dz. U. Nr 23, poz. 108, nie była organem utworzonym aktem prawa powszechnie obowiązującego. Była to organizacja społeczna, powstała w 1946 r. jako organizacja paramilitarna w celu współdziałania z Milicją Obywatelską w zakresie utrzymania porządku i spokoju publicznego.

Także Milicja Obywatelska nie była organem zmilitaryzowanym. /por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.10.1999 r., III RN 93/99 – OSNAPiUS Nr 15/2000, poz. 572/. Nota bene poruszonej kwestii skarżący nie kwestionuje.

Żądanie zawarte we wniosku skarżący opiera de facto na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29.08.2001 r., III RN 132/00 – OSNAPiUS Nr 5/2000, poz. 101 o tezie: "Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazu został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /jednolity tekst Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950, ze zm./." Skarżący nie wykazał, że jako członek ORMO stosownym rozkazem został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej desygnowanej do walki z UPA. Z informacji Instytutu Pamięci Narodowej – Oddziału w R. z dnia [...]r. /k. 66 akt adm./ wynika, że Instytut nie posiada dokumentów stwierdzających istnienie samodzielnych grup operacyjnych ORMO, ani skoszarowania takich formacji przy posterunkach MO. Poza tym zdaniem Sądu nie można utożsamiać sytuacji członka ORMO z sytuacją milicjanta, bowiem tego drugiego wiązały rozkazy, co nie można odnosić do członka organizacji społecznej działającej bez aktu prawnego powszechnie obowiązującego.

Art. 2 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 25.04.1997 r. stanowi, że do spraw związanych z przywróceniem uprawnień kombatanckich stosuje się odpowiednio art. 22 ustawy o kombatantach, który został uszczegółowiony w § 11 rozporządzenia.

Z powołanych przepisów wyraźnie wynika, że ciężar dowodu /onus probandi/ spoczywa na wnioskodawcy, co potwierdza sformułowanie "wniosek powinien przedstawiać dowody stanowiące podstawę zasadności wniosku". Taki też pogląd zaprezentował Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22.02.2001 r., III RN 77/00 – OSNAPiUS Nr 15/2001, poz. 475, w którym stwierdził, że ciężar dowiedzenia okoliczności uzasadniających uzyskanie uprawnień kombatanckich spoczywa zawsze na osobie, która ubiega się o tego rodzaju uprawnienia.

Przemawia za tym również § 17 rozporządzenia, z którego wynika, że w zakresie nie uregulowanym w rozporządzeniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego /k.p.a./.

Skoro kwestię na kim spoczywa ciężar dowodu określa § 11 rozporządzenia, zatem wyłącza stosownie art. 77 § 1 k.p.a.

Z przedstawionych względów Sąd podzielił stanowisko Kierownika Urzędu, że istniejący materiał dowodowy nie dawał podstaw do przywrócenia uprawnień kombatanckich, bowiem skarżący nie wykazał tytułu z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej i tym samym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Z tego względu i na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.

Dalsza argumentacja Kierownika Urzędu, że skoro skarżący w deklaracji członkowskiej ZBoWiD podał, że po wstąpieniu do ORMO brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w okolicach S., zatem podczas pełnienia służby w organach ORMO wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, nie znajduje żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach administracyjnych, przeto tego rodzaju rozważania były zdaniem Sądu zbyteczne. Pojęcie "utrwalania władzy ludowej" według ustawodawcy Polski Ludowej było pojęciem zbyt ogólnym i pojemnym, bowiem do tej kategorii wliczano zarówno walkę z organizacjami niepodległościowymi, jak również walkę z UPA oraz inne działania nie mające też związku ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych. Z kolei podawanie w dokumentach wymaganych przez ZBoWiD określenia "walka z reakcyjnym podziemiem", częstokroć było podyktowane li tylko względami uzyskania członkostwa w ZBoWiD, które przynosiło określone przywileje. Skarżący w żadnym piśmie nie wskazał kogo miał na myśli pisząc w deklaracji o walce z "reakcyjnym podziemiem". Z tego względu zarzuty podniesione w skardze i dotyczące tej kwestii są uzasadnione, ale nie miały wpływu na wynik sprawy.

Także dalsze zarzuty podniesione w skardze nie miały wpływu na wynik sprawy.

Istniejący w aktach administracyjnych materiał dowodowy obejmuje dokumenty, które sporządził sam skarżący lub takie dokumenty przedłożył albo posiadał ich odpisy, życiorys, zaświadczenie KW MO w Krośnie, deklaracja członkostwa ZBoWiD, zaświadczenie o przynależności do ZBoWiD-u, wydane decyzje i wyroki Sądu, pismo IPN z dnia 21.05.2003 r./. W takim stanie rzeczy zarzut naruszenia art. 10 § 1, art. 77 § 4, art. 81, art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., nie miał wpływu na wynik sprawy. Są to, zdaniem Sądu, zarzuty formalne, w których nie wykazano, że wskazane naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. /por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 25.04.2005 r., FPS 6/04 – ONSAiWSA Nr 4/2005, poz. 66 oraz wyrok NSA z dnia 18.05.2006 r., II OSK 831/05 – ONSAiWSA Nr 6/2006, poz. 157/.

Jak to już Sąd wyjaśnił, to skarżący nie przedstawił dowodu, iż był skierowany do specjalnej grupy operacyjnej, która była skoszarowana i przeznaczona do walk z UPA pod dowództwem Wojska Polskiego, zatem zarzut błędnej oceny materiału dowodowego /art. 80 k.p.a./ jest niezasadny.