Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 856/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 157 par. 3, art. 30 par. 3, ar. 32, art. 29
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 42, art. 95 par. 1 i 2, art. 106, art. 38
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Leszek Kamiński (spr.) Protokolant Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Gospodarki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 2216/10 w sprawie ze skargi ... Sp. z o. o. z siedzibą w Sędziszowie Małopolskim reprezentowanej przez kuratora na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 13 października 2010 r. nr BOL-II-461-47-09-MW/10, L.dz.1782 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz ... Sp. z o. o. z siedzibą w Sędziszowie Małopolskim kwotę 150 ( sto pięćdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2216/10, po rozpoznaniu sprawy ze skargi ... Sp. z o.o. z siedzibą w Sędziszowie Małopolskim, reprezentowanej przez kuratora, uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia 13 października 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia 5 maja 2010 r., nr BOL-I-461-47-09-IK/10.

W motywach wyroku Sąd powołał się na następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Decyzją z dnia 5 maja 2010 r. Minister Gospodarki odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr 18 z dnia 15 października 1949 r. w części dotyczącej ... Sp. z o.o. w Sędziszowie Małopolskim., zw. dalej Spółką.

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia 4 grudnia 2009 r. Spółka, reprezentowana przez kuratora, wniosła o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr 18 z dnia 15 października 1949 r. w części dotyczącej ... Sp. z o.o. w Sędziszowie Małopolskim.

Organ podniósł, że wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności może skutecznie domagać się jedynie strona w rozumieniu art. 28 k.p.a. Osoba prawna może być reprezentowana jedynie przez powołane zgodnie z przepisami organy, tj. zarząd. Gdy spółka nie może prowadzić swoich spraw z powodu braku powołanych organów, Sąd w trybie art. 42 k.c. ustanawia dla niej kuratora. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w Rzeszowie XII Wydział KRS postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2007 r. ustanowił dla spółki kuratora w osobie J. P. i upoważnił "do prowadzenia postępowań reprywatyzacyjnych oraz podjęcia czynności mających na celu dokonanie wyboru statutowych władz spółki". Wskazane czynności jako mieszczące się w granicach jego umocowania wywołują skutek bezpośredni dla przedmiotowej spółki.

Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej złożył adwokat J.F. podnosząc, że jest legitymowany do występowania w imieniu Spółki, złożył pełnomocnictwo z dnia 2 grudnia 2009 r. udzielone przez kuratora J. P.. Niewątpliwie kurator został upoważniony do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności, nie ma jednak uprawnień do przenoszenia przysługujących mu uprawnień na rzecz innych osób. Tym samym udzielenie pełnomocnictwa adwokatowi do reprezentowania spółki wykracza poza granice umocowania, a w konsekwencji nie pociąga skutków bezpośrednio dla reprezentowanego. Zdaniem organu, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Przemysłu Lekkiego nr 18 z dnia 15 października 1949 r. nie został skutecznie złożony przez prawidłowo reprezentowaną Spółkę, lecz pochodzi od osoby nieuprawnionej, która nie legitymuje się interesem prawnym. Wobec stwierdzenia przez organ, że osoba składająca wniosek nie wykazała istnienia interesu prawnego po swojej stronie, odmówiono wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Od powyższej decyzji zostały złożone dwa wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy: jeden przez Spółkę reprezentowaną przez kuratora Jana Potockiego oraz drugi przez Spółkę reprezentowaną przez kuratora J. P. zastąpionego przez adwokata J. F..

Rozpoznając pierwszy z wniosków, Minister Gospodarki wydał w dniu 13 października 2010 r. (L.dz. 1781) decyzję, którą umorzył postępowanie odwoławcze w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., natomiast co do drugiego wydał w tym samym dniu, tj. 13 października 2010 r. (L.dz. 1782) odrębną decyzję, którą utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując argumentację zawartą w pierwszoinstancyjnej decyzji.

Ustanowionemu w sprawie kuratorowi powierzono także prowadzenie w imieniu spółki postępowań reprywatyzacyjnych. W ocenie Ministra, ustanowienie przez kuratora spółki pełnomocnika wykraczało poza zakres umocowania i nie mogło wywoływać skutku prawnego bezpośrednio dla reprezentowanej Spółki. W zakresie umocowania kuratora nie mieści się przenoszenie ściśle określonych w postanowieniu z dnia 19 kwietnia 2007 r. przysługujących mu uprawnień na inne osoby, wywodząc dalej, iż na przeszkodzie udzielenia dalszych pełnomocnictw stoi treść art. 106 k.c. w zw. z art. 109 k.c., stąd konieczna była odmowa wszczęcia postępowania nieważnościowego w oparciu o art. 157 § 3 k.p.a. Skargę na powyższą decyzję złożyła Spółka, reprezentowana przez kuratora zastąpionego przez pełnomocnika adwokata J. F., zarzucając przede wszystkim naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż czynność udzielenia pełnomocnictwa przez kuratora została dokonana z przekroczeniem umocowania, oraz art. 32 k.p.a. w zw. z art. 95 § 1 i 2 k.c., poprzez bezzasadne przyjęcie, że postanowienie Sądu Rejonowego w Rzeszowie XII Wydział KRS z dnia 19 kwietnia 2007 r. nie upoważnia kuratora sądowego J. P. do dokonania czynności prawnej udzielenia pełnomocnictwa, a także naruszenie art. 30 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że ustanowiony przez sąd kurator (przedstawiciel spółki) nie jest upoważniony do udzielenia pełnomocnictwa w związku z podejmowanymi przez niego czynnościami w postępowaniu administracyjnym,

Sąd Wojewódzki, rozpoznając skargę wyjaśnił, iż niniejsza sprawa powiązana jest ze sprawą rozpoznawaną na rozprawie w tym samym dniu, pod sygn. akt IV SA/Wa 2252/10). Obydwie skargi dotyczącą dwóch różnych formalnie decyzji administracyjnych, które jednak zostały wydane wskutek rozpatrzenia dwóch wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionych od tej samej decyzji Ministra Gospodarki z dnia 5 maja 2010 r. Ponadto podmioty, które owe wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy składały, to w istocie jedna i ta sama spółka, tj. ... Sp. z o.o., reprezentowana tutaj przez ustanowionego przez sąd kuratora J. P., zastępowanego przez adwokata. W normalnym toku instancji złożenie dwóch wniosków przez ten sam podmiot powinno skutkować rozpatrzeniem przez organ jednego środka odwoławczego, a dwa pisma procesowe winny być potraktowane łącznie jako jeden wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ze względu jednak na motywy organu przedłożone w uzasadnieniu decyzji z dnia 5 maja 2010 r. brak było podstaw do uznania nieważności zaskarżonej lub obydwu zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji.

Sąd Wojewódzki, uchylając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję doszedł do wniosku, że organ naruszył art. 157 § 3 k.p.a., odmawiając wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr 18 z dnia 15 października 1949 r. w części dotyczącej Spółki. Naruszenie owo było skutkiem wadliwego rozumienia zarówno postanowienia sądu cywilnego o ustanowieniu kuratora dla tej spółki, jak również nieprawidłowej wykładni przepisów regulujących kwestię ustanawiania pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym. Błędne rozumowanie organu na tych dwóch płaszczyznach doprowadziło do sytuacji, kiedy organ rozważał istnienie interesu prawnego po stronie pełnomocnika profesjonalnego opisanego z imienia i nazwiska jako osoby fizycznej, który w imieniu spółki złożył wniosek, zamiast po stronie zainteresowanej spółki.

Tymczasem z wnioskiem wystąpiła Spółka jako osoba prawna, z braku jednak powołanych organów niemogąca działać tak jak działają zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Stosownie do art. 30 § 3 k.p.a. strony niebędące osobami fizycznymi działają przez swych ustawowych lub statutowych przedstawicieli. Zasady reprezentowania osób prawnych są określone w art. 38 k.c. przez odesłanie do ustawy i ustanowionego na jej podstawie statutu. Przepis ten stanowi, że osoba prawna działa przez swoje organy. Dla ustalenia zasad przedstawicielstwa osób prawnych należy sięgnąć do przepisów ustawowych regulujących funkcjonowanie danych osób prawnych. W wypadku spółek będą to przepisy k.s.h. Powołany kodeks przewiduje, że spółka z o.o. działa poprzez ustawowego przedstawiciela, jakim jest zarząd. Dopiero, gdy wystąpi z różnych przyczyn brak tych organów, tj. w tym wypadku osób będących członkami zarządu, w imieniu spółki działa ustanowiony przez sąd kurator. Oznacza to, że w niniejszej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego wystąpiła spółka, a nie kurator ustanowiony w trybie art. 42 k.c., a tym bardziej adwokat ustanowiony przez kuratora. Jeśli zatem organ miał wątpliwości co do sposobu reprezentacji spółki, ewentualnie jaki podmiot wnosi o wszczęcie postępowania, mając na uwadze zasadę wyrażoną w art. 9 k.p.a., winien zwrócić się do wnioskodawcy o sprecyzowanie, kto składa podanie, a nie w sposób dowolny przyjmować, że jest nim adwokat jako prywatna osoba fizyczna.

Postanowienie Sądu Rejonowego w Rzeszowie XII Wydział KRS z dnia 19 kwietnia 2007 r. określiło zakres czynności kuratora, nie wskazało natomiast jak procesowo winien zachować się kurator, tj. w jaki sposób ma realizować te czynności. Było to zresztą zbędne, bowiem kuratora obejmują wszelkie reżimy, które odnosiłyby się do spółki, gdyby reprezentował ją zarząd. Tym samym nie było potrzeby, aby w postanowieniu zostało zawarte uprawnienie kuratora do udzielenia pełnomocnictwa procesowego profesjonalnemu pełnomocnikowi, co zarzucał organ w zaskarżonej decyzji. Takie uprawnienie wynika z ogólnych przepisów procesowych, a mianowicie stosownie do art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego udziału. Wobec powyższego, ponieważ stroną postępowania była spółka, nie zaś jak próbował dowodzić organ – J. F. jako osoba fizyczna, reprezentowana przez kuratora, mogła ona działać przez pełnomocnika. Swoboda w możliwości ustanowienia pełnomocnika i w wyborze tego pełnomocnika należała do strony, a kurator jedynie dokonał czynności udzielenia pełnomocnictwa procesowego. Wyłącznie mógł tej czynności dokonać kurator, bowiem zarząd nie działał.

Rozważania organu co do interpretacji art. 95 k.c., art. 106 k.c. i art. 109 k.c. dotyczą instytucji pełnomocnictwa materialnego, tymczasem reprezentowanie spółki w postępowaniu administracyjnym należy do sfery procesowej. Znajdą one zastosowanie posiłkowo wówczas, gdy przepisy proceduralne nie będą zawierały regulacji. Ponadto niektóre z nich w ogóle nie dotyczą sytuacji omawianej, jak art. 106 k.c. W ocenie Sądu, wystarczające do wykładni możliwości występowania pełnomocnika w sprawie, gdy stroną jest osoba prawna reprezentowana przez kuratora, nie zaś przez zarząd, są przepisy znajdujące się w k.p.a. oraz oczywiście w art. 42 k.c. Skutkiem nieprawidłowego zastosowania przepisów k.c., jak również niezastosowania przepisów k.p.a., organ doszedł do wadliwej konkluzji, że wnioskodawcą jest J. F. i z tego powodu odmówił wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Sąd Wojewódzki wskazał, że organ winien ponownie rozpatrzyć wniosek spółki jako osoby prawnej o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego zgodnie z intencją wyrażoną we wniosku, biorąc pod uwagę, że uprawnienie kuratora do działania w imieniu tej Spółki wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie XII Wydział KRS z dnia 19 kwietnia 2007 r. ustanawiającego dla omawianej Spółki kuratora w osobie Jana Potockiego.

W końcowej części uzasadnienia Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że postanowienie to stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz organy administracji publicznej, jednakże wobec wątpliwości co do zgodności tego orzeczenia z przepisami prawa zakres umocowania kuratora powinien być wyjaśniony przez podjęcie stosownych działań, takich jak np. uzyskanie wykładni tegoż orzeczenia lub nawet podjęcie działań w celu zbadania zgodności z prawem takiego wątpliwego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Wojewódzkiego zakres upoważnienia wskazany w postanowieniu narusza art. 42 § 2 k.c., którego treść wskazuje, że kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Natomiast z postanowienia Sądu Rejonowego wynika, że kurator został upoważniony przez Sąd również do prowadzenia postępowań reprywatyzacyjnych. Wobec powyższego, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, rozpatrzenie wniosku o stwierdzenie nieważności winno zostać poprzedzone działaniami zmierzającymi do wyjaśnienia istoty umocowania kuratora do reprezentowania spółki wynikającego z przytaczanego postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie. Jeżeli tak określony zakres uprawnień Jana Potockiego znajduje uzasadnienie w normie art. 42 § 2 k.c., będzie on uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa adwokatowi do reprezentowania spółki w niniejszym postępowaniu, w innym wypadku wniosek złożony przez Spółkę będzie dotknięty brakami formalnymi.

Skargę kasacyjną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2011 r. złożył Minister Gospodarki, zaskarżając wyrok w całości.

Wyrokowi temu zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, t.j.), zw. dalej p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 19 i art. 20 k.p.a. oraz art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazań co do dalszego postępowania obligujących organ do podjęcia "stosownych działań takich jak np. uzyskanie wykładni tegoż orzeczenia lub nawet podjęcie działań w celu zbadania zgodności z prawem takiego wątpliwego rozstrzygnięcia, tj. wskazań niekonkretnych i niejednoznacznych oraz niemożliwych do wykonania przez organ w zakresie jego właściwości (kompetencji), a poza tym zbędnych dla rozstrzygnięcia o przedmiocie niniejszej sprawy;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 157 § 3 k.p.a. polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr 18 z dnia 15 października 1949 r. w części dotyczącej ... Sp. z o.o. w Sędziszowie Małopolskim" lub, że co najmniej była ona przedwczesna, podczas gdy z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że organ był zobowiązany na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. wydać decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 157 § 3 k.p.a. oraz art. 29, 30 § 3 i 32 k.p.a. oraz art. 42 § 2 k.c. polegające na przyjęciu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie było możliwe stwierdzenie, czy kurator skarżącej Spółki - ustanowiony postanowieniem Sądu Rejonowego w Rzeszowie XII Wydział KRS z dnia 19 kwietnia 2007 r. upoważniającym tego kuratora do prowadzenia postępowań reprywatyzacyjnych oraz podjęcia czynności mających na celu dokonanie wyboru statutowych władz Spółki - mógł działać w imieniu tej Spółki w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, w tym ustanowić pełnomocnika do reprezentowania Spółki w tym zakresie co, w ocenie Sądu z uwagi na konieczność podjęcia działań w celu wyjaśnienia wątpliwości co do treści ww. postanowienia, oznaczało brak możliwości zbadania przez Sąd I instancji, czy w niniejszej sprawie istniały podstawy do wydania decyzji o odmowie wszczęcia ww. postępowania oraz świadczyło o tym, że rozstrzygnięcie organu było przedwczesne, podczas gdy z okoliczności niniejszej sprawy wynikało, że kurator skarżącej spółki nie mógł działać w imieniu tej spółki w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, w tym ustanowić pełnomocnika do reprezentowania spółki w tym zakresie, dlatego też w wyniku rozpatrzenia przedmiotowego wniosku z dnia 4 grudnia 2009 r. konieczne i uzasadnione było wydanie przez Ministra Gospodarki decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej wskazania Sądu Wojewódzkiego nie odpowiadają prawu, gdyż nakładają obowiązek, który leży poza zakresem kompetencji organu prowadzącego postępowanie (uzyskanie wykładni tegoż orzeczenia lub nawet podjęcie działań w celu zbadania zgodności z prawem takiego wątpliwego rozstrzygnięcia). Również przepisy Kodeksu postępowania cywilnego regulującego instytucję wykładni wyroków nie dają organowi takiej możliwości. Jednocześnie, w ocenie organu, podjęcie tych czynności nie było niezbędne do ceny zasadności wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego, bowiem kurator ustanowiony postanowieniem sądu do prowadzenia postępowań reprywatyzacyjnych oraz podjęcia czynności mających na celu dokonanie wyboru statutowych władz spółki nie miał upoważnienia do wystąpienia w imieniu skarżącej spółki o wszczęcie postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego, a tym samym nie miał upoważnienia do ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania spółki w tym zakresie.

Należało zatem ustalić, co było możliwe w okolicznościach niniejszej sprawy, bez podejmowania jakichkolwiek czynności wyjaśniających, czy kurator ten zarówno w świetle ww. postanowienia, jak i przepisu art. 42 k.c. był upoważniony do wystąpienia w imieniu skarżącej Spółki z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, a tym samym również ustanowienia pełnomocnika do działania w imieniu spółki w tym zakresie. Wobec posłużenia się przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie w sentencji przedmiotowego postanowienia o ustanowieniu kuratora sformułowaniem "postępowania reprywatyzacyjne", istniała możliwość, a nawet obowiązek, ustalenia - nie wychodząc poza granice związania tym orzeczeniem - znaczenia tego pojęcia w celu zweryfikowania zakresu upoważnienia kuratora do działania w imieniu spółki w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Określone w postanowieniu upoważnienie do prowadzenia postępowań reprywatyzacyjnych nie umocowało kuratora do działania w imieniu Spółki w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego, a tym samym do ustanowienia pełnomocnika do zastępowania Spółki w tym zakresie. Brak jest bowiem jakichkolwiek przesłanek do innego niż zgodnego z literalnym brzmieniem sentencji omawianego postanowienia odczytania treści tegoż rozstrzygnięcia. Ponadto, jakakolwiek rozszerzająca wykładnia użytego przez Sąd pojęcia "postępowania reprywatyzacyjne" pozostawałaby w sprzeczności z uzasadnieniem przedmiotowego postanowienia o ustanowieniu kuratora oraz z ratio legis regulacji art. 42 k.c.

W ocenie organu, niezależnie od zakresu uprawnień określonych w postanowieniu o ustanowieniu kuratora, zakres jego uprawnień może określać i określa wyłącznie art. 42 § 2 k.c. Kurator ustanowiony przed wszczęciem postępowania administracyjnego i nie w związku z tym postępowaniem jest kuratorem prawa materialnego, którego zakres praw i obowiązków określa ustawa, a dokładniej przepis art. 42 § 2 k.c. Nawet, jeśli postanowienie Sądu o ustanowieniu kuratora na podstawie art. 42 § 1 k.c. zawiera inny zakres niż określony w art. 42 § 2 k.c., to i tak zakres tych praw i obowiązków wyznacza k.c. Dlatego też, jeśli nawet taki kurator występuje w imieniu osoby prawnej z wnioskiem o wszczęcie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego albo czyni to umocowany przez takiego kuratora pełnomocnik, to należy przyjąć, że tak złożony wniosek należy potraktować jako wniosek osoby prawnej działającej bez organów (jako wniosek osoby nienależycie umocowanej). W związku z tym, w takim przypadku uprzedni brak wniosku z powyższych względów będzie powodował istotną wadliwość wszczęcia postępowania, przy czym brak ten w procedurze administracyjnej jest nieusuwalny. Tylko bowiem następczy brak organów powoduje zawieszenie postępowania i zobowiązuje organ z mocy art. 34 § 1 k.p.a. do wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie kuratora z art. 42 § 1 k.c., przy czym tak ustanowiony kurator będzie już kuratorem prawa procesowego ustanowionego na potrzeby toczącego się postępowania. W ocenie organu powyższe wnioski wynikają nie tylko z literalnego brzmienia omówionych przepisów, ale znajdują również uzasadnienie w ratio legis tych regulacji. Instytucja kuratora nie może być bowiem nadużywana i wykorzystywana w ten sposób, aby faktycznie zastępować organy osoby prawnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie, powołując argumenty jak w orzeczeniu Sądu Wojewódzkiego, wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów usprawiedliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku, aczkolwiek pierwszy z zarzutów jest w części trafny.

Naczelny Sąd Administracyjny, jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli, Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to zatem, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Zarzut naruszenia art. 153 w zw. z art. 141 § 4 zd. 2 p.p.s.a. jest w części trafny. Wprawdzie z treści przywołanego przepisu wynika tyko, że jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania i stwierdzić trzeba, że uzasadnienie wskazania takie zawiera, nie mniej przyznać trzeba rację autorowi skargi kasacyjnej, iż wskazania te nie mogą być zaakceptowane, jako odpowiadające prawu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres tych wskazań wykracza poza granice rozpoznawanej przez Sąd Wojewódzki sprawy, której przedmiotem była decyzja o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Sąd Wojewódzki, kontrolując wymienioną decyzję uznającą, że wniosek o stwierdzenie nieważności złożył podmiot nieuprawniony, winien zatem ograniczyć swoje oceny do tego, czy na wniosek tego podmiotu postępowanie winno być wszczęte, czy też nie. W zaskarżonym wyroku ocena taka została wyrażona i stała się przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji. Jak zasadnie też zauważył Sąd Wojewódzki opisane wyżej postanowienie Sądu Rejonowego w Rzeszowie, stosownie do art. 365 § 1 k.c. wiąże nie tylko strony, lecz i organy oraz sądy. Dopóki zatem orzeczenie to jest w obrocie prawnym, organ związany jest jego treścią.

Przesądzono zatem w zaskarżonym kasacyjnie wyroku o konieczności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności i wyrażono pogląd, że wnioskodawcą pozostaje Spółka, a nie pełnomocnik procesowy jako osoba fizyczna. W tym zakresie Sąd Wojewódzki wskazał, że organ ma rozpatrzyć wniosek Spółki jako osoby prawnej.

Pozostałe kwestie w omawianym przedmiocie, a to ocena roli kuratora w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, działającego w zastępstwie organów Spółki i udzielającego procesowego upoważnienia adwokatowi do prowadzenia sprawy, co w istocie dotyczy interesu prawnego wnioskodawcy, pozostaje już w granicach sprawy o stwierdzenie nieważności, która będzie się toczyła z wniosku Spółki. Dopiero ocena podmiotowych aspektów sprawy dokonana w toczącym się postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności może prowadzić do stosownych rozstrzygnięć w tym zakresie. Por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 147/10, LEX nr 952956.

W związku powyższym wyrażone przez Sąd Wojewódzki oceny i wskazówki dotyczące czynności, stanowiących przedmiot pierwszego zarzutu, które będą podejmowane w tym postępowaniu są co najmniej przedwczesne i nie wiążą organu, który będzie je prowadził.

Nie mogły natomiast zostać za usprawiedliwione zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 157 § 3 k.p.a., polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego nr 18 z dnia 15 października 1949 r. w części dotyczącej Spółki, powiązane z zarzutem naruszenia tegoż art. 157 § 3 k.p.a. oraz art. 29, 30 § 3 i 32 k.p.a. oraz art. 42 § 2 k.c., polegające na przyjęciu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie było możliwe stwierdzenie, czy kurator skarżącej mógł działać w imieniu tej Spółki w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia.

Powyższe zarzuty wywodzone z tezy, iż niejasne określenie zawarte w omawianym postanowieniu Sądu Rejonowego w Rzeszowie dotyczące postępowania reprywatyzacyjnego nie daje podstaw do żądania wszczęcia stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej - nie może zostać zaakceptowane.

Postępowanie reprywatyzacyjne, w przypadku nacjonalizacji lub komunalizacji majątku w drodze aktów administracyjnych, rozciąga się na postępowania administracyjne zmierzające do zniesienia tych aktów. Tego rodzaju postępowania zmierzają do w istocie zachowania prawa, przez zniesienie negatywnych skutków nacjonalizacji lub komunalizacji, następnym zaś dopiero etapem sprawy reprywatyzacyjnej jest najczęściej uzyskanie orzeczeń pozwalających na ponowne wejście w te prawa byłym właścicielom lub ich następcom prawnym. Z tego względu nie można podzielić poglądu organu, że zawarte w powyższym postanowieniu sformułowanie nie daje podstaw do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Kwestionowanemu zatem w skardze kasacyjnej wyrokowi Sądu Wojewódzkiego nie można skutecznie w tym zakresie zarzucić, iż naruszył art. 157 § 3 k.p.a., a zatem oba zarzuty naruszenia tego przepisu należało uznać za nieusprawiedliwione.

Z wymienionych wyżej względów, skarga podlegała na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddaleniu i aczkolwiek zarzut pierwszy sformułowano trafnie, to nie mógł on zostać uznany za usprawiedliwiony na tyle, aby powodować uchylenie zaskarżonego wyroku, skoro Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną również wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, mimo błędnego uzasadnienia. Jak też wyżej powiedziano, w zakresie oceny dotyczącej wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, organ nie jest związany omówionymi w treści niniejszego wyroku wytycznymi Sądu Wojewódzkiego. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.