Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1520/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Asesor Tomasz Dziuk, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 marca 2021r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2020 r., reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, K.R.W. (dalej: odwołująca, skarżąca), zwróciła się do Prezydenta Miasta S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem – S.N.. We wniosku wskazano, że skarżąca w przypadku spełnienia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna, ze skutkiem na dzień poprzedzający dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z dnia [...] r. [...] Prezydent Miasta S., przywołując w podstawie prawnej art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ, przyznał, że S.N. jest wdowcem i osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą konieczności stałej opieki i pomocy we wszystkich codziennych czynnościach w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalono też w toku postępowania, że skarżąca jest jedynym dzieckiem wymagającego opieki, i jest osobą niepracującą, a wynika to z konieczności sprawowania osobistej opieki na ojcem. Jednak, w ocenie organu, skarżąca spełnia negatywną przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b, zgodnie z którym świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba sprawującą opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłki opiekuńczego, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z akt sprawy wynika, iż decyzją z dnia [...] r. zmienioną decyzją z dnia [...] r. ustalono dla strony prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, w okresie od 1 lutego 2018 r. do 28 lutego 2021r. Organ stwierdził, że do chwili obecnej skarżąca nie złożyła oświadczenia z prośbą o uchylenie powyższej decyzji.

Dodatkowo cytując przepis art. 17 ustawy organ zwrócił uwagę, iż nie została też spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b, gdyż niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje od 65 roku życia. Organ wprawdzie przyznał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł o niezgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1b, niemniej w jego ocenie nie oznacza to usunięcia tego kryterium z ustawy oraz nie kreuje to nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Na potwierdzenie swego stanowiska organ przywołał treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, działając przez pełnomocnika, strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Zarzuciła decyzji organu pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy polegającej na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2004 r. stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 w zbiegu z art. 17 ust. 5 pkt. 1b, co w konsekwencji skutkowało że w sytuacji odwołującej nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna implikujący prawo do wyboru jednego ze świadczeń i doprowadziło w rezultacie do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

oraz naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Uwzględniając powyższe wniosła uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji oraz przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu podkreśliła, iż błędne zastosowano w sprawie normę prawną wyrażoną w art. 17 ust. 1b ustawy, pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13, który przesądził o niekonstytucyjności przepisu, warunkującego przyznanie świadczenia od czasu powstania niepełnosprawności. Zatem w takiej sytuacji nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej wnioskowanego świadczenia, na tej części zakwestionowanego przepisu. Stanowisko organu w tym zakresie jest nie do zaakceptowania, co potwierdza utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych.

Odnosząc się do kolejnej podstawy odmowy, odwołująca podkreśliła, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy, pomijając cel ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjmując, że fakt pobierania zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym organ naruszył również art. 27 ust. 5 ustawy, pomijając wyrażoną tam regułę wyboru. Wobec wystąpienia w sytuacji odwołującej zbiegu prawa do świadczeń, mogła bowiem dokonać wyboru jednego z nich. Na poparcie swego stanowiska odwołała się do licznych orzeczeń sądów administracyjnych i podniosła, że tego wyboru dokonała.

Zwróciła też uwagę na naruszenie przez organ przepisów procedury administracyjnej.

Podsumowując odwołująca stwierdziła, że wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o czym przesądza właściwe odczytanie i zinterpretowanie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznało odwołującej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudniania w celu sprawowania opieki nad ojcem w okresie od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Kolegium po przywołaniu treści przepisów stwierdziło, iż po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 ugruntowała się linia orzecznicza, według której po wejściu w życie tego wyroku nie można odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Dalej Kolegium stwierdziło, że z przepisu art. 17 ustawy wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga spełnienia kumulatywnie określonych przesłanek oraz braku przesłanek negatywnych, wymienionych w ust. 5 tego przepisu. Wskazując na zapis art. 27 ust. 5 ustawy Kolegium wskazało na regulację przy zbiegu do świadczeń. Dalej organ stwierdził, iż strona pobierała świadczenie - tj. zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. zmieniającej decyzję ustalającą dla strony prawo do tego zasiłku w okresie od 1 lutego 2018 r. do 28 lutego 2021 r. Jednak decyzją z dnia [...]r. organ pierwszej instancji uchylił stronie prawo do tego zasiłku. Tym samym w ocenie Kolegium, począwszy od dnia 1 października 2020 r. ustała przesłanka negatywna określona w art. 27 ust. 5 ustawy, uniemożliwiająca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Stąd też Kolegium stwierdziło, że stronie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2020 r., tj. od dnia uchylenia wymienionego prawa do zasiłku dla opiekuna, do dnia 28 lutego 2021 r. - tj. do dnia ważności orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Niepełnosprawności w S..

Skarżąca nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, działając przez pełnomocnika, skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżając ją w części, tj. w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od dnia 1 października 2020 r. i tym samym oddalającym przyznanie tego świadczenia od dnia 1 kwietnia 2020 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

- naruszenie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącej tego świadczenia w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2020 r., pomimo złożenia wniosku w dniu 2 kwietnia 2020 r. zawierającego m.in. oświadczenie o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

- dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1b tej ustawy poprzez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt. 1b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy poprzez nieuwzględnienie normy zawartej w przepisie art. 27 ust. 5, co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem faktu zbiegu do świadczeń (prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń) i doprowadziło ostatecznie do załatwienia sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej.

Uwzględniając powyższe wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego w zaskarżonej części i do zobowiązania organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego załatwienia sprawy wyrażonych w orzeczeniu Sądu oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu stwierdziła, iż jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Podkreśliła, iż zasadnicze znaczenie dla sprawy ma fakt, iż wraz z wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2020 r. o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uprzednie uchylenie decyzji organu przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna. Tym samym w sposób wyraźny dokonała wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca już we wniosku o świadczenie pielęgnacyjne zaznaczyła, iż wnosi o uchylenie tej decyzji, ze skutkiem na dzień poprzedzający złożenie wniosku, jeśli w ocenie organu jej obowiązywanie uniemożliwia przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Formułując w ten sposób wniosek skarżąca zmierzała do uniknięcia niekorzystnej dla siebie sytuacji - uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna przy jednoczesnym nieprzyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co skutkowałoby pozostawieniem jej bez środków do życia. Dalej stwierdziła, że wprawdzie organ drugiej instancji w wyniku złożonego odwołania orzekł przyznając jej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, ale dopiero od 1 października 2020 r., a nie od 1 kwietnia 2020 r. - tj. miesiąca złożenia wniosku. Kwestionuje zatem decyzję organu drugiej instancji w części nieprzyznającej jej wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2020 r.

Uznając orzeczenie drugiej instalacji za błędne podkreśliła, iż na żadnym etapie postępowanie nie cofnęła wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna z dniem poprzedzającym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła przy tym, iż sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobierano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie dojdzie do kumulatywnego pobierania obu świadczeń za ten sam okres. Zwłaszcza gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm. ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach uchylającą decyzję organu pierwszej instancji w całości i rozstrzygająca merytorycznie o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem w okresie od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w kwocie 1.830,00zl miesięcznie.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium, a także poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220). Mając na względzie przedmiot sporu należy wskazać, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Skarżąca wnioskowała o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem.

Odmowa przyznania skarżącej przez organ pierwszej instancji świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji oparta została na dwóch przesłankach, a mianowicie ustaleniu, że niepełnosprawność ojca skarżącej istnieje od 65 roku życia, czyli po ukończeniu przez niego wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym nie została spełniona wynikająca z tego przepisu przesłanka, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 omawianej ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 tej ustawy). Ponadto organ ten stwierdził, że skarżąca na podstawie decyzji z dnia z dnia [...] r. zmienionej decyzją z [...] r. posiada ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres od 1 lutego 2018 r. do dnia 28 lutego 2021 r., co wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącej nie podzielił twierdzeń organu pierwszej instancji. Zaskarżoną decyzją uchylił odmowną decyzję organu pierwszej instancji w całości i przyznał skarżącej prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r., czyli do dnia ważności orzeczenia wydanego dla ojca skarżącej przez Powiatowy Zespół ds. Niepełnosprawności w S..

Kolegium uznało, że pierwsza przesłanka odmowy przyznania świadczenia jest całkowicie bezzasadna. W tym zakresie organ odwoławczy odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym w punkcie 2 sentencji stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ pierwszej instancji co prawda przywołał ten wyrok Trybunału, jednak kierując się treścią uzasadnienia wyroku uznał, że nie oznacza on usunięcia wskazanego powyżej kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy z kolei stwierdził, że wobec utraty konstytucyjności tego przepisu powstanie niepełnosprawności w okresie nie wymienionym w art. 17 ust. 1b oświadczeniach rodzinnych nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną, stąd wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa. Przesłanka wieku powstania niepełnosprawności męża skarżącej, nie mogła zatem w ocenie organu odwoławczego stanowić podstawy odmowy przez organ pierwszej instancji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do drugiej wskazanej przez organ pierwszej instancji przeszkody uniemożliwiającej przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - czyli posiadania przez skarżącą uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego Kolegium stwierdziło, że decyzją z dnia [...] r. znak: [...] uchylono skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna w okresie od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r. Stąd też z dniem 1 października 2020 r. ustała przesłanka negatywna określona w art. 27 ust. 5 ustawy w postaci pobierania innego, określonego w tym przepisie świadczenia- w tym przypadku zasiłku dla opiekuna, uniemożliwiająca skarżącej uzyskanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudniani z powodu sprawowania opieki na niepełnosprawnym ojcem. Dlatego też zaskarżoną decyzją Kolegium uchylając decyzję odmowną organu pierwszej instancji, przyznało skarżącej świadczenie począwszy od 1 października 2020 r.

Wskazać jednak w tym miejscu należy, że już we wniosku początkującym niniejsze postępowanie skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji, ze skutkiem na dzień poprzedzający złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, jeśli w ocenie organu obowiązywanie tej decyzji uniemożliwia przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Formułując w ten sposób wniosek skarżąca domagając się wnioskowanego świadczenia zmierzała jednocześnie do uniknięcia niekorzystnej dla siebie sytuacji - tzn. pozostania bez żadnego świadczenia w przypadku uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna i przy jednoczesnym nieprzyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Starała się by nie pozostać w sytuacji bez środków do życia. Organ pierwszej instancji jednak fakt ten zupełnie pominął, nie dostrzegając w ogóle złożenia takiego wniosku. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej stronie tego świadczenia, stwierdzając, wbrew posiadanym dokumentom, "że chwili obecnej skarżąca nie złożyła oświadczenia z prośbą o uchylenie powyższej decyzji".

Chociaż z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, to należy to intepretować, że nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu innego wymienionego w przywołanym przepisie świadczenia. Jednak w następstwie kolejnych zmian art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania jednego i drugiego świadczenia różniącego się znacznie wysokością. Według utrwalonej linii orzeczniczej (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 985/18, w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 392/17, czy w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 189/17 oraz z dnia 28 marca 2017r., sygn. akt II SA/Bk 139/17) art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne, jakim jest zasiłek dla opiekuna, specjalny zasiłek opiekuńczy

Zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień m.in. świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W niniejszym przypadku strona bezpośrednio i wyraźnie we wniosku świadczenie to wybrała.

Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń - specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy, interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. Jeśli wiec strona wybrała świadczenie, jak miało to miejsce w niniejszym przypadku, to organy winno to uwzględnić i orzec zgodnie z jej żądaniem, począwszy od miesiąca, w którym wpłyną wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 ustawy).

Tryb takiego postępowania został wskazany przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 19 września 2019 r. (sygn. akt II SA/Gl 639/19). Skład orzekający stwierdził w nim, że "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Jest w pełni zrozumiałe, to że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Kierując się zatem zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji". Identyczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 200/19 .

Jak podniesiono powyżej skarżąca już w swoim wniosku, a także dalszych pismach oświadczyła, że w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko to powinno być uwzględnione przez orzekające organy. Zdaniem Sądu wola skarżącej, co do tego, jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest dla niej bardziej korzystne, została przez nią jasno wyrażona.

Wobec tylko częściowego uwzględnienia woli strony skarżącej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił tak decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S.. W ocenie składu orzekającego nie można bowiem podzielić stanowiska organu odwoławczego, iż rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest orzeczeniem korzystnym dla strony. Zasadnie skarżąca podnosi, iż pominięto w nim rozstrzygnięcie o świadczeniu w miesiącach od kwietnia do września 2020 r.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta S., weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. Uwzględni zatem fakt, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec złożonego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia (uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie) na rzecz wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło stanowić w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od początku miesiąca, w którym doszło do złożenia wniosku. Uwzględniając wniosek organ weźmie pod uwagę treść art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego prawa do świadczeń ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednocześnie organ zaliczy na poczet tego świadczenia kwoty wypłaconego za ten okres specjalnego zasiłku opiekuńczego, rozważając równocześnie w tej samej decyzji rozstrzygnięcie w przedmiocie pozostającej w obrocie prawnym decyzji przyznającej skarżącej na sporny okres prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nad mężem.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wobec zgłoszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i braku sprzeciwu ze strony skarżącej (art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi).