Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 288/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 45, art. 75 ust. 1 pkt 2, art. 43 ust. 1, art. 47 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1977 nr 32 poz 140
law: Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: § 37
journal: Dz.U. 1977 nr 37 poz 166
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.
article: art. 156 § 1 pkt 2, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1258/10 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1258/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

M. T., właścicielka gospodarstwa rolnego położonego we wsi M. w gminie N., stanowiącego nieruchomość składającą się z działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...], o powierzchni [...] ha wystąpiła w dniu [...] marca 1980 r. do Urzędu Miasta i Gminy w N. z wnioskiem o przejęcie jej gospodarstwa na własność Skarbu Państwa w zamian za emeryturę. Powyższy wniosek wnioskodawczyni motywowała tym, iż ze względu na wiek ([...] lat) i stan zdrowia nie jest w stanie dalej prowadzić gospodarstwa rolnego. Jednocześnie, zainteresowana upoważniła Urząd Miasta i Gminy do bezpłatnego zagospodarowania nieruchomości w 1980 r. do czasu formalnego przejęcia gospodarstwa w zamian za emeryturę.

Z uwagi na zachowanie terminów agrotechnicznych, protokołem zdawczo – odbiorczym z dnia [...] kwietnia 1980 r. dokonano przejęcia gospodarstwa rolnego M. T. a następnie decyzją z dnia [...] lipca 1980 r. nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy w N. orzekł – na zasadzie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolnika i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140) - o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa opisanego wyżej gospodarstwa.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. wystąpiła A. W., następczyni prawna M. T.

Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi 2010 r. - wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego podnosząc, że zgodnie z art. 45 w/w ustawy z 1977 r. przejęcie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa uzależnione było od spełnienia dwóch przesłanek, tj. złożenia wniosku przez właściciela gospodarstwa oraz braku następców lub nie spełnianiu przez następców warunków do przejęcia gospodarstwa albo odmowy przejęcia przez nich gospodarstwa. W przedmiotowej zaś sprawie M. T. wystąpiła wnioskiem a Naczelnik Miasta i Gminy w N. podjął działania celem ustalenia, czy właścicielka gospodarstwa miała następców, którym mogłaby przekazać gospodarstwo. W tej materii Naczelnik oparł się na oświadczeniu M. T. z dnia [...] marca 1980 r., która nie wskazała organowi prowadzącemu postępowanie, iż posiada następców do przejęcia gospodarstwa rolnego.

Oceniając natomiast przedłożoną w toku postępowania przez A. W. umowę o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy w zamian za rentę, sporządzoną w dniu [...] sierpnia 1979 r. w Urzędzie Miasta i Gminy w N., Minister stwierdził, że wynikało z niej jedynie, iż W. T. (brat M. T.) przekazał następcy – K. i J. małżonkom D. (zięciowi i córce) na zasadzie wspólności ustawowej - w zamian za rentę swoje gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, położone w N. Z umowy tej wynikało przy tym, że tylko K. D. odpowiadał wymogom wynikającym z art. 75 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym i innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin oraz dawał gwarancję należytego prowadzenia nabytego na własność gospodarstwa o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami. Kwalifikacje te wynikały z faktu ukończenia w 1953 r. przez w/w w Technikum Rolniczego w S. W związku z tym brak nadal było – zdaniem organu dowodu, aby J. D. (bratanica M. T.) posiadała kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego a tym samym, by mogło być jej przekazane – jako następcy - sporne gospodarstwo rolne.

Na wyżej przedstawioną decyzję A. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej wadliwość polegającą na nieuwzględnieniu faktu, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. rażąco naruszała art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, gdyż organ, wydając powyższą decyzję nie poczynił jakichkolwiek ustaleń w zakresie posiadania przez M. T. następców mogących przejąć jej gospodarstwo rolne.

Odpowiadając na skargę, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a" - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż nie była ona zasadna.

Sąd podkreślił, że postępowanie dotyczące oceny legalności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. nr [...] toczyło się w trybie nieważnościowym, którego celem było ustalenie, czy decyzja ta nie jest dotknięta wadą kwalifikowanej niezgodności z prawem. Tego rodzaju postępowanie zaś ma odrębną podstawę prawną (art. 156 § k.p.a.) i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. W związku z tym, do wzruszenia decyzji – jak wywodził Sąd - nie wystarczało w tym wypadku stwierdzenie zaistnienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, ale musiało to być naruszenie prawa rażące.

Sąd Wojewódzki przytoczył w tym miejscu poglądy zawarte w licznych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczących w/w kategorii konkludując, że z rażącym naruszeniem prawa - w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty i bezsporny został naruszony przepis prawny i jednocześnie niemożliwe jest dokonanie jego odmiennej wykładni, taka zaś sytuacja w analizowanej sprawie nie zachodziła.

Przywołując przepisy art. 45 i 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolnika i ich rodzin a także § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (t.j. Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.) i § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 166), Sąd Wojewódzki podkreślił, że kwestionowana decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego została wydana na wniosek M. T. z dnia [...] marca 1980 r., w którym wnosiła ona o przejęcie jej gospodarstwa rolnego przez Państwo za emeryturę, a w którym to wniosku nie wskazała ona swoich następców.

Fakt ten, wg Sądu, oznaczał, że sama zainteresowana oceniała, że nie ma następcy, bądź nie spełnia on warunków do przejęcia gospodarstwa rolnego, albo odmówił jej jego przejęcia.

Podkreślone zostało w tym miejscu, że z akt administracyjnych wynikało, iż w toku postępowania o przejęcie gospodarstwa M. T. informowała, że od szeregu lat część swojego gospodarstwa wydzierżawiała rolnikom indywidualnym i w związku z zamiarem przekazania gospodarstwa rolnego państwu za emeryturę w 1977 r. wypowiedziała umowę dzierżawy. Zdaniem Sądu gdyby M. T. miała następcę to - zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. - nie zachodziłaby konieczność wypowiedzenia umowy dzierżawy, gdyż następca wstąpiłby w prawa wydzierżawiającego.

Ponadto, Sąd Wojewódzki wskazał, że z uzasadnienia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. wynikało, iż wydając decyzję o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez Państwo, organ ocenił czy zachodzą przesłanki uzasadniające to przejęcie. Naczelnik podał bowiem, że z wnioskiem o przejecie gospodarstwa rolnego przez Państwo wystąpiła właścicielka tego gospodarstwa M. T. i nie ma ona możliwości przekazania gospodarstwa rolnego następcy, gdyż go nie posiada. Tego rodzaju ustalenia uzasadniały zaś przejęcie gospodarstwa M. T. przez Państwo w trybie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r.

Sąd Wojewódzki zaakcentował również, że skarżąca, występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r., zarzucała, iż organ nie poczynił żadnych ustaleń w przedmiocie posiadania przez M. T. następcy mogącego przejąć jej gospodarstwo rolne i jednocześnie wskazywała jako tego rodzaju następcę bratanicę M. T., J. D.

Stanowisko to jednak nie było uzasadnione, gdyż Naczelnik Miasta i Gminy w N. w decyzji z dnia [...] lipca 1980 r. wprost stwierdził, że M. T. nie ma następcy, któremu mogłaby przekazać gospodarstwo rolne a skarżąca, w toku postępowania nieważnościowego, nie obaliła prawdziwości tego twierdzenia. Nie wykazała bowiem, że wskazana przez nią J. D. spełniała wszystkie, ustawowe wymogi stawiane następcy. Osoba te była wprawdzie bratanicą M. T., a więc - stosownie do art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. - była dzieckiem rodzeństwa rolnika, jednakże – jak wywodził Sąd - nie zostało wykazane posiadanie przez J. D. kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. ukończenia przez nią szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego lub uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych.

Umowa przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia 22 sierpnia 1979 r., na którą powołała się skarżąca, dowodziła jedynie posiadania takich kwalifikacji przez męża J. D., K. D., który nie należał do ustawowych następców M. T., w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolnika i ich rodzin.

Sąd zwracał w tym miejscu uwagę, że ustawa z dnia 27 października 1977 r. w art. 43 ust. 1 stanowi, iż gospodarstwo rolne może być przekazane tylko jednemu następcy, a jeżeli następca pozostaje w związku małżeńskim - także obojgu małżonkom. Zatem to małżonek, który należy do kręgu podmiotów będących następcą rolnika, musi spełniać wymogi art. 75 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy, w tym posiadać kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. W przedmiotowej sprawie takie kwalifikacje musiałaby więc posiadać J. D., należąca do podmiotów mogących być następcą M. T., a nie jej mąż K. D.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. W. zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie

1) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w związku z art. 45, 43 ust. 1 i art. 75 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin a także § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie jest rażącym naruszeniem prawa przejęcie na własność państwa od rolnika gospodarstwa rolnego wówczas, gdy rolnik ten posiada następcę, którego małżonek posiada kwalifikacje rolnicze i daje gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, uznaną poprzednio przez organ wydający decyzję w sytuacji analogicznej do tej, która była przedmiotem decyzji, o której stwierdzenie nieważności wnosiła skarżąca;

2/ naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 133 § 1 P.p.s.a. - przez wydanie wyroku bez uwzględnienia całości akt sprawy, a w szczególności bez uwzględnienia tego, że Naczelnik Miasta i Gminy w N., rozpatrując wniosek M. T. o przejęcie jej gospodarstwa na własność państwa wiedział, że ma ona bratanicę, której mąż posiadał kwalifikacje rolnicze i dawał gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, a mimo tego nie odebrał od tej bratanicy wymaganego przez art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. oświadczenia o zgodzie lub odmowie przejęcia gospodarstwa rolnego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

3/ naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo niezastosowania przez organ administracji powołanych wyżej przepisów postępowania i niedostatecznego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, bez uwzględnienia tego, że Naczelnik Miasta i Gminy w N., rozpatrując wniosek M. T. o przejęcie jej gospodarstwa na własność państwa wiedział, że ma ona bratanicę, której mąż posiadał kwalifikacje rolnicze i dawał gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, a mimo tego nie odebrał od tej bratanicy wymaganego przez art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. oświadczenia o zgodzie lub odmowie przejęcia gospodarstwa rolnego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, A. W. wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]wraz zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podnoszono, że art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin w sposób wyraźny, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości statuował zasadę subsydiarności przejmowania gospodarstwa przez państwo. Dopiero wtedy, gdy wystąpiła jedna z przesłanek negatywnych, gospodarstwo rolne - na wniosek rolnika - mogło być przejęte przez państwo. Obowiązkiem organu administracji rozpatrującego ten wniosek było więc ustalenie kręgu następców wnioskodawcy, zbadanie, czy spełniają oni warunki do przejęcia gospodarstwa rolnego oraz odebranie od nich oświadczenia o zgodzie lub odmowie przejęcia gospodarstwa rolnego.

W niniejszej sprawie te obowiązki nie zostały wykonane, gdyż Naczelnik Miasta i Gminy poprzestał na uznaniu (i to uznaniu całkiem nieuprawnionym), iż z oświadczenia wnioskodawczyni z [...] marca 1980 r. wynika, że następców nie posiada.

Skarżąca wskazywała też, że zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r., jeżeli następca pozostawał w związku małżeńskim, gospodarstwo rolne mogło być przekazane także obojgu małżonkom i przepis ten, zdaniem doktryny, należało rozpatrywać łącznie z art. 162 k.c. - w brzmieniu wówczas obowiązującym - zgodnie z którym, wystarczyło, aby wymóg posiadania kwalifikacji rolniczych posiadał jeden z małżonków, niekoniecznie pozostający w stosunku pokrewieństwa z przekazującym gospodarstwo rolnikiem. Wystarczające było pozostawanie w stosunku powinowactwa.

Taki też był kierunek wykładni stosownych przepisów ustawy emerytalnej. Zgodnie z jej celem i funkcją przekazania gospodarstwa następcy (successio anticipata) został więc przyjęty w praktyce. Został on zaaprobowany w piśmie Ministra Rolnictwa i Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 1978 r. (zob. B. Wierzbowski, System zabezpieczenia społecznego rolników, Warszawa - Poznań- Toruń 1981 r., s. 55) i zastosowany przez Naczelnika Miasta i Gminy w N., który [...] sierpnia 1979 r. sporządził umowę przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego przez W. T. (brata M. T.) na rzecz małżonków J. i K. D. (córki i zięcia przekazującego), mimo iż teoretycznymi kwalifikacjami do prowadzenia gospodarstwa rolnego legitymował się zięć przekazującego, niewymieniony wszakże w art. 75 pkt 2 ustawy emerytalnej.

Podkreślano, że Naczelnik Miasta i Gminy N., sporządzający umowę z dnia [...] sierpnia 1979 r. wiedział, że J. D. jest córką W. T. syna S., a więc rozpatrując wniosek M. T. wiedział, że jest ona niezamężna i że jest też córką S.

Ponadto wywodzono, iż uszło uwagi Sądu, że wadliwie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał w zaskarżonej decyzji, że obowiązek zgłaszania organowi prowadzącemu postępowanie, iż posiada następców do przejęcia gospodarstwa rolnego spoczywał na rolniku występującym z wnioskiem o przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa.

W konkluzji skarżąca podniosła, że biorąc pod uwagę nawet ułomności poprzedniego ustroju, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ administracji państwowej wykorzystał brak świadomości prawnej osoby w podeszłym wieku po to, aby powiększyć zasoby gruntowe sektora uspołecznionego.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie ograniczało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Podstawy te sprowadzały się zaś do zarzutu obrazy prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. w związku z art. 45, 43 ust. 1 i art. 75 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin a także § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin a także zarzucała naruszenie przepisów postępowania to jest art. 133 i 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Z tym stanowiskiem nie można się jednak zgodzić.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd Wojewódzki była skarga na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2010 r., którą utrzymano w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia [...] lipca 1980 r. orzekającej o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej, o powierzchni [...] ha, położonej w M. w Gminie N., ujawnionej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej poprzednio własność M. T..

Kwestionowana decyzja została wydana na wniosek właścicielki, która w piśmie z dnia [...] marca 1980 r. skierowanym do Urzędu Miasta i Gminy w N. domagała się wspomnianego przejęcia przez Państwo jej gospodarstwa, gdyż – jak podała - ze względu na wiek ([...] lat) i stan zdrowia nie była w stanie dalej go prowadzić. Nadmienić w tym miejscu należy, że choć wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego był spisany pismem maszynowym a M. T. jedynie go podpisała, nie dowodziło to jednak, aby – jak podniesiono w skardze kasacyjnej – (cyt.) "organ administracji państwowej wykorzystał brak świadomości prawnej osoby w podeszłym wieku".

M. T. miała – jak wyżej wspomniano – [...] lat a zatem trudno uznać ją już za osobę w aż "podeszłym wieku". Jako panna, prowadziła gospodarstwo rolne samodzielnie a w ostatnich latach wydzierżawiała je. Ta ostatnia kwestia była w sprawie również istotna, gdyż, gdyby rolniczka posiadała następcę prawnego – w rozumieniu ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin to – jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki - nie musiałaby przed oddaniem gospodarstwa wypowiadać powyższych umów, gdyż – po myśli art. 47 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy następca wstępował by w miejsce wydzierżawiającej.

Wreszcie trudno również mówić o nieświadomości M. T. w kwestii regulacji prawnej dotyczącej przekazywania gospodarstwa rolnego następcy w sytuacji, gdy rok przed złożeniem przez nią wniosku, jej brat – W. T. przekazał w zamian za rentę swoje gospodarstwo zięciowi i córce, to jest K. i J. małżonkom D.

Zwrócić też trzeba uwagę, że brak jest w sprawie dowodu, aby Naczelnik Miasta i Gminy w N., wydając kwestionowana decyzję, miał świadomość, że M. T. posiadała bratanicę – J. D. Okoliczność ta bowiem nie wynikała z treści umowy, jaką rok wcześniej zawarł W. T. z małżonkami D. Okoliczność, że – jak podnosi się w skardze kasacyjnej – w w/w umowie podano, iż W. T. był synem S. a M. T. też była córką S., jeszcze niczego nie przesądzało a ponadto stanowiło zbyt duży szczegół, aby organowi można było postawić w tym względzie jakikolwiek zarzut.

Z tych powodów, choć istotnie oceniając materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu zakończonym decyzją Naczelnika Miasta i Gmin N. z dnia [...] lipca 1980 r., można mieć pewien niedosyt co do jego rzetelności, jednak w świetle tego, co wyżej zostało podniesione, uchybienia te nie miały charakteru rażącego. Niedokładne, niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego przez organ administracji publicznej, czyli procedowanie z naruszeniem art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. stanowi często podstawę uchylenia zapadłej w takim postępowaniu decyzji, ale nie stanowi rażącego naruszenia prawa - w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a.

W związku z tym nie można zarzucić Sądowi Wojewódzkiemu, że oddalając skargę A. W. naruszył art. 133 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., bowiem sprawa została dostatecznie wyjaśniona w toku postępowania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu prawnomaterialnego podnieść należy, że rażące naruszenie prawa - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – zachodzi, gdy naruszony zostanie przepis prawa w oczywisty, bezsporny i niemożliwe jest dokonanie jego odmiennej wykładni.

Z tego powodu argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej, odwołująca się do poglądów doktryny przy wykładaniu art. 43 ust. 1 i art. 45 oraz art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie była trafna. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, w sytuacji, gdy dany przepis prawa może być interpretowany w różny sposób, dokonanie jego wykładni przez organ, jeśli nawet okaże się w okresie późniejszym, że nie była to wykładnia prawidłowa, nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy emerytalnej gospodarstwo rolne może być przekazane tylko jednemu następcy, a jeżeli następca pozostaje w związku małżeńskim – także obojgu małżonkom. Z treści tego przepisu wynika zatem, że rolnik ma prawo wyboru, czy przekazać gospodarstwo osobie spokrewnionej (pasierbowi, wychowankowi, współwłaścicielowi gospodarstwa) będącej jego następcą, czy też tej osobie i jej małżonkowi (obojgu małżonkom). Z przepisu tego nie wynika również obowiązek, aby w sytuacji, gdy następca rolnika nie spełniał wymogów do przejęcia gospodarstwa, rolnik był zmuszony do przekazania swego gospodarstwa obojgu małżonkom. Poglądy doktryny – jak wyżej zauważono - w tym rodzaju postępowania nie odrywały zaś roli.

Z uwagi na powyższe, ponieważ w sprawie nie zostało wykazane, że J. D. posiadała uprawnienia do przejęcia gospodarstwa rolnego jako następca M. T. ( art. 75 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin w związku z § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin) nie można było mówić, że Sąd Wojewódzki, kontrolując zaskarżoną decyzję, dotyczącą odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w N. z dnia 7 lipca 1980 r., naruszył art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 45, 43 ust. 1 i art. 75 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin.

Uznając zatem, że skarga kasacyjna nie była usprawiedliwiona Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 184 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.