Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1061/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1 w związku z art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska-Grońska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. J. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) marca 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu M. J. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

Skarżący M. J. W. wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Powyższy wniosek uzasadnił okresem przednówka, podczas którego gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów, zajęciem przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dopłat na poczet zwrotu pomocy z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom oraz spłatą bieżących rat kredytu. Z informacji podanych we wniosku wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami i babką. Jako źródła utrzymania rodziny wskazał swoje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.600 zł oraz świadczenia emerytalne: matki – 930 zł, ojca – 870 zł i babki – 980 zł (kwoty netto). Natomiast jako składniki majątku wymienił: gospodarstwo rolno-sadownicze o powierzchni [...] ha i wartości 1 miliona zł, na którym prowadzona jest wieloletnia uprawa drzew owocowych i zbóż oraz na którym posadowionych jest 5 budynków, samochód dostawczy Opel Movano, ciągnik rolniczy Ursus C-330, ciągnik rolniczy Antonio Carraro TRX 7800 i opryskiwacz sadowniczy Wulkan.

Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: spłaty rat kredytów – udzielonego przez Bank [...] na kwotę 130.000 zł i udzielonego przez Bank [...] w kwocie 50.000, opłatę za telefon i internet – 400 zł, opłatę za energię elektryczną - 300 zł (600 zł w skali 2 miesięcy), podatek od nieruchomości i opłatę za wywóz śmieci – ok. 167 zł (500 zł na kwartał), rata spłaty kredytu udzielonego na zestaw solarny – 300 zł. Skarżący wskazał też, że matka oraz brat udzielili mu pożyczki w wysokości 210.000 zł.

W wykonaniu zarządzenia starszego referendarza skarżący nadesłał dokumenty potwierdzające wysokość dochodów podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. swojego wynagrodzenia za pracę oraz świadczeń emerytalnych swoich rodziców i babki (zaświadczenie pracodawcy skarżącego z dnia [...] lipca 2016 r. o zarobkach, decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] i [...] marca 2016 r. o ustaleniu emerytur rolniczych rodziców skarżącego oraz odcinek przekazu pocztowego emerytury babki skarżącego za miesiąc maj 2016 r.).

Przedstawił również zaświadczenie Burmistrza B. z [...] lipca 2016 r. stwierdzające, że:

• skarżący i E. W. posiadają na terenie gminy B. R. opodatkowane gospodarstwo rolne o ogólnej powierzchni [...] ha, w tym przeliczeniowe 3,5196 ha, użytki rolne [...] ha, jak również posiadają w udziale 1/8 gospodarstwo rolne położone na terenie ww. gminy gospodarstwo rolne z ogólnej powierzchni 0,3045 ha, w tym przeliczeniowe 0,3281 ha, użytki rolne 0,3045 ha,

• skarżący posiada na terenie gminy B. R. opodatkowane gospodarstwo rolne o ogólnej powierzchni 10,6161 ha, w tym przeliczeniowe 11,6695 ha, użytki rolne 10,1561 ha,

• zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych, dochód z [...] ha przeliczeniowego w 2014 r. wynosił 2.506,00 zł.

Podał także szacunkową wartość pojazdu, tj. samochodu dostawczego Opel Movano (rok produkcji 2000) –10.000 zł oraz wartość sprzętu rolniczego, tj. ciągnika rolniczego Ursus C-330 (rok produkcji 1974) – 12.000 zł, ciągnika rolniczego Antonio Carraro TRX 7800 (rok produkcji 2013) –150.000 zł i opryskiwacza sadowniczego Wulkan (rok produkcji 2012) - 20.000 zł.

Ponadto przedłożył:

• zaświadczenie lekarskie z 6 lipca 2016 r. o stanie zdrowia swojej babki,

• decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R.M. z (...) kwietnia 2016 r. o przyznaniu skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 13.744,62 zł,

• pismo Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 20 kwietnia 2016 r. o dokonaniu potrącenia w wysokości 10.292,91 zł z płatności, przyznanych skarżącemu ww. decyzją, na poczet należności skarżącego względem Agencji,

• zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w B. R. (Oddział w B. R.) z 27 lipca 2016 r., stwierdzające, że rodzice skarżącego posiadają zadłużenie w ww. banku z tytułu dwóch kredytów udzielonych (odpowiednio w dniach: 19 kwietnia 2016 r. i 6 lutego 2015 r.) na okres pięciu lat, do spłaty których pozostało odpowiednio: 4.224 zł i 6.972 zł oraz stwierdzające, że kredytobiorcy są terminowymi płatnikami,

• umowę kredytu konsumpcyjnego udzielonego babce skarżącego w dniu 25 maja 2016 r. w kwocie 843,40 zł na okres 12 miesięcy (na zakup chłodziarki), którego miesięczna rata spłaty wynosi 74,15 zł,

• zaświadczenie z Banku [...] w S.z 19 lipca 2016 r., stwierdzające, iż skarżący korzysta z dwóch kredytów udzielonych mu przez ten bank (odpowiednio w dniach: 24 marca 2014 r. i 17 kwietnia 2014 r.) na okres pięciu lat, do spłaty których pozostało odpowiednio: 2.148,89 zł i 1.307,79 zł oraz stwierdzające, iż kredytobiorca reguluje zobowiązania z dwu-trzymiesięcznym opóźnieniem,

• zaświadczenie z Banku Spółdzielczego w M. z [...] lipca 2016 r., stwierdzające, że skarżący posiada zadłużenie w ww. banku z tytułu kredytu konsumenckiego udzielonego mu w kwocie 1.860 zł (na zakup i montaż kolektorów słonecznych), którego miesięczna rata spłaty wynosi 310 zł,

• umowę kredytu inwestycyjnego udzielonego skarżącemu w dniu [...] sierpnia 2013 r. przez Bank [...] w kwocie [...] zł na okres 9 lat (na realizację projektu współfinansowanego z Funduszy Unijnych), którego półroczna rata spłaty wynosi 12.200 zł (ok. 2.033 zł w skali miesiąca),

• umowę pożyczki udzielonej skarżącemu w dniu 28 maja 2013 r. w kwocie 117.000 zł przez jego matkę na okres 10 lat,

• umowę pożyczki udzielonej skarżącemu w dniu 4 czerwca 2013 r. w kwocie 100.000 zł przez jego matkę na okres 10 lat,

• umowę pożyczki udzielonej skarżącemu w dniu 27 stycznia 2015 r. w kwocie 20.000 zł przez jego brata na okres 5 lat,

• akt notarialny z dnia [...] lutego 2015 r. o ustanowieniu hipotek umownych w celu zabezpieczenia spłaty wierzytelności wynikających z udzielonych skarżącemu przez członków rodziny pożyczek na nieruchomości należącej do skarżącego i jego małżonki E. W.oraz na nieruchomości będącej wyłączną własnością skarżącego,

• dokumenty, w tym faktury VAT i decyzje o wymiarze podatku, potwierdzające wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego,

• wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego w [...] za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 5.400 zł,

• wyciąg z dwóch rachunków bankowych skarżącego prowadzonych w Banku [...] za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 19 lipca 2016 r., na których salda końcowe były ujemne (wynosiły odpowiednio: -32,11 zł i -36,44 zł),

• wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego w Banku Spółdzielczym w B. R. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 21 lipca 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 6,27 zł,

• wyciąg z rachunku bankowego rodziców skarżącego prowadzonego w Banku Spółdzielczym w B. R. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 27 lipca 2016 r., na którym saldo końcowe wynosiło 1.206,40 zł.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319).

W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata) nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty postępowania sądowego pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym do osób nieposiadających żadnych dochodów, osób posiadających bardzo niskie dochody bądź znajdujących się w ciężkiej sytuacji, a zatem do osób, które nie mają środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia. Tymczasem skarżący jest właścicielem dużego gospodarstwa rolnego rolne o ogólnej powierzchni 10,6161 ha, w tym przeliczeniowe 11,6695 ha, użytki rolne 10,1561 ha, na którym od wielu lat prowadzona jest produkcja sadownicza, a także uprawa zbóż. Sam skarżący oszacował wartość tego gospodarstwa na kwotę 1 miliona zł, zaś posiadany samochód i sprzęt rolniczy wycenił w sumie na 192 tysiące zł.

W myśl obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych (M.P. z 2015 r., poz. 861), dochód z [...] ha przeliczeniowego w 2014 r. wynosił 2.506,00 zł, zatem dochód z gospodarstwa skarżącego w roku 2014 r. zamknął się w kwocie [...] zł (tj. 2.217 zł w skali miesiąca).

Ponadto skarżący osiąga dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości 1.600 zł, a jego rodzice i babka pobierają świadczenia emerytalne w wysokości: matka – 930 zł, ojciec – 870 zł i babka – 980 zł (kwoty netto).

Zatem miesięczne dochody członków rodziny skarżącego wynoszą w sumie 6.597 zł.

Natomiast do miesięcznych wydatków skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym - oprócz opłat za telefon, internet, energię elektryczną i wywóz śmieci (łącznie 867 zł), zaliczają się przede wszystkim raty spłat kredytów i pożyczek udzielonych skarżącemu jego rodzicom i babce, których suma w skali miesiąca oscyluje wokół kwoty 3.700 zł. Łączne wydatki rodziny skarżącego zamykają się w kwocie 4.567 zł miesięcznie.

Zaakcentować w tym miejscu należy, że skarżący nie sygnalizował problemów w regulowaniu bieżących wydatków. Pomoc finansową w postaci pożyczek otrzymał również od członków najbliższej rodziny – od matki łącznie 217.000 zł , a od brata – 20.000 zł. Odnosząc się zaś do argumentu spłaty bieżących rat kredytów jako uzasadnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy, iż okoliczność udzielania przez banki kredytów raz pożyczek skarżącemu, jego rodzicom i jego babce świadczy o ich stabilnej sytuacji finansowej, która uzasadnia przyjęcie, że spłacą oni zobowiązania wobec banków. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zobowiązania kredytowe nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do pokrycia kosztów postępowania – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa przyznania jej prawa pomocy jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. W postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego kredyty i pożyczki zaciągnięte przez skarżącego oraz osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Analiza przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego rodziców nie tylko potwierdza brak problemów w regulowaniu należności, a także wskazuje, że skarżący na jedynym z rachunków ma zgromadzone środki pieniężne w kwocie 5.400 zł, które pozwalają na uiszczenie bieżących kosztów sądowych w niniejszej sprawie (sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł), a także opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Nadto analiza transakcji dokonywanych na ujawnionym przez skarżącego rachunku bankowym prowadzonym w Banku Spółdzielczym w B. R. wskazuje, iż skarżący dysponuje jeszcze jednym rachunkiem bankowym o nr [...], na który w dniu [...] czerwca 2016 r. przelał kwotę 2.800 zł. Na etapie rozpoznawania niniejszego wniosku, nie jest wiadome jakie operacje były wykonywane na tym nieujawnionym rachunku skarżącego oraz jaka była na nim wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Podnieść także wypada, że z nadesłanych do akt sprawy dokumentów wynika, iż skarżący pozostaje w związku małżeńskim z E. W. Małżonkowie są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 2,9119 ha, w tym przeliczeniowe [...] ha, użytki rolne 2,9119 ha, jak również posiadają udział (w 1/8 części) w gospodarstwie rolnym o ogólnej powierzchni 0,3045 ha, w tym przeliczeniowe [...] ha, użytki rolne 0,3045 ha. W przedłożonym akcie notarialnym z [...] lutego 2015 r. o ustanowieniu hipotek umownych (w celu zabezpieczenia spłaty wierzytelności wynikających z udzielonych skarżącemu przez członków rodziny pożyczek) podano, że małżonków obowiązuje ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Jednakże w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie zaliczył małżonki do osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i w żaden sposób nie wyjaśnił tej kwestii. Tymczasem to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a Sąd (referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane.

Pomimo nieprzedstawienia wyciągów z jednego rachunku bankowego skarżącego oraz niewyjaśnienia kwestii pominięcia małżonki w kręgu osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w oparciu o nadesłane dokumenty nie sposób uznać skarżącego za osobę spełniającą przesłanki przyznania prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. Biorąc bowiem pod uwagę z jednej strony majątek rodziny skarżącego oraz jej miesięczny dochód (ok. 6.600 zł), a z drugiej strony jej wydatki wynoszące ok. 4.600 zł miesięcznie, stwierdzić należy, iż skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak również może poczynić oszczędności celem opłacenia wynagrodzenia wybranego profesjonalnego pełnomocnika.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.