Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 650/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1, ust. 8, ust. 10, art. 36(5) ust. 2 , art. 36(6P) ust. 1 i ust. 2, art. 36(8) ust. 11, ust. 12, ust. 14 pkt 4
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105 par. 1, art. 107 par. 3, art. 151
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Protokolant st. ref. Paulina Stylińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2014 r. sprawy ze skargi M. N. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stany sprawy przedstawia się następująco:

1. W dniach [...]-[...]marca 2013 r. M. N. (nazywana dalej: "Skarżącą") przystąpiła do egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., nazywanej dalej: "ustawa o radcach") przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w [...], powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.

Po sprawdzeniu testu z pierwszej części egzaminu oraz dokonaniu oceny każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu, Komisja Egzaminacyjna Nr [...] ustaliła, że: z pierwszej części egzaminu, stanowiącej zestaw pytań testowych skarżąca uzyskała 77 punktów i otrzymała ocenę dobrą (4), z drugiej części egzaminu, poświęconej prawu karnemu otrzymała ocenę dobrą (4), z trzeciej części egzaminu radcowskiego poświęconej prawu cywilnemu Skarżąca uzyskała ocenę dostateczną (3), z części czwartej dotyczącej prawa gospodarczego uzyskała ocenę dostatetczną. (3), a z części piątej poświęconej prawu administracyjnemu skarżąca uzyskała ocenę niedostateczną (2).

Zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W związku z powyższym otrzymanie przez Skarżącą oceny niedostatecznej z części piątej egzaminu przesądziło o uzyskaniu wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co Komisja Egzaminacyjna Nr [...] stwierdziła uchwałą Nr [...] z dnia [...] maja 2013 r.

2. Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. Skarżąca wniosła odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...].

Skarżąca na podstawie art. 132 § 1 K.p.a. stosowanego odpowiednio na podstawie art. 368 ust. 12 ustawy o radcach wniosła o uwzględnienie odwołania w całości i wydanie przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] nowej uchwały, zmieniającej uchwałę Nr [...] poprzez stwierdzenie, że strona uzyskała pozytywny wynik egzaminu radcowskiego. Na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpatrzenia odwołania od wyników egzaminu radcowskiego i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez zmianę oceny z piątej części egzaminu na ocenę pozytywną oraz stwierdzenie, że Skarżąca uzyskała wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego.

Zaskarżonej uchwale, na podstawie przepisu art. 368 ust. 12 ustawy o radcach, zarzuciła naruszenie:

A. przepisów postępowania w postaci przepisów:

- art. 8 K.p.a. poprzez niedokonanie całościowej analizy pracy egzaminacyjnej Skarżącej z piątej części egzaminu radcowskiego i uwypuklenie jedynie ujemnych elementach tej pracy, podczas gdy organ powinien wyważyć i porównać elementy pozytywne i negatywne pracy,

- art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w postaci pracy egzaminacyjnej z części piątej egzaminu radcowskiego i poprzestanie jedynie na dokonaniu oceny negatywnych aspektów tej pracy, co doprowadziło do niesłusznego wystawienia oceny niedostatecznej;

- art. 107 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w zaskarżonej uchwale przyczyn, dla których oceniający pracę doszli do przekonania, że nie zasługuje ona na ocenę pozytywną i to pomimo istnienia szerokiej skali tych ocen oraz nieprzytoczenie żadnej argumentacji na temat pozytywnych aspektów pracy i w konsekwencji niedokonanie w uzasadnieniu uchwały porównania dodatnich i ujemnych elementów pracy,

B. Naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci przepisów:

a) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach poprzez:

- ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w zakresie zadania z prawa administracyjnego, podczas gdy praca ta została sporządzona w sposób prawidłowy, zarówno pod względem zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje, jak i pod względem zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także pod względem warunków formalnych, co w sposób jednoznaczny prowadzi do wniosku, że praca winna być oceniona pozytywnie,

- dokonanie oceny pracy z pominięciem analizy sposobu myślenia zaprezentowanego przez Skarżącą i logiki zaproponowanego przez nią rozwiązania problemu, co doprowadziło w konsekwencji do nieuwzględnienia okoliczności, że skarga odniosłaby korzystny dla reprezentowanej osoby skutek oraz poprzez dokonanie oceny pracy jedynie w kontekście zgodności zaproponowanego przez skarżącą rozwiązania z opisem istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości;

b) art. 364 ust. 1 ustawy o radcach poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny całokształtu pracy Skarżącej i uznanie, że praca ta nie wskazuje na odpowiednie przygotowanie strony do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy skarga sporządzona przez Skarżącą spełnia wymogi formalne, a ponadto stanowi spójny i logiczny wywód zmierzający do wyeliminowania z porządku prawnego niekorzystnej dla osoby reprezentowanej decyzji i ochrony jej interesów, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego określenia ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa administracyjnego jako ocen niedostatecznych, a w konsekwencji błędne ustalenie oceny z zadania z zakresu prawa administracyjnego i negatywnego wyniku całego egzaminu radcowskiego Skarżącej,

c) art. 364 ust. 8 w zw. z art. 10 ustawy o radcach poprzez pominięcie szerokiej skali ocen przewidzianej przez ustawę i wystawienie oceny negatywnej, podczas gdy praca ta zasługiwała na ocenę pozytywną.

W uzasadnieniu odwołania Skarżąca podkreśliła, że przyjęcie częściowo odmiennej koncepcji rozwiązania od wytycznych wskazanych w opisie istotnych zagadnień, nie powinno skutkować negatywną oceną pracy.

3. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. (nazywana dalej "Komisją Egzaminacyjną II stopnia lub organem"), uchwałą z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy o radcach w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymała w mocy uchwałę Nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] stwierdzającą negatywny wynik z egzaminu.

W odwołaniu Skarżąca zakwestionowała ocenę uzyskaną z zakresu prawa administracyjnego i w tym zakresie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do podniesionych zarzutów, biorąc pod uwagę argumenty zawarte w uzasadnieniu odwołania.

Komisja przytoczyła opinie egzaminatorów, z którymi zgodziła się niemal w pełnym zakresie. Zauważyła, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez Skarżącą rozwiązanie z prawa administracyjnego na ocenę niedostateczną w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach.

Pierwszy z egzaminatorów, oceniając prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji stwierdził, że sporządzona skarga odpowiada wymogom formalnym z art. 57 w zw. z art. 46 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), jednakże Skarżąca nie dostrzegła, że postępowanie prowadzone było w trybie wznowienia postępowania, co zobowiązywało organ do wydania jednej z decyzji przewidzianych w art. 151 K.p.a. Skarżąca błędnie zarzuciła naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. z przyczyn wskazanych w skardze.

Nie zauważyła również, że organ pierwszej instancji wydał decyzję z naruszeniem art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, orzekając o uznaniu świadczenia za nienależne i o zwrocie tego świadczenia bez uprzedniego uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, a nadto przez orzeczenie o uznaniu świadczenia za nienależne i o jego zwrocie w jednej decyzji. W ocenie Egzaminatora Skarżąca nie podniosła zarzutu naruszenia przez organ II instancji art. 138 K.p.a. poprzez zawarcie w zaskarżonej decyzji orzeczenia nieprzewidzianego w kodeksie postępowania administracyjnego (odmowa umorzenia postępowania) oraz naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca skoncentrowała się jedynie na zarzucie naruszenia art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. W żaden sposób nie umotywowała wniosku skargi o stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji. Motywy skargi są ogólnikowe i lakoniczne.

W ocenie Egzaminatora problem nie został poprawnie rozstrzygnięty, albowiem należało przede wszystkim zarzucić naruszenie art. 151 i 138 § 1 K.p.a. i na tych zarzutach zbudować skargę. Wniosek o wzruszenie jedynie decyzji organu II instancji nie w pełni chronił interes strony, bowiem w sprawie zaistniały podstawy do zastosowania art. 135 p.p.s.a.

Drugi z Egzaminatorów stwierdził, że Skarżąca przy sporządzaniu skargi zachowała jej wymogi formalne, jednakże nie zastosowała prawidłowo przepisów prawa, co skutkowało niepoprawnym rozstrzygnięciem problemu sprawy.

Przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że skarga została sporządzona na podstawie art. 50 § 1 p.p.s.a. i art. 52 § p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., a jej przedmiotem była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 marca 2013 r., nr 67/2013 utrzymująca w całości mocy decyzję organu I instancji z dnia 23 lipca 2009 r., nr Zr/676/12.

W uzasadnieniu sporządzonej na potrzeby egzaminu skargi Skarżąca zarzuciła: naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 7 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, co skutkowało uznaniem, że decyzja organu I instancji przyznająca zasiłek wydana została w oparciu o dokumenty potwierdzające dane wynikające z ustawy; art. 8 K.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie przez organ II instancji, że wydawana przez organ I instancji decyzja mogła opierać wyłącznie na fakcie złożenia przez stronę podpisu pod oświadczeniem, co narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej; art. 77 § 1 K.p.a., polegające na niewystarczającym rozpatrzeniu przez organ II instancji materiału dowodowego w postaci dokumentów zebranych w postępowaniu organu I instancji, jednoznacznie wskazujących na fakt, że przesłanki ustawowe do przyznania świadczenia stronie zostały spełnione; art. 105 § 1 K.p.a. poprzez bezzasadne uznanie, że brak jest przyczyn do umorzenia postępowania organu I instancji i na tej podstawie wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, podczas gdy postępowanie organu I instancji było bezprzedmiotowe z powodu braku podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy; art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedokładne wskazanie w uzasadnieniu decyzji, jakie fakty udowodnione oraz dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co utrudnia dokładną analizę i kontrolę zaskarżonej decyzji.

Skarżąca w sporządzonej na potrzeby egzaminu skardze zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego wadliwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu zarówno przez organ I jak i organ II instancji, że aby pozbawić stronę świadczenia wystarczy fakt wykonywania przez nią pracy w ramach umowy o pracę.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w całości.

Przystępując do rozpatrzenia zarzutów odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zaznaczyła, że Wytyczne Ministerstwa Sprawiedliwości stanowią jedynie wzór poprawnego rozwiązania zadania egzaminacyjnego, zawierający standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika. Posługiwanie się przez egzaminatorów i komisje egzaminacyjne opisem istotnych zagadnień (wytycznymi), tj. schematem poprawnego, standardowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego stanowi zatem wyłącznie instrument pomocniczy. Z powyższego wynika, że mogą istnieć inne rozwiązania zadania (podniesione zarzuty), które będą spełniały kryteria zawarte w art. 365 § 2 ustawy o radcach, tym samym nie należy ich a priori odrzucać jako niezgodnych z wytycznymi. Jednakże podniesione przez Skarżącą zarzuty skargi nie dotyczyły istoty sprawy, a przede wszystkim okoliczności, że toczyła się ona w trybie nadzwyczajnym - wznowienia postępowania. Skarżąca nie dostrzegła uchybień, jakich na tym tle dopuściły się organu obu instancji.

Odnosząc się do stanowiska Skarżącej, zawartego w uzasadnieniu odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...], Komisja Egzaminacyjna II stopnia podała, że prawidłowym rozwiązaniem zadania z prawa administracyjnego było sporządzenie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 11 marca 2013 r., w której należało podnieść zarzut naruszenia istotnych w sprawie przepisów prawa materialnego (art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i przepisów postępowania administracyjnego. Należało wskazać na wadliwość wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne i o jego zwrocie w jednej decyzji.

W zakresie przepisów postępowania administracyjnego podnieść należało naruszenie zasady umożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji (art. 10 K.p.a.), zastosowania niezgodnej z prawem odmowy umorzenia postępowania, gdyż przepis art. 105 § 1 K.p.a. nie zawiera takiego rozstrzygnięcia.

Ponadto wskazać należało naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji o zwrocie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego (art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.) oraz poprzez nieuchylenie decyzji wcześniejszej (art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a.).. Aby zapewnić ochronę interesów reprezentowanej strony należało w sporządzonej skardze wnieść o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. Ponadto należało wnieść o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 bądź art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że sporządzona przez Skarżącą skarga do sądu administracyjnego stanowiąca rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim rozstrzygała jedynie część istoty problemu, a mianowicie konieczność ochrony interesu strony.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia potwierdziła, że skarga odpowiadała wymogom formalnym z art. 57 w zw. z art. 46 p.p.s.a.

Organ zauważył dostrzeżony przez Skarżącą brak konieczności uiszczenia opłaty od skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wynikający z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., jak również

niedostrzeżony przez Egzaminatorów wniosek złożony przez Skarżącą w trybie art. 200 p.p.s.a. o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie zgodziła się natomiast ze stanowiskiem Skarżącej, że wniosek o wzruszenie jedynie decyzji organu II instancji chronił w pełni interes strony. Brak jakiegokolwiek wskazania na kwestie proceduralne dotyczące wznowienia postępowania oraz błędna interpretacja kwestii materialnoprawnych dotyczących istotnych (widocznych i oczywistych dla profesjonalisty) wad zaskarżanych decyzji stanowiło naruszenie, które przesądzało o ocenie niedostatecznej.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, że najważniejszym elementem zadania z prawa administracyjnego było wydanie decyzji o nienależnym świadczeniu i zwrocie tego świadczenia w sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawała decyzja o przyznaniu tego świadczenia. W zakresie poprawności zaproponowanego rozstrzygnięcia problemu Skarżąca nie zauważyła wszystkich istotnych naruszeń prawa popełnionych przez organ I i II instancji w toku postępowania i przy wydawaniu decyzji, wynikających z odmienności postępowania wznowieniowego. Skarżąca skoncentrowała się natomiast na zagadnieniu odtworzenia w sposób właściwy okoliczności faktycznych związanych z podejmowaniem przez osobę, którą zobowiązała się reprezentować, dodatkowego zatrudnienia w warunkach przewidzianych w art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem komisji Egzaminacyjnej II stopnia podniesienie przez Skarżącą zarzutu naruszenia art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mogłoby mieć istotne, decydujące znaczenie gdyby postępowanie toczyło się w trybie zwykłym i w tym trybie zostałaby wydana decyzja podlegająca zaskarżeniu. Tak jednak nie było o czym przekonuje opis zadania egzaminacyjnego i stanowiące jego integralną część materiały w postaci m.in. postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego.

Zatem Skarżąca bezpodstawnie powołała się na rzekomo prawidłowedostrzeżenie braku podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, który ,w jej ocenie, polegał tylko i wyłącznie na braku decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia w trybie wznowienia postępowania.

Błędny był brak precyzyjnego określenia i wskazania naruszenia przez organ art. 151 K.p.a. Zaniechanie wydania jednej z decyzji przewidzianej w art. 151 k.p.a. było istotą problemu zadania egzaminacyjnego, jak również drogą wzruszenia decyzji zgodnie z interesem klientki.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zgodziła się z Egzaminatorami, że Skarżąca, nie podnosząc zarzutu naruszenia art. 151 K.p.a. a podnosząc zarzut naruszenia art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3 K.p.a. nie rozstrzygnęła w sposób prawidłowy problemu. Podniesione zarzuty nie spowodowały skutecznego zaskarżenia, a więc nie prowadziły do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji administracyjnej. Po wznowieniu postępowania organ winien wydać jedną z decyzji przewidzianych w art. 151 k.p.a. i to w granicach sprawy zakończonej decyzją z [...] lipca 2009 r. przyznającą przedmiotowe świadczenie. Organ nie mógł, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej. Tymczasem organ pierwszej instancji w ogóle nie zastosował art. 151 K.p.a. i rozstrzygnął o losach decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., która pozostała w obrocie prawnym. Orzekając poza granice sprawy objętej postępowaniem wznowieniowym organ pierwszej instancji, również z tych przyczyn istotnie naruszył art. 151 K.p.a. Te wady decyzji organu pierwszej instancji uzasadniały uchylenie tej decyzji w trybie odwoławczym na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., czego jednak organ drugiej instancji nie uczynił. Wpisanie do uzasadnienia decyzji o uznaniu zasiłku za nienależny i orzeczenie o jego zwrocie zdania o zakończeniu w ten sposób postępowania wznowieniowego zmierzało do tego aby Skarżąca spostrzegła że decyzja o przyznaniu zasiłku nie została uchylona w wyniku postępowania wznowieniowego. Zauważenie przez Skarżącą tego zarzutu miało doprowadzić ją do najistotniejszego naruszenia, czyli orzeczenia o nienależnym zasiłku i orzeczenia jego zwrotu, mimo nie uchylenia decyzji o jego przyznaniu. Skarżąca błędnie przyjęła, że można orzec w jednej decyzji o nienależnym świadczeniu i nakazać zwrot tego świadczenia.

Zarzuty naruszenia przez organ przepisów postępowania: art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. były przedwczesne. Mogłyby być przydatne przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, gdyby ewentualnie Sąd wyeliminował z obrotu prawnego decyzje obu instancji i sprawa powróciła do organu I instancji.

Do podniesienia ogólnej oceny skargi nie mogło przyczynić się to, że Skarżąca w odniesieniu do zarzutów odwołania wskazała na dopuszczalność orzekania przez sąd o stwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji.

Za pozbawiony uzasadnionych podstaw Komisja Egzaminacyjna II instancji uznała sformułowany w skardze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, albowiem brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że postępowanie administracyjne stanowiące przedmiot zadania egzaminacyjnego z prawa administracyjnego było dotknięte którąkolwiek z wad określonych w art. 156 K.p.a. Kwestie dotyczące np. pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu mogły być brane pod uwagę jako przesłanka wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. ) i stanowić przyczynę uchylenia zaskarżonej decyzji, a nie stwierdzenia jej nieważności.

4. Pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] listopada 2013 r., wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej uchwale Skarżąca zarzuciła naruszenie:

A. Przepisów prawa materialnego:

a) art. 365 ust. 2 ustawy o radcach poprzez:

- ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w zakresie zadania z prawa administracyjnego, podczas gdy praca Skarżącej została sporządzona w sposób prawidłowy, zarówno pod względem zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą reprezentuje, jak i pod względem zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także pod względem warunków formalnych, co w sposób jednoznaczny prowadzi do wniosku, że praca winna być oceniona pozytywnie,

- dokonanie oceny pracy z pominięciem analizy sposobu myślenia zaprezentowanego przez Skarżącą i logiki zaproponowanego przez nią rozwiązania problemu, co doprowadziło w konsekwencji do nieuwzględnienia okoliczności, że skarga odniosłaby korzystny dla reprezentowanej osoby skutek oraz poprzez dokonanie oceny pracy jedynie w kontekście zgodności zaproponowanego przez odwołującą rozwiązania z opisem istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego Ministerstwa Sprawiedliwości, pomimo stwierdzenia przez organ II Instancji, że opis ten "nie może stanowić żadnego kryterium ocen",

b) art. 364 ust. 1 ustawy o radcach poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny całokształtu pracy Skarżącej i uznanie, że praca ta nie wskazuje na odpowiednie przygotowanie Skarżącej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy skarga sporządzona przez odwołującą spełnia wymogi formalne, a ponadto stanowi spójny i logiczny wywód zmierzający do wyeliminowania z porządku prawnego niekorzystnej dla osoby reprezentowanej decyzji i ochrony jej interesów,

c) art. 364 ust. 8 w zw. z ust. 10 ustawy o radcach poprzez pominięcie szerokiej skali ocen pozytywnych przewidzianej przez ustawę i wystawienie za pracę z zadania z zakresu prawa administracyjnego oceny negatywnej, podczas gdy praca ta zasługiwała na ocenę pozytywną.

B. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci przepisów:

a) art. 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji a jej uzasadnieniem polegającą na uzasadnieniu przez organ drugiej instancji uchwały utrzymującej w mocy uchwałę organu pierwszej instancji o ustaleniu negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego przy pomocy argumentów przemawiających za spełnieniem przez pracę skarżącej większości kryteriów wymaganych, aby praca zasłużyła na ocenę pozytywną,

b) art. 8 K.p.a. poprzez niedokonanie całościowej analizy i oceny materiału dowodowego w postaci pracy egzaminacyjnej Skarżącej z piątej części egzaminu radcowskiego i jednoczesne oparcie się w tej ocenie jedynie na zakresie wyznaczonym przez opis istotnych zagadnień, podczas gdy postępowanie prowadzone winno być w sposób budzący zaufanie uczestników do organów, czyli polegać winno na wyważeniu i porównaniu elementów zarówno pozytywnych pracy, jak i negatywnych oraz na całościowym dokonaniu oceny pracy na tej podstawie,

c) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez bezkrytyczne zaaprobowanie przez organ drugiej instancji wadliwej decyzji organu I instancji i podjęcie nieprawidłowej decyzji o utrzymaniu jej w mocy, pomimo iż istniały przesłanki do jej uchylenia w całości,

d) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie uczynienie zadość obowiązkowi zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do rozpoznania sprawy w postaci przeprowadzenia stosownych dowodów na okoliczność stanu zdrowia skarżącej w czasie egzaminu, przy jednoczesnym nieprawidłowym stwierdzeniu, że Komisja nie dysponuje możliwościami do zbadania merytorycznego twierdzenia Skarżącej na temat dokuczającego jej w czasie egzaminu bólu prawej dłoni wywołanego jej przewlekłą chorobą.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podała, że ustawodawca, wbrew stanowisku Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie wymaga, aby kandydat na radcę przedstawiał "wyczerpujący" wywód prawny. się Ma się wykazać umiejętnością interpretacji zastosowanych przepisów prawa, jest również zobligowany przedstawić uzasadnienie prawne, dlaczego zastosował dane przepisy prawa oraz w jaki sposób je zinterpretował. Wyczerpujący wywód prawny oznaczałby w przypadku zadania egzaminacyjnego poruszenie wszelkich możliwych zagadnień związanych z daną instytucją prawa, w tym udowodnienie w treści pracy sięgnięcia przez zdającego do wszelkich dostępnych źródeł, co w warunkach egzaminu (z uwagi na ograniczoną dostępność źródeł i ograniczoną ilość czasu) nie jest możliwe, a czego ustawodawca nie wymaga od kandydatów na radcę prawnego.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że pomimo istnienia dwóch przeciwstawnych stanowisk w orzecznictwie, za prawidłowe należy uznać jedynie to, które jest zgodne z założeniem poczynionym w "opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa administracyjnego (piąta część egzaminu radcowskiego - [...] marca 2013 r.).

Pomimo przytoczenia przez Skarżącą w pracy egzaminacyjnej treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2009 r. (sygn. akt II SA/Gd 155/09), z którego wynika, że możliwe jest orzeczenie o uchyleniu oraz zwrocie nienależnego świadczenia jedną decyzją, Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie odniosła się do tego w żaden sposób.

W ocenie Skarżącej za dopuszczalne należało uznać przytoczenie przez Skarżącą zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, choć istnieje stanowisko, zgodnie z którym jest to przedwczesne, co jednak nie może prowadzić do wystawienia pracy oceny negatywnej. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że sformułowanie w egzaminacyjnym stanie faktycznym takiego zarzutu naruszenia prawa materialnego i tak w realnych warunkach doprowadziłoby do uwzględnienia skargi. Nadto z całą stanowczością należy stwierdzić, że nie sposób obniżyć oceny z pracy z powodu niepodniesienia zarzutu naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy wobec kategorycznego stwierdzenia w przywołanym orzeczeniu o możliwości załatwienia obu spraw

przez organ jedną decyzją.

Przytoczenie wprost poglądu zawartego w Wytycznych świadczy o daleko idącym zasugerowaniu się przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia treścią tych Wytycznych, co należało uznać za niedopuszczalne w kontekście cytowanych przez sam organ poglądów judykatury. Powyższe świadczy również o sprzeczności w treści uzasadnienia uniemożliwiającej kontrolę instancyjną zaskarżonej uchwały.

Pomimo podniesienia przez Skarżącą w pracy egzaminacyjnej naruszenia przepisów postępowania w postaci przepisów: art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a., zaskarżona uchwała z dnia [...] listopada 2013 r. nie zawiera oceny prawidłowości tych zarzutów, ograniczając się do wskazania, że są one przedwczesne i mogą być przydatne po ponownym rozpoznaniu sprawy, jeżeli wyeliminowano by decyzje obu instancji z obrotu prawnego i sprawa powróciłaby do organu I instancji. Przedwczesność zarzutu, tym bardziej jeżeli jego sformułowanie, ani uzasadnienie nie zostało ocenione negatywnie nie świadczy w żadnej mierze o jego nieprawidłowości. Tymczasem do prawidłowości tych zarzutów nie odniesiono się w zaskarżonej uchwale, co tym bardziej przemawia za tym, że nie dokonano ponownej oceny pracy egzaminacyjnej w zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Nieprawidłowo uznano, że uchybienia te są mniej istotne w sprawie, gdyż dotyczą toczącego się postępowania i w ich skutku doszło do naruszenia prawa materialnego art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeżeli bowiem skarżąca dostrzegła te uchybienia, winno to być ocenione pozytywnie, gdyż świadczy o umiejętności dostrzeżenia pierwotnego naruszenia prawa.

Skarżąca nie zgodziła się również z uchwałą w zakresie, w jakim wskazuje ona na niedostrzeżenie zasadniczego problemu w związku z niepodniesieniem wprost zarzutu naruszenia art. 151 K.p.a. .

Skarżąca nie zgodziła się również z opinią, że niepodniesienie tego właśnie, a podniesienie zarzutu naruszenia przepisów art. 7, 8, 77 § 1 i 107 § 1 K.p.a. jest równoznaczne z nierozstrzygnięciem problemu i że podniesione przez Skarżącą zarzuty postępowania nie wyeliminowały z obrotu prawego wadliwej decyzji. Wobec bowiem faktu, że sądy administracyjne nie są związane zakresem zarzutów skargi i są zobligowane dostrzegać naruszenia nawet niepodniesione w skardze (art. 134 § 1 p.p.s.a.), określenie przez Skarżącą w skardze naruszenia prawa w postaci: art. 105 § 1 K.p.a. uznać należy za "uchwycenie" problemu prawnego w sprawie i jest wystarczające, aby sąd administracyjny dostrzegł problem.

W odniesieniu do zawartego w pracy egzaminacyjnej wniosku o stwierdzenie nieważności Komisja Egzaminacyjna II stopnia zupełnie pominęła podnoszone przez Skarżącą w odwołaniu kwestie dopuszczalności wydania orzeczenia stwierdzającego nieważność w wypadku zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa.

W ocenie Skarżącej zaskarżona uchwała zawiera zasadniczą sprzeczność w uzasadnieniu w zakresie kryterium ochrony interesu strony. Z jednej strony wskazuje, że skarżąca dostrzegła konieczność ochrony interesu strony, zatem że praca egzaminacyjna spełnia to kryterium przewidziane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych ("(...) sporządzona przez skarżącą skarga (...) dostrzega jedynie część istoty problemu, a mianowicie konieczność ochrony interesu strony." (str. [...] uchwały). Z drugiej strony wskazano: "interes strony nie jest należycie chroniony, gdyż skarga nie dotyczy istoty uchybień organów obu instancji".

Wątpliwość Skarżącej budził także fakt wielokrotnego odnoszenia się przez organ II instancji do ocen cząstkowych wyrażonych przez Egzaminatorów i przyznawaniu im racji.. Może to świadczyć, że postępowaniu organu II instancji nadano inny charakter niż przewidział to ustawodawca. Postępowanie to nie ma charakteru kasatoryjnego i nie polega na dokonywaniu oceny prawidłowości dokonanej przez organ I instancji oceny pracy, ale na dokonywaniu oceny prawidłowości samej pracy (charakter reformatotryjny).

5. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, stwierdzając, że przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do powołanych przez Skarżącą przepisów.

II. Wojewódzki sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji bądź postanowieniu został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.

4. Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przepisów prawa.

5. Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361ust. 16 u.r.p.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego zostały określone w art. 365 u.r.p. W myśl tego przepisu test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

Stosownie do art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Kryteria oceny prac określone zostały w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p., do których ustawodawca zaliczył: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 u.r.p.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 u.r.p.).

W myśl przepisu art. 368 ust. 12 u.r.p. do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 u.r.p. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej lI stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1314).

W myśl § 5 pkt 3 powołanego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

6. W zaskarżonej uchwale Komisja Egzaminacyjna II stopnia przyjęła, że sporządzona przez skarżącą skarga w ramach rozwiązania zadania z piątej części egzaminu radcowskiego nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

Zgodnie z art. 364 ust. 8 u.r.p. piąta część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny.

W zadaniu z piątej części egzaminu radcowskiego w stosunku do reprezentowanej przez radcę prawnego strony wydane zostały, po wznowieniu postępowania w sprawie przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego – przez organ I instancji decyzja o uznaniu za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego i o obowiązku jego zwrotu, a przez organ odwoławczy decyzja o odmowie umorzenia postępowania oraz o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W sprawie bezsporne jest, że prawidłowym sposobem rozwiązania postawionego w zadaniu egzaminacyjnym problemu było sporządzenie skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sporna zaś jest przyjęta przez Skarżącą koncepcja skargi, która oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podziela stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że sposób ujęcia przez Skarżącą problemu od strony wykazania naruszenia przez organy szeregu przepisów postępowania, w tym art. 7, 8, 77 § 1, 105 § 1, 107 § 3 oraz dodatkowo art. 10 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych – świadczy o niezrozumieniu przez nią istoty zadania, którym było dostrzeżenie, że w sprawie wydane zostały decyzje o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu w sytuacji pozostawania w obrocie prawnym decyzji o przyznaniu świadczenia.

Pomimo bowiem wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego nie zostało ono zakończone wydaniem jednej z decyzji wymienionych w art. 151 K.p.a., co również winno zostać uwypuklone w sporządzonej skardze. Wadliwe również było orzeczenie w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu, podczas gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje takiej możliwości.

7. Skarżąca podniosła w skardze, że mając do dyspozycji w trakcie egzaminu orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym przytoczone w rozwiązaniu kazusu orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Gd155/09, poczyniła założenie, że, skoro sądy administracyjne dopuszczają w warunkach przepisów art. 30 i 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych możliwość orzeczenia jedną decyzją o uchyleniu decyzji i o zwrocie świadczenia nienależnego, podnoszenie zarzutu orzeczenia jedną decyzją jest zbędne.

W ocenie Sądu ten zarzut nie jest zasadny i ocena pracy Skarżącej nie może być pozytywna. Przytaczane orzeczenie, to jednostkowy i odosobniony pogląd składu orzekającego wojewódzkiego sądu administracyjnego przedstawiony w jednej, konkretnej sprawie, w ściśle określonym stanie faktycznym. Nie można go jednak skutecznie przeciwstawiać dominującej linii orzeczniczej i zawartej w nich wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z orzeczeniem WSA w Poznaniu z 2 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Po 271/12: w pierwszej kolejności należy ustalić nienależnie pobrane świadczenie i wydać decyzję znajdującą swoje oparcie w art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. i dopiero w wyniku wydania takiej decyzji uchylić na podstawie art. 32 ust. 1 (in fine) tej ustawy decyzję przyznającą świadczenia rodzinne. Podobnie orzekał WSA w Gliwicach wyrok z 5 grudnia 2013, sygn. akt IV SA/Gl 76/13 oraz WSA w Krakowie, wyrok z 28 lutego 2013, sygn. akt III SA/Kr 862/12.

W tej sprawie Sąd podziela ponadto ocenę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, zgodnie z którą na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu zobowiązana jest osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy stanie się ostateczna decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie w jednej decyzji. W sprawie należało wskazać nie tylko właściwe przepisy prawa materialnego (art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 cyt. ustawy), ale również wyjaśnić z jakich względów doszło do ich niewłaściwego zastosowania (rozstrzygnięcia w jednej decyzji o świadczeniu nienależnie przyznanym i równoczesnym jego zwrocie). Przy prawidłowym konstruowaniu zarzutu w tym zakresie należało odwołać się do art. 30 ust. 1 u.ś.r. stwierdzając, że na podstawie tego przepisu nie można w jednej decyzji orzec zarówno o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jednocześnie nakazać zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Tylko w ten sposób sformułowany zarzut zasługiwał na uwzględnienie i świadczył o dostrzeżeniu jednej z istotnych wad zaskarżonej decyzji. Organ drugiej instancji, podtrzymując decyzję pierwszej instancji jednocześnie ustalającą, że świadczenie było nienależne oraz nakazującą zwrot pobranego świadczenia naruszył dyspozycję tego przepisu.

Należy ponadto zauważyć, że sposób rozwiązania kazusu oparty na wykładni wyroku WSA w Gdańsku nie przesądził o negatywnej ocenie pracy, gdyż w wielu aspektach nie została ona przez Komisję II stopnia oceniona pozytywnie, co wynika z treści uzasadnienia uchwały.

8. W ocenie Sądu, w skarżonej uchwale organ zasadnie podnosi, że prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 K.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia, które nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W wydanych po wznowieniu postępowania decyzjach w żaden sposób nie odniesiono się bowiem do pozostawionej nadal w obrocie prawnym dotychczasowej decyzji z dnia [...] lipca 2009 r., przyznającej reprezentowanej stronie wymienione w niej świadczenia rodzinne. Ponadto w przedstawionej sprawie decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ten ostatni przepis (zamieszczony był w materiałach egzaminacyjnych) stanowi, iż za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W związku z tym należało podnieść, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie.

W sporządzonej przez Skarżącą skardze zabrakło podstawowych zarzutów, które należało postawić zaskarżonej decyzji SKO w Koszalinie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji świadczących o dostrzeżeniu istoty zadania, tj. osadzeniu sprawy w warunkach wznowienia postępowania, które nie zostało ostatecznie zakończone, a pomimo tego, wbrew dyspozycji art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wydane zostało rozstrzygnięcie uznające świadczenie za nienależnie pobrane.

9. Sąd podziela stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady sporządzonej skargi są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy, a następnie Komisja II stopnia prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez skarżącą nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Oceny wystawione przez obu egzaminatorów, zdaniem Sądu, zostały również w sposób prawidłowy uzasadnione. Jedno z nich nie jest co prawda obszerne, ale pozostaje to bez wpływu na ocenę prawidłowości skarżonej uchwały. W tejże uchwale Komisja Egzaminacyjna II stopnia szczegółowo wyjaśniła bowiem, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącą jest nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, nie była wybiórcza tylko kompleksowa.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 K.p.a. a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 8 k.p.a., ocena materiału dowodowego – pracy z piątej części egzaminu radcowskiego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organy w ocenie materiału dowodowego nie są skrępowane żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonują według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone, Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też jest w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia zaś w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązanie zaproponowane przez skarżącą jest nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniu Skarżącej Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała na pozytywne elementy jej pracy, porównała i wyważyła je z elementami negatywnymi – prawidłowo uznając, że elementy negatywne przeważyły nad pozytywnymi. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, a zarzut naruszenia art. 36⁴ ust. 10 u.r.p. za bezprzedmiotowy.

10. Określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria oceny pracy muszą być spełnione łącznie. Tylko bowiem praca, która jest poprawna pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes stronny, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający zasługuje w ocenie Sądu na ocenę pozytywną. Powyższe stanowisko można uznać za utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych albowiem znajduje w znacznym zakresie oparcie w ocenach prawnych zawartych - między innymi - w wyrokach WSA w Warszawie: z dnia 8 kwietnia 2014 r., VI SA/Wa 2974/13 oraz z dnia 29 maja 2014 r., VI SA/Wa 462/14 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Przytoczone wyżej poglądy sądów administracyjnych w pełni podziela WSA w Warszawie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, a akceptacja tych poglądów oznacza równocześnie, że skarga i zarzuty w niej sformułowane nie zasługują na uwzględnienie.

W ocenie Sądu okoliczność, że z redakcji przepisu art. 365 ust. 2 u.r.p. wynika, że katalog wymienionych w nim kryteriów oceny nie jest zamknięty stanowiska tego nie zmienia, a użycie w omawianym przepisie sformułowania "w szczególności" oznacza, że kryteria te są decydujące przy ocenie pracy, a nie jak chce tego skarżąca mają one charakter przykładowy.

Sąd podziela też ocenę prawną zawartą w wyroku NSA z 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 195/12, zgodnie z którą istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego czy to administracyjnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. Nie jest więc zasadny zarzut skarżącej, że jej praca spełnia wymogi formalne poprawnie wniesionej skargi i byłaby skuteczna. Jak wskazano powyżej treść skargi w porównaniu do istoty problemów zawartych w kazusie sprawia, że interes klienta nie byłby należycie zabezpieczony.

11. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisu art. 364 ust. 8 w zw. z ust. 10 u.r.p. poprzez pominięcie szerokiej skali ocen pozytywnych przewidzianej przez ustawę i wystawienie za pracę z zadania z zakresu prawa administracyjnego oceny negatywnej, podczas gdy praca ta zasługiwała na ocenę pozytywną.

W ocenie Sądu powyższe kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena , że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Ponadto spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do "przejścia" do skali ocen pozytywnych." W skarżonej uchwale wykazano zaś ewidentne błędy w pracy z punktu widzenia właśnie kryteriów ustawowych oceny prac (zob. wyrok NSA z 14.12.2012, sygn akt. IIGSK 695/11).

12. Co do zarzutu naruszenia art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez oparcie ocen cząstkowych zadania z prawa administracyjnego wyłącznie na opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa administracyjnego i potraktowanie tego opisu, jako dokumentu zawierającego wiążące Komisję wytyczne kreujące kryteria oceny, a tym samym stworzenie, bez żadnej podstawy prawnej, odmiennych od ustawowych zasad oceny prac. W ocenie Sądu nie jest on zasadny. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, tzw. opis istotnych zagadnień jest zaś pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym, który egzaminatorom ułatwia jedynie ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Skarżąca nie udowodniła, że opis ten był podstawą wystawienia jej oceny negatywnej. W ocenie Sądu ocena ta została prawidłowo dokonana na podstawie kryteriów określonych w treści art. 365 ust. 2 ustawy o radcach o czym świadczą zarówno oceny pracy dokonane przez egzaminatorów jak i skarżona uchwała.

13. Skarżąca podnosi także w skardze, że w czasie egzamin z prawa administracyjnego zmagała się z bólem prawej dłoni spowodowanym jej przewlekłą chorobą zapalenia stawów, co w znaczny sposób utrudniało jej pisanie na komputerze tym bardziej, że był to czwarty i ostatni dzień egzaminu radcowskiego. W ocenie Sądu powyższe nie miało wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia organu zawartą w skarżonej uchwale. Komisja prawidłowo i wnikliwie zebrała i oceniła materiał dowodowy , czemu dała wyraz w uzasadnieniu uchwały. Z protokołu nie wynika, że Skarżąca sygnalizowała w toku egzaminu czy tuż przed nim problemy zdrowotne. Wobec braku materiału dowodowego w tej sprawie, który potwierdzał by wersję Skarżącej i wówczas podlegałby ocenie Sądu, zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

14. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.