Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1493/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 i 2, art. 64, art. 106 ust. 5
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. W. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1493/16

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi A. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...] sierpnia 2016 r.

Nr [...] dotycząca ustalenia opłaty za pobyt jego żony w domu pomocy społecznej.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] października 2015 r. ([...]), działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej ustalił A. W. opłatę za pobyt żony J. W. w DPS w [...] w wysokości 1 211,53 zł miesięcznie od dnia 1 września 2015 r. Wskutek złożonego odwołania, na mocy decyzji SKO z dnia [...] marca 2016 r. ([...]) decyzja ta została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Burmistrz decyzją z dnia

[...] czerwca 2016 r. Nr [...] – działając na podstawie art. 104 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: K.p.a.), art. 6, art. 8, art. 14, art. 60 ust. 1-3, art. 62 ust. 2, art. 101

i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) - ustalił A. W. opłatę za pobyt żony J. W. w DPS w [...] w wysokości 1 236,27 zł, wskazując, że opłata obowiązuje od 1 czerwca 2016 r.

Organ wyjaśnił, że J. W. została tam skierowana jego decyzją z [...] lutego 2008 r., natomiast umieszczona mocą decyzji Starosty [...] z [...] marca 2008 r. Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. zmieniono wysokość odpłatności za pobyt w DPS na kwotę 1 278,04 zł. Cytując treść art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. organ podniósł, że

w okolicznościach rozpoznawanej sprawy opłatę za pobyt J. W. w DPS obowiązany jest wnosić mąż A. W. Kwotę opłaty ustalono uwzględniając brzmienie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. A. W. jest osobą samotnie gospodarującą. Na jego dochód w miesiącu kwietniu 2016 r. składały się: emerytura – 1 251,72 zł, świadczenie wypłacone przez [...] w wysokości 2 073,57 zł (526,70 $ - ustalone w oparciu o średni kurs NBP z dnia 31 maja 2016 r.) oraz 187,02 zł (kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwietniu 2016 r.). Łączny jego dochód wyniósł 3 138,27 zł, przekraczając 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (634 zł x 300% = 1 902 zł). Jest on zatem zobowiązany do ponoszenia części odpłatności za pobyt żony w DPS w kwocie 1 236,27 zł miesięcznie (3 138,27 zł – 1 902 zł).

W odwołaniu od decyzji Burmistrza A. W. żądając jej uchylenia zarzucił naruszenie art. 7, art. 9, art. 10, art. 12 K.p.a. poprzez nieprawidłowe prowadzenie postępowania, art. 35 i 36 K.p.a. poprzez opieszałość w jego prowadzeniu oraz brak woli zawarcia umowy o jakiej mowa w art. 103 u.p.s. Ponadto zarzucił nierzetelną ocenę sytuacji jego osoby.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. SKO działając na podstawie art. 104 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 60 ust. 1-3 oraz art. 61

ust. 1 i 2 u.p.s. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu powołało się na treść art. 59, art. 60 oraz art. 61 u.p.s. regulujące zasady ponoszenia odpłatności za pobyt w dps, w tym kolejność osób zobowiązanych do wniesienia takich opłat. Podzieliło ustalenia i dokonaną przez organ I instancji ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. Wyjaśniło, że ocena sytuacji dochodowej A. W. wskazuje, że jest on zobowiązany do ponoszenia części odpłatności za pobyt żony w dps w wysokości 1 236,27 zł.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium uznało je za niezasadne.

W postępowaniu o ustalenie odpłatności za pobyt w DPS nie mają bowiem znaczenia podnoszone przez odwołującego okoliczności, takie jak: sytuacja zdrowotna, długotrwała choroba i wydatki z tym związane. Mają one znaczenie, ale

w postępowaniu o jakim mowa w art. 64 u.p.s., dotyczącym zwolnienia częściowo lub całkowicie z tej opłaty. Jako niezasadny SKO oceniło także zarzut prowadzenia postępowania opieszale. W jego ocenie organ I instancji prawidłowo wywiązał się

z wymogów określonych przepisami K.p.a.

Odnosząc się do kwestii niezawarcia umowy o jakiej mowa w art. 103 u.p.s. SKO wyjaśniło, że umową zawartą na podstawie tego przepisu nie można ustalać opłaty niższej niż wynika to z obowiązujących regulacji. A. W. wyraża wolę partycypacji w kosztach pobytu żony w DPS, jednakże zastrzega, że ich wysokość nie może przekroczyć kwoty 600 zł. Zawarcie takiej umowy jest zatem niemożliwe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A. W. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 7, art. 9, art. 10,

art. 62 i art. 77 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 61 ust. 2, art. 64 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, wstrzymanie jej wykonania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W ocenie skarżącego organ błędnie określił początek istnienia obowiązku ponoszenia odpłatności na pobyt w DPS, ustalając go na [...] czerwca 2016 r.

w sytuacji, gdy decyzja wydana została po tej dacie, tj. [...] czerwca 2016 r. Nadanie decyzji mocy wstecznej jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami. Wyjaśnił, że bezsporne jest, że wnosił o częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt żony w DPS, co uzasadnił sytuacją zdrowotną i majątkową. W jego ocenie nie ma przeszkód prawnych, by w jednej decyzji ustalić kwestię należnych opłat i jednocześnie rozstrzygnąć sprawę częściowego zwolnienia. W jednym postępowaniu powinna nadto zostać ustalona i rozstrzygnięta kwestia ponoszenia części opłat przez pozostałych członków rodziny. Tymczasem organy odmówiły mu informacji

o procedurach prowadzonych w stosunku do dzieci i kosztach ponoszonych przez nie na utrzymanie matki. Jego zdaniem postępowanie w przedmiotowej sprawie powinno być prowadzone z udziałem skarżącego i jego dzieci (dwóch córek i syna). Zarzucił brak stosownych i pełnych ustaleń w zakresie możliwości zawarcia umowy, która określałaby stosowną odpłatność za pobyt J. W. w DPS.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje m.in. kontrolę działalności administracji publicznej; sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.),

wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione

w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w tak określonych granicach Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a to z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jego wynik.

Wynikającą z art. 60 ust. 1 u.p.s. zasadą jest odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby obowiązane do ponoszenia tej odpłatności i ich kolejność określa art. 61 ust. 1 ustawy, stanowiący, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli pełną odpłatność ponosi mieszkaniec domu.

Zasady partycypowania tych osób w ponoszeniu odpłatności ustalone zostały

w art. 61 ust. 2 u.p.s., wg którego opłatę za pobyt w dps wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Ustalony w sprawie przez organy stan faktyczny nie budzi zastrzeżeń, jeżeli chodzi o przebywanie J. W. (żony skarżącego) od 2008 r. w DPS w [....] oraz ponoszenie przez nią jako mieszkańca DPS części opłaty za pobyt w wysokości 70 % uzyskiwanego dochodu. Nie budzi też wątpliwości, że na skarżącym nie ciążył do tej pory obowiązek partycypowania w tej opłacie.

W świetle art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do dps i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w dps wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do dps, przy czym zmiana średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca - o czym w przypadku domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ogłasza starosta w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie później niż do 31 marca każdego roku - stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w dps od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane (art. 60 ust. 2 i 4).

Jakkolwiek art. 59 ust. 1 u.p.s. jako pożądaną z punktu widzenia ustawodawcy przewiduje sytuację, w której rozstrzygnięcie o skierowaniu i ustaleniu opłaty za pobyt następuje w jednej decyzji, niewydanie rozstrzygnięcia co do ustalenia opłaty

w decyzji o skierowaniu nie powoduje, że organ traci kompetencję do określenia jej

i osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Wywiera to jednak taki skutek, że obowiązek wnoszenia opłaty nie powstaje do czasu jej decyzyjnego określenia. Wydanie decyzji w tym przedmiocie powoduje jednak, że nie może ona obejmować okresu wcześniejszego, gdyż u.p.s. nie pozwala organom na określenie obowiązku uiszczania opłaty z mocą wsteczną wobec aktu konkretyzującego ten obowiązek (jedyny wyjątek w tym zakresie przewiduje przytoczony wyżej art. 60 ust. 4 u.p.s.

w przypadku zmiany średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca dps).

W ukształtowanym na tym tle orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że decyzja określająca wysokość opłaty za pobyt w dps jest decyzją konstytutywną, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc), a nie od chwili skierowania, czy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Z przepisów u.p.s. nie wynika dopuszczalność określania wcześniejszej daty ponoszenia przez zobowiązanego tej opłaty, niż data wydania decyzji o jej ustaleniu.

Zasady te w równym stopniu odnoszą się do zmian w dochodach osób zobowiązanych (w całości lub w części) do ponoszenia opłaty za pobyt, a także do zmian samych podmiotów (oprócz pensjonariusza) zobowiązanych do jej ponoszenia. Także w tych sytuacjach wysokość opłaty nie może być kształtowana wobec zobowiązanych z mocą wsteczną względem daty wydania decyzji.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji określił obowiązek ponoszenia przez A. W. części odpłatności za pobyt żony w domu pomocy społecznej od dnia [... czerwca 2016 r., czyniąc to decyzją wydaną po tej dacie, bo [...] czerwca

2016 r. Tym samym nadał tej decyzji moc wsteczną, mimo że nie uprawniały go do tego przepisy u.p.s. Jak już wykazano, skutki orzeczenia kształtującego wysokość odpłatności nie mogą sięgać do okresu sprzed wydania decyzji. Takie działanie Burmistrza i SKO, jako kształtujące sytuację prawną adresata, nie może wywoływać skutków prawnych za okres przypadający przed jej wydaniem. Działanie takie narusza bowiem podstawową zasadę systemu prawa, jaką jest niedziałanie prawa wstecz, stanowiąc jednocześnie naruszenie określonej w art. 6 K.p.a zasady praworządności.

W tym zakresie, niezależnie od oczywistej wadliwości prawnej decyzji organu I jak i II instancji, należy wyraźnie podkreślić, że z powodu tego uchybienia została już uprzednio wyeliminowana przez SKO z obiegu prawnego pierwotna decyzja Burmistrza z dnia [...] października 2015 r. o ustaleniu dla skarżącego opłaty od

[...] września 2015 r. Jako niezrozumiałe i pozbawione konsekwencji należy ocenić działanie Kolegium, które z tego samego powodu najpierw uchyla decyzję organu

I instancji, po czym kolejną decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2016 r. wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy - dotkniętą takim samym uchybieniem – utrzymuje w mocy, wskazując że wobec ustalonego obowiązku wnoszenia opłaty od [...] czerwca 2016 r., orzeczenie "w ramach tego samego miesiąca" nie stoi

w sprzeczności z zakazem orzekania za okresy wcześniejsze. W kontekście uregulowań ustawowych taki sposób rozstrzygnięcia nie znajduje oparcia, zwłaszcza że oprócz pełnej wysokości miesięcznej opłaty, możliwe było ustalenie dla skarżącego pierwszej opłaty w wysokości proporcjonalnej do liczby dni liczonych od daty wydania decyzji do końca danego miesiąca.

Kolejny aspekt na który należy zwrócić uwagę w niniejszej sprawie wynika

z faktu, że decyzja co do ponoszenia przez A. W. części odpłatności za pobyt jego żony w dps nie jest pierwszym rozstrzygnięciem regulującym kwestie finansowe związane z finansowaniem jej pobytu w dps, a wydana w tym zakresie pierwotna decyzja z dnia [...] maja 2008 r. była kilkakrotnie zmieniania, m.in. z uwagi na zmiany średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS w [...], dokonywane stosownymi zarządzeniami Starosty [...].

W tym zakresie, zdaniem Sądu, w sytuacji gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w dps, to modyfikacje tej odpłatności związane ze zmianą kręgu podmiotów obowiązanych do ponoszenia tej opłaty – tak samo jak zmiany odnoszące się tylko do wysokości kwot obciążających poszczególne podmioty - powinny odbywać się w trybie przewidzianym przez art. 106 ust. 5 u.p.s. (stanowi on, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12

i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody). Z punktu widzenia art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 1 u.p.s. wręcz niezbędne jest, by mając na uwadze wzajemną spójność i przejrzystość rozstrzygnięć, sprawa opłaty za pobyt danej osoby w dps normowana była w całości jednym aktem administracyjnym, odpowiednio modyfikowanym w zależności od zmieniających się okoliczności stanu faktycznego sprawy, a nie odrębnymi rozstrzygnięciami względem każdego podmiotu zobowiązanego do partycypowania w tej opłacie.

Jak wynika z analizy znajdujących się w aktach sprawy decyzji Burmistrza odnoszących się do zmian wysokości opłat za pobyt J. W. w DPS w [...] (z dnia [...] kwietnia 2010 r., [...] lutego i [...] maja 2011 r., [...] kwietnia

2012 r., [...] lutego i [...] czerwca 2013 r. oraz [...] maja 2015 r.), do tej pory miały one miejsce w trybie art. 106 u.p.s. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw, aby ustalenie opłaty dla skarżącego jako osoby niezobowiązanej dotychczas do jej ponoszenia, odbyło się w oderwaniu od już wydanych w sprawie decyzji, skoro

u podstaw wszystkich znajduje się ta sama okoliczność, tj. ponoszenie opłaty za pobyt w DPS J. W., a różnice dotyczą zmieniających się w czasie kwot

i ewentualnie podmiotów zobowiązanych do ich uiszczania. Zarówno organ I jak i II instancji nie wskazały i nie wyjaśniły przyczyn takiego odstąpienia, a zatem by

o odpłatności za pobyt w odrębny sposób decydować względem każdej strony (lub niektórych z nich).

Przeciwko samoistnemu ustaleniu przez organ I instancji opłaty dla A. W. – z pominięciem stosowanego do tej pory trybu zmiany decyzji ustalającej opłatę – przemawia także fakt, że w takiej sytuacji w obiegu prawnym zaczynają funkcjonować niezależnie od siebie rozstrzygnięcia odnoszące się do tej samej osoby i kwestii, co niesie chociażby za sobą zwiększone ryzyko, że zakres ich regulacji może się częściowo pokrywać, ale także pozostawać rozbieżny. Obecna decyzja ustalająca obowiązek ponoszenia opłaty przez A. W. poprzez osobę umieszczonej w DPS bezpośrednio wiąże się ze sferą obowiązków ukształtowanych już inną decyzją i decyzjami ją zmieniającymi względem niej

i innych podmiotów, co chociażby z uwagi na przewidzianą w art. 61 ust. 1 u.p.s. kolejność wnoszenia opłat za pobyt w dps (mieszkaniec domu, małżonek, zstępni, wstępni, gmina), ma wpływ na jej wysokość w stosunku do podmiotów zobowiązanych w dalszej kolejności.

Z powyższym ściśle wiąże się wymóg prawidłowego ustalenia stron postępowania, która to kwestia również nie została dostatecznie wyjaśniona. Jako stronę obecnie prowadzonego postępowania organy uznały wyłącznie jej adresata,

tj. A. W., tak samo jak J. W. jako jedyną stronę i adresata wskazanych wyżej decyzji zmieniających. Wobec braku w aktach sprawy pierwotnej decyzji o ustaleniu opłaty z dnia [...] maja 2008 r., brak jest możliwości dokładnego ustalenia zawartych w niej postanowień oraz stron zobowiązanych na podstawie jej i decyzji zmieniających do ponoszenia opłat za pobyt J. W. w DPS. Uwagę jednak zwraca, że już w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. zmieniającej wysokość opłaty ponoszonej przez J. W. zawarto zapis, że pozostała do pełnego kosztu utrzymania kwota 718,03 zł pokrywana będzie przez Miasto i Gminę [...] oraz przez zstępnych zgodnie z zawartymi umowami w kwocie 622,50 zł. Wg kolejnej decyzji z dnia [...] lutego 2011 r., zmieniono pkt 5 sentencji decyzji z dnia [...] maja 2008 r. dotyczący wysokości kwoty ponoszonej przez Miasto i Gminę [...] (na 1 222,26 zł), pozostawiając bez zmiany wysokość opłaty wnoszonej przez mieszkańca domu (558,47 zł) i zstępnych (622,50 zł). Zmiany wysokości kwoty ponoszonej przez Miasto i Gminę [...] dotyczyła także następna decyzja z dnia [...] maja 2011 r. (zmianie nie uległy kwoty obciążające mieszkańca DPS i zstępnych). Na podstawie kolejnej decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. zmianie uległa wysokość opłaty ponoszonej przez J. W. (620,84 zł) oraz Miasto i Gminę [...] (1764,66 zł); wynikała z niej już także obowiązująca dla zstępnych niższa kwota 514,50 zł. Decyzjami z dnia [...] lutego i [...] czerwca 2013 r. oraz 22 maja 2015 r. zmieniono wysokość opłaty obciążającej J. W., przy czym decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. skreślono także pkt 5 decyzji z dnia [...] maja 2008 r. (na podstawie decyzji dnia [...] lutego 2011 r. można przypuszczać, że odnosił się on do opłaty ponoszonej przez Miasto i Gminę [....]).

Jak można na podstawie powyższego stwierdzić, w mocy pozostał obowiązek ponoszenia opłaty przez J. W. i zstępnych, co wobec rozciągania tego obowiązku na A. W. wymaga jednak poczynienia dokładnych ustaleń celem wykazania w odniesieniu do aktualnie obowiązującego średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca DPS w [...], jakie podmioty i w jakiej wysokości są obowiązane do jej ponoszenia.

W tym zakresie niewątpliwie trafna jest zawarta w skardze argumentacja A. W., że kwestia obciążenia opłatą innych członków rodziny (córek

i syna) ma istotne znaczenie w sprawie, a uznanie ich za strony niniejszego postępowania – jako potencjalnie odnoszące się do ich praw i obowiązków - zasadne, zwłaszcza że także on powołuje się na umowy z członkami rodziny, "procedury prowadzone w stosunku do dzieci" i ponoszone przez nie koszty na utrzymanie matki. Znajduje to odzwierciedlenie w przywołanej już treści art. 61 ust. 1 u.p.s. ustalającym kolejność podmiotów w ponoszeniu odpłatności za pobyt w dps (mieszkaniec dps, jego małżonek, zstępni, wstępni, gmina), a także w ust. 2 pkt 2 tego artykułu, wg którego w przypadku małżonka, zstępnych oraz wstępnych punkt odniesienia do ustalenia opłaty za pobyt w dps stanowi umowa zawarta w trybie

art. 103 ust. 2 tej ustawy.

Zwrócić należy jednakże uwagę skarżącego, że zawarcie takiej umowy nie jest obligatoryjną przesłanką do ustalenia odpłatności małżonka, zstępnych i wstępnych za pobyt mieszkańca w dps i służy jedynie określeniu wysokości opłaty, gdyż obowiązek wnoszenia przez w/w osoby opłat wynika z decyzji administracyjnej o jej ustaleniu. Umowa nie jest zatem źródłem obowiązku ponoszenia opłaty (ten wynika

z art. 61 u.p.s.), ale stanowi czynność, za pośrednictwem której możliwe jest kształtowanie jej wysokości inaczej, niż przy zastosowaniu kryteriów wskazanych

w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.

Zawarcie umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 u.p.s. ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższego odsetka opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach wynikających

z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) i b) u.p.s. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2015 r. I OSK 62/14).

Strony umowy nie mogą zatem przewidzieć niższego procentu współuczestnictwa osoby zobowiązanej mocą przepisów prawa do ponoszenia kosztów. Umowę należy zatem traktować jako formę elastycznej konkretyzacji obowiązków rodzinnych,

w której organ uwzględnia wysokość dochodów oraz możliwości małżonka, zstępnych i wstępnych mieszkańca dps. Brak zawarcia umowy nie powoduje utraty kompetencji organu do wydania decyzji o odpłatności za pobyt zgodnie z kolejnością wynikającą z art. 61 ust. 1 u.p.s.; w sytuacji bowiem, gdy osoba umieszczona w dps nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa najpierw na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, wstępnych i gminie, z której osoba ta została skierowana do dps. Istotne przy tym jest, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w tym przepisie.

W tych okolicznościach nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony

w skardze zarzut naruszenia art. 61 ust. 2, art. 64 i art. 103 ust. 2 u.p.s. wywodzony

z braku uwzględnienia przez organy wniosku skarżącego o częściowe zwolnienie

z opłaty (w związku z deklarowaną przez niego w toku postępowania administracyjnego gotowością jej ponoszenia na maksymalnym poziomie 600 zł miesięcznie). Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty - w całości lub

w części - może zostać wydane dopiero w odrębnym postępowaniu, po ostatecznym określeniu wysokości opłaty za pobyt i zaistnieniu warunków określonych w art. 64 u.p.s., do których należy m.in. wystąpienie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Bez znaczenia dla obecnie prowadzonego postępowania pozostawały więc argumenty skarżącego o ciężkiej sytuacji zdrowotnej i majątkowej rzutującej na możliwość uiszczania w całości orzeczonej względem niego opłaty, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Zgodnie z wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r. II SA/Łd 1411/10, okoliczności odnoszące się do stanu zdrowia lub ponoszenia wydatków związanych z leczeniem przez osoby wymienione w art. 61 ust. 1 u.p.s. nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia przez nie opłaty. Mogą natomiast stanowić podstawę wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o ich zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.

Ponownie prowadząc postępowanie organy obowiązane będą uwzględnić wskazane wyżej wytyczne co do prawidłowego określenia względem skarżącego początkowej daty ponoszenia opłaty oraz merytorycznego powiązania rozstrzygnięcia z wcześniejszymi decyzjami kształtującymi podmiotowo i kwotowo obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt J. W. w DPS.

Mając na względzie powyższą argumentację i wskazania co do dalszego postępowania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

O należnych skarżącemu kosztach postępowania, na które złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa

(17 zł) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.