Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1080/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. art. 28 ust. 3 i ust. 3 a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Bożena Pindel, Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi A. S. (dalej: skarżący, strona) jest decyzja z dnia [...]r. nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w L. (dalej: Zakład, ZUS) odmawiająca umorzenia wnioskowanych przez stronę należności z tytułu składek.

2. Przebieg postępowania przed organem administracji.

2.1. Ww. decyzją Zakład na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, dalej: u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 40 277,08 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 08/2010-09/2010 r., 12/2010-08/2011r., 10/2011- 12/2011 r., 03/2012-06/2012 r., 08/2012-12/2013 r w łącznej kwocie 34 230,79 zł, w tym z tytułu:

składek - 20 708,22 zł,

kosztów upomnienia - 99,60 zł,

dodatkowej opłaty - 1 002,97 zł,

odsetek liczonych na 25 stycznia 2019 r. -12 420,00 zł.

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 11/2010-12/2011 r. w łącznej kwocie 6 046,29 zł, w tym z tytułu:

składek - 3 143,93 zł,

kosztów upomnienia - 52,80 zł,

dodatkowej opłaty - 503,56 zł,

2.art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 37 932,40 zł, w tym z tytułu:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 08/2010-09/2010 r., 12/2010-08/2011 r., 10/2011- 12/2011 r., 03/2012-06/2012 r., 08/2012-12/2013 r w łącznej kwocie 31 886,11 zł w tym z tytułu:

składek -19 398,54 zł,

kosztów upomnienia - 99,60 zł,

dodatkowej opłaty - 1 002,97 zł,

odsetek liczonych na 25 stycznia 2019 r. - 11 385,00 zł.

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 11/2010-12/2011 r. w łącznej kwocie 6 046,29 zł, w tym z tytułu:

składek - 3 143,93 zł,

kosztów upomnienia - 52,80 zł,

dodatkowej opłaty - 503,56 zł,

odsetek liczonych na 25 stycznia 2019 r. - 2 346,00 zł.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że 25 stycznia 2019 r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie częściowe zadłużenia na:

- FUS za okres: 08/2010-09/2010 r., 12/2010-08/2011 r., 10/2011-12/2011 r., 03/2012- 06/2012 r., 08/2012-12/2013 r.

- FUZ za okres: 11/2010-12/2011 r. wraz z odsetkami, dodatkową opłatą oraz kosztami egzekucyjnymi.

Skarżący poinformował, że jego kłopoty finansowe spowodowane były chorobą, której lekarze nie byli w stanie zdiagnozować, a stan zdrowia nie pozwalał mu na podjęcie zatrudnienia oraz uregulowanie składek wobec ZUS. W 2013 r. zmuszony był zamknąć działalność gospodarczą. Skutki choroby nie pozwalały podjąć racjonalnej decyzji o zlikwidowaniu działalności. Ponadto próbował podjąć zatrudnienie, ale z powodu choroby ([...]) nie był i nie jest nadal w stanie podjąć pracy zarobkowej. Pozostaje pod stałą opieką lekarską.

Skarżący wskazał także, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej oraz życiowej. Nie posiada żadnego majątku, jest na utrzymaniu małżonki. Jego żona do [...] r. przebywała na zasiłku macierzyńskim. Rodzina ponosi miesięczne koszty utrzymania: ok. 200,00 zł prąd, 70,00 zł (woda, śmieci, gaz), leki ok. 100,00 zł. Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jakakolwiek spłata należności z tytułu składek pozbawiłaby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Miesięczne dochody rodziny wynoszą: 288,00 zł (zasiłek rodzinny), 500,00 zł (świadczenie alimentacyjne na syna żony – P. P.). Z powodu mieszkania na wsi znalezienie pracy zarobkowej przez żonę nie jest łatwe.

Rozpoznając sprawę Zakład wskazał na znajdujące się w aktach sprawy dostarczone przez skarżącego jak i zgromadzone z urzędu następujące dokumenty, tj.: wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, PIT-37 za 2017 r., pismo z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z [...] r. dotyczące korzystania z pomocy społecznej, pismo z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z [...] r. dotyczące pobieranie świadczeń przez rodzinę, pismo z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z [...] r. dotyczące świadczenia wychowawczego, karta zaplanowanych i realizowanych świadczeń za okres od 01.01.2008 do 12.02.2019 r., karty informacyjne ze szpitala z [...] r., [...] r., [...] r., [...]r., zaświadczenie lekarskie ze szpitala z [...] r., faktury z apteki, notatka służbowa z przeprowadzonej rozmowy telefonicznej z [...] r.

W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 15 września 2008 r. do 27 grudnia 2013 r. Zatrudniał pracowników. W okresie prowadzenia działalności nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek. Ponadto do uregulowania pozostają koszty egzekucyjne, które rozpatrywane są w odrębnym postępowaniu.

W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 ustawy o s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Wobec zaległości od 08/2010 do 12/2013 podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Od 2011 r. należności kierowane były sukcesywnie do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej, co skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach wykazała, że skarżący nie osiąga żadnego dochodu, w Kompleksowym Systemie Informatycznym brak tytułu do ubezpieczeń. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką nieletnich dzieci. Rodzina strony aktualne pobiera zasiłek rodzinny w kwocie 219,00 zł, świadczenie alimentacyjne w kwocie 500,00 zł oraz świadczenie wychowawcze w kwocie 1 000,00 zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania stanowią kwotę 620,00 zł. Inne wydatki wynoszą 169,00 zł (koszty dojazdu do szkoły). Skarżący ma problemy zdrowotne i na ochronę zdrowia przeznacza kwotę 100,00 zł miesięcznie. Posiada także zobowiązanie Funduszu Gwarancyjnego w kwocie 5 500,00 zł. Nie posiada nieruchomości i ruchomości.

Dalej ZUS argumentował, że wniosek strony został rozpatrzony w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a.

Odnosząc się do art. 28 ust 3 powołanej ustawy Zakład uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule.

W stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b ustawy o s.u.s., nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Należności zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS. Zakład dokonał zajęcia rachunku bankowego A SA, B SA, C S.A. Następnie w ramach postępowania Zakład zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę wypłacanego przez [...]. Egzekucja skuteczna, pracodawca przekazywał środki na poczet należności.

W związku ze zbiegiem egzekucji tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego, który dokonał częściowej realizacji. Dokonane czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania zaległości, jednakże postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione jako całkowicie nieskuteczne.

Aktualnie Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy u.s.u.s., zaistniały w omawianym przypadku.

Z ww. powodów nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s.

Z kolei umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.

Zakład rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiłaby płatnika możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Po przeprowadzeniu analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy, ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o w/w przesłanki. Nie można uznać, że opłaty np. za czynsz i energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Koszty tego rodzaju są ponoszone przez ogół społeczeństwa. Ponadto uzyskiwane przez rodzinę strony dochody wystarczają na pełne pokrycie ponoszonych wydatków opłat eksploatacyjnych.

Zakład wskazał, że obecna trudna sytuacja strony nie musi mieć charakteru trwałego. Za poprawą sytuacji finansowej przemawia wiek skarżącego, który umożliwia aktywność zawodową na rynku pracy. Ponadto skarżący nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Posiadanie statusu bezrobotnego daje możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, a także możliwość skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu.

Zdaniem Zakładu zebrane dokumenty w sprawie nie wskazują, aby występowanie kłopotów zdrowotnych uniemożliwiło podjęcie zatrudnienia. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności bądź niezdolności do pracy. Jakkolwiek skarżący pozostaje w stałym leczeniu i konieczności przyjmowania leków oraz znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej to problemy zdrowotne, nie stanowią przesłanki uzasadniającej umorzenie należności. Ponadto skarżący nie udowodnił, że brakuje mu środków finansowych na ten cel, np. nie załączył niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może skorzystać z koniecznych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2009 r. II GSK 884/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć należy, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie będzie miał możliwości spłaty zaległości – skarżący jest osobą młodą - w wieku największej aktywności zawodowej - która nie udowodniła problemów zdrowotnych uniemożliwiających lub w znacznym stopniu ograniczających możliwość zdobycia środków na spłatę zadłużenia. Umorzenie należności byłoby ze strony ZUS działaniem przedwczesnym. Umorzenie należności naruszałoby interes publiczny poprzez przyznanie nieuzasadnionej preferencji osobie zobowiązanej względem innych podmiotów gospodarczych, które ponosiły ciążące na nich obowiązki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności byłoby kolejnym, niczym nie uzasadnionym, wsparciem ze strony państwa.

Za odmową umorzenia należności przemawia ocena struktury zadłużenia tj. fakt, że zaniedbanie w tym zakresie dotyczy praktycznie całego okresu prowadzenia działalności gospodarczej, co skłania do wniosku, że skarżący w sposób rażący uchybił obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a jego choroba miała bezpośredniego wpływu na powstanie zadłużenia.

W ocenie Zakładu nie wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 w/w rozporządzenia.

Zaznaczyć należy, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia nie ma w przypadku skarżącego zastosowania - ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, by poniósł on jakiekolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Zadłużenie nie było wynikiem ww. okoliczności lecz powstało na skutek nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzenia działalności.

W przedmiotowym wniosku skarżący wskazał, że przyczyną powstania zadłużenia był brak wyrejestrowania działalności w okresie, kiedy zaczęły się jego problemy zdrowotne i nie był w stanie podjąć racjonalnej decyzji o jej zlikwidowaniu. W odniesieniu do powyższego należy zaznaczyć, że zawieszenie działalności może zostać zgłoszone przez osobę upoważnioną.

Argument dotyczący wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej oraz braku majątku nie są przesłanką do umorzenia należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (wyrok NSA z 21.03.2001r., I SA/Ka 577/00). Zauważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji.

Zakład zaznaczył także, że skarżący posiada informację dotyczącą ulg udzielanych przez Zakład i w 2018 r. wystąpił z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia w układzie ratalnym. Umowa nie została zawarta.

Zakład wskazał, że stosownie do regulacji wynikającej z art. 47 u.s.u.s. na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów finansowych czy zdrowotnych. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również za jej negatywne skutki odpowiada podmiot prowadzący tą działalność zarówno w trakcie jej prowadzenia jak i po zakończeniu, bez względu na to, gdzie aktualnie podlega ubezpieczeniom.

Podkreślenia wymaga fakt, iż umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem wnioskowanych należności.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. W skardze skarżący w skardze podnosi, iż ma problemy zdrowotne, które uniemożliwiają mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Nie osiąga żadnych dochodów, jest na utrzymaniu rodziny oraz, że jego małżonka obecnie również pozostaje bez zatrudnienia. Zdaniem strony w jego przypadku nastąpiła całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art.28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

3.2. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna jednak z innych powodów, aniżeli w niej podniesione. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2325, ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a – który w tej sprawie nie ma zastosowania).

4.2. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325: dalej p.p.s.a.) – podlegała decyzja ZUS odmawiająca skarżącemu umorzenia składek.

Decyzje te wydawane są w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, w ramach którego ustawodawca pozostawił organowi wybór pomiędzy równoważnymi rozstrzygnięciami. Nawet zatem wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 listopada 2009 r., I SA/Kr 1079/09, LEX nr 586630). Wskazana specyfika rozstrzygania spraw związanych z umorzeniem zaległości determinuje także zakres sądowej kontroli decyzji uznaniowych. Sądowej kontroli legalności decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje przede wszystkim samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, w ramach którego organ musi wnikliwie zbadać i precyzyjnie ustalić czy zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie zaległości.

4.3. Jednakże kontrola legalności we wskazanym wyżej zakresie zaskarżonej decyzji możliwa jest po odniesieniu się przez Oddział do kwestii przedawnienia objętych zaskarżoną decyzją składek. Organ rozpoznając wniosek o umorzenie składek w pierwszej kolejności winien ustalić ich prawidłową wysokość, odnosząc się również do kwestii ich ewentualnego przedawnienia w sposób, który pozwoli Sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją (wyrok WSA w Kielcach SA/Ke 26/2018 z dnia 22 lutego 2018r, LEX nr 2452039). Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli sądu.

4.4. Odnosząc się do kwestii przedawnienia wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Ww. przepis był nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249.

Mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s., do którego dodano ust. 5a-5d. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Przedawnienie, jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. W toku niniejszego postępowania organ w uzasadnieniu powołał się w odpowiedzi na skargę na przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s., podnosząc zawieszenie biegu terminu przedawnienia w sprawie, lecz nie załączył do akt dokumentacji potwierdzającej tą okoliczność. Wskazane przez organ dokumenty są niewystarczające do dokonania sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w tym aspekcie. Wymienione uregulowania organ musi uwzględnić przy ocenie istnienia lub nieistnienia przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem skarżącego, wskazując dokumenty źródłowe z postępowania egzekucyjnego. Ustalenie czy doszło do przedawnienia składek ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie bowiem wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

4.5. Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać przyjdzie, że z uwagi na niepodjęcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zagadnienia przedawnienia objętych nią należności, jak również brak dokumentów umożliwiających zweryfikowanie stanowiska ZUS w tej kwestii, nie jest możliwe przeprowadzenie przez Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanym zakresie.

Zdaniem Sądu konieczna jest zatem ponowna ocena sytuacji materialnej skarżącej w kontekście art. 28 u.s.u.s., po uprzednim wykazaniu przez ZUS istnienia należności objętej wnioskiem o umorzenie, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

4.6. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.