Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 3456/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie: NSA Zofia Borowicz /spr./ WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2004 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm./ pozbawił uprawnień kombatanckich J. A., przyznanych mu decyzją [...] w C. z dnia [...] r. z tytułu działalności w [...] w okresie od [...] do [...] i z tytułu [...] w okresie od [...] r. do [...] r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający stwierdził, że J. A. otrzymał uprawnienia kombatanckie w [...] z w.w. tytułów na podstawie oświadczenia świadków i zaświadczenia [...] w K. z dnia [...] r,

W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że J. A. w latach [...] pełnił służbę w [...] zaliczonej przez Sąd Najwyższy do [...] /uchwała SN z dnia 7.05.1992 r. sygn. akt II UZP 7/91/. Organ wywiódł, że z akt wynika, iż J.A. podczas pełnienia tej służby brał czynny udział w [...] tj. [...]. Organ stwierdził, że z powyższego wynika, iż J. A. podczas pełnienia służby w [...] wykonywał zadania operacyjne związane [...]. Zatem w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ cyt. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę w [...], a zatem i w [...] i podczas służby wykonywały [...]. Osobom tym uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i pozytywną weryfikację. Wyjaśnił, że kombatantem jest od [...] r. tj. od kiedy nie było żadnych uprawnień i przywilejów. W okresie okupacji doświadczył wielu przykrych przeżyć, a wielu bliskich członków rodziny zostało zastrzelonych. Zarzucił, że wstąpił do [...] i walczył z okupantem, a nie zajmował się polityką. Natomiast po zakończeniu działań wojennych został skierowany do służby w [...], był [...] zobowiązanym do wykonywania rozkazów. Pełniąc służbę w [...], a sprawami o charakterze politycznym nie zajmował się, co skutkowało zwolnieniem go z tej służby.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, 127 § 3 i 129 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. pozbawiającą J.A. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie co do ustaleń faktycznych i oceny prawnej. Podkreślił, że fakt, iż odwołujący się w trakcie służby w [...] wynika z jego relacji przy aktach [...].

Okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczące m.in. przebiegu służby w [...] w świetle przepisów ustawy, nie mają wpływu na wynik sprawy.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego J.A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Na uzasadnienie skargi przedstawił argumentację zawartą uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że do służby [...] został skierowany przez dowództwo [...], w której obowiązywała go złożona przysięga i spełnianie rozkazów. Wyjaśnił, że służbę w [...] pełnił na terenie powiatu [...], a jedynie w czasie przeszkolenia przy [...] w K. były [...]. Dodał, że do [...] nie doszło, a [...], w których wówczas służył były wykorzystywane do [...]. Nadto, że indywidualnie ani zbiorowo nigdy nie uczestniczył w takich akcjach.

Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało w niej zakończone. Zatem stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1271 ze zm./ sprawa ta podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ zwanej dalej p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ Sąd Administracyjny powołany jest do kontroli legalności poddanych jego kognicji decyzji, postanowień, czynności i innych aktów.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa.

Zarówno zachowanie jak i pozbawienie uprawnień kombatanckich regulują przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. z 2002, Dz.U. Nr 42, poz. 371/. Stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ tej ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten pozostaje w związku z regulacją zawartą w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a cyt. ustawy. Dotyczą one bowiem zatrudnienia albo pełnienia służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego. Między przepisami tymi zachodzi jednak istotna różnica. O ile bowiem zatrudnienie albo pełnienie służby lub funkcji w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, w zasadzie powoduje pozbawienie uprawnień kombatanckich, to zatrudnienie albo pełnienie służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej samo w sobie nie powoduje pozbawienia uprawnień kombatanckich. Do pozbawienia tych uprawnień konieczne jest ponadto udowodnienie, że osoba, której uprawnienia kombatanckie przyznano, podczas i w związku z działalnością w tym aparacie wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec regulacji zawartych w przepisach art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ omawianej ustawy należało wpierw rozważyć, który z tych przepisów może stanowić materialnoprawną podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osobę zatrudnioną w organach Milicji Obywatelskiej w latach 1944 – 1956.

Wyjaśnienie powyższej kwestii w ocenie Sądu jest konieczne wobec faktu, że organ orzekający w motywach przyjętego rozstrzygnięcia odwoływał się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. /II UZP 7/01, opubl. OSNC 10/92, poz. 17/, a ponadto, że w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego został wyrażony pogląd, iż Milicja Obywatelska podlega dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach /por. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2002 r. III RN 177/00 opubl. OSNP 2002/9/201, czy z dnia 20 lutego 2002 r., III RN 216/00 opubl. "Wokanda 2002/10/26/.

Sąd orzekający w niniejszym składzie poglądu tego nie podziela. Przede wszystkim należy zauważyć, że powoływana przez organ orzekający uchwała 7 Sędziów SN jest częściowo zdeaktualizowana, gdyż odnosiła się do wykładni przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją, a wprowadzona dopiero przez art. 1 pkt 13 lit. a/ ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. Nr 68, poz 436/. Z tych samych przyczyn Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w przywołanych powyżej wyrokach. Oczywiście z treści art. 1 dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. /Dz.U. RP Nr 7, poz. 33/ wynika, że Milicja Obywatelska była prawno-publiczną formacją Służby Bezpieczeństwa Publicznego. Jednakże do zakresu jej działania należały ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw /art. 2 lit. a i b tego Dekretu/. Na te okoliczności zwrócił m.in. uwagę Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 15 lutego 1994 r. /sygn. K 15/93, OTK 1994/1/4/ uznał za niekonstytucyjny przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach, w części w jakiej nie przyznawał uprawnień kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur UB, SB i JW, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Do takich jednostek Trybunał Konstytucyjny zaliczył służbę w MO.

Właśnie w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. nastąpiła nowelizacja ustawy o kombatantach, dokonana powołaną powyżej ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r., którą został zmieniony przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ oraz dodany został w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c/.

Na poparcie powyższej argumentacji należy też przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1996 r. /sygn. III ARN 88/95, opubl. OSNAP 1996/23/348/, w którym stwierdzono, że osobom pełniącym służbę w Milicji Obywatelskiej, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów także z innych tytułów, niż działalność w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", należy w toku postępowania weryfikacyjnego wykazać, że wykonywały zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, aby pozbawić te osoby uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ ustawy o kombatantach.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w okresie od dnia [...] r. do [...] r. pracował w [...]. Nadto z akt tych wynika, że w okresie od [...] r. do [...] r. był członkiem [...].

Zatem materialnoprawną podstawą pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich stanowi przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy o kombatantach, który wymaga udowodnienia, że osoba, której uprawnienia kombatanckie przyznano, podczas i w związku z działalnością w tym aparacie wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Podkreślić należy, że ciężar dowodu wykazania okoliczności wskazanych w omawianym przepisie spoczywa na organie orzekającym.

W ocenie Sądu w powyższym zakresie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona czym organ orzekający naruszył art. 7, 9, 77 § 1, 80 kpa. Nadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 kpa.

Kierownik Urzędu uznając, że skarżący w okresie służby w [...] wykonywał zadania [...] ustalił, iż podczas pełnienia tej służby [...], co stwierdził na podstawie: "relacja p. A. przy aktach [...]".

Rzeczywiście w aktach [...] skarżącego jest pisemny dokument pt. "[...]", pod którym widnieje podpis skarżącego, w którym opisuje przebieg służby w [...].

Jednocześnie w aktach tych znajduje się życiorys sporządzony przez skarżącego w dniu [...] r., z którego okoliczności wskazane przez organ nie wynikają.

Nadto w aktach tych znajduje się zaświadczenie [...] w K. z dnia [...] r., w którym nie stwierdzono czy i z jakimi konkretnie [...], w której pełnił służbę skarżący i czy brał on osobiście udział w tego rodzaju [...].

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. organ orzekający nie wskazał w ogóle w oparciu. o jakie dowody ustalił, że skarżący brał w czasie służby w [...]. Wobec zarzutów skarżącego w tej zasadniczej dla rozstrzygnięcia istoty sprawy kwestii, zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ orzekający w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się jedynie na tzw. "relację P.A.". nie wskazuje bliżej z jakich przyczyn ten rodzaj środka dowodowego uznał za wyłącznie wystarczający do ustalenia wskazanego stanu faktycznego oraz z jakich powodów uznał go za wiarygodny. Uchybienie to ma istotne znaczenie jeżeli zważy się na lakoniczność sformułowań zawartych w tzw. "Relacji" treść powoływanego powyżej życiorysu skarżącego czy zaświadczenia [...] z dnia [...] r. oraz treść zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym miejscu należy zauważyć, że przepisy KPA zawierają zasadę równej mocy środków dowodowych. Z mocy art. 7 kpa na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei przepis art. 75 § 1 kpa stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Oznacza to, że organ orzekający zobligowany był ocenić wszystkie zgromadzone w sprawie dowody, a nawet uzupełnić je poprzez uzyskanie od właściwych organów informacji, czy skarżący w okresie zatrudnienia w [...] wykonywał zadania związane ze [...]. Nadto rozważyć czy w celu wszechstronnego wyjaśnienia sprawy nie należałoby przeprowadzić dowodu z akt osobowych skarżącego z okresu zatrudnienia w [...]. Nadto złożenie przez skarżącego wyjaśnień w trybie art. 86 kpa umożliwiłoby organowi dokonanie wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 80 kpa. Stosownie do art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zaskarżona decyzja tych wymogów nie spełnia.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający winien zatem poczynić wnikliwe i wszechstronne ustalenia czy po stronie skarżącego istnieją przesłanki negatywne, przewidziane w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy o kombatantach, których istnienie ma ten skutek, że nie może on zachować przyznanych mu uprawnień kombatanckich, nawet przy ustaleniu, że nabył też uprawnienia z innych tytułów znanych obecnie obowiązującej ustawie o kombatantach. Dopiero na tej podstawie możliwe będzie stwierdzenie czy zachodzą podstawy do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich.

Przy czym Sąd w składzie niniejszym reprezentuje pogląd, że na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ tej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej /por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2000 r. sygn. akt V SA 519/00/.

Takiej interpretacji omawianego przepisu nie stoi na przeszkodzie wykładnia językowa, której reguły nie nakazują dokonywać wykładni tylko i jedynie jakichś poszczególnych, wyjętych z całości tekstu prawnego, przepisów prawnych. Dla dokonania wykładni językowej konieczne jest uwzględnienie całości relewentnego dla rozstrzygnięcia danego problemu tekstu prawnego. Odtworzenie zaś normy prawnej z tekstu prawnego zwykle wymaga nie tylko odwołania się do znacznie większej niż tylko jeden - zrębowy – przepis, przepisów prawnych, ale i do pewnych twierdzeń o systemie prawnym, w tym twierdzeń o regułach jego konstrukcji.

Dokonując zatem interpretacji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c/ ustawy o kombatantach w omawianym zakresie należy odnieść się do preambuły tejże ustawy, gdzie ustawodawca podkreślił – jako szczególną zasługą dla Polski – walkę o suwerenność i niepodległość. Oznacza to, w ocenie Sądu, że uprawnienia określone ustawą o kombatantach nie mogą przysługiwać osobom, które w jakikolwiek sposób związane były ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Wykazywanie więc, czy to zadań śledczych, czy też operacyjnych skierowanych przeciwko organizacjom niepodległościowym albo osobom działającym na rzecz suwerenności i niepodległości nie może być uznane jako zasługa.

Z tych zatem przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c/ p.s.a. Ponieważ zaskarżona decyzja została uchylona, a wyrok Sądu jest nieprawomocny dlatego w oparciu o art. 152 p.s.a. stwierdzono, że nie podlega ona wykonaniu.

O kosztach postępowania sądowego nie orzeczono z uwagi nas treść art. 210 § 1 p.s.a.

SJ/