Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 406/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 28 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K.-P., K. K., R. K. oraz R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1341/13 w sprawie ze skargi K. K.-P., K. K., R. K. oraz R. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1341/13, oddalił skargę Krystyny K.-P., K. K., R. K. i R. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Gminy Dźwierzuty decyzją z dnia [...] września 1979 r. [...], wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm., dalej: ustawa z dnia 13 września 1979 r.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39. poz. 198. ze zm.), przejął na własność Skarbu Państwa jako opuszczone gospodarstwo rolne, położone we wsi P. gm. Dźwierzuty o powierzchni 14,19 ha, składające się z działek nr 488 i nr 489.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że właściciel gospodarstwa rolnego A. K. zmarł, a jego syn H. K. wyjechał na stałe do Szczytna, nie rozdysponowując trwale gospodarstwa. Podano, że H. K. nie interesował się opuszczonym gospodarstwem, nie opłacał żadnych należności do Gminy. Od szeregu lat grunty nie były użytkowane przez właściciela, były one natomiast zagospodarowane przez PGR w R. – w imieniu Skarbu Państwa.

Z wnioskiem, o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wystąpili K. K.-P., R. K., K. K. i R. K., reprezentowani przez adwokata.

Wojewoda Warmińsko-Mazurski decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Dźwierzuty z dnia [...] września 1979 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w skład gospodarstwa rolnego, położonego we wsi P., gm. Dźwierzuty, stanowiącego własność A. K., wchodziła nieruchomość oznaczona działkami nr 488 i nr 489 o łącznej powierzchni 14,19 ha, która bez wątpienia miała charakter rolny.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Następnie organ wskazał treść § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198).

Wojewoda Warmińsko-Mazurski podał, że gospodarstwo, o którym mowa zostało pozostawione przez syna zmarłego właściciela gospodarstwa – H. A. K., w związku z wyprowadzeniem się do Olsztyna, a następnie do Szczytna. Fakt ten potwierdza informacja Prezydenta Miasta Olsztyna z dnia [...] maja 2011 r., w której podano, że wyżej wymieniony w okresie od dnia 2 kwietnia 1963 r. do dnia 12 kwietnia 1965 r. był zameldowany na pobyt stały w Olsztynie przy ul. [...]. Natomiast z informacji Urzędu Miejskiego w Szczytnie z dnia 8 marca 2011 r. wynika, iż H. A. K. był zameldowany w Szczytnie przy ul. [...] od dnia 5 marca 1974 r. do dnia 15 lutego 1980 r., tj. do dnia jego śmierci. Ponadto, K. K.-P. wdowa po zmarłym w dniu 15 lutego 1980 r. H. A. K. także zamieszkiwała poza gospodarstwem w Szczytnie, co zostało odnotowane w postanowieniu sądowym o ustaleniu spadkobierców po wyżej wymienionym.

Organ stwierdził, że potwierdzeniem tego, iż gospodarstwo rolne A. K. (i jego następców prawnych) nosiło cechy opuszczonego w rozumieniu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, jest protokół z akt postępowania scaleniowego spisany w dniu 11 grudnia 1968 r. w sprawie gospodarstw ekonomicznie podupadłych we wsi P., woj. olsztyńskie. W dokumencie tym pod pozycją nr 6 wymieniono nazwisko K. A., przy którym stwierdzono, że wymieniony zmarł, gospodarstwo jest zadłużone na sumę 46 000 zł, a syn pracuje poza gospodarstwem. Obecnie zamieszkuje w Olsztynie. Grunt wydzierżawia gospodarzom. Powyższe gospodarstwo prawdopodobnie będzie przejęte na Skarb Państwa. Ponadto z operatu formalno-prawnego z lat 1954-1960 przy gospodarstwie oznaczonym nr 70 z nazwiskiem K. A. odnotowano, że zmarł, a spadkobiercami są H. K. i R. K., którzy zamieszkują w Olsztynie. Odnotowano w tym dokumencie, że wymienieni wydzierżawiali 5 ha gruntów Z. G. bez podania na jaki okres. Brak jest jednak jakichkolwiek dowodów w postaci umowy dzierżawy, aktu notarialnego, protokołu, które potwierdzałyby fakt, iż część gruntów była wydzierżawiana i były one uprawiane przez dzierżawcę.

Ze wskazanych wyżej dowodów wynika – w ocenie Wojewody – że przedmiotowe gospodarstwo już w latach sześćdziesiątych nie było uprawiane w większej części (ogólna pow. 14,19 ha – 5,00 ha w okresowej dzierżawie). Wydana przez Naczelnika Gminy Dźwierzuty decyzja z dnia [...] września 1979 r. nr [...] wskazuje natomiast, że od pewnego czasu gospodarstwo to było użytkowane przez Skarb Państwa – PGR w R., który zajął się nieuprawianym gospodarstwem rolnym H. A. K. Właściciel gospodarstwa w dniu wydania decyzji zamieszkiwał w Szczytnie.

Zdaniem organu, przesłanki przepisu art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. zostały spełnione i badana w niniejszej sprawie decyzja Naczelnika Gminy Dźwierzuty z dnia [...] września 1979 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa została wydana zgodnie z przepisami prawa, w związku z czym brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności.

W odwołaniu strony zarzuciły rażące naruszenie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych przez uznanie, że w dniu 24 czerwca 1979 r. gospodarstwo A. K. posiadało status gospodarstwa opuszczonego.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości stanowisko i argumentacje przedstawioną we wskazanej decyzji.

Na powyższą decyzję K. K.-P., R. K., K. K. i R. K., wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 156 pkt 2 k.p.a. przez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Dźwierzuty przejmującej na własność Państwa, bez odszkodowania, jako opuszczone, gospodarstwo rolne z zabudowaniami, w sytuacji gdy wydanie tej decyzji rażąco naruszało art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 15 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198), przez uznanie, że wymienione przepisy mogły mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika, iż gospodarstwo to w chwili wydania decyzji było uprawiane przez użytkownika.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, przywołując dotychczasowe ustalenia i stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1341/13, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.

W ocenie Sądu zasadnie organy stwierdziły, że decyzja Naczelnika Gminy Dźwierzuty z dnia [...] września 1979 r. nie zawiera wady, która mogłaby być kwalifikowana jako rażące naruszenie prawa. Trafnie również organ stwierdził, że na nieruchomości nie zamieszkiwał właściciel, jego małżonek, dzieci ani rodzice. Sąd I instancji uznał, że organy zasadnie przyjęły, że w sprawie zakończonej decyzją Naczelnika Gminy z dnia [...] września 1979 r., spełniona została druga z przesłanek, tj. gospodarstwo nie było w całości lub większej części uprawiane lub poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Organy prawidłowo ustaliły, że gospodarstwo rolne było opuszczone w rozumieniu powołanego w decyzji z dnia [...] września 1979 r. przepisu ustawy, a zatem istniały przesłanki do jego przejęcia. Na nieruchomości nie zamieszkiwał właściciel, jego małżonek, dzieci ani rodzice. H. K. wyjechał na stałe, nie rozdysponował na stałe gospodarstwa, nie interesował się nim, nie opłacał należności na rzecz gminy. Sąd uznał, że trafnie przyjęto, że gospodarstwo nie było uprawiane przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Okoliczność, że PGR w R. z uwagi na degradację użytków rolnych zajął się nieuprawianym gospodarstwem nie ma znaczenia dla oceny zgodności z prawem decyzji z dnia [...] września 1972 r.

W ocenie Sądu, pojęcie użytkownika albo dzierżawcy, o którym mowa w przepisie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, nie może być wykładane w sposób zaprezentowany w skardze. Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do przyjęcia, że podjęcie się przez jednostkę gospodarki uspołecznionej uprawy niezagospodarowanego areału rolnego, stanowi użytkowanie, o którym mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r.

Sąd wskazał, że w sytuacji, gdy językowa wykładnia przepisu prawa, nie usuwa wszystkich wątpliwości interpretacyjnych, należy odwołać się do wykładni systemowej i funkcjonalnej. Sąd podał, że za opuszczone przez właściciela gospodarstwo w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia nie można było uznać takiego gospodarstwa, które uprawiane było, poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. W ocenie Sądu, na gruncie przepisów ustawy i rozporządzenia w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, należy przyjąć, że użytkowanie lub dzierżawa, powinny być wywodzone bezpośrednio od właściciela. Wola właściciela w zakresie poddawania gospodarstwa rolnego właściwym zabiegom agrotechnicznym – między innymi przez oddanie przez tego właściciela, gospodarstwa rolnego w użytkowanie, czy dzierżawę – była zatem elementem wykluczającym przyjęcie, że gospodarstwo jest opuszczone. Przyjęcie, iż nie ma znaczenia, czy dzierżawa lub użytkowanie stanowiły zagospodarowanie w imieniu właściciela przeczyłoby celom regulacji prawnej stanowiącej podstawę kontrolowanej decyzji.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1341/13 skargę kasacyjną wnieśli K. K.-P., R. K., K. K. i R. K. reprezentowani przez adwokata. Zaskarżając wyrok w całości zarzucili:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, polegające na uznaniu, że wymienione przepisy mogły mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że gospodarstwo to w chwili wydania decyzji było uprawiane przez użytkownika;

2) rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie a contrario art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, pomimo że narusza ona:

– art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, polegające na uznaniu, że wymienione przepisy mogły mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że gospodarstwo to w chwili wydana decyzji było uprawiane przez użytkownika,

– art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez uznanie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sposób prawidłowy odmówił stwierdzenia nieważności "decyzji Naczelnika Gminy w Purdzie z dnia [...] stycznia 1978 r., znak [...]" (przyp. NSA – niniejsze postępowanie nadzorcze dotyczyło decyzji Naczelnika Gminy Dźwierzuty z dnia [...] września 1979 r. nr [...]).

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że odejście w niniejszej sprawie od interpretacji językowej pojęcia użytkowania (użytkownika) jest nieuprawnione. Przepis § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia w żaden bowiem sposób nie wskazuje, by ustawodawca chciał różnicować podmioty użytkujące, bądź dzierżawiące gospodarstwo rolne. Istotne było jedynie to, że przejmować na własność Skarbu Państwa można było tylko te gospodarstwa, których ziemie leżały odłogiem.

W ocenie skarżących kasacyjnie w niniejszej sprawie jasnym jest, że to przedstawiciel Skarbu Państwa (PGR w R.) w sposób bezprawny użytkował część nieruchomości H. K. Z punktu widzenia prawa cywilnego stał się więc ich samoistnym posiadaczem w złej wierze. Podkreślono, że funkcją przepisów o przejmowaniu na własność Skarbu Państwa gospodarstw rolnych było zapobieganie niewłaściwemu wykorzystywaniu nieruchomości rolniczych, a nie sanacja bezprawnego działania swoich jednostek.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – podzielając argumentację Sądu I instancji – wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Chociaż w skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty zarówno z powołaniem się na podstawę zawartą w art. 174 pkt 1, jak i w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to mając na uwadze ich treść stwierdzić należy, że w istocie skarga dotyczy wyłącznie naruszenia prawa materialnego. Zarzut dotyczący naruszenia a contrario art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo że norma oraz wskazane przepisy nie jest odrębnym od pozostałych zarzutów zarzutem o charakterze procesowym. Przepisy zawarte w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. stanowią o dwóch spośród wskazanych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sposobach rozstrzygnięcia sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny. Ich zastosowanie ma więc charakter tzw. wynikowy i następuje wówczas, gdy spełnią się przesłanki w nich określone. W istocie więc ocena zasadności skargi sprowadzać się musiała do rozważenia pozostałych podniesionych przez skarżących zarzutów. Przed ich oceną podkreślenia wymaga, że w sprawie nie zostały postawione zarzuty, o jakich mowa w art. 172 pkt 2 p.p.s.a., które zmierzałyby do kwestionowania dokonanych sprawie ustaleń faktycznych. W takim przypadku w postępowaniu kasacyjnym dokonane przez organy administracji publicznej ustalenia faktyczne, na podstawie których wydana została zaskarżona decyzja i które następnie zaakceptował Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest przyjąć za podstawę wyrokowania.

Okolicznością niesporną w sprawie jest, że H. K. po śmierci rodziców opuścił przedmiotowe gospodarstwo rolne i mieszkał początkowo w Olsztynie, a następnie w Szczytnie, gdzie zmarł w 1980 r. Nie jest natomiast – jak to stwierdzono w skardze kasacyjnej – okolicznością bezsporną, że w dniu wydania badanej w trybie nadzorczym decyzji grunty wchodzące w skład jego gospodarstwa były dzierżawione przez innych gospodarzy i użytkowane przez PGR w R. Przeciwnie, z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że po śmierci Alberta Kowitza (zmarł 20 kwietnia 1952 r.), który pozostawił gospodarstwo zadłużone na sumę 46 000 zł, jego dzieci zamieszkały w Olsztynie, a syn pracował poza gospodarstwem. W oparciu o dane zawarte w operacie formalno-prawnym z lat 1954-1960 i w protokole z akt postępowania scaleniowego spisanym w dniu 11 grudnia 1968 r. w sprawie gospodarstw ekonomicznie podupadłych we wsi P. ustalono, że grunty były jedynie w okresowej dzierżawie (np. w powołanym operacie odnotowano, że 5 ha dzierżawił Z. G.), w latach sześćdziesiątych XX w. gospodarstwo było kwalifikowane do przejęcia jako opuszczone (vide protokół z dnia 11 grudnia 1968 r.) Następnie – jak podano - "z uwagi na degradację użytków rolnych" PGR w R. zagospodarował grunty w imieniu Skarbu Państwa.

Jak podkreślono, w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających zawarte umowy dzierżawy. Również skarżący nie przedstawili żadnych dowodów w tym względzie, w żaden sposób nawet nie uprawdopodobnili, że H. K., po wyprowadzeniu się do Olsztyna, a następnie do Szczytna interesował się opuszczonym gospodarstwem. Zresztą również jego spadkobiercy, chociaż decyzja o przejęciu gospodarstwa wydana została w 1979 r., a H. K. zmarł w 1980 r., przez ponad 20 lat, aż do daty wystąpienia w 2002 r, z niniejszym wnioskiem w żaden sposób nie kwestionowali przejęcia gospodarstwa jako opuszczonego.

Stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy Dźwierzuty na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. mogłoby nastąpić wyłącznie wówczas, gdyby dokonana w postępowaniu nadzorczym ocena prowadziła do wniosku, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Należało podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, że organy prawidłowo uznały, że tego rodzaju naruszenie prawa w sprawie nie występowało.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1915 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanym z reformą rolną i osadnictwem rolnym: "Gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa za odszkodowanie i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za zbędne". W myśl zaś § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych: "Za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę".

W skardze kasacyjnej nie zaskarżono dokonanej w zaskarżonym wyroku wykładni powyższych przepisów, stwierdzono natomiast, że zostały one w rozpoznawanej sprawie niewłaściwie zastosowane. Stanowisko to nie znajduje uzasadnienia. Przypomnieć trzeba, że skarżący nie zakwestionowali dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, które w sposób niepozostawiający wątpliwości świadczą o opuszczeniu gospodarstwa rolnego przez właściciela i jego rodzinę. Nie została też zakwestionowana wykładnia przytoczonych wyżej norm prawnych. Zgodnie z interpretacją omawianych norm przyjętą przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie użytkowanie lub dzierżawa powinny być wywodzone bezpośrednio od właściciela. Wola właściciela w zakresie poddawania gospodarstwa rolnego właściwym zabiegom agrotechnicznym – między innymi przez oddanie przez tego właściciela gospodarstwa rolnego w użytkowanie, czy dzierżawę – było elementem wykluczającym przyjęcie, że gospodarstwo jest opuszczone. Sąd zaznaczył ponadto, że przyjęcie, iż nie ma znaczenia czy dzierżawa lub użytkowanie stanowiły zagospodarowanie w imieniu właściciela przeczyłoby celom regulacji prawnej stanowiącej podstawę kontrolowanej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym sprawę w pełni podziela powyższe stanowisko, które nawiązuje do poglądu wyrażonego wcześniej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 1884/11 (orzeczenie dostępne w CBOSA).

Bezsporna w sprawie okoliczność, że gospodarstwo rolne po jego opuszczeniu przez H. K. zostało zagospodarowane przez PGR w R. w imieniu Skarbu państwa słusznie więc nie została uznana za mającą istotne znaczenie w sprawie.

Zaznaczyć trzeba, że uprawianie gospodarstwa oraz poddawanie gospodarstwa właściwym zabiegom agrotechnicznym przez użytkownika albo dzierżawcę (§ 1 ust. 1 rozporządzenia), które wyłącza możliwość uznania gospodarstwa za opuszczone, musi być wywodzone bezpośrednio od właściciela, wynikać wprost z jego woli. "Użytkowanie", o którym mowa w tym przepisie, to ograniczone prawo rzeczowe uregulowane w Kodeksie cywilnym, "dzierżawa" to odpowiednio uregulowany w tym Kodeksie stosunek obligacyjny.

Zajęcie opuszczonego gospodarstwa przez PGR nastąpiło nie w wyniku woli właściciela gospodarstwa i zawarcia stosownej normy, lecz z tego powodu, że pozostawił on gospodarstwo i nie interesował się porzuconą nieruchomością, która była nieuprawiana.

Słusznie więc w okolicznościach sprawy uznano, że nie ma podstaw by można było przyjąć, że w dacie przejęcia gospodarstwa było ono użytkowane przez użytkownika, o jakim mowa w § 1 ust. 1 rozporządzenia. "Użytkowanie" w rozumieniu potocznym, mające związek z uprawą ziemi przez PGR - jak to wskazano w skardze kasacyjnej - a nie w znaczeniu prawnym, nie mogło być uznane za wystarczające.

Dodać trzeba, że kwestie związane z zagospodarowaniem przedmiotowych gruntów przez PGR w R. wykraczają poza zakres postępowania w niniejszej sprawie, dlatego nie mogły być badane i oceniane w toku jej rozpoznania. Dla sprawy bowiem znaczenie ma jedynie okoliczność, że gospodarstwo było porzucone przed zagospodarowaniem gruntów przez PGR.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.