Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 575/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Inga Gołowska sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021r. sprawy ze skargi H. S. i J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 lutego 2021r., nr [...], Znak: [...], w przedmiocie odmowy umorzenia składek; skargę oddala.


UZASADNIENIE

18 kwietnia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] decyzją nr [...], na wniosek wspólników spółki S.C. K. z 6 lutego 2013 r. przeniósł odpowiedzialność za zaległości składkowe spółki na J. S. i H. S., w związku z zamiarem skorzystania przez nich z możliwości umorzenia należności składkowych w oparciu o ustawę z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność gospodarczą.

10 kwietnia 2018 r. złożono wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

25 września 2018 r. decyzją nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. wskazał na problemy zdrowotne żony. Wyjaśnił, że 27 sierpnia 2011 r. uległa wypadkowi, którego efektem było złamanie trój-kostkowe podudzia lewego i konieczność wykonania operacji. Poinformował, że w skutek wypadku żona załamała się psychicznie, popadła w głęboką apatię i niechęć do życia. Nie mogła normalnie funkcjonować, ani załatwić nawet prostych czynności fizjologicznych. Poinformował, że żona od 16 lipca 2012 r. leczy się w poradni zdrowia psychicznego. Podkreślił, że całkowicie poświęcił się opiece nad żoną, pomimo, że sam miał problemy ze zdrowiem i w późniejszym czasie zdiagnozowano u niego nowotwór prostaty, w związku z czym musiał przejść dwukrotnie operację. Poinformował również, że w związku z problemami i przyjmowaniem silnych leków żona nie mogła podjąć pracy i pozostawała pod jego opieką, co spowodowało, że prowadzona działalność gospodarcza została zawieszona, w efekcie czego zostali bez środków do życia.

Zaistniała sytuacja doprowadziła do konieczności zaciągnięcia pożyczek typu "chwilówka". Problemy zdrowotne żony, trudna sytuacja K..SC spowodowana ucieczką za granicę prezesa spółki oraz liczne działania komorników doprowadziły do sprzedaży samochodu marki Seat Toledo, który służył do przewożenia żony na zabiegi i konsultacje lekarskie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący poinformował, że wspólnie z żoną zamieszkuje niewielki lokal o powierzchni około 38 m2 i ponoszą wydatki z tytułu kosztów wizyt lekarskich, leków i rehabilitacji. Posiada niespłacone pożyczki "chwilówki", zobowiązania wobec PROVIDENT oraz cały czas dokonywane są w stosunku do niego zajęcia komornicze, które uszczuplają i tak skromny budżet. Wymienił opłaty, jakie ponoszą tj.: czynsz w kwocie 420,00 zł, opłaty za prąd w kwocie 50,00 zł, gaz w kwocie 100,00 zł (co dwa miesiące), lekarstwa w kwocie 150,00 zł, opłaty za program tv w kwocie 70,00 zł oraz opłata za zaległy czynsz w kwocie 600,00 zł miesięcznie. Podkreślił, że wydatki te pokrywane są z jego emerytury. Zaznaczył, że nie widzi perspektywy poprawy swojej sytuacji i umorzenie zaległości wobec Zakładu byłoby dla niego dużo pomocą, pomogłoby wyjść na prostą, podjąć pracę i byłoby kluczem do odzyskania stabilizacji życiowej, zdrowotnej i finansowej.

4 kwietnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wydał decyzje utrzymujące w mocy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z 25 września 2018 r.

Wyrokiem z 8 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 729/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone decyzje oraz decyzje ZUS z 25 września 2018 r. Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego, nie z przyczyn wskazanych w skargach, lecz przez niedokonanie analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Sąd wskazał na konieczność przeanalizowania kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, ewentualnych zdarzeń powodujących zawieszenie, bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia.

20 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie wydał decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na przedawnienie należności.

Uznając błędną interpretację przepisów w zakresie przedawnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie w trybie art. 154 kpa decyzją z 19 listopada 2020 r. uchylił decyzję z 20 października 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o umorzeniu należności z tytułu nieopłaconych składek.

Decyzją z 16 lutego 2021r. nr [...] Znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych l Oddział w Ł. na podstawie:

I. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. póz. 266, dalej "u.s.u.s."), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 22 679,81 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres: 11-12.2009 w łącznej kwocie 3847,60 zł w tym z tytułu: składek -2 083,60 zł, odsetek-1 764,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 01-12.2008, 01-08, 11-12.2009 w łącznej 18414,85 zł w ty m z tytułu: składek-10 356,85 zł, odsetek-8058,00zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 11-12.2009 w łącznej kwocie 417,36, zł w tym z tytułu: składek-187,76 zł, odsetek-160,00 zł, koszty upomnienia - 69,60 zł,

II. art. 33 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a "u.s.u.s", oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem": odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 10 414,27 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres: 11-12.2009 w łącznej kwocie 1 923,80 zł w tym z tytułu składek -1 041,80 zł, odsetek-882,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 01-12.2008, 01-08, 11-12.2009 w łącznej 8 246,99 zł w tym z tytułu: składek-4 714,99 zł, odsetek-3532,00 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 11-12.2009 w łącznej kwocie 243,48 zł w tym z tytułu: składek-93,88 zł, odsetek - 80,00 zł, koszty upomnienia - 69,60 zł,

Do należności za okres od 01.2008 do 11.2008 odsetki naliczono na dzień 18 kwietnia 2013 r., tj. wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności.

Do należności za okres od 12.2008 do 12.2009 odsetki naliczona na dzień 10 kwietnia 2018 r., tj. zgłoszenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu, w kwestii wymagalności należności podano, iż w świetle przepisu art. 24 u.s.u.s., nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone. Zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Zgodnie z art. 24 ust 5b w/w ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z art. 1 ust 15. ustawy dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., póz. 1551) bieg terminu przedawnienia należności, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji.

W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia.

Wobec zaległości do dłużnika pierwotnego, tj. Spółki Cywilnej K. podjęte zostały następujące czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia:

- od 30 kwietnia 2008 r., tj. wdrożenia postępowania egzekucyjnego do 18 grudnia 2008 r., tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego (należności za okres 01.20108),

- od 29 sierpnia 2008 r., tj. wdrożenia postępowania egzekucyjnego do 18 grudnia 2008 r., tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego (należności za okres 02.2008-05.2008),

- od 30 października 2009 r., tj. wdrożenia postępowania egzekucyjnego do 12 czerwca 2018r., tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego (należności za okres 01.2008-08.2009),

- od 16 sierpnia 2011 r. tj. wdrożenia postępowania egzekucyjnego do 12 czerwca 2018 r., tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego (należności za okres 11.2009-12.2009),

- od 24 stycznia 2013 r. tj. złożenia wniosku o umorzenie należności w oparciu o ustawę z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności i tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność do 27 wrzenia 2014 r., tj. uprawomocnienia się decyzji odmawiającej umorzenia należności na podstawie z ww. ustawy.

Zakład ustalił, że należności wobec dłużnika pierwotnego przedawnią się 11 czerwca 2023 r.

W związku z decyzją nr [...] z 18 kwietnia 2013 r. o przeniesieniu odpowiedzialności, na wnioskodawcę, jako wspólnika spółki S.C. K. , Dyrektor ZUS Oddział w B. od 24 października 2017 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne do jego świadczenia emerytalnego.

Wydanie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osoby trzecie powoduje, że termin przedawnienia należności z tytułu składek w stosunku do dłużnika pierwotnego przestaje obowiązywać, natomiast z końcem roku kalendarzowego, w którym wydano decyzję zaczyna biec 5-letni termin przedawnienia należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osoby trzecie. Okoliczności ingerujące w bieg terminu przedawnienia określone w art. 24 ustawy o s.u.s. maja zastosowanie także do zobowiązań wynikających z przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. W przypadku solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania, upływ terminu na dochodzenie należności określonych w decyzji jednego ze wspólników, w sytuacji gdy termin ten nie upłynął w stosunku do pozostałych wspólników, nie powoduje odpisania należności na koncie dłużnika pierwotnego. Należności nie uległy przedawnieniu i mogą być nadal dochodzone przez Zakład.

W zakresie spełnienia przesłanek do umorzenia ze względu na sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy organ wskazał, iż kwota świadczenia emerytalnego aktualnie wynosi 3 571,11 zł brutto, tj. 2 069,94 zł netto (po potrąceniu kwoty 892,77 zł na rzecz komornika). H. S. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2256,96 zł brutto, tj. 1 888,83 zł netto. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 3 958,77 zł. Stałe koszty za czynsz w kwocie 420,00 zł, opłaty za prąd w kwocie 50,00 zł, za gaz w kwocie 100,00 zł (co dwa miesiące), lekarstwa w kwocie ok 150,00 zł, opłata za program tv 70,00 zł, opłaty za zaległy czynsz w kwocie 600,00 zł.

Wskazano na skuteczną egzekucję komorniczą, zaś analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, podkreślono, iż należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej. W opinii Zakładu przedstawiona sytuacja finansowa rodziny, jest trudna ale nie ma charakteru trwałego. Pomimo wskazanych trudności, wnioskujący nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej, co może świadczyć, że przewiduje osiąganie dochodów w przyszłości. Ponadto skorzystał z pomocy oferowanej przez państwo, tj. uzyskał zwolnienie z tytułu opłacania składek za miesiąc marzec, kwiecień, maj 2020 r. w ramach tarczy antykryzysowej. Ze zgromadzonych informacji wynika, że źródłem dochodu gospodarstwa domowego są świadczenia emerytalne, w łącznej kwocie 3 958,77 zł (po uwzględnianiu potrąceń komorniczych). Z zestawienia uzyskiwanych dochodów w stosunku do ponoszonych kosztów wynika, że dochód rodziny jest wystarczający na pokrycie ponoszonych wydatków na utrzymanie w łącznej kwocie 1 340,00 zł. tj. czynsz w kwocie 420,00 zł, opłaty za prąd w kwocie 50,00 zł, za gaz w kwocie 100,00 zł (co dwa miesiące), lekarstwa w kwocie ok 150,00 zł, opłata za program tv 70,00 zł, opłaty za zaległy czynsz w kwocie 600,00 zł. Sytuacja finansowa nie nosi znamion ubóstwa. Rodzina posiada środki pozwalające na zaspokojenie potrzeb życiowych.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodzili się J. S. oraz H. M. S. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i zarzucając, że z jednej strony błędnie oceniono sytuację materialną i osobistą skarżących obarczając ich nieuzasadnionym obowiązkiem dodatkowego wykazania i udokumentowania ich sytuacji, a ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął już 20 października 2020 roku decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek - z uwagi na przedawnienie należności. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w K. zakwestionował sam sobie wydaną przez siebie decyzję wydając decyzję z dnia 19 listopada 2020 roku uchylającą własną decyzję z dnia 20 października 2020 roku o umorzeniu postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek - z uwagi na przedawnienie należności uznając, że postępowanie jest zakończone. Pomimo decyzji o umorzeniu okazuje się, że Zakład Ubezpieczeń społecznych przyznaje sobie wyższe kompetencje z pogwałceniem zasady ,,res iudicata" tak wobec nadrzędnego organu jakim jest Wojewódzki Sąd Administracyjny jaki i wobec własnych decyzji, odwołując swoją decyzję

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Skarga nie jest uzasadniona, a wobec tego zaskarżona decyzja nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skarżących, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.

Organ uczynił zadość wskazaniom przedstawionym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, sygn. akt l SA/Kr 729/19, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w kwestii przedawnienia należności. Na tej podstawie stwierdził, że egzekucja jest aktualna i wciąż prowadzona. Z uwagi na wdrożone postępowanie egzekucyjne, dla wskazanych w sentencji decyzji należności w świetle przepisu art. 24 u.s.u.s. nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości te mogą być dochodzone.

Organ dokonał także analizy dokumentacji pod kątem okresów, za jakie występowały zaległości i ustalił, że należności przedawnią się 11 czerwca 2023 r.

Wydanie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osoby trzecie powoduje, że termin przedawnienia należności z tytułu składek w stosunku do dłużnika pierwotnego przestaje obowiązywać, natomiast z końcem roku kalendarzowego, w którym wydano decyzję zaczyna biec 5-letni termin przedawnienia należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osoby trzecie. Okoliczności ingerujące w bieg terminu przedawnienia określone w art. 24 ustawy o s.u.s. maja zastosowanie także do zobowiązań wynikających z przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. W przypadku solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania, upływ terminu na dochodzenie należności określonych w decyzji jednego ze wspólników, w sytuacji gdy termin ten nie upłynął w stosunku do pozostałych wspólników, nie powoduje odpisania należności na koncie dłużnika pierwotnego. Należności nie uległy przedawnieniu i mogą być nadal dochodzone.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, iż kwota świadczenia emerytalnego skarżącego aktualnie wynosi 3 571,11 zł brutto, tj. 2 069,94 zł netto (po potrąceniu kwoty 892,77 zł na rzecz komornika). H. S. z kolei pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2256,96 zł brutto, tj. 1 888,83 zł netto. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 3 958,77 zł. Stałe koszty to czynsz w kwocie 420,00 zł, opłaty za prąd w kwocie 50,00 zł, za gaz w kwocie 100,00 zł (co dwa miesiące), lekarstwa w kwocie ok 150,00 zł, opłata za program tv 70,00 zł, opłaty za zaległy czynsz w kwocie 600,00 zł.

Wnioskujący nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej. Z zestawienia uzyskiwanych dochodów w stosunku do ponoszonych kosztów wynika, że dochód rodziny jest wystarczający na pokrycie ponoszonych wydatków na utrzymanie. Sytuacja finansowa nie nosi znamion ubóstwa.

W świetle powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w decyzji, że nie zachodzą inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem należności. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanych wskazano, że dochód rodziny jest wystarczający na pokrycie ponoszonych wydatków na utrzymanie, stąd umorzenie zaległości byłoby obecnie przedwczesne i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników. Sytuacja skarżących nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanych, czy abstrahował od wysokości faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanych, podnoszone, jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które wynikają nie tylko z zaległości wobec ZUS, ale w przeważającej większości powstały w wyniku windykacji długów prywatnych. Umorzenie zaległości wobec ZUS doprowadzi więc istotnie do uprzywilejowania należności prywatnoprawnych, jednocześnie nie przyczyniając się do znacznej poprawy sytuacji dłużnika.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym przepisów materialnoprawnych. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżących, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanej, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Prawnie irrelewantne były argumenty skargi związane z przyczynami powstania zaległości składkowych, gdyż przy badaniu przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 przywołanego wyżej rozporządzenia istotna staje się ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności. (wyrok NSA z 15.09.2011r., sygn. akt II GSK 832/10)

Godzi się również podnieść, że spłata kredytów i pożyczek zaciągniętych przez skarżącego nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych.

Także choroba żony wnioskodawcy nie jest samoistną przesłanką umorzenia należności z tytułu składek.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.