Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1417/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b, 5 pkt 2 lit. a, art. 32 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 8 par. 1, 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] września 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. D. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia [...] października 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy (organ I instancji) z dnia [...] września 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, organ I instancji decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) w związku z art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna, rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych – odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką H. D..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżąca w dniu 6 sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. D., która legitymuje się orzeczeniem z dnia 20 lipca 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do dnia 19 lipca 2021 r. W orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 7 marca 2017 r.

Organ I instancji podał również, że skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie prowadzi działalności gospodarczej. Sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką H. D.. Do dnia 31 lipca 2020 r. skarżąca była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku żucia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ I instancji podał, że skarżąca nie pracuje zawodowo, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką H. D., która ze względu na swój stan zdrowia wymaga pomocy i stałej opieki. H. D. pozostaje w związku małżeńskim, lecz ze względu na zły stan zdrowia jej mąż J. D.nie może podjąć opieki.

Zdaniem organu I instancji zebrany materiał dowodowy w sprawie jest kompletny, a znaczące okoliczności faktyczne zostały ustalone i stanowią podstawę do rozstrzygnięcia sprawy ze skutkiem negatywnym ze względu na to, że nie da się ustalić daty powstania niepełnoprawności H. D., a także ze względu na brak legitymowania się przez J. D. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca przedstawiła sytuację osobistą i zdrowotną swoich rodziców, podała w jakim zakresie H. D. wymaga pomocy, po czym stwierdziła, że występujące schorzenia u ojca powodują trwałą lub co najmniej okresową niezdolność do sprawowania opieki nad żoną H. D..

Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że H. D. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawnościwy dane dnia 20 lipca 2020 r., w którym została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydane jest do dnia 19 lipca 2021 r. H. D. pozostaje w związku małżeńskim z J. D.. Skarżąca opiekuje się matką, zamieszkuje wspólnie z rodzicami i nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. J. D. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane dnia 23 września 2020 r.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał podkreślił, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa, tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. Na skutek poddanej kontroli regulacji dochodzi do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych od sytuacji opiekunów niepełnosprawnych osób małoletnich, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia.

Organ odwoławczy wskazał także na trwałą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji odmownych. W ocenie organu nie można było więc oprzeć odmowy wydania świadczenia pielęgnacyjnego na tej podstawie.

Organ odwoławczy podzielił natomiast stanowisko organu I instancji, że podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że mąż H. D. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie zaistniał nowy stan prawny związany z inną interpretacją prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika bowiem, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim a współmałżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie nie przysługuje. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek innych krewnych. Natomiast gdy małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na inne podmioty o których mowa w art. 17 ust.1 i 1a u.ś.r., np. dla córki. Wykładania językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego, z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ I instancji ani też organ odwoławczy nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliły by wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowania opieki. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20.

Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonych akt wynika, że co prawda skarżąca sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną matką, co też wynika z jej obowiązku alimentacyjnego względem matki, ale obowiązek alimentacyjny męża J. D. wyprzedza ten obowiązek i to on w pierwszej kolejności winien sprawować opiekę nad żoną, a jeżeli nie może temu podołać winien to udowodnić przedstawiając stosowne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ J. D.nie legitymuje się takim orzeczeniem, w ocenie organu brak jest podstaw obecnie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję organu odwoławczego, zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że okoliczność, iż H. D. pozostaje w związku małżeńskim, a J. D. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, podczas gdy stan zdrowia J. D. nie pozwala mu na sprawowanie opieki nad żoną. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w takim samym stanie faktycznym, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] uchylił decyzję organu i instancji i przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Stan zdrowia J. D. od tego czasu jeszcze się pogorszył, więc tym bardziej nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Skarżąca podniosła, że J. D.jest osobą schorowaną, leczy się w poradni neurologicznej, chirurgicznej, ortopedycznej, urologicznej, okulistycznej. Skarżąca stwierdziła, że mieszka razem z rodzicami i wykonuje wszystkie czynności domowe: pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, zawożenie rodziców do lekarza, umawianie wizyt, odbiór leków z apteki, przygotowywanie opału w okresie zimowym. Ponadto dba o to, aby rodzice kontynuowali leczenie, o wizyty u specjalistów, ich systematyczność, a także trzykrotnie hospitalizowany z powodów urologicznych. W ocenie skarżącej, zwyrodnienia dyskopatyczne kręgosłupa, zawracający zespół bólowo- korzeniowy, stan po krwotoku podpajęczynówkowym, uniemożliwiają sprawowanie przez ojca opieki nad matką. Skarżąca podkreśliła, że opiekę nad matką sprawuje całodobowo. Skarżąca stwierdziła ponadto, że pomimo faktu pozostawania H. D. w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne powinno jej przysługiwać. Przyznanie świadczenia jest możliwe w takiej sytuacji wtedy, gdy drugi małżonek nie może z przyczyn obiektywnych, niezależnych od jego woli tej opieki sprawować. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła orzeczenia sądów administracyjnych. W ocenie skarżącej jej ojciec sam potrzebuje opieki i nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Dlatego zasadnym jest, aby to skarżąca sprawowała opiekę nad matką i miała możliwość pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga okazała się oczywiście uzasadniona w związku z istotnym naruszeniem prawa procesowego i prawa materialnego przez kontrolowane organy pierwszej i drugiej instancji.

Uwzględnienie skargi nastąpiło niezależnie od oceny zasadności zarzutów w niej podniesionych, zgodnie z zasadą niezwiązania granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że organy orzekające w sprawie naruszyły bezpośrednio zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) przez nieuzasadnioną i jednostronną zmianę oceny materialnoprawnej sytuacji skarżącej na tle wykładni i stosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Zasad powyższa jest konkretyzacją wywodzonej z metazasady państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) zasady zaufania do państwa i prawa. W świetle art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z 2 Konstytucji RP nie są dopuszczalne takie zachowania kompetencyjne organów władzy publicznej w procesach stosowania prawa, które niweczą lub istotnie osłabiają zaufanie podmiotów administrowanych do przewidywalności, stabilności oraz pewności działalności tych organów na tle już podjętych działań lub zaniechań. Zasada z art. 8 § 1 k.p.a. zakazuje w szczególności dokonywania nagłej lub niewystarczająco uzasadnionej innymi zasadami lub wartościami konstytucyjnymi zmiany wykładni lub sposobu zastosowania miarodajnej regulacji materialnoprawnej na tle tego samego lub podobnych stanów faktycznych. Przedłużeniem i szczególnym przypadkiem powyższego zakazu jest zasada zakazująca organom bez uzasadnionej przyczyny odstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.), ściśle powiązana z zasadą pewności prawa.

W przedmiotowej sprawie organy pierwszej i drugiej instancji całkowicie zignorowały ocenę prawną wyrażoną przez organ odwoławczy w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], w której organ ten uchylając decyzję organu pierwszej instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 30 kwietnia 2020 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Decyzja ta została wydana w zasadniczo tożsamym stanie faktycznym, a więc w okolicznościach uwzględniających, że mąż matki skarżącej jest osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy uznał jednak już wówczas, że treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia, albowiem zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przepis ten nie jest bezwzględną przesłanką negatywną przyznania świadczenia, jeśli tylko współmałżonek osoby wymagającej opieki ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie efektywnie sprawować tego rodzaju opieki. Organ stwierdzając, że współmałżonek matki skarżącej (J. D.) nie jest w stanie ze względów zdrowotnych zapewnić małżonce koniecznej opieki, uznał, że w pełni uzasadnione jest przyznanie świadczenia skarżącej jako córce osoby wymagającej opieki (zob. s. 5 cyt. decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r.). Powyższy pogląd został następnie podtrzymany w decyzji organu pierwszej instancji z dnia 8 maja 2020 r., dokonującej zmiany decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], przez przedłużenie okresu świadczeniowego od dnia 1 maja 2020 r. do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (art. 32 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 15h ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych). Ponieważ nowe orzeczenie o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności u matki skarżącej (H. D.) zostało wydane w dniu 20 lipca 2020 r., dlatego moc obowiązująca decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], uległa zakończeniu w tym właśnie dniu, co skutkowało złożeniem przez skarżącą nowego wniosku w dniu 6 sierpnia 2020 r.

Powyższy wniosek skarżącej został załatwiony negatywnie przez organy pierwszej i drugiej instancji, które wskazały rażąco wadliwą lub nieuzasadnioną w stanie faktycznym sprawy argumentację prawną.

Organ pierwszej instancji w decyzji z dnia [...] września 2002r., nie zważając na wyrażone uprzednio stanowisko organu odwoławczego, powrócił do rażąco błędnego poglądu o dalszym stosowaniu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu nieuwzględniającym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. sprawy K 38/13.

Organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2020 r. z jednej strony prawidłowo zanegował błędny pogląd organu pierwszej instancji na tle art. 17 ust. 1b u.ś.r., z drugiej jednak strony przyjął całkowicie odmienną względem wyrażonej w cyt. decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], wersję wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Organ ten uzasadnił zmianę swojego stanowiska wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20.

Nie negując ważkości argumentów przytoczonych przez NSA w powyższym wyroku, nie można jednak zgodzić się z organem odwoławczym, że jednostkowe orzeczenie tego Sądu może być na tle stanowiska zajętego w jego własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], oraz na tle art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, uznane za wystarczające uzasadnienie do zanegowania zaufania skarżącego do organów państwa oraz porządku prawnego. Jak już wskazano, przewidywalność, pewność oraz stabilność wykładni oraz stosowania prawa przez organy administracji publicznej stanowią elementy składowe zasady zaufania jednostki do państwa i prawa i tylko przeważające nad tymi zasadami i wartościami inne wartości i zasady konstytucyjne mogą uzasadniać odstąpienie od podlegającemu ochronie konstytucyjnej zaufaniu jednostki do państwa i prawa. Brak spójności oraz stabilności ocen prawnych lub sposobów stosowania regulacji materialnoprawnej w działalności orzeczniczej organów administracji publicznej obciąża te organy, natomiast jednostka nie może ponosić negatywnych konsekwencji prawnych błędów lub zmian poglądów prawnych organów w tym zakresie.

Po drugie, należy uznać, że stanowisko interpretacyjne zajęte przez organ odwoławczy na tle regulacji wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w świetle zasad i wartości konstytucyjnych oraz poglądów samego Trybunału Konstytucyjnego i dotychczasowego, przeważającego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych, jest błędne i nie może zostać zaakceptowane w demokratycznym państwa prawa.

Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane są odmienne od dotychczasowej, przeważającej linii orzeczniczej sądów administracyjnych poglądy wyrażane ostatnio przez różne składy orzekające NSA (zob. np. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19; cyt. wyżej wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 599/20; wyrok NSA z dnia 20 listopada 2020 r., I OSK 1304/20). Poglądy te, pomimo podniesionej w nich argumentacji, nie mogą być zaakceptowane w świetle zasad i wartości konstytucyjnych, które stoją ponad pozornie jednoznacznym wnioskiem wynikającym z rozważanego w izolacji od innych norm i wartości brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Nie może również zostać usankcjonowana praktyka nagłej zmiany dominującej linii orzeczniczej NSA w sytuacji, gdy przez dość długi okres w orzecznictwie tego Sądu dominowało odmienne podejścia, a liczba podmiotów, które nabyły prawa do świadczeń pielęgnacyjnych na podstawie korzystnej dla nich linii orzeczniczej NSA, jest znaczna. Odwrócenie dominującej linii orzeczniczej sądów administracyjnych doprowadziłoby w takiej sytuacji do naruszenia konstytucyjnej zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) w ten sposób, że podmioty charakteryzujące się tożsamą cechą relewantną prawnie (tzn. podmioty pozostające w związku małżeńskim, które ze względu na stan zdrowia nie mogą realnie i efektywnie sprawować opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem i jednocześnie nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) zostałyby poddane nowej (niekorzystnej dla nich) ocenie prawnej, pomimo iż przez okres wielu lat w orzecznictwie sądów administracyjnych dominowało podejście, które dokonując pełnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. osłabiło rezultat wykładni językowej wynikającej z tego przepisu przez zastosowanie wykładni wewnątrzsystemowej (w tym prokonstytucyjnej), aksjologicznej oraz celowościowo-funkcjonalnej. Tymczasem obecnie podejmuje się próbę zanegowania wyników wykładni pozajęzykowej tego przepisu przez nagły "powrót" jedynie do wyników wykładni językowej. Takie podejście godzi jednak nie tylko w zasadę interpretatio cessat in claris, lecz także w zasadę clara non sunt interpretanda. Skoro bowiem przez wiele lat sądy administracyjny przejawiały poważne wątpliwości na tle wyników wykładni jedynie językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i podnosiły istotne argumenty prawne podważające te wyniki, to powstaje pytanie, z czego wynika nagła zmiana powyższej linii i stwierdzenie, że proces wykładni powyższego przepisu powinien zakończyć się na poziomie wykładni tylko językowej. Wieloletnia praktyka orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sądów administracyjnych pierwszej instancji podważyła zastosowanie zasady clara non sunt interpretanda w odniesieniu do przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., wykazując konieczność sięgnięcia do zasady interpretatio cessat in claris.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, że zgodnie ze wskazaniami teorii prawa administracyjnego oraz orzecznictwem sądów administracyjnych granice wykładni językowej nie są bezwzględne, jeśli jedynie językowe brzmienie przepisu na tle znaczenia w pełni odkodowanej normy prowadzi do oczywistego i rażącego naruszenia wartości ponadustawowych (w tym konstytucyjnych) (zob. szerokie rozważania i ich uzasadnienie: M. Kamiński, Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej a normy prawa administracyjnego i ich konkretyzacja, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016, s. 566 i n., 574-576). W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych tego rodzaju wartości i zasady (przede wszystkim konstytucyjne) zostały wskazane.

Ponadto określone przesłanki pozwalające na przełamanie prima facie kategorycznego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) można odnaleźć już w samej ustawie o świadczeniach rodzinnych. Jak wskazał WSA w Rzeszowie w prawomocnym wyroku z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 230/20, z jednej strony jest oczywiste, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) cyt. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z drugiej strony nie należy zapominać, że kategoryczne brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) jest osłabione przez treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ten ostatni przepis stanowi bowiem, że osobom wymienionym w pkt. 1-3 oraz innym niż tam wymienione osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (a więc także małżonkom), z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą tej opieki wymagającej (osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji). Racją wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osoba jej wymagającą i pozostającą w związku małżeńskim jest przyjęte przez ustawodawcę założenie, że jeżeli współmałżonek osoby wymagającej opieki jest osobą zdolną do sprawowania tej opieki, to opieka ta powinna być sprawowana przez tego współmałżonka niezależnie od kwestii przysługiwania mu świadczeń rodzinnych z tego tytułu. Ustawodawca wyłącza jednak powyższą przesłankę negatywną w sytuacji, gdy współmałżonek sam jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod tym względem unormowanie wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w zakresie przesłanki negatywnej znacznego stopnia niepełnosprawności osoby mającej sprawować opiekę jest treściowo zbliżone do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jednak pełni inną funkcję. O ile to ostatnie wyłącza możliwość nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle to pierwsze eliminuje przeszkodę do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego przez niebędącą współmałżonkiem osobę, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Z powyższego zestawienia należy wyprowadzić wniosek, że tak jak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nabyć osoba obciążona obowiązkiem alimentacyjnym nad osobą wymagającą opieki, nie tylko taka, która jest dotknięta znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także taka, która nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi lub od której uzyskanie wymaganego świadczenia jest obiektywnie niemożliwe lub nadmiernie utrudnione (art. 132 k.r.o.), tak pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie tylko ze współmałżonkiem dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz także takim, który nie jest w stanie sprawować efektywnie i realnie opieki (osobiście lub za pośrednictwem innych osób), powoduje, że przesłanka negatywna nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. zostaje wyeliminowana. W takiej sytuacji trzeba przyjąć, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Poprzestanie na językowym i pozornie kategorycznym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., niezależnie od wskazanego wyżej naruszenia zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (zasada uwzględniania dobra rodziny w zakresie polityki społecznej i gospodarczej), mogłoby w określonych stanach faktycznych doprowadzić do zapewnienia iluzorycznej opieki osobom dotkniętym znacznym stopniem niepełnosprawności przez przyjęcie szkodliwej fikcji, że tego rodzaju opiekę może sprawować każdy małżonek powyższej osoby, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nawet jeśli nie może on zapewnić tej osobie realnej i efektywnej opieki ze względu na stan swojego zdrowia, co dodatkowo może narazić tę osobę na określone zagrożenia życia lub zdrowia (np. w sytuacji wymaganej sprawności w celu udzielenia pomocy w stanach nagłych).

Sądy administracyjne orzekające w sprawach na tle rozważanego problemu legalnej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. powinny także uwzględnić stanowisko zajęte przez Trybunał Konstytucyjny oraz uczestników postępowania w sprawie o sygn. P 38/09. Trybunał postanowieniem z dnia 25 maja 2010 r., sygn., umorzył ostatecznie postępowanie w związku z niespełnieniem przez pytanie prawne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wymagań formalnych. Jednocześnie Trybunał w podjętym na tle ww. sprawy postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. S 1/10, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek sprawa o sygn. P 38/09 dotyczyła nieco innego zagadnienia (Sąd Wojewódzki pytał, czy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom wymagającym opieki pozostającym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji), to jednak Trybunał umarzając postępowanie i występując do Sejmu RP o podjęcie prac legislacyjnych na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraził szersze stanowisko co do konieczności zmiany lub uchylenia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Trybunał zauważył, że: "Analiza praktyki sądów administracyjnych, dokonana w postanowieniu o sygn. P 38/09, prowadzi do wniosku, że możliwe jest nadanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach w praktyce sądowej takiego brzmienia, które nie prowadziłoby do wniosku o wewnętrznej sprzeczności ustawy o świadczeniach. (...) Wobec tego należy uznać, że z punktu widzenia zapewnienia spójności systemu prawnego pożądane byłoby podjęcie działań legislacyjnych mających na celu dostosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach do nowego brzmienia art. 17 ust. 1 tej ustawy. Należy w szczególności rozważyć, czy nie należy wprost wprowadzić do tej ustawy zasady (formułowanej obecnie w orzeczeniach większości sądów administracyjnych, omówionych w postanowieniu o sygn. P 38/09), że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również jest osobą niepełnosprawną, a opiekunami obojga jest ich dziecko. Ewentualnie prace legislacyjne powinny obejmować także odpowiednie akty wykonawcze (głównie wspomniane rozporządzenie z 2005 r.). (...) Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że niniejsza sygnalizacja powinna być brana pod uwagę zwłaszcza w toku prac nad poselskim projektem ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr 2021/VI kadencja), w którym proponowane jest uchylenie m.in. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach.".

Podobne uwagi były konsekwentnie formułowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego po roku 2010, pomimo iż w jednostkowych sprawach Sąd ten wyrażał również odmienne stanowisko (np. w wyrokach z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1219/13; z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3283/14). Naczelny Sąd w wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1113/15, dobitnie stwierdził, że błędne jest stanowisko opierające się "wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w oderwaniu od kontekstu systemowego i celowościowego". W ocenie Sądu "oparcie się wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. prowadzi do konkluzji, których nie można pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości (art. 2 i art. 32 Konstytucji). Nie można bowiem zaakceptować takiego rozumowania, według którego, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków uniemożliwia im bycie dla siebie wzajemnie oparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie również mają obowiązek sprawować nad nimi opiekę - nie mogą uzyskać świadczenia, mimo że mogliby być do niego uprawnieni, gdyby choć jedno z małżonków posiadało ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności". W dalszej części rozważań Sąd stwierdził, że: "Skoro rezultaty wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dają się pogodzić z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości, to konieczne stało się zweryfikowanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przy pomocy wykładni systemowej i celowościowej powyższych przepisów. Odwoływanie się do wartości konstytucyjnych w procesach wykładni stanowi bowiem przejaw zarówno systemowego, jak i celowościowego interpretowania prawa. (...) Przełamanie rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr jest w ocenie orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego konieczne w wyżej wskazanym kierunku, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. Zasadny jest wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd ukształtowany pod wpływem stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i art. 32 Konstytucji, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. (...) W konsekwencji art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr należy wykładać w ten sposób, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jego współmałżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższym stanowiskiem skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni się zgadza i traktuje je jak własne". Naczelny Sąd zauważył również, że "dorobek orzeczniczy Trybunału Konstytucyjnego ma istotne znaczenie dla stosowania prawa przez sądy administracyjne. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny kilkakrotnie wypowiadał się na temat prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę pozostającą w związku małżeńskim. W wyniku tych wypowiedzi przepis art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych był kilkukrotnie zmieniany. Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie S 1/10 Trybunał Konstytucyjny przedstawił Sejmowi uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. (...) W uzasadnieniu Trybunał polecił rozważenie, czy <>. Również w uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. w sprawie P 38/09 wskazano, że <>. Z powyższych wypowiedzi Trybunału wynika, że sygnalizując władzy ustawodawczej potrzebę wprowadzenia zmian w art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazywał, aby w wyniku nowelizacji z kręgu osób uprawnionych do świadczenia nie były wykluczone osoby ubiegające się o świadczenie na niepełnosprawnego małżonka, jeśli jego współmałżonek faktycznie nie jest w stanie takiej opieki sprawować. (...) Rozważania Trybunału Konstytucyjnego wskazywały na konieczność przełamania rezultatów językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych w takim kierunku, aby treść norm prawnych regulujących sprawy świadczeń pielęgnacyjnych była zgodna z konstytucyjnymi zasadami praworządności oraz ochrony i poszanowania więzi rodzinnych. (...) Podobnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, ukształtowanym pod wpływem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. P 27/07, dominuje pogląd, (...) że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przed nowelizacją jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej przy uwzględnieniu wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji RP, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. (...) Za nieuprawnioną Sądy uznały taką wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim i to w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również takiej opieki wymaga (...)". W ocenie NSA powyższy kierunek interpretacyjny został zaakcentowany i obszernie uzasadniony w wyroku NSA z dnia 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 46/13, zgodnie z którym negatywna przesłanka zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Gdy bowiem stan zdrowia obojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP. Pozostawanie w związku małżeńskim będzie więc stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć, niezależnie od faktu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mieć bowiem należy na względzie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Jest to subsydiarna forma pomocy rodzinie, która samodzielnie podejmuje się zapewnić niezbędną pomoc osobie niepełnosprawnej odciążając w ten sposób aparat państwa (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP).

Na tle powyższych uwag nie ma samodzielnego i przesądzającego znaczenia pogląd, że "ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego" (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2020 r., I OSK 2462/19).

W sprawie, której dotyczy skarga, konieczne jest zatem wyczerpujące ustalenie okoliczności faktycznych, z których wynika, że współmałżonek (J. D.) osoby wymagającej opieki (H. D.) może ze względu na stan zdrowia oraz warunki osobiste realnie i efektywnie sprawować opiekę nad niepełnosprawną małżonką. Tylko bowiem w razie bezspornego ustalenia, że współmałżonek osoby wymagającej opieki może – pomimo posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – sprawować opiekę nad niepełnosprawną małżonką w taki sposób, że nie będzie to zagrażało jej życiu lub zdrowiu, można przyjąć, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stoi na przeszkodzie przyznaniu świadczenia skarżącej jako córce osoby wymagającej opieki. Ustalenia w tym zakresie powinny wynikać z wszelkiej dostępnej dokumentacji lekarskiej oraz wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy z dnia 11 sierpnia 2020 r. nie jest w tym zakresie wystarczający, gdyż zawiera jedynie ogólnikowe stwierdzenia (np. J. D. "nie może opiekować się swoją żoną, gdyż sam wymaga opieki"). Z kolei obszerna dokumentacja lekarska dotycząca stanu zdrowia J. D.a została dołączona dopiero do skargi, co nie pozwala Sądowi na dokonywanie w tym przedmiocie wiążących ustaleń. Ogólnie można jedynie zauważyć, że stwierdzone przez uprawnionych lekarzy schorzenia J. D.a są bardzo poważne, a ich ocena medyczna może uzasadniać wniosek, że ww. nie jest w stanie realnie i efektywnie sprawować opieki nad niepełnoprawną żoną.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że niezależnie od braku legitymowania się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stan jego zdrowia i warunki osobiste mogą uzasadniać w świetle istnienia istotnych związków merytorycznych i funkcjonalnych między przepisami art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz wyników wykładni systemowej, aksjologicznej i celowościowo-funkcjonalnej osłabienie kategoryczności brzmienia tego ostatniego przepisu. Rezultatem procesu wykładni jest bowiem określona treść normatywna, a nie oderwane od siebie jednostki redakcyjne tekstu prawnego. Błędna jest zatem próba dokonywania wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w izolacji od innych przepisów prawa mających wpływ na prawidłową rekonstrukcję normy podlegającej zastosowaniu (zob. szerokie rozważania na temat weryfikacji fazy interpretacyjnej orzekania organów administracji publicznej: M. Kamiński, Mechanizm i granice weryfikacji sądowoadministracyjnej a normy prawa administracyjnego i ich konkretyzacja, Wolters Kluwer, Warszawa 2016, s. 552 i n.).

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organu odwoławczego oraz organu pierwszej instancji.

Wykonanie niniejszego wyroku (art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a.) należy do kontrolowanych organów.