Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 408/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-11-05 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. H. z dnia 1 października 2010 r. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 września 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 29 czerwca 2010 r. S. H. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...], nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza N. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku celowego z pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi podnosząc, iż S. H. nie jest emerytką lub rencistką, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż jak ustalił organ I instancji strona złożyła w KRUS wniosku o przyznanie emerytury rolniczej. Nadto organ podkreślił, iż strona ma możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielką i uzyskiwania tą drogą środków utrzymania, jest bowiem osobą w wieku produkcyjnym, nie jest niepełnosprawna fizycznie i nie choruje na schorzenia, które uniemożliwiłyby jej prowadzenie gospodarstwa rolnego. Również sytuacja rodzinna strony, trójka dorosłych i jedno dorastające dziecko, które nie wymagają stałej opieki i pielęgnacji, nie stanowi przeszkody w prowadzeniu gospodarstwa.

W dniu 1 września 2010 r. do tut. Sądu wpłynęło pismo skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Wobec tego referendarz sądowy wezwał skarżącą, pismem z dnia 6 września 2010 r., do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Jednocześnie, mając na względzie zasadę ekonomii procesowej i szybkości postępowania, a także okoliczność, że referendarz sądowy posiada wiedzę na temat treści składanych przez skarżącą oświadczeń w innych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy, w sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10, II SA/Op 402/10, II SA/Op 340/10, II SA/Op 334/10) oraz kierując się informacjami wynikającymi z akt administracyjnych innych spraw, wezwał skarżącą do złożenia - w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania - aktualnych wyciągów z posiadanych przez wszystkich członków gospodarstwa domowego wnioskodawczyni rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, odpisów zeznań podatkowych za rok 2008 i 2009 wszystkich członków gospodarstwa domowego, zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów unijnych przez dzieci skarżącej, dowodów potwierdzających odbycie przez męża skarżącej leczenia, z uwzględnieniem kosztów tego leczenia, dowodu potwierdzającego okoliczność otrzymania przez rodzeństwo P. H. pieniędzy z sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości w K., co podnosiła skarżąca w sprawie II SA/Op 312/10, wyjaśnienia kwestii wartości budynków i działki o powierzchni 0,2550 ha w R., stanowiących własność wnioskodawczyni, które według danych zawartych w decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia 17 lutego 2009 r., nr [...] (strona nr 5 decyzji), mają wartość rynkową - uwzględniającą ceny sprzedaży na [...] rynku nieruchomości - 80.000 zł, a nie jak wskazuje wnioskodawczyni 5.000 zł. Do skarżącej zwrócono się również o wyjaśnienie czy w związku z przedstawioną trudną sytuacją rodziny, syn D. H. podjął próby uzyskania zatrudnienia, ze wskazaniem rodzaju podjętych w tym zakresie działań oraz o przedłożenie odpisów umów kredytowych z [...] i [...] (II SA/Op 402/10). Wnioskodawczyni miała również obowiązek wykazać, wobec złożonego oświadczenia (przy sprawie II SA/Op 338/10), że uzyskuje pomoc od znajomych, u których jest zapożyczona, w szczególności rodzaju uzyskiwanej pomocy, a w przypadku pomocy finansowej – jej wysokości. Przedmiotowe wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do jego treści w zakreślonym terminie może być uznane za niewskazanie spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, co z kolei skutkować może oddaleniem wniosku.

W zakreślonym terminie skarżąca przesłała wypełniony formularz wniosku dotyczącego prawa pomocy, domagając się przyznania radcy prawnego i załączyła do niego pisemne oświadczenie z dnia 14 września 2010 r. Uzasadniając swoje żądanie wskazała, iż ze względu na złą sytuacją materialną jej rodziny spowodowaną bezrobociem oraz ponoszeniem kosztów związanych z utrzymaniem trójki dzieci nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i rodziny ponieść kosztów opłacenia radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podała, że tworzy wspólne gospodarstwo domowe z trójką dzieci, tj. piętnastoletnią córką D. i dwójką dwudziestoletnich synów – D. i P.. Źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest zasiłek rodzinny oraz dodatek mieszkaniowy, w wysokości łącznie 599,19 zł. S. H. oświadczyła także, że posiada mieszkanie o powierzchni 48,65 m² oraz wydzierżawia swoją nieruchomość rolną. Określiła koszty utrzymania na kwotę 650,64 zł. Zaznaczyła, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Z kolei w oświadczeniu z dnia 14 września 2010 r. podała, że nie posiada lokat czy rachunków bankowych. D., P. i D. H. otrzymali stypendium socjalne po 850 zł, płatne w dwóch ratach. Mąż nie posiada dowodu leczenia, natomiast pieniądze ze sprzedaży nieruchomości w K. podzielił na sześć osób "bez dowodu". Według skarżącej, należąca do niej działka o pow. 0,25 ha ma wartość rynkową 5.000 zł. Wyjaśniła także, że syn D. nie podjął jeszcze zatrudnienia, natomiast informacje na temat pomocy od znajomych i pożyczek w bankach "nie muszą być przekazywane". Końcowo stwierdziła, że przysługują jej świadczenia z pomocy społecznej, bowiem jest osobą bezrobotną i spełnia kryterium dochodowe w kwocie 351 zł na osobę.

Do akt niniejszej sprawy zostały dołączone dokumenty przedłożone w sprawie I SA/Op 497/09, toczącej się przed tut. Sądem ze skargi S. H., a mianowicie: zaświadczenia Urzędu Skarbowego w N., z których wynika, że małżonkowie S. i P. H. w 2008 r. oraz 2009 r. zostali opodatkowani łącznie i uzyskali dochód - odpowiednio - 9.107,95 zł oraz 9.066,72 zł, a także zaświadczenie o pobieraniu nauki przez D. H. w roku szkolnym 2009/2010, kopie aktów notarialnych oraz kopie rachunków, faktur i decyzji przesłanych przez skarżącą, w sprawie II SA/Op 340/10, kserokopia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożonego w sprawie II SA/Op 337/10.

Postanowieniem z dnia 24 września 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał na użyte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania, czyli że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Referendarz podzielił przy tym pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. (sygn. akt FZ 171/09), że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ocenie referendarza, taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, bowiem skarżąca pomimo wezwania i pouczenia o skutkach niezastosowania się do jego treści, nie wyjaśniła wątpliwości odnoszących się do stanu majątkowego jej i jej rodziny. W szczególności referendarz uznał, że pomimo odmiennego twierdzenia wnioskodawczyni, przedstawione przez nią okoliczności potwierdzają, iż łączy ją z mężem więź emocjonalno – ekonomiczna, wskazująca na tworzenie przez nich wspólnego gospodarstwa domowego. Świadczy o tym zarówno zameldowanie męża pod tym samym adresem - co sama wnioskodawczyni oświadczyła w sprawie II SA/Op 340/10, wspólne rozliczanie się z podatku od osób fizycznych, odbieranie korespondencji sądowej przez męża w imieniu S. H. (por. II SA/Op 337/10, k. 51 akt sądowych), udział skarżącej w roli pełnomocnika P. H. w sprzedaży nieruchomości w K., jak też jej wiedza na tematy związane z aktualnymi, osobistymi sprawami męża dotyczącymi np. choroby, podziału majątku. Przy rozpoznawaniu wniosku szczególne znaczenie miało także niewyjaśnienie przez skarżącą wątpliwości dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł i rozdysponowania kwoty ze sprzedaży. Pomimo tego, że skarżąca brała udział w sprzedaży nieruchomości, co potwierdza akt notarialny, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich części rodzeństwu męża (chociażby oświadczenia rodzeństwa). Nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża i wydatków poniesionych na ten cel, ograniczając się do stwierdzenia, że mąż nie posiada dowodów, ponieważ nie korzystał z refundacji. Ponadto, skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia o pobieraniu nauki przez syna P., ograniczając się jedynie do złożenia takiego zaświadczenia w stosunku do drugiego syna - D. W żaden sposób nie wyjaśniła także, jak ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 460,45 zł (oświadczenie takie złożono w sprawie II SA/Op 312/10), przekraczającej przecież wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów w wysokości 599,19 zł, jest w stanie utrzymać swoją rodzinę. W ocenie referendarza oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich, co oświadczyła zresztą skarżąca w piśmie z dnia 30 sierpnia 2010 r. Nie udokumentowała jednakże skarżąca ani rodzaju tej pomocy, ani podmiotów jej udzielających. W konsekwencji referendarz uznał, że materiał dowodowy przedstawiony przez skarżącą nie pozwolił przyjąć, że wykazała ona swoje prawo do przyznania jej pomocy, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Od powyższego orzeczenia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że kwestionowane postanowienie narusza prawo. Ponownie wskazała na okoliczność, że jest osobą bezrobotną, nie uzyskuje dochodu oraz samotnie wychowuje trójkę dzieci, a źródłami dochodów miesięcznych rodziny jest zasiłek rodzinny w wysokości 367 zł. Podała, że do roku 2008 korzystała ze wszystkich świadczeń pomocy społecznej. Zakwestionowała również możliwość uwzględnienia przez referendarza przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów przedstawionych przez skarżącą w jej sprawach prowadzonych w Wydziale I tutejszego Sądu, w szczególności informacji dotyczącej sprzedaży nieruchomości w K. Podkreśliła, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła wyłączną własność jej męża i "podział był wyłączną decyzją męża". Dodatkowo podała, że od 1991 r., tj. od czasu, gdy korzysta z pomocy społecznej jej mąż nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Końcowo stwierdziła, że niezrozumiałym jest dla niej fakt, iż na tych samym warunkach w innych sprawach referendarz postanowił jej przyznać prawo pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.

W niniejszej sprawie S. H. wniosła sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 września 2010 r. w ustawowym terminie siedmiu dni, a więc postanowienie to utraciło moc, natomiast wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpoznaniu przez Sąd.

Na wstępie wskazać należy, iż w niniejszym postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu na S. H. nie ciąży obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem skargi S. H. jest odmowa przyznania zasiłku celowego przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. Powyższe oznacza więc, że w niniejszej sprawie skarżąca z mocy prawa zwolniona jest całkowicie z obowiązku wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. W związku z wnioskiem skarżącej ustaleniu i ocenie podlegała zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie, dotyczącym ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie.

Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej złej sytuacji materialnej polega m.in. na przedstawieniu niezbędnych informacji - dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy - w urzędowym formularzu wniosku, a także na składaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. Zasadą bowiem jest, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Jeśli natomiast w ocenie rozpoznającego wniosek informacje w nim zawarte okażą się niewystarczające lub wzbudzą wątpliwości, Sąd może w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów.

W rozpoznawanej sprawie referendarz uznał - mając na względzie zasadę ekonomii procesowej i szybkości postępowania oraz posiadając wiedzę na temat treści składanych przez skarżącą oświadczeń w innych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy, w sprawach toczących się przed tut. Sądem (np. II SA/Op 312/10, II SA/Op 334/10, II SA/Op 336/10, II SA/Op 338/10), a także kierując się informacjami wynikającymi z akt administracyjnych - że dane ujawnione w formularzach wniosku są niewystarczające do oceny żądania S. H., pod kątem spełnienia kryteriów określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W związku z powyższym wraz z przesłanym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy wezwano skarżącą do nadesłania stosownych dokumentów i złożenia dodatkowych wyjaśnień, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej analizy jej sytuacji materialnej. Podkreślić wypada, że uprawnienie takie znajduje oparcie w art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym w każdym przypadku gdy Sąd uzna, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, powinien wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z kolei, w myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), dokumentami źródłowymi, które potwierdzają sytuację majątkową wnioskodawcy, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Powtórzyć jeszcze raz zatem przyjdzie, że to właśnie na stronie, która ubiega się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej takiego prawa. Natomiast, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie Sądu, strona powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 267/09, zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawczyni, nie jest możliwa.

W świetle powiedzianego powyżej należało stwierdzić, że S. H. - nie stosując się do wezwania Sądu - nie wykazała, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów, a tym samym nie potwierdziła złej sytuacji materialnej, na którą się powołuje. Przede wszystkim nie przedstawiła żadnych dokumentów, ani też nie złożyła bliższych wyjaśnień dotyczących sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej za cenę 360.000 zł oraz rozdysponowania tej kwoty. Przy czym podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje wyraźnie akcentowanej przez skarżącą okoliczności, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek odrębny jej męża, ale wyjaśnienie kwestii związanej z rozdysponowaniem tak znacznej kwoty ze sprzedaży tej nieruchomości, miało istotne znaczenie dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz jej rodziny, w szczególności w kontekście niewystępowania przez skarżącą o podwyższenie alimentów od męża z uwagi na jego niskie dochody (obecnie alimenty na dzieci wynoszą łącznie 80 zł). Zwrócić należy uwagę skarżącej, że w sytuacji gdy powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, Lex nr 552223). Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Nieujawnienie sytuacji majątkowej współmałżonka nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Natomiast rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich (por. postanowienie NSA z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 216/09, Lex nr 552212). Na mocy bowiem art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z powyższych przyczyn równie istotne znaczenie miało wyjaśnienie w niniejszej sprawie wątpliwości związanych z powoływaną przez skarżącą okolicznością, iż nie prowadzi ze swoim mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Powyższa okoliczność nie znalazła potwierdzenia w materiale dokumentacyjnym sprawy, gdyż - jak wynika ze złożonego przez P. H., pod rygorem odpowiedzialności karnej, do akt administracyjnych sprawy, oświadczenia z dnia 30 września 2009 r., zamieszkuje on, jest zameldowany oraz stale przebywa w miejscu zamieszkania żony. O powyższym świadczy fakt wielokrotnego przez niego odbioru pism kierowanych z tut. Sądu do skarżącej (m.in. przy sprawie 333/10 K-50, 337/10 K-51). Również wzmianka o wspólnym zamieszkiwaniu skarżącej z jej mężem, zawarta w aktach notarialnych Rep A nr [...] oraz Rep A nr [...], sporządzonych przy okazji sprzedaży nieruchomości położonych w K., poddaje w wątpliwość Sądu złożone przez skarżącą oświadczenie o osobach pozostających razem ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Uwagę Sądu zwraca w tym zakresie także, złożone w/w aktach notarialnych, oświadczenie skarżącej, występującej w imieniu męża jako sprzedająca, o nie zawieraniu przez męża żadnych umów majątkowych małżeńskich. Także z przedłożonego zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości jej dochodu za 2008 r. i 2009 r. wynika, że skarżąca rozlicza się z podatku wspólnie z małżonkiem P. H. W/w okoliczności oraz posiadanie przez skarżącą wiedzy na temat choroby męża, podziału majątku wskazują na łączące skarżącą i jej męża relację o charakterze wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalenie zaś rzeczywistego składu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie ma bezpośrednie przełożenie na ustalenie sytuacji materialnej bliskich wnioskodawczyni.

Poza powyższym odnotować należy, że skarżąca nie wyjaśniła też innych wątpliwości, np. w jaki sposób ponosząc koszty utrzymania lokalu mieszkalnego w kwocie 650,64 zł, która to kwota przekracza wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów w wysokości 599,19 zł, jest w stanie pokryć koszty eksploatacji mieszkania oraz utrzymać swoją rodzinę. Oznaczać to może, że skarżąca lub członkowie jej gospodarstwa domowego posiadają inne źródła dochodu, bądź korzystają z pomocy osób trzecich. Skarżąca nie udokumentowała jednakże ani rodzaju tej pomocy, ani podmiotów jej udzielających oświadczając wręcz, w piśmie z dnia 14 września 2010 r., iż nie ma obowiązku przedkładać umów kredytowych. Brak danych w tym zakresie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Nie sposób nie zauważyć, że wnioskodawczyni nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających kontynuację nauki przez syna P., jak również żadnych dowodów potwierdzających leczenie męża oraz wysokości wydatków z tym związanych, a tym samym uniemożliwiła Sądowi dokonanie oceny, w jakim zakresie powyższe wpływa na sytuację materialną rodziny, tzn. jakie są z tego tytułu obciążenia finansowe. W ocenie Sądu, nie sposób uznać, że wezwanie do przedłożenia zaświadczenia o kontynuacji nauki syna czy też przedstawienie jakichkolwiek dokumentów potwierdzających leczenie męża - w tym przykładowo dokumentacji medycznej, która jest dla pacjenta dostępna - nie jest możliwe do spełnienia.

Reasumując, stwierdzić trzeba, że wnioskodawczyni nie wykazała, by nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, czy też dla siebie i rodziny. Bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia powstałych w rozpoznawanej sprawie wątpliwości oraz wybiórcze składanie oświadczeń spowodowała brak możliwości pełnej i rzetelnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej i jej rodziny. Podkreślić należy ponownie, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Dlatego też - jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r.(sygn. akt I FZ 171/09, Lex nr 552205) - strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

Nadto na uwagę zasługuje i to, iż wnioskodawczyni, w złożonym do niniejszej sprawy, wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczyła, że jest właścicielką mieszkania oraz że posiada nieruchomości, które pozostają w dzierżawie. Zgodnie z orzecznictwem sama już tylko okoliczność posiadania nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia skarżącej z możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. (por. postanowienie NSA z 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Nie można również nie zauważyć, że "posiadanie majątku, w tym nieruchomości, rzutuje na ocenę potencjalnych możliwości płatniczych skarżącego, np. na jego zdolność kredytową czy możliwość zaciągania pożyczek" (patrz: teza II postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, publikowane "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 137, s. 467). Także okoliczność, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Należy w tym zakresie podzielić stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 31 marca 1987 r. (I CZ 26/87, OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103), że "jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe". Zdaniem Sądu nie wystąpienie przez skarżącą do męża o podwyższenie zasądzonych po 80 zł na każde dziecko alimentów, stanowi również niewykorzystanie możliwości zarobkowych skarżącej. Na marginesie Sąd wskazuje, iż dwoje z trojga dzieci skarżącej pozostaje dorosłe i może tak jak i skarżąca, która pozostaje w wieku produkcyjnym, nie jest niepełnosprawna i nie choruje na przewlekłe choroby, podjąć pracę. Tymczasem z akt administracyjnych wynika, iż nie wykazuje ona aktywności w zatrudnieniu, z dniem 16 lipca 2009 r. utraciła bowiem status osoby poszukującej pracę, nie jest również zainteresowana w pokonywaniu trudności życiowych poprzez wykorzystywanie swoich zasobów, uprawnień i możliwości odmawiając zawarcia z organem kontraktu socjalnego.

Mając na uwadze powyższe a także biorąc pod uwagę ustalone w toku postępowania wyjaśniającego i potwierdzone przez skarżącą w odpowiedzi na wezwania, składniki majątku skarżącej, jak nieruchomości w R. (wniosek Nr [...] o udostępnieniu danych ze zbioru danych osobowych), czy należący do jej męża samochód Volkswagen Sharan TDI (odpowiedź z dnia 29 października 2008 r. z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców), wywieść należy, że rodzina skarżącej nie kwalifikuje się od osób ubogich, a do takich właśnie skierowane ma być prawo pomocy. W świetle orzecznictwa "instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne." (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, publikowana jedynie teza "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod redakcją Bogusława Dautera, Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2007, teza 57, s. 448).

Odnosząc się natomiast do postawionego w sprzeciwie zarzutu, iż w toczących się przed tut. Sądem sprawach przyznana została skarżącej pomoc prawna w postaci ustanowienia pełnomocnika podkreślić należy, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy musi być rozpoznany odrębnie na potrzeby każdego toczącego się postępowania z udziałem tego samego wnioskodawcy. Nie można również przyznać racji skarżącej, iż wobec braku pracy, pobierania zasiłku rodzinnego i korzystania do roku 2008 ze wszystkich świadczeń pomocy społecznej spełnia ona przesłanki ubóstwa co tym samym uprawnia ją do przyznania jej pomocy społecznej. W tym zakresie należy zgodzić się ze stanowiskiem WSA w Białymstoku wyrażonym w postanowieniu z 18 sierpnia 2005 r. (II SA/Bk 132/05, LexPolonica nr 2111979), że "za uwzględnieniem wniosku o ustanowienie adwokata nie może przemawiać podany przez stronę fakt, iż o jej ubóstwie świadczy korzystanie z różnych form pomocy społecznej oraz uzyskiwanie w innych sprawach całkowitego prawa pomocy. W każdej indywidualnej sprawie sąd rozpoznający sprawę samodzielnie rozstrzyga, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jej zakresie. Przyjęcie zasady, że sąd jest związany faktem przyznania stronie prawa pomocy w innym postępowaniu sądowym czy administracyjnym oraz, że wystarczającym dowodem sytuacji materialnej jest fakt korzystania z pomocy społecznej przez stronę, spowodowałoby przeniesienie oceny przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy z sądu rozpoznającego sprawę na inny organ".

Końcowo podkreślić należy, iż z inicjatywy skarżącej przed tut. Sądem toczy się obecnie kilkadziesiąt spraw, a ich liczba stale wzrasta. Zauważyć należy związku z tym, iż we wszystkich sprawach wszelkie pisma i odpowiedzi wnioskodawczyni zostały sporządzone samodzielnie, są one logiczne jasne, nie budzą wątpliwości oraz nie wymagają interpretacji. Nadto wnioskodawczyni jest doskonale zorientowana w przysługujących jej prawach, nie ma problemów ze zrozumieniem treści kierowanych do niej pism, składając w zakreślonym przez Sąd terminie wyjaśnienia i wnioski, posługuje się poprawnym językiem polskim, używa ponadto wyszukanego słownictwa i stąd też trudno uznać, że jest osobą nieporadną wymagającą pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

Z powyższych względów, orzeczono jak w sentencji postanowienia.