Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 437/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi H. K. (dalej określana jako: skarżąca, zobowiązana, strona) jest wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 28 ust 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn.zm. – dalej w skrócie "u.s.u.s.") oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365- dalej "rozporządzenie") , decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie:

1.odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek i przez ubezpieczonych ) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 28 347 zł, w tym:

- odsetek w kwocie 23 073 zł na ubezpieczenia społeczne liczonych na dzień przedawnienia i na dzień 28.10.2015r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika i ubezpieczonych za okres 02/1999, 04/1999-08/2000, 10/2000-02/2003 w kwocie 13 640,34 zł,

- odsetek w kwocie 235 zł na ubezpieczenie zdrowotne liczonych na dzień przedawnienia i na dzień 28.10.2015r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika za okres 03/1999, 09/2000 w kwocie 144,66 zł

- odsetek w kwocie 3 380 zł na ubezpieczenie zdrowotne liczonych na dzień przedawnienia i na dzień 28.10.2015r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 02/1999-02/2003 w kwocie

2 172,53 zł,

- odsetek w kwocie 1 659 zł na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych liczonych na dzień przedawnienia i na dzień 28.10.2015r. przypadających od składek za okres 03/1999-03/2001, 07/2001, 09/2001-02/2003 w kwocie 958,14 zł,

2. odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 332 zł, w tym:

- odsetek w kwocie 235 zł na ubezpieczenie zdrowotne liczonych na dzień przedawnienia i na dzień 28.10.2015r. przypadających od składek za okres 03/1999, 09/2000 w kwocie 144,66 zł,

- odsetek w kwocie 97 zł na Fundusz Pracy liczonych na dzień przedawnienia i na dzień 28.10.2015 r. przypadających od składek za okres 03/1999, 09/2000 w kwocie 47,18 zł.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Strona, prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą (sklep) była płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 16 lutego 2003 r.

Wnioskiem z dnia 28 października 2015 r. zwróciła się o umorzenie odsetek naliczonych od składek niepodlegających ustawie z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551, zwanej dalej ustawą abolicyjną). Jednocześnie wniosła o prolongatę terminu zapłaty pozostałych zobowiązań wskazując, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia do dnia 16 listopada 2015 r., która to data jest ostatecznym terminem uregulowania kwot niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej.

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm. - dalej: u.s.u.s.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu odmówił umorzenia odsetek za zwłokę, obliczonych wówczas na łączną kwotę 34.661,49 zł,

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ZUS z dnia [...], jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 30 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 203/16 uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd stwierdził, że zarówno organ odwoławczy, jak też organ I instancji nie poczyniły wystarczających ustaleń w zakresie ewentualnego przedawnienia należności, pomimo że obowiązkiem organów było wyjaśnienie treści podstawy prawnej i okoliczności faktycznych skutkujących uznaniem, że nie doszło do przedawnienia należności mających podlegać ewentualnemu umorzeniu. W szczególności, że w okolicznościach sprawy najstarsze należności dotyczyły lutego 1999 roku. Sąd wskazał również na potrzebę odniesienia się, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, do treści art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi, wskazując na potrzebę wykładni tego przepisu w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego w z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, opubl. OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97) stwierdzającego, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP (ze względu na tożsamość regulacji).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...]. Obie te decyzje zostały następnie uchylone wyrokiem tut Sądu z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Op 43/17. Zdaniem Sądu, nadal nie została w pełni wyjaśniona kluczowa w sprawie kwestia wymagalności mających podlegać umorzeniu odsetek naliczonych od nieopłaconych w terminie składek, gdyż w dalszym ciągu, mimo uzupełnienia materiału dowodowego i ponownej jego analizy, nie pozwalał on dokonać jednoznacznej oceny, w jakiej wysokości należności istnieją oraz czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy. W treści decyzji wskazano co prawda na określone okoliczności dotyczące podejmowanych ze strony Zakładu czynności egzekucyjnych względem zobowiązanej, jednakże dalsza analiza ich skutków nie mogła zostać uznana za wystarczającą. Dodatkowo, na tle dostrzeżonych przez Sąd nieprawidłowości w doręczeniu stronie odpisów tytułów wykonawczych i wykazywanych przez nią przed Sądem okresach nieobecności w kraju mogły – zdaniem Sądu - zrodzić się poważne wątpliwości, wymagające wyjaśnienia w dalszym postępowaniu, co do skuteczności podejmowanych w oparciu o te tytuły wykonawcze dalszych czynności egzekucyjnych i ich wpływu na bieg termu przedawnienia. Niezbędnym stało się zatem poczynienie dokładnych ustaleń, kiedy została podjęta pierwsza czynność zmierzająca do ściągnięcia składek i którego dnia strona została o niej powiadomiona, gdyż z tym dniem mogła nastąpić przerwa biegu terminu przedawnienia (do 31 grudnia 2002 r.) lub jego zawieszenie (od 1 stycznia 2003 r.).

W związku z dokonanym zabezpieczeniem hipotecznym na nieruchomości skarżącej Sąd wskazał też na niewyjaśnioną w pełni kwestię prowadzenia przez Zakład czynności egzekucyjnych wykraczających poza przedmiot hipoteki, np. z innych składników majątkowych dłużnika. Równocześnie uznał za niewystarczające poprzestanie przez organ jedynie na przytoczeniu informacji o: wystawieniu tytułów wykonawczych, przekazaniu ich do organu egzekucyjnego, prowadzeniu postępowania egzekucyjnego i jego zawieszeniu w związku z postępowaniem abolicyjnym, bez pogłębionej analizy skutków wynikających z tych działań, ich prawidłowości i skuteczności dla biegu terminów przedawnienia poszczególnych należności. Miało to istotne znaczenie dla prawidłowości obliczenia wysokości należnych odsetek, o których umorzenie ubiega się skarżąca.

W tych okolicznościach za przedwczesną uznał Sąd ocenę poczynionych przez organy ustaleń co do sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej w kontekście spełnienia przesłanek dotyczących umorzenia zaległości, a to z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości ustaleń dotyczących istnienia bądź nieistnienia należności mających podlegać umorzeniu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, kolejną decyzją z dnia [...] ZUS ponownie odmówił skarżącej umorzenia odsetek od należności niepodlegających abolicji umorzenia odsetek w łącznej kwocie 28346,90zł, w tym:

- od składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/1999, 04/1999-08/2000, 10/2000- 02/2003 w kwocie 23073,00 zł,

- od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/1999-12/2000, 04/2001, 06/2001- 02/2003 w kwocie 3614,90 zł,

- od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03/1999-03/2001, 07/2001, 09/2001-02/2003 w kwocie 1659,00 zł.

Zakład, rozważając kluczową dla sprawy kwestię przedawnienia poszczególnych należności składkowych i uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w WSA w Opolu z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Op 43/17, szeroko omówił zmieniające się w tym zakresie regulacje prawne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i dodawane w wyniku kolejnych nowelizacji dalsze jednostki redakcyjne tego artykułu, normujące przedawnienie należności. Podkreślił, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu:. "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia" nie został przez ustawodawcę wyeliminowany z obiegu prawnego i nadal obowiązuje (skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 nie dotyczył tej normy prawnej). Z tego też powodu, a więc z uwagi na zabezpieczenie hipoteczne dokonane w KW nr [...] na podstawie decyzji Zakładu z dnia [...], należności objęte tym wpisem nie uległy przedawnieniu (składki za okres 02/1999, od 04/1999 do 08/2000, od 10/2000 do 08/2001, od 12/2001 do 11/2002, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/1999 do 11/2002, na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 03/1999 do 03/2001, 07/2001, od 12/2001 do 11/2002).

Przyjmując, iż nie doszło do przedawnienia tych należności (niezależnie od ustanowienia hipoteki), organ powołał się następnie na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, z uwagi na: 1) postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (składki za okres od 02/1999 do 11/2001 na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy), 2) postępowanie egzekucyjne (ale tylko w zakresie składek za okres od 12/2002 do 02/2003 – w tym zakresie stwierdzono bowiem, że odnośnie do pozostałych okresów rozliczeniowych egzekucja została wdrożona bez podstawy prawnej jako że deklaracje rozliczeniowe nie zawierały pouczenia wobec czego wszczęcie postępowania egzekucyjnego za te okresy nie skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia) i 3) postępowanie o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej w okresach: od 22.03.2013 r. (wpływ pierwszego wniosku o abolicję) do dnia 31.01.2015 r. (data uprawomocnienia się decyzji [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia), oraz od 15.07.2014 r. (wpływ drugiego wniosku o abolicję) do nadal (brak prawomocności decyzji nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia - sprawa w sądzie). Biorąc pod uwagę fakt, iż należności na ubezpieczenie społeczne za okres 02/1999, od 04/1999 do 08/2000, od 10/2000 do 08/2001, od 12/2001 do 11/2002, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/1999 do 11/2002, na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 03/1999 do 03/2001, 07/2001, od 12/2001 do 11/2002, nie uległy przedawnieniu ponieważ są zabezpieczone hipoteką, odsetki od w/w składek zostały naliczone na dzień przedawnienia.

Natomiast należności na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 09/2001 do 11/2001, od 12/2002 do 02/2003 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 12/2002 do 02/2003 na dzień 15.07.2014 r. (tj. na dzień złożenia wniosku o abolicję) nie uległy przedawnieniu i są należne wraz z odsetkami wyliczonymi do dnia zapłaty włącznie.

W dalszej kolejności Zakład ponownie ocenił, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem wobec skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które co prawda jest zawieszone w związku z brakiem uprawomocnienia się decyzji kończącej postępowanie abolicyjne (sprawa w toku w sądzie), ale wskutek tego nie można przesądzić jego wyniku, a zatem i skuteczności działań egzekucyjnych.

Nie stwierdzono również spełnienia przesłanek umorzenia należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w § 3 rozporządzenia, przedmiotowo wszakże ograniczonych do składek w części finansowanej przez płatnika (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wyrokiem z dnia 8.08.2018r. sygn. akt I SA/Op 450/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia odsetek, ponownie wskazując, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga powtórnej dokładnej analizy, poprzedzonej ustaleniami o rodzaju i wielkości nieprzedawnionych składek. Wskazało również na potrzebę odniesienia się do treści art. 24 ust. 5 u.s.u.s. przez pryzmat jego zgodności ze standardami konstytucyjnymi wskazując na potrzebę wykładni tego przepisu w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.10.2013r., oraz na konieczność dokonania takiej analizy w odniesieniu do tych należności składkowych, w stosunku do których do ich przedawnienia miało nie dojść z uwagi na przyjęty przez organ pogląd o zawieszenie biegu terminu przedawnienia ze względu na wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego oraz dwukrotne składanie wniosków o abolicję.

W związku z realizacją ww. wyroku Zakład w ramach kolejnego już rozpatrzenia wniosku strony z dnia 28.10.2015 r. wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek i przez ubezpieczonych ) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 28 347 zł, oraz umorzenia odsetek za zwłokę od składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 332 zł.

Uzasadniając obecnie podjęte rozstrzygnięcie, podobnie jak we wcześniejszej decyzji w kwestii przedawnienia poszczególnych należności składkowych w pierwszej kolejności wskazał na zmieniające się w tym zakresie regulacje prawne (art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i dodawane w wyniku kolejnych nowelizacji dalsze jednostki redakcyjne tego artykułu, normujące przedawnienie należności). Wskazał zatem, że d 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, dodano także do art. 24 ust. 5a-5d. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. według zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty wymagalności składek, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego.

Organ podkreślił, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu:. "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia" nie został przez ustawodawcę wyeliminowany z obiegu prawnego i nadal obowiązuje (skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 nie dotyczył tej normy prawnej). Z tego też powodu, a więc z uwagi na zabezpieczenie hipoteczne dokonane w KW nr [...] na podstawie decyzji Zakładu z dnia [...], należności objęte tym wpisem nie uległy przedawnieniu (składki za okres 02/1999, od 04/1999 do 08/2000, od 10/2000 do 08/2001, od 12/2001 do 11/2002, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02/1999 do 11/2002, na Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 03/1999 do 03/2001, 07/2001, od 12/2001 do 11/2002).

Jednocześnie Zakład dokonał także analizy w odniesieniu do tych należności składkowych, w stosunku do których do ich przedawnienia miało nie dojść z uwagi na przyjęty przez niego pogląd o zawieszenie biegu terminu przedawnienia ze względu na wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego oraz dwukrotne składanie wniosków o abolicję. Wskazał zatem, że wyłączywszy zabezpieczenie hipoteczne - na dzień wpływu wniosku o abolicję tj. na dzień 22.03.2013 r. przedawnieniu uległyby składki odpowiednio:

a) na ubezpieczenia społeczne za okres od 2/1999 do 8/2001, od 12/2001 do 11/2002 - {składki za okresy od 9/2001 do 11/2001 oraz 12/2002 do 2/2003 nie uległyby przedawnieniu).

b) na ubezpieczenie zdrowotne od 2/1999 do 11/2002 - (składki za okres od 12/2002 do 2/2003 nie uległyby przedawnieniu).

c) na FP i FGŚP za okres od 3/1999 do 7/2001 i od 12/2001 do 11/2002 - (składki za okresy od 9/2001 do 11/2001 oraz 12/2002 do 2/2003 nie uległyby przedawnieniu}.

W dalszej kolejności szczegółowo przedstawiono przebieg dotychczas prowadzonego postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do poszczególnych kategorii składkowych objętych niniejszym postępowaniem.

Przyjmując, iż nie doszło do przedawnienia tych należności (niezależnie od ustanowienia hipoteki), organ powołał się na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, z uwagi na: 1) postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (składki za okres od 02/1999 do 11/2001 na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy), 2) postępowanie egzekucyjne (ale tylko w zakresie składek za okres od 12/2002 do 02/2003 – w tym zakresie stwierdzono bowiem, że odnośnie do pozostałych okresów rozliczeniowych egzekucja została wdrożona bez podstawy prawnej jako że deklaracje rozliczeniowe nie zawierały pouczenia wobec czego wszczęcie postępowania egzekucyjnego za te okresy nie skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia) i 3) postępowanie o umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej w okresach: od 22.03.2013 r. (wpływ pierwszego wniosku o abolicję) do dnia 31.01.2015 r. (data uprawomocnienia się decyzji [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia), oraz od 15.07.2014 r. (wpływ drugiego wniosku o abolicję) do nadal (brak prawomocności decyzji nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia - sprawa w sądzie). Natomiast należności na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i FGŚP za okres od 09/2001 do 11/2001, od 12/2002 do 02/2003 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 12/2002 do 02/2003 na dzień 15.07.2014 r. (tj. na dzień złożenia wniosku o abolicję) nie uległy przedawnieniu i są należne wraz z odsetkami wyliczonymi do dnia zapłaty włącznie.

W załącznikach nr 1, 2 i 3 ujętych w zaskarżonej decyzji organ przedstawił tabelaryczne zestawienia poszczególnych należności składkowych, uwzględniające następujące dane: okres rozliczeniowy, rodzaj Funduszu, wysokość składki niepodlegającej abolicji, okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia (w datach od –do, ze wskazaniem przyczyny zawieszenia), zabezpieczenie hipoteczne, data naliczania odsetek, kwota odsetek i razem składka i odsetki.

Z przedstawionych zestawień wynikało, że:

1) – załącznik nr 1: w przypadku składek na FUS, zabezpieczonych hipoteką, to poczynając od lutego 1999 r. do sierpnia 2001 r. włącznie, bieg terminu przedawnienia był zawieszony od 15 listopada 2002 r. do dnia 23 kwietnia 2004 r. jedynie z uwagi na postępowanie restrukturyzacyjne a jako datę naliczania odsetek wskazano 24 sierpnia 2010 r. W dalszych okresach tj. od września 2001 r. do listopada 2001 r. taką dodatkową podstawę zawieszenia terminu (obok postępowania restrukturyzacyjnego) stanowiły: abolicja i wniosek od 22 marca 2013 r. do 31 stycznia 2015 r. oraz abolicja i II wniosek od 15 lipca 2014 r. do nadal (brak prawomocnej decyzji) – za te trzy miesiące odsetki naliczono na dzień złożenia wniosku o umorzenie czyli 28 października 2015 r. Za miesiące od grudnia 2001 do listopada 2002 r. nie wystąpiły żadne zdarzenia przerywające lub zawieszające bieg terminu (a tylko hipoteka), wobec czego odsetki naliczono odpowiednio do upływu 10 lat od terminu ich wymagalności (odpowiednio od 16 stycznia 2012 r. do 17 grudnia 2012 r.) – oznaczało zdaniem organu, ze gdyby nie hipoteka, należności (i odsetki od nich) przedawniłyby się z upływem tych 10 lat. Za dalsze okresy tj. od grudnia 2012 r. lutego 2003 r. końcowa data naliczania odsetek od składek to 28 października 2015 r. (dzień złożenia wniosku o umorzenie – zdaniem organu nie są to należności przedawnione, nie tylko z uwagi na zabezpieczenie hipoteką, ale także z uwagi na: postępowanie egzekucyjne od dnia 13 października 2010 r. do nadal; abolicja - I wniosek - od 22 marca 2013 r. do 31 stycznia 2015 r.; abolicja - II wniosek - od 15 lipca 2014 r. do nadal – brak prawomocnej decyzji.

2) – załącznik nr 2: należne składki na FUZ niepodlegające abolicji . W tym przypadku za okres od lutego 1999 r. do listopada 2002 r. brak było zdarzeń skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, natomiast należności te były zabezpieczone hipoteką skutkiem czego odsetki naliczano do upływu terminu przedawnienia, który w tym okresie upływał w odniesieniu do poszczególnych składek odpowiednio do 16 marca 2004 r. do 17 grudnia 2012 r. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia za okresy od grudnia 2002 r. do lutego 2003 r. było spowodowane przez: prowadzone postępowanie egzekucyjne od 13 października 2010 r. do nadal; abolicja I wniosek: od 22 marca 2013 r. do 31 stycznia 2015 r.; abolicja II wniosek: od 15 lipca 2014 r. do nadal (brak prawomocnej decyzji). Również tu wszystkie należności zostały zabezpieczone hipoteką, a kwotę odsetek naliczono na dzień 28 października 2015 r. jako dzień złożenia wniosku o umorzenie odsetek.

3) załącznik nr 3: należne składki na Fundusz Pracy i FGŚP niepodlegające abolicji wraz z odsetkami. Zdarzeniami zawieszającymi bieg terminu przedawnienia za okres składkowy od marca 1999 r. do marca 2001 r. oraz za lipiec 2001 r. były: postępowanie restrukturyzacyjne w okresie od 15 listopada 2002 r. do 23 kwietnia 2004 r., wskutek czego składki te (gdyby nie ustanowienie hipoteki) przedawniłyby się w dniach odpowiednio: od 24 września 2010 r. do 24 stycznia 2013 r. (poz. od 1 do 26 załącznika nr 3). Natomiast należności za okres od września do listopada 2001 r. , niezależnie od ustanowienia hipoteki, nie uległy przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu tego terminu ze względu na: prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne od 15 listopada 2002 r. do 23 kwietnia 2004 r., abolicję - I wniosek - od 22 marca 2013 r. do 31 stycznia 2015 r.; abolicję - II wniosek - od 15 lipca 2014 r. do nadal – (brak prawomocnej decyzji). Składki za dalsze okresy, tj. od grudnia 2001 r. do listopada 2002 r. były tylko zabezpieczone hipoteką, a ich podstawowy okres przedawnienia upłynąłby w dniach odpowiednio od 16 stycznia 2012 r. do dnia 17 grudnia 2012 r.

Składki za okresy od grudnia 2002 r. do lutego 2003 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na zdarzenia zawieszające bieg tego terminu, czyli: postępowanie restrukturyzacyjne od 13 października 2010 r. do nadal, abolicję – II wniosek – w okresie od 22 marca 2013 r. do 31 stycznia 2015 r., abolicję i II wniosek od 15 lipca 2014 r. do nadal (brak prawomocnej decyzji). W tej ostatniej grupie przypadków kwota odsetek została naliczona na dzień złożenia wniosku o umorzenie.

W podsumowaniu rozważań dotyczących kwestii przedawnienia należności składkowych Zakład stwierdził, że zdarzeniami wywołującymi w rozpatrywanej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia są:

- postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publiczno-prawnych od przedsiębiorców za okres od 01/1999 do 11/2001 na ubezpieczenia społeczne i na Fundusz Pracy,

- postępowanie egzekucyjne za okres od 12/2002 do 02/2003,

- postępowanie w sprawie umorzenia należności na podstawie ustawy z dnia 09 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (ustawa abolicyjna).

Natomiast mimo tego, że należności za okres od 02/1999 do 08/2001 oraz od 01/2002 do 11/2002 były objęte postępowaniem egzekucyjnym, to – co zauważył organ - egzekucja została wdrożona bez podstawy prawnej, deklaracje rozliczeniowe za wskazany okres nie zawierały pouczenia i postępowanie egzekucyjne za w/w okres nie zawiesiło biegu terminu przedawnienia.

Nade wszystko jednak całość należności z tytułu wszystkich ww. składek jest zabezpieczona hipoteką na nieruchomości o nr [...] na podstawie decyzji [...] z dnia [...] i nie ulega ona przedawnieniu.

Następnie organ na podstawie zebranego materiału dowodowego Zakład ponownie ocenił, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem wobec skarżącej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, wskutek tego nie można przesądzić jego wyniku, a zatem i skuteczności działań egzekucyjnych. Ponadto wobec skarżącej nie była prowadzona egzekucja z nieruchomości, a taki majątek skarżąca posiada.

Opisując stan sprawy w zakresie ustanowienia hipoteki na tej nieruchomości Zakład wskazał na wydaną w dniu [...] decyzję o wysokości zadłużenia z tytułu składek za okres od lutego 1999 r. do lutego 2003 r. (a zatem co do wszystkich należności), której odbiór potwierdził dorosły domownik – mąż skarżącej A. K. i która zawierała pouczenie o możliwości zabezpieczenia na nieruchomości. Wnioskiem z dnia 23 października 2003 r. Zakład wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości KW [...] w kwocie 41.729,80 zł oraz odsetek naliczonych od dnia wymagalności do dnia zapłaty. Zawiadomieniem z dnia 19 grudnia 2003r. Sąd Rejonowy w [...] dokonał wpisu hipoteki na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Na potrzeby niniejszego postępowania ZUS (w oparciu o dostępne źródła) sporządził wycenę ww. nieruchomości. I tak wskazując, że według średnich cen gruntów wg GUS ceny zakupu/ sprzedaży użytków rolnych obowiązujące od 25.03.2019r. dla województwa opolskiego wynoszą one odpowiednio: cena uśredniona - 47 714,00 zł. za hektar; cena gruntu określanego jako dobry - klasy I, II, lIIa - 67 675,00 zł. za hektar, cena gruntu określanego jako średni - klasa lllb, IV - 44 207,00 zł. za hektar, cena gruntu określanego jako słaby - klasy V oraz VI - 30 815,00 zł. za hektara, a następnie biorąc pod uwagę wielkość objętego KW nr [...] gospodarstwa rolnego, które ma powierzchnię 2 hektarów oraz posiada na swym terenie zabudowania, przyjęto średnią wartość nieruchomości strony na poziomie ok. 95 428,00 zł. Według organu poczynione przez niego powyższe ustalenia pozwalają przypuszczać, że ewentualna egzekucja z nieruchomości i jej sprzedaż pozwolą na pokrycie większej części istniejącego nadal zadłużenia względem ZUS.

Nie nastąpiło zatem definitywne stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie odsetek za zwłokę na ich podstawie jest niemożliwe.

Nie stwierdzono również spełnienia przesłanek umorzenia należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w § 3 rozporządzenia, przedmiotowo wszakże ograniczonych do składek w części finansowanej przez płatnika (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Zgodnie z ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad

przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym zakresie, Zakład na wstępie wskazał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. W sprawie nie zachodzą także okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Nadto jak zauważono w dalszej części czynionych rozważań, w trakcie postępowania strona nie przedstawiła aktualnych dokumentów dotyczących jej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, nie podała również żadnych informacji dotyczących uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, jak i zobowiązań.

Wprawdzie jak zauważono, na wcześniejszym etapie rozpoznania wniosku , w piśmie z dnia 5.01.2016r. wskazano, że zdiagnozowano u strony [...] i że leczy się ona [...], a także przedłożono dokumentację medyczną jej syna S. K. za lata [...]-[...], z której wynika, że cierpi głównie na [...], oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] w sprawie przyjęcia go do szpitala [...], jednak od tej pory nie przedłożono żadnej aktualnej dokumentacji medycznej dotyczącej obecnego stanu zdrowia samej strony jak , jak również członków jej rodziny.

Nadto jak dalej zauważono, wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Ta zaś okoliczność nie ma miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ pomimo wykazywanych trudności zdrowotnych strona dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej renty rodzinnej.

Ponadto od 14.01.2019r. zobowiązana figuruje jako osoba wykonująca umowę agencyjną/zlecenie. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że jej stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na spłatę należności względem ZUS.

Zakład rozważył również na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia żądania strony, na tej podstawie.

W wniesionej do tut Sądu skardze na tę decyzję skarżąca podniosła, że także obecnie zaskarżona kolejna już z rzędu decyzja ZUS nadal opiera się na zabezpieczeniu hipotecznym , a w jej treści pominięto fakt wskazanej w wyroku WSA w Opolu z dnia 8.08.2019r sygn. akt I SA/Op 450/17 możliwości przedawnienie należności zabezpieczanych hipotecznie. Wskazuje na to zawarta w decyzji tabela dokonanych przez Zakład wyliczeń odsetek, która nadal określa zabezpieczenia hipoteczne, przy jednoczesnym wskazaniu przez ZUS, że wyłączywszy zabezpieczenie hipoteczne , to na dzień 22.03.2013r przedawnieniu uległy składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 2/1999 do 8/2001, od 12/2001 do 11/2002 oraz na ubezpieczenie zdrowotne od 2/1999 do 11/2002, Według skarżącej, Zakład wyraził tym samym dozę zawahania, czy aby oparte o hipotekę wyliczenia są słuszne. Jednakże według skarżącej przedawnienie jest o wiele głębsze ze względu na błędne postępowanie restrukturyzacyjne, które wg tabeli zawartej w decyzji trwało od 15.11.2002 do 23.04.2004, a według skarżącej powinno zakończyć się w dniu 16.02.2003r., czyli, jak wynika z Ustawy o restrukturyzacji przedsiębiorstw, z dniem zakończenia działalności. Nadto zdaniem skarżącej porozumienie restrukturyzacyjne nie zostało podpisane, ale było jedynie błędnie dopasowaną propozycją i według zapewnień ZUS stanowiło jedynie niezobowiązującą symulacją obliczeń. Jednakże z perspektywie niniejszej sprawy, była to kolejna pułapką na nieświadomego konsekwencji prowadzonych z Zakładem rozmów przedsiębiorcę.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje w zakresie wysokości należności składkowych, a tym samym niedopuszczalne jest w tym trybie modyfikowanie ustaleń faktycznych w zakresie istnienia należności z tytułu składek bądź ich wysokości. Przedmiotem skarżonej decyzji jest wyłącznie kwestia zasadności umorzenia odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników - w części finansowanej przez płatnika składek na podstawie przepisu art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz odsetek za zwłokę od składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek na podstawie art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ,a nie kwestia ustalenia wysokości składkowych. Organ ponownie rozpatrując sprawę ustalając stan faktyczny wskazał sposób ustalenia wysokości należności składkowych szczegółowo uzasadniając swoje ustalenia w tym zakresie, a następnie po przeprowadzeniu postępowania dowodowego stwierdził, że nie zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., uzasadniając w tym zakresie swoje stanowisko. Rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek organ oparł na ustaleniu, że sytuacja materialno-bytowa strony nie uniemożliwia całkowicie i trwale spłaty należności.

Natomiast obecne zarzuty skargi nie dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji, gdyż strona nie kwestionuje prawidłowości rozstrzygnięcia organu w zakresie błędnej oceny przesłanek umorzenia należności, ale wyłącznie kontestuje samo istnienie tychże należności.

Jednakże , jak dalej wskazano, dla ustalenia wysokości należności składkowych nie został zastrzeżony tryb skargi do sądu administracyjnego, a postępowanie w tym zakresie może zostać wszczęte na stosowny wniosek strony przed organem rentowym. Decyzje w tym zakresie podlegają kontroli sądów powszechnych a nie sądu administracyjnego, a tym samym niedopuszczalne jest kwestionowanie istnienia należności składkowych w postępowaniu wszczętym skargą od decyzji o odmowie umorzenia tych należności.

Zgodnie z przepisem art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: [ppsa]. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, tymczasem kwestia ustalenia istnienia odsetek, których umorzenia domagała się strona składając wniosek z 28 października 2015 r. nie jest objęta rozstrzygnięciem decyzji z dnia [...], bowiem organ w postępowaniu administracyjnym badał wyłącznie istnienie przesłanek umorzenia należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Nadto, stosownie do art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym w tej sprawie zastosowania).

Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem trzykrotnego wcześniejszego jej rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu , który prawomocnymi wyrokami z dnia 30 czerwca 2016r. sygn. akt I SA/Op 203/16, z dnia 5 kwietnia 2017r. sygn. akt I SA/Op 43/17 oraz z dnia 8.08.2018r. sygn. akt I SA/Op 450/17, konsekwentnie uchylał zaskarżone wówczas decyzje Zakładu, odmawiające skarżącej umorzenia należności składkowych.

W związku z powyższym, wskazać należy, że zgodnie z art. 153 ppsa ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Zaznaczyć należy, że pomimo użycia w powołanym przepisie określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu istotnych okoliczności stanu faktycznego.

Zarówno organ administracji , jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 ppsa oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż regulacja art. 153 p.p.s.a. stanowi swoistą gwarancję przestrzegania przez organy związania orzeczeniem sądu (por. J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. dla przykładu: wyroki NSA z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376).

Z tych też względu, za całkowicie chybiona , a wręcz rażąco naruszające prawo, jest zawarta w udzielonej odpowiedzi na skargę argumentacja pełnomocnika organu, odnosząca się do zarzutu skarżącej, co do nieuwzględnienia i całkowitego pominięcia w ponownym rozpoznaniu sprawy, ocen prawnych zawartych w kwestii przedawnienia w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8.08.2018r. sygn. akt I SA/Op 450/17 w ramach którego doszło do uchylenia decyzji nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia odsetek,

W odpowiedzi na skargę Zakład odnosząc się do tego zarzutu skargi wskazał, że skarga do sądu administracyjnego nie przysługuje w zakresie wysokości należności składkowych, a tym samym niedopuszczalne jest w tym trybie modyfikowanie ustaleń faktycznych w zakresie istnienia należności z tytułu składek bądź ich wysokości.

Według organu przedmiotem skarżonej decyzji jest wyłącznie kwestia zasadności umorzenia odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników - w części finansowanej przez płatnika składek na podstawie przepisu art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz odsetek za zwłokę od składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek na podstawie art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, a nie kwestia ustalenia wysokości składkowych. Dlatego obecne zarzuty skargi nie dotyczą przedmiotu rozstrzygnięcia decyzji, gdyż strona nie kwestionuje prawidłowości rozstrzygnięcia organu w zakresie błędnej oceny przesłanek umorzenia należności, ale wyłącznie kontestuje samo istnienie tychże należności. Jak dalej wskazano, dla ustalenia wysokości należności składkowych został zastrzeżony odrębny tryb postępowania, a zapadłe w tym zakresie decyzje podlegają kontroli sądów powszechnych a nie sądu administracyjnego. Tym samym za niedopuszczalne uznano kwestionowanie istnienia należności składkowych w postępowaniu wszczętym skargą od decyzji o odmowie umorzenia tych należności.

W związku z tą argumentacją organu, mając dodatkowo na uwadze, że jak wskazano w treści zaskarżonej obecnie decyzji z dnia [...] , że wyłączywszy zabezpieczenie hipoteczne - na dzień wpływu wniosku o abolicję tj. na dzień 22.03.2013 r. przedawnieniu uległyby składki odpowiednio: na ubezpieczenia społeczne za okres od 2/1999 do 8/2001, od 12/2001 do 11/2002 ; na ubezpieczenie zdrowotne od 2/1999 do 11/2002 oraz na FP i FGŚP za okres od 3/1999 do 7/2001 i od 12/2001 do 11/2002, zasadnym jest przypomnienie , wynikających z wyroku z dnia 8.08.2018r. sygn. akt I SA/Op 450/17 ( a także wcześniejszych wyroków zapadłych w niniejszej sprawie) wiążących ocen prawnych wyrażonych w kwestii przedawnienia należności składkowych podlegających zabezpieczeniu hipotecznemu.

A zatem tut Sąd poddając kontroli legalności poprzedzającą obecnie zaskarżone rozstrzygniecie , decyzję nr [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia odsetek, już wówczas orzekając o jej uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa , stwierdził naruszenie przez organ przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez jego wykładnię dokonaną z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. w sprawie K 40/12. Dodatkowo wskazano na niewłaściwe rozważenie wpływu tego wyroku na interpretację normy zawartej w art. 24 ust. 5 u.s.u.s, wbrew wskazaniom zawartym w wydanych w tej sprawie wcześniejszych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, stanowi również o naruszeniu przepisu art. 153 ppsa.

Jak bowiem zauważył wówczas Sąd w tym wyroku, już też poprzednio, orzekając dwukrotnie w sprawach o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie należności z tytułu składek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu (w wyrokach: z dnia 30 czerwca 2016 r. o sygn. akt I SA/Op 203/16 i z dnia 5 kwietnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Op 43/17) zwracał uwagę na znaczenie, przy wykładni przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wynikało to z ugruntowanego, na tle rozpoznawania spraw takich jak przedmiotowa, poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że niedopuszczalne jest objęcie takim postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. Nakłada to na organy administracji rozpatrujące wniosek o umorzenie należności składkowych obowiązek prawidłowego ustalenia istnienia tych należności (odsetek od nich) jako stanowiących przedmiot postępowania, według stanu na dzień wydania decyzji, przy prześledzeniu zmieniającego się stanu prawnego, a zatem również z uwzględnieniem kolejnych nowelizacji przepisu art. 24 ust. 4 i nast. u.s.u.s., w tym mającego szczególne znaczenie w tej sprawie art. 24 ust. 5 tej ustawy. Dla prawidłowego zastosowania właściwych regulacji prawnych miały też istotne znaczenie normy intertemporalne, jako rozstrzygające o zastosowaniu, bądź, nie, nowych regulacji prawnych do stanów faktycznych już zaistniałych, ale trwających w czasie. Konieczność określenia prawidłowej wysokości zobowiązania ciążącego na zobowiązanym wynika nie tylko ze względu na potrzebę ustalenia, czy istnieje przedmiot postępowania ale również z tego powodu, że wielkość należności, umorzenia których domaga się strona, ma znaczenie dla oceny możliwości ich spłaty bez zagrożenia (lub też z zagrożeniem) dla egzystencji zobowiązanego i jego rodziny (przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia). Przy rozstrzyganiu tej kwestii zawsze niezbędne jest bowiem zestawienie wielkości należności, o umorzenie których wnosi strona, z jej możliwościami płatniczymi, dochodami i stanem majątkowym.

Ponieważ zarówno w uprzedniej jak i obecnej sprawie Zakład zajął tożsame stanowisko odnośnie spornej kwestii wyłączenia przedawnienia z uwagi na zabezpieczenie hipoteką należności składkowych ,stwierdzając , że wyrok TK z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12, jako uznający za niezgodny z Konstytucją RP przepis art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., nie ma w tej sprawie, jako dotyczącej należności z tytułu składek, zastosowania, zasadnym jest przywołanie oceny prawnej tego stanowiska organu , dokonanej już w wyroku z dnia 8.08.2017r. sygn. akt I SA/Op 450/17.

Odnosząc się do tego stanowiska organu, w wyroku tym zważono, że jeśli chodzi o regulacje prawne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia zaistniałego sporu , to nie jest sporne, że na mocy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) został zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Z kolei w wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 opubl. OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Zdaniem Trybunału, przepis ten różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nie widzi powodu do tego, aby akurat to właściciele nieruchomości mieli dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. Nie do obrony jest np. teza, że są to podmioty szczególnie zamożne, wobec czego nie ma powodu do przyznawania im dobrodziejstwa przedawnienia. Ich ogólna sytuacja finansowa może być gorsza niż podmiotów, których należności są zabezpieczone np. gwarancją bankową, czy zajęciem wierzytelności na rachunkach bankowych i wygasają po upływie ustawowych terminów. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną i wydrążoną z treści, co jest bezwzględnie niedopuszczalne. Trybunał stwierdził, że wprawdzie ustawodawca dysponuje dużym marginesem swobody decyzyjnej określania zasad i terminów przedawnienia należności podatkowych, jednak granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa.

W związku z tym orzeczeniem trybunalskim, orzekający wówczas w sprawie skład tut. Sądu, opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych wskazał, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. (innej jednostki redakcyjnej art. 60, ale zachowującej zasadnicze brzmienie ówczesnego § 6 art. 70 O.p.) powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p., którego brzmienie jest tożsame (w części dotyczącej zabezpieczenia hipoteką) z treścią zakwestionowanego przez Trybunał art. 70 § 6 O.p. Prowadzi to, zdaniem Sądu do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyroki: WSA w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13; WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13; WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14; NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12 i z dnia 12 kwietnia 2016 r., II FSK 330/15).

Wypowiadając się w kwestii przyjęcia takiego stanowiska odnośnie do niezakwestionowanej wprost przez Trybunał normy art. 70 § 8 O.p sądy poddawały pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Wskazywano mianowicie, że zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. W takim przypadku sąd może nie zastosować przepisu ustawy, odwołując się do reguły lex superior derogat legi inferiori i może sięgnąć po przepisy Konstytucji pod warunkiem, że są to przepisy samowykonalne, tzn. takie, z których można sformułować normę prawną (zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 29). Tego typu założenie występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2011, s. 266-268).

Jak następnie zauważył skład orzekający, nie było przedmiotem sporu, że regulacja przyjęta przez ustawodawcę w art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest identyczna z normą zawartą w art. 70 w zakresie, w jakim przewiduje, że należność zabezpieczona hipoteką nie ulega przedawnieniu.

Nie budziło przy tym zastrzeżeń Sądu stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że obowiązkiem sądów jest dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa, uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale również jego wykładnię systemową i celowościową. W ramach takiej wykładni konieczne jest też zadbanie o to, by rozumienie przepisu było zgodne z hierarchicznie wyższymi aktami prawnymi, w tym przepisami rangi konstytucyjnej (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I FSK 1874/17, dostępny, podobnie jak dalsze przywoływane orzeczenia, w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie http//:orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazano też na to, że w piśmiennictwie i orzecznictwie przyjmuje się również, że oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r., sygn. akt I SA/Po 461/01, publ. OSP z 2003/2 s. 73-75; M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 20011, s. 269; uchwała NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06).

Zwrócono uwagę, że podobnie w kwestii możliwości uznania za niekonstytucyjny przepisu, który formalnie nie był przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego, ale którego treść normatywna jest tożsama z brzmieniem przepisu, którego niezgodność z Konstytucją została przez Trybunał Konstytucyjny orzeczona, wypowiadają się również przedstawiciele doktryny (por. komentarze do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej autorstwa Leonarda Etela (L. Etel (red.), R. Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, K. Teszner, Wolters Kluwer Polska, 2017, wersja internetowa LEX-online, pkt 8) oraz Janusza Zubrzyckiego (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Oficyna Wydawnicza UNIMEX, 2016, s. 442 - 443).

Prezentowane powyżej poglądy orzecznictwa i doktryny dały podstawę do ukształtowania się wykładni spornej w tej sprawie normy art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w której sądy administracyjne, w tym też tut. Sąd w składzie wówczas orzekającym opowiedziały się za uwzględnieniem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12

W tej sytuacji, skład orzekający uznał, że na mocy art. 8 ust. 2 Konstytucji Sąd władny był stwierdzić, w tej indywidualnej sprawie, że skoro niezgodna z Konstytucją była norma zawarta w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (co zostało stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12), to również do art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zawierającego tożsamą regulację należy odnieść te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w przytoczonym wyroku Trybunału.

Powyższe stanowisko zaważyło i przesądziło o konieczności uchylenia zaskarżonej wówczas uprzedniej decyzji Zakładu nr [...] z dnia [...], oraz konieczności ponownego ( po raz czwarty) rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 28.10.2015r.

Jak bowiem, zauważył wówczas Sąd ( analogicznie jak i w obecnie rozpoznawanej sprawie- uwaga obecnego składu orzekającego) z tabelarycznych zestawień należnych składek (na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na FPiFGŚP) wynika , że część z tych należności została uznana za nieprzedawnioną wyłącznie z uwagi na ich hipoteczne zabezpieczenie, a skoro ta podstawa wyłączająca przedawnienie upadła, to nie można było takich składek uwzględniać przy obliczaniu odsetek od nich i następnie brać pod uwagę tak obliczone odsetki przy ocenie przesłanek umorzenia.

Tym samym, końcowo Sąd zajął wiążące stanowisko, że w okolicznościach faktycznych i prawnych rozpoznanej sprawy ustanowienie hipoteki zabezpieczającej należności składkowe ZUS nie skutkuje wyłączeniem przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5 u.s.u.s....

Ponieważ wyrok ten ( podobnie jak i wcześniejsze) ma atrybut prawomocności , to zgodnie z art. 153 ppsa wyrażona w nim ocena prawna dotycząca stosowania art. art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ma charakter wiążący, zarówno organ w toku ponownego rozpoznania sprawy obecnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] , jak i Sąd w niniejszym składzie rozpoznający wywiedziona na tą decyzję skargę.

Powyższe oznacza, że ocena legalności obecnie zaskarżonej decyzji o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek i przez ubezpieczonych ) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą , a także odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek , a także trafności podniesionych w skardze zarzutów musi się odbywać poprzez pryzmat oceny prawnej wyrażonej w omówionym powyżej wyroku z dnia 8.08.2017r. sygn. akt I SA/Op 450/17 oraz poprzedzając go wyrokach z dnia 30 czerwca 2016 r. o sygn. akt I SA/Op 203/16 i z dnia 5 kwietnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Op 43/17, a więc pod kątem oceny realizacji zaleceń zawartych w ich uzasadnieniach. Tym samym rolą Sądu obecnie kontrolującego legalność zaskarżonej decyzji jest w pierwszej kolejności weryfikacja, czy ZUS w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań ww. wyrokach poprzednio wydanych w tej sprawie.

Jedynie na marginesie, można w tym miejscu dodatkowo zauważyć , odwołując się miedzy innymi do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2019r sygn. akt I OSK 2584/17, że ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wydanym w pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję organu administracji publicznej, w wyniku czego dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, a następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, ma także istotne znaczenie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wniesionej od ponownego wyroku sądu administracyjnego wydanego w pierwszej instancji, gdyż byłby on niezgodny z prawem, jeżeli przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie uwzględniałby wiążącej oceny prawnej i wskazań, o jakich mowa w art. 153 ppsa.

Skoro zatem, a to nie było sporne pomiędzy stronami, w obecnie rozpoznanej sprawie nie doszło w istotnej w sprawie kwestii przedawnienia , do zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, Sąd rozpoznający obecną skargę był zobligowany do uwzględnienia podniesionego w niej zarzuty naruszenia art.,153 ppsa, a w konsekwencji stwierdzenia tego naruszenia prawa, do wydania orzeczenia na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa.

W ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni w jej rozpoznaniu wszystkie oceny prawne zawarte zarówno w niniejszym wyroku, jak i poprzedzających do wyrokach z dnia z dnia 30 czerwca 2016 r. o sygn. akt I SA/Op 203/16 i z dnia 5 kwietnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Op 43/17 oraz z dnia 8.08.2017r. sygn. akt I SA/Op 450/17.

Z przedstawionych powyżej przyczyn skargę należało uwzględnić i uchylić zaskarżoną decyzję.