Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1171/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Protokolant referent-stażysta Renata Tomaszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. U.K.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę, należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do sierpnia 2009r. w kwocie 163,00 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji – przedstawiając stan faktyczny - wskazał, że J. S., prowadząc działalność, jako płatnik składek, miała ustawowy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nie wywiązanie się z powyższego obowiązku spowodowało powstanie zadłużenia. Wnioskiem z dnia 19 lutego 2015r., który wpłyną do organu w dniu 23 lutego 2015r., skarżąca wystąpiła o umorzenie odsetek za zwłokę, należnych od nieopłaconych składek za okres od lipca do sierpnia 2009r. w kwocie 163,00 zł, wskazując, że wnosi o umorzenie odsetek od zaległości objętych zawiadomieniem nr [...] w kwocie "169,50 zł". Podniosła również, że spłaciła już Urząd Skarbowy w wysokości 13.844,91 zł i zaległość ZUS. Po trzech latach otrzymała tytuł wykonawczy do zapłaty wraz z odsetkami na kwotę 461,50 zł. Spłaca dług syna poprzez egzekucje komornicze w wysokości 470,00 zł miesięcznie. Syn zmarł nagle cztery lata temu i pozostawił niezałatwione sprawy. O zadłużeniach dowiaduje się od trzech lat i stara się je regulować, ale już nie starcza nawet na leki. Jest osobą chorą i ponosi koszty zakupu leków, które musi przyjmować codziennie w wysokości około 150,00 zł. Nie posiada żadnego majątku. Oświadczyła, że przebywa w domu pomocy społecznej i co miesiąc dopłaca za pobyt 66,41 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie stać jej na uregulowanie powyższych należności, dlatego wystąpiła z wnioskiem o umorzenie odsetek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przez okres trzech lat miał możliwość egzekwowania tego długu bez odsetek, które aktualnie urosły do obecnej kwoty. W związku z tym skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie odsetek i "egzekwowanie należności po 50,00 zł miesięcznie", ponieważ większej kwoty nie jest w stanie zadeklarować. Do wniosku skarżąca załączyła kserokopię tytułu wykonawczego nr[...], wystawionego w dniu 11 lutego 2015r. przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł., kserokopię zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej nr[...], wystawionego w dniu 11 lutego 2015r., przez Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł., kserokopię dowodu wpłaty dokonanej w dniu 5 stycznia 2015r. w wysokości 66,41 zł na rzecz domu pomocy społecznej, kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu z dnia 10 marca 2011r. syna skarżącej – S. S., kserokopię zestawienia rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 1 stycznia 2009r. z dnia 11 maja 2012r. sporządzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. Skarżąca wystąpiła również o rozłożenie na raty należności z tytułu składek – całości zadłużenia z tytułu składek i zaproponowała jego spłatę w miesięcznych ratach po 50,00 zł.

Dalej organ wskazał, że w piśmie z dnia 27 lutego 2015r. skarżąca została pouczona o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., o przesłankach umorzenia należności z tytułu składek oraz o konieczności uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (usus), jak również o tym, że niedostarczenie dokumentów potwierdzających sytuację finansową może mieć wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Do pisma zostało załączone oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Pismo zostało zwrócone z adnotacją urzędu pocztowego "nie podjęto w terminie", wobec czego uznano je za doręczone w trybie zastępczym, na podstawie art. 44 k.p.a.

Zakład przeprowadził dodatkowe postępowanie wyjaśniające w wyniku, którego ustalił, że zgodnie z dokumentami zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, zgłoszenia danych płatnika składek – osoby fizycznej na druku ZUS ZFA skarżąca dokonała z dniem 24 października 2013r., natomiast wyrejestrowania płatnika składek na druku ZUS ZWPA dokonała z dniem 1 września 2009r. Aktualnie skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczeń z tytułu pobierania świadczenia emerytalnego. W dniu 27 października 2014r. ZUS Inspektorat w Zgierzu wydał decyzję, w której stwierdził, że skarżąca jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do sierpnia 2009r. w kwocie 270,48 zł oraz należnych od tych składek odsetek za zwłokę w wysokości 163,00 zł. Na dzień 28 października 2014r. skarżąca nie figurowała w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych – informacja o zabezpieczeniach na majątku dłużnika sporządzona przez pracownika Zakładu w dniu 26 lutego 2015r. Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.777,30 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia na rzecz domu pomocy społecznej w wysokości 799,79 zł, Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł., V. S.-Ł. i Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. w łącznej wysokości 444,32 zł, które aktualnie przekazywane są do depozytu, z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, wobec czego świadczenie do wypłaty wynosi 443,40 zł. Zadłużenie to objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Ł., skierowanym do świadczenia emerytalnego skarżącej. Ponadto do akt sprawy załączono pełnomocnictwo udzielone przez skarżąca J. P. w dniu 11 sierpnia 2014r. do "załatwiania spraw urzędowych i dokumentacji medycznej" oraz deklaracje podatkowe PIT-40A za lata 2012-2014.

W piśmie z dnia 8 kwietnia 2015r. skarżąca została poinformowana o zakończeniu postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, a w związku z art. 10 § 1 k.p.a. o przysługującym prawie do wypowiedzenia się w zakresie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismo zostało zwrócone z adnotacją urzędu pocztowego "nie podjęto w terminie", wobec czego uznano je za doręczone w trybie zastępczym, na podstawie art. 44 k.p.a. W dniu 28 kwietnia 2015r., wpłynęło (za pośrednictwem fax-u), oświadczenie, w którym skarżąca poinformowała, że została poinformowana o zakończeniu postępowania w sprawie i nie wnosi nic nowego. Ponadto z uwagi na chorobę pełnomocnika skarżąca zwróciła się z prośbą o przesyłanie korespondencji na adres: J. S., ul. A 7/9, [...] Ł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę, skarżąca powołała "zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 1 stycznia 2009r. do 11 maja 2012r. przez Urząd Skarbowy według naliczenia ZUS" oraz wyjaśniła, że była "biernym współwłaścicielem" – zakład prowadził syn, który zmarł nagle pozostawiając zaległości w stosunku do ZUS. W dniu 24 sierpnia 2012r. skarżąca otrzymała zestawienie rozliczenia z ZUS i Urzędu Skarbowego na okoliczność spłaty 13.844,91 zł. Do spłaty pozostali "wierzyciele materiałowi" w kwocie 25.964,33 zł. Należności egzekwowane są co miesiąc przez komornika w wysokości 432,00 zł. Skarżąca przebywa w domu pomocy społecznej, za który opłata wynosi 860,00 zł. Do pełnej kwoty opłat dopłaca Prezydent Miasta, około 400,00 zł. Kwota, którą otrzymuje w wysokości 400,00 zł, nie wystarcza jej na leki i zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Podała, że ma 85 lat, jest osobą schorowaną i załamaną z uwagi na sytuację, w jakiej się znalazła. Chciała porozumieć się z ZUS, co do odsetek, a spłacić kwotę zasadniczą w ratach. Nie popełniła błędu w naliczaniu przez ZUS zasadniczej kwoty. "Na dzień dzisiejszy odsetki przekroczyły naliczoną kwotę".

W wyniku dodatkowego postępowania wyjaśniającego ustalono, że pismem z dnia 6 maja 2015r. skarżąca została poinformowana o wyrażeniu zgody na spłatę zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w formie układu ratalnego. W dniu 7 maja 2015r. pełnomocnik skarżącej J. P. oświadczyła, że "nie podpisuje umowy ratalnej", ponieważ będzie się odwoływać od decyzji z dnia [...] dotyczącej odmowy umorzenia odsetek. W piśmie z dnia 7 maja 2015r. skarżąca została poinformowana, że z uwagi na nie podpisanie umowy ratalnej, ulga w spłacie należności nie została udzielona. W piśmie z dnia 9 czerwca 2015r. skarżąca została poinformowana o zakończeniu postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oraz o możliwości wypowiedzenia się w zakresie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismo zostało zwrócone z adnotacją urzędu pocztowego "nie podjęto w terminie", wobec czego uznano je za doręczone w trybie zastępczym, na podstawie art. 39 – 49 k.p.a. w dniu 26 czerwca 2015r.

Dokonując ponownej oceny sytuacji materialno-finansowej skarżącej, organ administracji wskazał, że z dokumentów załączonych do wniosku oraz zewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że skarżąca przebywa w domu pomocy społecznej. Źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w wysokości 1.777,30 zł brutto, tj. 1.687,51 zł netto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz: Domu Pomocy Społecznej w wysokości 799,79 zł, Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-Ś. w Ł., V.S.-Ł. i Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. w łącznej wysokości 444,32 zł, które aktualnie przekazywane są do depozytu, z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, wobec czego świadczenie do wypłaty wynosi 443,40 zł. Skarżąca spłaca zobowiązania zmarłego syna, które egzekwowane są przez Komornika Sądowego ze świadczenia emerytalnego a wysokość zobowiązań została określona na kwotę 25.964,33 zł. Ponadto ponosi koszty związane z zakupem leków, które musi codziennie zażywać w wysokości około 150,00 zł i dokonuje dopłat za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 66,41 zł. W ocenie organu administracji można uznać, że aktualna sytuacja finansowa skarżącej, spowodowana ponoszeniem wydatków związanych ze spłatą zobowiązań wobec innych wierzycieli, egzekwowanych przez Komornika Sądowego oraz leczeniem, nie jest łatwa. Jednakże mając na względzie to, że istnieje możliwość egzekwowania należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne ze świadczenia emerytalnego, co może oznaczać, że uiszczenie należności w tej formie nie wywołuje skutku, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365), zwanego rozporządzeniem z 2003r. W przeciwnym razie byłoby to w sprzeczności z przepisami określającymi wysokość potrąceń jakich można dokonywać ze świadczeń emerytalne-rentowych w oparciu o art. 139 i 140 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.). Miesięczny dochód skarżącej (bez uwzględnienia potrąceń dokonywanych ze świadczenia emerytalnego na rzecz Komornika Sądowego, Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł. oraz Domu Pomocy Społecznej), na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakup żywności, opłaty za media, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki, wynosi około 1 688,00 zł i znacznie przekracza minimum socjalne. Minimum socjalne przypadające na osobę w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wynosi aktualnie 1.058,74 zł. Kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Przy konstruowaniu koszyka minimum socjalnego eksperci nie kierowali się zamiarem stworzenia linii ubóstwa. Chodziło raczej o wyznaczenie granicy wydatków gospodarstw domowych, mierzącej minimalnie godziwy poziom życia. Wzorzec minimum socjalnego jest więc modelem zaspokajania potrzeb na generalnie niskim poziomie, ale jeszcze wystarczającym dla reprodukcji sił witalnych człowieka na każdym etapie jego biologicznego rozwoju, dla posiadania i wychowania potomstwa oraz dla utrzymania więzi ze społeczeństwem. W konstrukcji wzorca minimum socjalnego kluczowy wydaje się warunek utrzymania więzi ze społeczeństwem. Z tego względu w koszyku minimum socjalnego znajdują się nie tylko dobra służące zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych (żywność, odzież i obuwie, mieszkanie, ochrona zdrowia czy higiena), ale także do wykonywania pracy (transport lokalny i łączność), kształcenia (oświata i wychowanie dzieci), utrzymania więzi rodzinnych i kontaktów towarzyskich oraz skromnego uczestnictwa w kulturze. Wobec tak zdefiniowanego kryterium minimum socjalnego należy uznać, że w przypadku osiągania dochodów na członka rodziny przekraczających kwotę minimum socjalnego, nie będzie spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. W przypadku skarżącej nie zachodzi zatem określona w tym przepisie przesłanka. Posiadanie i regulowanie przez skarżącą zobowiązań wobec innych wierzycieli pozostaje bez wpływu na stanowisko Zakładu, ponieważ każdy wierzyciel ma prawo, a co więcej obowiązek dochodzenia swoich należności, taki też obowiązek został nałożony na Zakład. Nie wystarczy jedynie wskazanie przez skarżącą na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż winna liczyć się z koniecznością zapłaty należności, ponieważ jest to jej obowiązkiem, a odstąpienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Z uwagi na obecną sytuację finansową skarżącej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyraził zgodę na spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w ratach, na dogodnych dla skarżącej warunkach zgodnie z zakresem żądania wskazanym we wniosku z dnia 23 lutego 2015r. Jednakże w dniu 7 maja 2015r. pełnomocnik skarżącej J. P. oświadczyła, że "nie podpisuje umowy ratalnej", ponieważ będzie się odwoływać od decyzji z dnia [...] dotyczącej odmowy umorzenia odsetek. W związku z tym w piśmie z dnia 7 maja 2015r. skarżąca została poinformowana, że z uwagi na nie podpisanie umowy ratalnej, ulga w spłacie należności nie została udzielona. W przypadku skarżącej nie mają również zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003r. Skarżąca nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę pozbawiłoby ją możliwości dalszego prowadzenia działalności, gdyż od dnia 1 września 2009r. nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej. Ponadto skarżąca nie wykazała, że choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wiek i choroby skarżącej nie mogą przemawiać za umorzeniem należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003r., gdyż skarżąca osiąga stałe comiesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego mogą być egzekwowane te należności. Brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003r., które mają zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, co w przypadku skarżącej nie zostało to wykazane. Z uwagi na to, że skarżąca osiąga dochody z tytułu emerytury, należności których dotyczy wniosek objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł., w przypadku skarżącej nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 usus. Brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 usus. Zgodnie z art. 46 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 usus to na płatniku składek ciąży obowiązek rozliczania oraz opłacania składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Zgodnie z art. 23 ust. 1 usus od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę na zasadzie i w wysokości określonych w Ordynacji podatkowej niezależnie od przyczyny powstania zadłużenia. Okoliczność, że istniała możliwość egzekwowania długu bez odsetek przez okres trzech lat nie może stanowić podstawy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w postaci odsetek za zwłokę. "Zestawienie rozliczenia uzyskanych kwot w okresie od 1 stycznia 2009r." z dnia 11 maja 2012r. dotyczy należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc wrzesień 2006r. i za okres od stycznia 2008r. do czerwca 2009r., a zatem nie uwzględnia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do sierpnia 2009r., które zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w Ł., na podstawie tytułu wykonawczego nr[...]. Obowiązujące przepisy przy podejmowaniu decyzji nakładają na Zakład obowiązek uwzględnienia oprócz ważnego interesu strony także interesu publicznego.

W skardze na powyższą decyzję J. S. stwierdziła, że zaległość nie powstała z jej "strony". Zakład Ubezpieczeń Społecznych nieprawidłowo naliczył należność, którą spłacała przez Urząd Skarbowy w Ł. Otrzymała zestawienie, które świadczyło o tym, że spłaciła zaległość w całości. Zwróciła się o umorzenie odsetek, a należność główną chciała uregulować.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy sądowej skarżąca oświadczyła, że przed datą wydania decyzji nie ponosiła żadnych innych wydatków niż te, które wynikają z akt. Ponadto oświadczyła, że wie, że składki na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec i sierpień 2009r. nie zostały uiszczone, ale to jest wina pracownika ZUS, który w wykazie skierowanym do Urzędu Skarbowego nie ujął należności z tytułu składek zdrowotnych za lipiec i sierpień 2009r. Pełnomocnik organu podtrzymał wniosek o oddalenie skargi i załączył plik dokumentów, zawierających notatkę służbową, pełnomocnictwo skarżącej z dnia 11 sierpnia 2014r. oraz dwa pisma ZUS z dnia 6 i 7 maja 2015r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd bada zatem legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić ją jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a-c); stwierdzić jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2); stwierdzić wydanie jej z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach (pkt 3). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj.: Dz.U. z 2007r. nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej usus, oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365), zwanego rozporządzeniem z 2003r.

Stosownie do art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie zaś z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. w zw. z art. 28 ust. 3a usus, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości stwarza potencjalną możliwość umorzenia zaległości w razie zaistnienia ustawowej przesłanki. Jest ona oparta na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "mogą być umorzone". Uznanie oznacza zaś dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia. Jak bowiem stwierdził na tle art. 28 ust. 2 usus Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, przepis ten jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 usus, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 usus wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 usus, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 usus pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Także Naczelny Sąd Administracyjny chociażby w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007r., II GSK 141/07, postawił tezę, iż decyzja, o której stanowi przywołany art. 28 ust. 1 usus ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Nie budzi więc wątpliwości, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje natomiast przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego organ do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne itp. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Tym bardziej sąd administracyjny nie może nakazać organom ZUS umorzenia zaległości, jak i we własnym zakresie w zastępstwie ZUS umorzyć zaległości, gdyż wykraczałoby to poza wskazany na wstępie rozważań zakres kompetencji sądu. Sądy administracyjne są wyłącznie sądami kasacyjnymi, co oznacza, że mogą uchylić zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzą naruszenie prawa, uzasadniające wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, w przeciwnym razie oddalają skargę.

Zważywszy na powyższe rozważania teoretycznoprawne w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organ w sposób wszechstronny przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, a zakres tego postępowania jest adekwatny do podnoszonych przez skarżącą okoliczności umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę, należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do sierpnia 2009r. w kwocie 163,00 zł. Zresztą niniejsza sprawa w zakresie stanu faktycznego nie jest skomplikowana i przez to nie wymagała też czynienia szeregu czynności procesowych celem wyjaśnienia okoliczności faktycznych i przeprowadzenia dowodów na te okoliczności poza tymi dowodami, które zostały złożone do akt. Organy nie kwestionowały też podnoszonych przez skarżącą okoliczności i dowodów, a wręcz przyjęły je i stwierdziły, że jej sytuacja nie jest łatwa. Jak bowiem wynika z załączonych akt, a co podaje też sama skarżąca, w dacie wydawania zaskarżonej decyzji skarżąca przebywała (i nadal przebywa) w domu opieki społecznej, otrzymywała świadczenie emerytalne w wysokości 1.777,30 zł brutto, koszty jej pobytu w domu opieki społecznej, wynoszące 860 zł, uiszczał UM Ł. w kwocie 400 zł a skarżąca dopłacała do tego kwotę 66,41 zł oraz ponosiła koszty leczenia według jej oświadczenia w kwocie 150 zł miesięcznie. Skarżąca jest osobą samotną, syn skarżącej zmarł w dniu 8 marca 2011r. Nie posiada ona żadnego majątku, ma 85 lat (w dacie rozprawy 86 lat), jest schorowana, sporne zaległości są konsekwencją nieopłacenia przez syna należności z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, której skarżąca jak twierdzi była jedynie "biernym współwłaścicielem". Skarżąca spłaciła za syna zaległości w związku z tą działalnością na kwotę 13.844,91 zł, pozostała jeszcze do spłaty kwota za zaległości wobec wierzycieli określanych przez skarżącą jako "wierzyciele materiałowi" w wysokości 25.964,33 zł. Z akt wynika, że świadczenie emerytalne skarżącej podlega zajęciu na kwotę 444,32 zł i jest przekazywane do depozytu sądowego w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej. Skarżąca we wniosku o umorzenie spornej zaległości oświadczyła, iż jest w stanie uregulować należność główną za sporny okres w ratach po 50 zł miesięcznie, do czego organ się przychylił, jednakże pełnomocnik skarżącej odmówiła podpisania umowy ratalnej, co potwierdzają złożone przez organ w toku rozprawy dokumenty. Skarżąca pismem z dnia 6 maja 2015r. i z dnia 7 maja 2015r. została poinformowana o przychyleniu się przez organ ZUS do rozłożenia na raty należności głównej 270 zł oraz o tym, że wobec odmowy podpisania umowy ratalnej ulga nie została przyznana. W odpowiedzi na zawiadomienie organu ZUS z dnia 8 kwietnia 2015r. o zakończeniu postępowania skarżąca oświadczyła z kolei, że nic nie wnosi nowego do sprawy. Również do protokołu rozprawy sądowej oświadczyła, że przed datą wydania decyzji nie ponosiła żadnych innych wydatków niż te, które wynikają z akt. Opisane okoliczności faktyczne zostały udowodnione zarówno na podstawie przedłożonych przez skarżącą dokumentów, jak i na podstawie prowadzonej przez organ bazy danych i akt postępowań egzekucyjnych. Skarżąca miała też zapewniony przez organ pierwszej instancji czynny udział w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych przed wydaniem decyzji, a także zgłoszenia dowodów na podnoszone we wniosku o umorzenie okoliczności faktyczne. Została bowiem poinformowana przez organ pierwszej instancji o uprawnieniach strony postępowania. Co prawda wadliwie organ odwoławczy zawiadomienie o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego doręczył pełnomocnikowi skarżącej zamiast samej skarżącej. Wobec bowiem poinformowania przez skarżącą w dniu 28 kwietnia 2015r. o chorobie pełnomocnika i złożenia wniosku o doręczanie korespondencji skarżącej na adres domu opieki społecznej wysłanie przez organ odwoławczy tego zawiadomienia na adres pełnomocnika nie było prawidłowe, zaś doręczenie tego pisma w trybie awizo nie mogło być uznane za skuteczne. Jednakże zważywszy na oczywistość okoliczności faktycznych w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej, nie kwestionowania przez organ trudnej sytuacji skarżącej, co z kolei nie wymagało czynienia jakichkolwiek czynności dowodowych i wyjaśniających na niesporne okoliczności faktyczne między skarżącą a organem, jak i złożone przez skarżącą do protokołu rozprawy oświadczenie, że przed datą wydania zaskarżonej decyzji nie ponosiła żadnych innych wydatków niż te, które wynikają z akt, nie można uznać, że wskazana wadliwość miała istotny wpływ na wynik sprawy. Z naruszeniem o takim charakterze mamy bowiem do czynienia dopiero wówczas, gdy można przypuszczać, że gdyby nie doszło do naruszenia być może zapadłaby decyzja innej treści niż zaskarżona. Tego rodzaju obawa w niniejszej sprawie nie zachodzi. Trudno bowiem, oceniając to wedle obiektywnych kryteriów, zarzucić organowi działania na szkodę skarżącej skoro oczywista jest sytuacja materialna i rodzinna samotnej 85 letniej wówczas i nie posiadającej żadnych dóbr materialnych skarżącej przebywającej w domu opieki społecznej.

Ocena okoliczności faktycznych dokonana przez organ w kontekście przesłanek materialnych zastosowania umorzenia zaległości również jest prawidłowa. Została ona dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącą i uzyskanego w marę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Ocena ta jest prawidłowa, logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącą okoliczności faktycznej. Nie można też zarzucić organowi braku obiektywizmu czy działania jedynie w interesie potrzeb ZUS. Wręcz przeciwnie analiza uzasadnień decyzji obu instancji dowodzi, iż organy dokonały ważenia obu interesów: interesu ZUS, wyrażającego również potrzeby obecnych świadczeniobiorców świadczeń zdrowotnych, oraz interesu skarżącej, wyrażającego jej możliwości płatnicze, a więc i możliwości uregulowania zaległości, a także zaspokojenie jej bieżących potrzeb bytowych. Ocenę tych okoliczności determinuje konstrukcja normatywna przesłanek prawnych umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze, gdyż przesądza ona sposób ich relatywizowania do okoliczności faktycznych danej sprawy.

Zważywszy na normatywny kształt instytucji umorzenia spornych należności oraz okoliczności faktyczne sprawy, zwłaszcza zaś podawane przez skarżącą jako uzasadnienie wniosku okoliczności, podstawą prawną rozpoznania niniejszej sprawy w istocie mogą stanowić – choć organ poddał pod rozwagę wszystkie ustawowe przesłanki – dwie z nich, a mianowicie przesłanka całkowitej nieściągalności należności i zagrożenie egzystencji zobowiązanego.

W zakresie pierwszej przesłanki organy ZUS zasadnie uznały, iż w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodzi nieściągalność należności. Pomimo bowiem, że skarżąca nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego, to jednak otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.777,30 zł brutto, do którego jak sama przyznaje została skierowana egzekucja. Okoliczność tą potwierdza załączona przez skarżącą do wniosku kserokopia zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z dnia 11 lutego 2015r. oraz tytułu wykonawczego z dnia 11 lutego 2015r. Sama skarżąca podaje też, iż "spłaca długi syna poprzez egzekucje komornicze" w wysokości 470 zł miesięcznie. Z akt administracyjnych wynika, iż Komornik Sądowy przy SR dla Ł. – Ś. dokonuje potrąceń ze świadczenia emerytalnego skarżącej w łącznej wysokości 443,40 zł miesięcznie. Osiąganie przez skarżącą stałego dochodu oznacza istnienie majątku, z którego może być prowadzona egzekucja, i wyklucza jak przyjął SN w powołanej uchwale z dnia 6 maja 2004r. możliwość zastosowania instytucji umorzenia zaległości. Prowadzenie skutecznej egzekucji wyłącza stwierdzenie przesłanki w postaci bezskuteczności egzekucji z uwagi na brak majątku, podlegającego egzekucji. Także porównanie wysokości zaległości i świadczenia emerytalnego wskazuje, że wysokość objętej wnioskiem zaległości jest wielokrotnie niższa niż osiągane przez skarżącą świadczenie emerytalne, co oznacza, iż możliwa jest z niego egzekucja. Okoliczność ta również potwierdza brak zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, która ma miejsce w razie stwierdzenia braku majątku podlegającego egzekucji, niewspółmierności zaległości do kosztów upomnienia czy wydatków egzekucyjnych. Również – jak zasadnie wywodził organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - żadna z pozostałych okoliczności wymienionych w art. 28 ust. 3 usus nie zachodzi w sprawie. Pomimo bowiem tego, że główny współwłaściciel firmy – syn skarżącej zmarł, to jednak jak wskazano sporna należność jest przedmiotem egzekucji ze świadczenia emerytalnego skarżącej jako współwłaściciela firmy. Wyrejestrowanie przez skarżącą prowadzonej działalności gospodarczej oznacza z kolei, iż nie wchodzi w rachubę przesłanka związana z ogłoszeniem upadłości czy umorzeniem postępowania upadłościowego, jak i postępowaniem likwidacyjnym.

Natomiast przesłanka zagrożenia egzystencji, określona w § 3 pkt 1 rozporządzenia z 2003r., musi być dokonywana w aspekcie zbyt ciężkich skutków, jakie dla zobowiązanego i jego rodziny pociągnęłaby zapłata spornej należności. Nie jest zatem dopuszczalne rozważanie okoliczności sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego w oderwaniu od skutków, jakie może spowodować zapłata należności, czy to dobrowolnie czy to w drodze przymusu egzekucyjnego. Co istotne musi być ona rozważana indywidualnie w odniesieniu do danej sytuacji danego zobowiązanego. Oceniając zatem wedle obiektywnych kryteriów i zgodnie z zasadami sprawiedliwości społecznej przesłankę zagrożenia egzystencji skarżącej potencjalną spłatą spornej należności za prawidłową uznać należy ocenę organu w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej. W tym zakresie organ – po uprzednim zaprezentowaniu sytuacji skarżącej i przesłanek umorzenia - wskazał na s. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że "aktualna sytuacja finansowa, spowodowana ponoszeniem wydatków związanych ze spłatą zobowiązań wobec innych wierzycieli, egzekwowanych przez Komornika Sądowego oraz leczeniem, nie jest łatwa". Następnie dokonując szczegółowej analizy przepisów dotyczących potrąceń ze świadczeń emerytalnych, a ściślej ograniczeń w ich egzekucji, oraz zagadnienia minimum egzystencji, stwierdził, że wobec przyjętego kryterium socjalnego "w przypadku osiągania dochodów na członka rodziny przekraczających kwotę minimum socjalnego, nie będzie spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r." i z uwagi na wysokość świadczenia emerytalnego skarżącej uznał, że w sprawie nie zachodzi określona w tym przepisie przesłanka. Organ a obecnie także Sąd dostrzega trudną sytuację majątkową i osobistą skarżącej. Niewątpliwie bowiem konieczność pobytu w domu opieki społecznej z uwagi na brak krewnych i wiek, jak i stan zdrowia skarżącej powodują dyskomfort w sferze emocjonalnej. Sytuacja, w jakiej znalazła się skarżąca po stracie syna na pewno nie należy do łatwych. Pomimo sytuacji osobistej skarżąca ma – jak wynika z akt sprawy i co dało się dostrzec w toku rozprawy sądowej - wsparcie w swojej przyjaciółce J. P., którą uczyniła przed organami swoim pełnomocnikiem. Jednakże podnieść trzeba, że przyjęta przez ustawodawcę konstrukcja umorzenia nie oznacza, że organ jest obowiązany uwzględnić wniosek o umorzenie zaległości. Z uwagi na interes społeczny pomimo trudniej sytuacji zobowiązanego ma uprawnienie do odmowy umorzenia należności. To zaś oznacza, iż nie można zarzucić organowi wadliwej oceny możliwości płatniczych skarżącej. A skoro rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości pozostawione jest uznaniu organu, to organ ten nawet gdy zobowiązany spełnia przesłanki do umorzenia może odmówić umorzenia, ale wówczas jest obowiązany wykazać przyczyny takiej odmowy. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji pozwala stwierdzić, że organ w sposób wyczerpujący i zgodnie z zasadami logiki, racjonalności i doświadczenia życiowego wykazał przyczyny tej odmowy. W tym zakresie zgodzić się należy z organem, że w przypadku skarżącej nie zachodzi niebezpieczeństwo zagrożenia egzystencji czy zdrowia. Przede wszystkim podnieść trzeba, iż skarżąca jak na lokalne warunki życia otrzymuje niemałą emeryturę wynoszącą 1.777,30 zł brutto. Ta kwota dochodu skarżącej, nie zaś kwota po potrąceniach, stanowi punkt wyjścia dla oceny przesłanki zagrożenia egzystencji. Jak przyjmuje orzecznictwo sądowe, fakt spłacania przez zaległości osób trzecich, skutkujący pomniejszeniem pozostawionej do dyspozycji dłużnika kwoty, wynoszącej w tej sprawie w dacie wydawania zaskarżonej decyzji 443,40 zł, jest bez znaczenia dla oceny tej sytuacji. Kwota świadczenia emerytalnego netto jest relatywnie wysoka w stosunku do egzekwowanej zaległości, a także kosztów sądowych rozpoznania niniejszej sprawy. Sama skarżąca, składając wniosek o umorzenie odsetek, wynoszących zaledwie 163 zł, jednocześnie oświadczyła, że bez uszczerbku dla siebie jest w stanie spłacać tytułem zaległości głównej, wynoszącej 270 zł, ratę miesięczną w kwocie 50 zł. Rację ma więc organ, kiedy podnosi, iż wysokość potrąceń, jaka może być dokonywana ze świadczenia emerytalnego oznacza, że w przypadku skarżącej nie zachodzi obawa zagrożenia egzystencji. Jak bowiem wynika z przywołanych przez organ przepisów art. 140 w zw. z art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015r. poz. 748 ze zm.), z emerytury mogą być dokonywane potrącenia w wysokości 25% świadczenia, zaś wysokość świadczenia odpowiadająca 50% kwoty najniższej emerytury pozostaje wolna od egzekucji i potrąceń. Oznacza to, że świadczenie emerytalne skarżącej nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie jej minimum socjalnego. Wprowadzając ograniczenia kwotowe egzekwowania ze świadczenia emerytalnego ustawodawca wprowadził próg, który ma zapewnić minimum egzystencji zobowiązanego, a kwota ponad ten próg może stanowić przedmiot egzekucji i z tego względu nie sposób przyjąć, iż zachodzi przesłanka umorzenia w postaci zagrożenia egzystencji zobowiązanej prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe i przebywającej w domu opieki społecznej (tak też wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2007r., V SA/Wa 346/07). Nie bez znaczenia jest i to, że w przypadku jednoosobowych gospodarstw emeryckich, a takim jest gospodarstwo skarżącej, minimum egzystencji wynosiło w dacie wydawania zaskarżonej decyzji 1058,74 zł i było znacznie niższe niż otrzymywane tym czasie przez skarżącą świadczenie emerytalne wynoszące 1688,00 zł netto. Skoro zatem dochód miesięczny skarżącej przekracza minimum socjalne, to nie sposób zarzucić organowi wadliwej oceny przesłanki zagrożenia egzystencji skarżącej. Słusznie argumentuje organ, że minimum socjalne nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne. Minimum socjalne to minimalny poziom godziwego życia, gdzie są zapewnione wszystkie potrzeby biologiczne i społeczne człowieka, a więc taki, który pozwala na podtrzymywanie funkcji życiowych organizmu ludzkiego. IPiSS na swojej oficjalnej stronie internetowej podaje, że zakres i poziom zaspakajanych potrzeb na poziomie minimum socjalnego winny zapewnić takie warunki, aby umożliwić reprodukcję jego sił życiowych człowieka, wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych w czasie pracy, nauki i wypoczynku. Minimum socjalne oznacza zaspokajanie potrzeb konsumpcyjnych na relatywnie niskim poziomie, ale uwzględniającym zalecenia nauki (np. w zakresie wyżywienia), odpowiadającym powszechnie przyjmowanym normom obyczajowym i kulturowym (rekreacja, uczestnictwo w kulturze) oraz obowiązującym normom prawnym (m.in. w zakresie oświaty, ochrony zdrowia). Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku czy ubóstwa, stanowi górną granicę tego obszaru. A zatem kwota minimum socjalnego uwzględnia nie tylko dobra służące zaspokojeniu potrzeb egzystencjonalnych, tj. żywność, odzież, obuwie, mieszkanie, ochronę zdrowia czy higienę, ale również wykonywanie pracy, w tym transport i łączność, kształcenie. Elementy składające się na koszyk minimum socjalnego nie pozwalają więc podzielić prezentowanego przez skarżącą poglądu, że egzekucja kwoty 163 zł relatywnie niska do wysokości świadczenia emerytalnego spowoduje pozbawienie jej środków egzystencji. W tym zakresie skarżąca nie dostrzega tego, iż UMŁ dopłaca jej 400 zł do opłaty w domu opieki społecznej, co oznacza, iż nie ponosi z tego świadczenia całej opłaty za pobyt w domu opieki społecznej. Przebywając zaś w domu pomocy społecznej ma zapewnione utrzymanie i podstawową opiekę medyczną, co w konfrontacji z ograniczeniami egzekucji z tego świadczenia tym bardziej nie pozwala przyjąć, że realna jest groźba zagrożenia egzystencji skarżącej. W ocenie Sądu w okolicznościach faktycznych tej sprawy groźba zagrożenia egzystencji skarżącej nie ma najmniejszego uzasadnienia. Nawet jeśli po wszystkich potrąceniach do wyłącznej dyspozycji skarżącej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji pozostała kwota 443,40 zł, z której uiszcza deklarowaną kwotę na zakup leków 150 zł miesięcznie, to i tak na własne potrzeby niezwiązane z utrzymaniem pozostaje jej pewna suma pieniędzy i to niepodlegająca egzekucji. Niezasadnie też skarżąca wysokość swojego dochodu określa w wysokości uwzględniającej dokonane pomniejszenia związane z zajęciami egzekucyjnymi. Pomniejszenia te są bowiem konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji skarżącej dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych. Takie stanowisko jest konsekwencją tego, że regulowanie choćby w drodze przymusu egzekucyjnego zobowiązań wobec kontraktowych wierzycieli nie może odbywać się kosztem budżetu państwa, z którego są wszak realizowane liczne świadczenia publiczne w różnych sferach życia społecznego, tj. oświata, służba zdrowia czy świadczenia emerytalne i zdrowotne. Nie mogą one mieć pierwszeństwa przed wierzytelnościami publicznymi, a ich regulowanie nie może uzasadniać "uchylenia" obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Słusznie też podnosi organ ZUS, iż każdy wierzyciel ma prawa, a wierzyciel publicznoprawny wręcz obowiązek dochodzenia swoich wierzytelności. ZUS żadnym przepisem prawa nie został z tego obowiązku zwolniony. Zważywszy na cele realizowane przez organy ZUS i przeznaczenie tych środków ciąży na nich obowiązek szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu tymi środkami, zwłaszcza przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu należności, prowadzącej przecież do definitywnej rezygnacji z wierzytelności.

Pozostałe normatywne okoliczności, stwarzające potencjalną możliwość zastosowania instytucji umorzenia, w niniejszej sprawie – jak to podniósł organ - nie wchodzą w rachubę z uwagi na stan faktyczny sprawy. Wobec bowiem zaprzestania działalności gospodarczej nie sposób przyjąć, iż opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, której zresztą skarżąca co podkreśla nie prowadziła, lecz jej syn. Zaprzestanie działalności miało miejsce wiele miesięcy przed tym jak sporna należność została poddana egzekucji. Pomimo podnoszenia przez skarżącą choroby nie można uznać, że opłacenie należności pozbawi skarżącą możliwości uzyskania dochodu, gdyż skarżąca jest na emeryturze i z tego tytułu otrzymuje świadczenie emerytalne. Ponadto mając obecnie 86 lat nie będzie z pewnością podejmowała jakiejkolwiek aktywności zawodowej czy zarobkowej. To zaś oznacza, iż nie jest pozbawiona źródła własnego utrzymania.

W ocenie Sądu za prawidłowe również należy uznać rozważania organu co do ważenia interesu skarżącej i interesu społecznego. W tym zakresie organ wskazał, że nie wystarczy wskazywanie na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności, gdyż skarżąca powinna była liczyć się z koniecznością jej zapłaty, gdyż ciążył na niej taki obowiązek. Sporna zaległość, co należy szczególnie podkreślić, jest konsekwencją nieuregulowania składek w terminie przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Z reguły też zapłata jakichkolwiek zobowiązań rodzi pewne niedogodności dla zobowiązanego i ma wpływ na wysokość faktycznie pozostających do jego dyspozycji środków pieniężnych.

Zasadnie też organ, powołując wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2007r., V SA/Wa 119/07, Lex nr 491381, podniósł, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna zobowiązanego nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż powinien on wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne. Organ podkreślił nadto, że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywne skutki odpowiada podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po jej zakończeniu, a umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy. A zatem jak wywodził organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nawet w przypadku stwierdzenia słusznego interesu strony przemawiającego za umorzeniem należności interes społeczny może uzasadniać odmowę uwzględnienia wniosku. Organ uznał, że skoro ubezpieczenia społeczne mają charakter solidarny, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców, to ze składek na ubezpieczenie zdrowotne finansowane są świadczenia opieki zdrowotnej dla uprawnionej, szerszej grupy społecznej, np. w postaci wizyt u lekarza. Organ podniósł, iż ma obowiązek zapewnienia wpływów z tytułu należnych składek i odsetek za zwłokę do funduszy, którymi zarządza, a uwzględniając interes skarżącej i jej trudną sytuację finansową wyraził zgodę na spłatę zadłużenia na dogodnych dla niej warunkach, jednakże z tej formy pomocy nie skorzystała ona. Z tym stanowiskiem organu należy się zgodzić, bowiem podmiot – prowadząc działalność gospodarczą – obowiązany był tak zarządzać aktywami, aby wygospodarować z nich środki na składki w ramach systemu ubezpieczeń społecznych i je w terminie uiścić. Skoro jednak nie zostały one uregulowane, to organy ZUS uprawnione były do ich przymusowego egzekwowania. Z uwagi na charakter należności, jak i cele, na jakie są przeznaczane składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych umorzenie jest uznawane jako instytucja o wyjątkowym charakterze i wymaga wykazania przez wnioskodawcę istnienia przyczyn wyraźnie przemawiających za tak szczególnym jego potraktowaniem. Takich szczególnych powodów skarżąca nie wskazała. W istocie faktycznym powodem domagania się przez nią umorzenia zaległości jest opóźnienie w egzekwowaniu tej należności przez organy ZUS i jej subiektywne, a także nie mające oparcia w okolicznościach sprawy przekonanie, że skoro organ nie ujął w pierwotnym wniosku o egzekucję spornych należności, to nie ma ona z tego tytułu zaległości. Tak uzasadniany przez skarżącą interes w żaden sposób nie nawiązuje do okoliczności zagrożenia jej egzystencji jako przesłanki materialnoprawnej zaskarżonej decyzji. Podnoszona przez skarżącą okoliczność nie ma prawotwórczego znaczenia w sprawie, gdyż nie ma oparcia w prawie. Wyraża ona z pewnością odczuwane przez skarżącą poczucie krzywdy z powodu zbyt późnego wszczęcia egzekucji, jak i sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła. Potwierdzają to pośrednio przyczyny odmowy podpisania umowy ratalnej. Organ, uwzględniając bowiem wniosek skarżącej, wyraził zgodę na ratalną spłatę należności głównej wynoszącej 270 zł w sposób wskazany przez skarżącą, zaś pełnomocnik skarżącej J. P. na piśmie organu z dnia 6 maja 2015r. informującym skarżącą o tym fakcie osobiście odnotowała, iż nie wyraża zgody na podpisanie umowy ratalnej, gdyż będzie odwoływać się od decyzji odmawiającej umorzenia odsetek. To zaś zdaje się sugerować, że skarżąca swoją decyzję o dobrowolnej spłacie zaległości uzależnia od umorzenia odsetek, w przeciwnym razie nie deklarowałaby możliwości płatniczej spłaty należności głównej i nie odmówiłaby podpisania umowy ratalnej, czym w istocie zadziałała na własną niekorzyść. Zwrócić też należy uwagę na niezrozumienie przez skarżącą, że sporządzone przez Naczelnika US Ł.-P. zestawienie z dnia 11 maja 2012r. wyegzekwowanych na rzecz ZUS należności nie obejmuje należności za lipiec-sierpień 2009r., a skarżącą obciążają zaległości z tytułu składek niezależnie od tego w jakiej części zaległości te organ ZUS skierował do egzekucji i czy objął je jednym wnioskiem czy tak jak w niniejszej sprawie dwoma różnymi. W sprawach w przedmiocie umorzenia należności analizie nie podlegają subiektywne odczucia w związku z powstałym zadłużeniem, a jedynie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. O powstaniu zaległości przesądza zaś to, czy składki, które podmiot prowadzący działalność gospodarczą obowiązany był w ustawowych terminach regulować, zostały w ogóle uregulowane czy też z uchybieniem ustawowego terminu, nie zaś to w jakim momencie wierzyciel skierował jej do egzekucji i czy uczynił to jednorazowo czy w kilku wnioskach. Odsetki są konsekwencją nieuregulowania przez przedsiębiorcę składek w przepisanym prawem terminie i przez to są "zawinione" przez przedsiębiorcę. Nie jest więc uprawnione twierdzenie, iż zwlekanie z egzekucją powinno uzasadniać umorzenie narosłych za ten czas odsetek. To podmiot prowadzący działalność gospodarczą obowiązany jest we wskazanych w przepisach terminach bez wezwania (czy upomnienia organu) regulować należne składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze. Stosownie bowiem do art. 46 ust. 1 usus na płatniku składek ciąży obowiązek rozliczenia oraz opłacenia składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, zaś na mocy art. 23 ust. 1 usus od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika odsetki za zwłokę na zasadzie i w wysokości określonych w ustawie Ordynacja podatkowa, niezależnie od przyczyny powstania zadłużenia. A zatem naruszenie obowiązku terminowego regulowania składek skutkuje przekształceniem się tego obowiązku w zaległość z tytułu tych należności i naliczeniem odsetek. W aktualnym stanie prawnym nie podjęcie przez organ natychmiastowych czynności celem wyegzekwowania składek za lipiec – sierpień 2009r. w kwocie 270 zł i odsetek od tej kwoty z tytułu nieterminowego uregulowania tej należności nie prowadzi do "uchylenia" zaległości z tytułu odsetek. Wierzyciel posiada bowiem uprawnienie, zaś wierzyciel publicznoprawny, a takim jest ZUS, obowiązek podjęcia działań celem poddania egzekucji przysługującej mu wierzytelności tak długo, jak długo nie dojdzie do jej przedawnienia. ZUS jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz jedynie na zasadach ściśle określonych w przepisach. Skoro działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem 1 września 2009r., zaś syn, który faktycznie prowadził tę działalność, zmarł w dniu 8 marca 2011r., to porównanie powyższych dat dowodzi jednoznacznie, iż sporne składki pomimo ciążącego obowiązku nie zostały uregulowane do daty 8 marca 2011r. przez rzeczywistego przedsiębiorcę, przekształcając się z upływem terminu do ich uregulowania w zaległość. Bez znaczenia ma tu podnoszona przez skarżącą okoliczność, iż była ona jedynie "biernym właścicielem" działalności gospodarczej, którą faktycznie prowadził syn i sporne zaległości są zaległościami syna. Przede wszystkim podnieść trzeba, że obowiązek opłacania składek z tytułu ubezpieczeń społecznych ciąży na każdym kto został wskazany jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od tego kto podejmował decyzje, zarządzał firmą i faktycznie ją prowadził. Skoro zatem co jest bezsporne skarżąca wraz z synem była wskazana w dokumentacji rejestracyjnej jako "wspólnik" prowadzonej działalności, to ten formalny fakt czyni ją podmiotem obowiązków publicznoprawnych. Skarżąca pomija przy tym fakt, iż ZUS decyzją z dnia [...]. stwierdził, że jest ona dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres lipiec – sierpień 2009r. w kwocie 270,48 zł oraz należnych od tych składek odsetek za zwłokę w wysokości 163,00 zł, która to kwota jest obecnie przedmiotem egzekucji. Pomimo więc, że skarżąca faktycznie nie prowadziła działalności gospodarczej, to jednak odpowiada za działania syna, jako podmiotu aktywnie prowadzącego tą działalność, i podejmowane przez niego decyzje co do zarządu firmą. Ale gdyby nawet wbrew obowiązującej regulacji prawnej przyjąć, że podmiot "biernie" prowadzący działalność gospodarczą nie podlega spornym obowiązkom, to podnieść trzeba, że skarżąca jako spadkobiorca również ponosiłaby tę odpowiedzialność na zasadzie spadkobrania. To zaś oznacza, że skarżąca niezależnie od podstawy prawnej i tak byłaby podmiotem, na którym ciąży obowiązek uregulowania zaległości, tym bardziej, że powinność ich uregulowania ciążyła – używając terminologii skarżącej - na "aktywnym" właścicielu działalności i który mógł dobrowolnie przez co najmniej 2,5 roku uregulować zaległość choćby w części. Skarżąca nie dostrzega też tego, że postępowanie w sprawie umorzenia zaległości nie jest właściwym trybem do rozstrzygania sporu z organem w zakresie prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego i wysokości ciążącego na skarżącej zobowiązania. Z tego względu kwestie te pozostają poza oceną Sądu w niniejszej sprawie. Ponadto argumentacja skarżącej w sprawie umorzenia należności oparta na kwestionowaniu ciążącego na niej obowiązku musi być oceniona jako niekonsekwentna, bowiem wniosek o umorzenie zaległości może dotyczyć wyłącznie niespornych należności. Z akt sprawy wynika, iż objęta wnioskiem należność z formalnoprawnego punktu widzenia nie jest sporna, została ona objęta wskazaną decyzją z dnia [...] i jest przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Sama skarżąca w toku rozprawy przyznała, że sporna w sprawie zaległość nie została uregulowana, a obowiązek jej uregulowania kwestionuje z uwagi na to, iż nie została ona objęta pierwszym wnioskiem o egzekucję należności na ubezpieczenia społeczne, obejmującym wcześniejsze okresy. Skarżąca przyznała więc, iż należność ta powinna być uregulowana, jednak domaga się jej umorzenia, dlatego, że czuje się pokrzywdzona zbyt późnym objęciem tej należności egzekucją. Nie zauważa przy tym jednak tego, że skierowanie należności do egzekucji wiąże się z ponoszeniem przez zobowiązanego kosztów egzekucji, te zaś są w pewnym zakresie powiązane z wysokością egzekwowanej w trybie przymusu egzekucyjnego zaległości. Gdyby zatem zaległość ta wcześniej została skierowana do egzekucji, to i tak skarżąca obowiązana byłaby ponieść te koszty. Jedynie dobrowolne uregulowanie należności nie pociąga za sobą kosztów egzekucji.

Powyższe nie pozwala postawić organowi zarzutu naruszenia zasady swobody oceny okoliczności faktycznych, w tym ważenia interesów. Podnieść trzeba, że ze środków z tytułu składek zdrowotnych korzystają zasadniczo osoby starsze i schorowane, które nabyły uprawnienia do bezpłatnych świadczeń medycznych w efekcie uprzedniego opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, choć ich ówczesna sytuacja finansowa – uwzględniając powszechnie znany fakt, iż polskie społeczeństwo jest ubogie również mogła być trudna; albo obecnie z uwagi na stan zdrowia muszą korzystać ze świadczeń medycznych. Tak też zapewne czyni skarżąca, skoro podnosi, że jest osobą schorowaną. Z tego względu istotne jest to, by podmioty zobowiązane do opłacania składek z obowiązku tego wywiązały się czy to dobrowolnie czy to przymusowo. Brak bowiem wpływów ze składek do ZUS oznacza brak środków na realizację świadczeń medycznych uprawnionym osobom. Zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne w okolicznościach faktycznych sprawy godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej w sytuacji gdy skarżąca korzysta z tych świadczeń, mimo uprzedniego niepłacenia należnych składek. Powszechnie są też znane trudności finansowe i możliwości bieżącej realizacji świadczeń przez ZUS z uwagi na fakt starzenia się polskiego społeczeństwa, rosnący niż demograficzny oraz malejące z roku na rok wpływy środków do ZUS. Zastosowanie tej instytucji w stosunku do skarżącej w sytuacji pobierania przez nią świadczenia emerytalnego przekraczającego minimum socjalne byłoby niezgodne z zasadą równości wobec prawa i zasadą sprawiedliwości społecznej. Przyznanie stronie żądanej ulgi w okolicznościach faktycznych sprawy jedynie z tego powodu, że organ z opóźnieniem ale przed upływem terminu przedawnienia poddał je egzekucji stawiałoby ją w uprzywilejowanej sytuacji i to w sytuacji gdy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji nie było najmniejszych oznak potencjalnego zagrożenia egzystencji. Powyższe zważywszy na uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia zaległości oznacza, że organ, dostrzegając nie łatwą sytuację osobistą i majątkową mógł zgodnie z prawem odmówić umorzenia zaległości. Organ, podejmując decyzję, uwzględnił przy tym wiek, stan zdrowia i możliwości płatnicze skarżącego, a także wskazał na ograniczenia potrąceń ze świadczeń emerytalnych. Sąd administracyjny nie może zatem uchylić decyzji uznaniowej na tej podstawie, iż dokonany przez organ wybór rozstrzygnięcia nie zasługuje na aprobatę w odczuciu skarżącej i podawanych przez nią argumentów.

Na marginesie dotychczasowych rozważań informacyjnie wskazać należy, że sprawa umorzenia zaległości należy do kategorii spraw, która może być przedmiotem kolejnego postępowania wszczętego ponownym wnioskiem z powołaniem na aktualną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy. Zmiana sytuacji skarżącej, jak i powołanie we wniosku nowych okoliczności faktycznych co do tej sytuacji ma bowiem istotne znaczenie dla oceny przez organ przesłanek umorzenia zaległości. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości odnosi się do sytuacji zobowiązanej w momencie podejmowania decyzji i w razie zmiany tej sytuacji nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Zwraca na to uwagę orzecznictwo sądowe, które przyjmuje, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez Zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (tak też wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011r., II GSK 17/10, LEX nr 957943). Przyjęta w polskim systemie prawnym regulacja prawna umarzania zaległości z tytułu składek wpłacanych do ZUS umożliwia skarżącej złożenie kolejnego wniosku o umorzenie, a w konsekwencji ponowną ocenę jej sytuacji przez organ i ewentualnie w razie niekorzystnej ponownej decyzji poddania tej oceny kontroli sądu administracyjnego. Z tego względu przedmiotem oceny Sądu, kontrolującego zaskarżoną decyzję, mogła być wyłącznie sytuacja skarżącej i podnoszone przez nią okoliczności w dacie podejmowania przez organ ZUS zaskarżonej decyzji. Nowe okoliczności faktyczne zaistniałe po dacie wydania tej decyzji nie mogą być zatem uwzględniane.

Mając na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.

d.j.