Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 841/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2022r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO), działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r., poz. 615 – dalej powoływanej jako "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2022r. odmawiającą przyznania R. S. świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następujących okolicznościach sprawy.

Wnioskiem z [...] stycznia 2022 r. R. S. (Skarżący) zwrócił się do Wójta Gminy S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną H. S.. Wraz z wnioskiem przedłożył orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z [...] lipca 2021r. o uznaniu H. S. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, opis czynności wykonywanych w związku z opieką sprawowaną nad żoną, decyzję Prezesa KRUS o przeliczeniu pobieranej emerytury z [...] sierpnia 2021 r., dokument pełnomocnictwa udzielonego w niniejszej sprawie radcy prawnemu oraz oświadczenie (złożone i podpisane przez Skarżącego) o niepozostawaniu w zatrudnieniu. Skarżący oświadczył też, że nie jest rolnikiem.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku, Wójt Gminy S. decyzją z [...] stycznia 2022 r. nr [...] odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Odmowę organ uzasadnił ziszczeniem się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem Skarżący ma ustalone prawo do emerytury. Organ powołał się nadto na art. 17 ust. 1 b u.ś.r. i wyjaśnił, że niepełnosprawność H. S. nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej (przed ukończeniem 25 roku życia).

SKO decyzją z [...] marca nr [...] uchyliło powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji, wskazując na brak uprzedniego wezwania Skarżącego do przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W ocenie SKO organ I instancji nie dokonał nadto wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz nie dokonał właściwej oceny w zakresie zakresu sprawowanej przez Skarżącego opieki nad żoną.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uzupełnił postępowanie dowodowe o oświadczenie Skarżącego co do wymiaru czasowego i zakresu sprawowanej opieki. Skarżący oświadczył, że jego opieka polega na towarzyszeniu żonie przy wizytach lekarskich (co dwa tygodnie przez 3-5 godzin w ciągu dnia) oraz na podawaniu żonie leków, gdy ta jest po chemioterapii (dwa razy dziennie do jednej godziny). Skarżący został także pouczony o możliwości zawieszenia prawa do emerytury.

Decyzją z [...] kwietnia 2022r. Wójt Gminy S. ponownie odmówił przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego – z powołaniem się na istnienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. W ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodzi także bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Z powołaniem się na wywiad środowiskowy oraz oświadczenia składane przez Skarżącego organ wyjaśnił, że R. S. nie sprawuje w sposób stały i ciągły opieki nad żoną.

Od powyższej decyzji pełnomocnik Skarżącego wniósł odwołanie, domagając się uchylenia decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy i zarzucając błędną wykładnię art. 17 ust. 1 b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania, SKO wydało opisane na wstępie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, wskazując że ustalone prawo do emerytury, które Skarżący faktycznie pobiera (brak zawieszenia wypłaty świadczenia) skutkuje brakiem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ, z powołaniem się na stanowisko judykatury stwierdził jednak, że prawidłowa wykładnia normy zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku o dopuszczalności dokonania wyboru pomiędzy konkurującymi ze sobą świadczeniami - świadczeniem pielęgnacyjnym i prawem do emerytury. Dokonanie tego wyboru i zawieszenie wypłaty emerytury, zdaniem organu odwoławczego, eliminuje negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się zaś do realiów sprawy SKO stwierdziło, że Skarżący (mimo pouczenia) nie przedłożył dokumentu potwierdzającego zawieszenie wypłaty emerytury.

SKO podzieliło nadto stanowisko organu I instancji, że w okolicznościach sprawy należy przyjąć, że opieka Skarżącego nad żoną ma charakter wyłącznie doraźny i ogranicza się do towarzyszenia co dwa tygodnie w konsultacjach lekarskich oraz do podawania leków. W związku z brakiem spełnienia wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymogu sprawowania przez Skarżącego stałej, osobistej i długotrwałej opieki nad żoną, w ocenie organu odwoławczego, zaskarżona decyzja podlegała utrzymaniu.

Na powyższą decyzję Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez Skarżącego świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że mąż niepełnosprawnej H. S. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia,

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107§ 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i uznanie, że wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez KRUS z [...] lipca 2021r., H. S. nie wymaga stałej opieki męża.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Motywując sformułowane zarzuty Skarżący akcentował, że stronie pobierającej emeryturę i chcącej nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powinno się umożliwić dokonanie wyboru między świadczeniami, a wybór taki należy zrealizować poprzez złożenie wniosku o zawieszenie wypłaty emerytury. W dalszej części wywodów skargi Skarżący podniósł jednakże, że w jego ocenie prawidłowa wykładnia przepisu art. 7 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. powinna była doprowadzić organy do wniosku, że pobieranie emerytury wyłącza prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie w całości, ale jedynie do wysokości emerytury. Skarżący powołał się przy tym na stanowisko zaprezentowane przez NSA w wyroku z 8 stycznia 2020r. sygn. akt I OSK 1546/19 dopuszczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o kwotę przysługującej emerytury.

Odnosząc się zaś do drugiej z przesłanek odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Skarżący podkreślił, że stan zdrowia jego żony uległ w ostatnim czasie pogorszeniu, a zatem nieuprawnione jest twierdzenie organów o możliwości samodzielnego załatwiania przez H. S. jej podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym został zgłoszony przez Skarżącego w skardze, a organ nie domagał się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") wykazała, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia odpowiadają prawu.

Główna oś sporu w sprawie dotyczy ziszczenia się przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z uwagi na pobieranie przez Skarżącego emerytury – na co wskazały organy obu instancji. Zgodnie zaś z ww. przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (pkt 1 lit. a).

Literalna wykładnia powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że osobom, które mają ustalone \ prawo do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać należy jednak na aktualnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd - który tutejszy Sąd w niniejszym składzie w całości podziela i przyjmuje jako swój - że w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej ww. przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych, niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Potrzeba taka wynika w tym przypadku ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednocześnie podkreślenia wymaga cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powodowałoby zatem, że cel ten nie byłby w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury osoby te nie mogą podjąć pracy zarobkowej (por. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21 – dostępnych na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe należy więc – zgodnie ze stanowiskiem strony skarżącej - opowiedzieć się za funkcjonalną i prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., zgodnie z którą istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

W konsekwencji przyjęcia opisanego powyżej sposobu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., koniecznym jest również odniesienie się do kwestii zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego oraz sposobu realizacji tych świadczeń, w momencie ich zbiegu.

Dotychczasowe orzecznictwo w tym zakresie jest zróżnicowane. I tak, w wyrokach m.in. z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19) NSA stanął na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie powyżej wskazanych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury – a zatem w sposób na jaki wskazał Skarżący w skardze.

W tym miejscu należy wskazać, że Sąd nie podziela powyższego - preferowanego przez Skarżącego sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego polegającego na przyjęciu, że osobie posiadającej uprawnienie do emerytury należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym. Zdaniem Sądu, prawidłowe rozwiązanie tej kwestii można znaleźć w stanowisku wyrażonym w innych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego – tj. w wyrokach: z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 (dostępnych jw.), zgodnie z którym, wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie nawet od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby nadto dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

Powyższe zdaniem Sądu przemawia za zastosowaniem rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno–rentowego. W związku z tym za zasadne uznać należy stanowisko wyrażone w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia: 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20, 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. I OSK 2006/20, 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20, 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20, 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21 (dostępnych jw.), zgodnie z którym, w przypadku zbiegu uprawnień do ww. świadczeń (tj. pielęgnacyjnego i emerytalnego) zastosowanie znajduje zasada wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 266), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego oraz w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury rolniczej na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem (mającym zastosowanie na mocy art. 34 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników), prawo do emerytury rolniczej może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, co związane jest z obowiązkiem należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). W ten sposób organy czuwają bowiem nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z powyższego wynika zatem, przede wszystkim, to że na kanwie omawianych powyżej przepisów, należy przyjąć dopuszczalność zbiegu uprawnień, ale już nie kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego oraz emerytalnego oraz, że dopiero zniesienie we wskazanej powyżej formie prawnej, negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a u.ś.r. (tj. pobierania emerytury) daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla uniknięcia jednoczesnego pobierania obu omawianych świadczeń wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest zatem dopiero pod warunkiem uprzedniego wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego na podstawie stosownej decyzji organu emerytalnego.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że Skarżący - reprezentowany od momentu zainicjowania przedmiotowego postępowania administracyjnego przez profesjonalnego pełnomocnika - wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad żoną niezdolną co samodzielnej egzystencji. Ponadto, jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, Skarżący posiada prawo do emerytury, która od [...] września 2021 r. wypłacana jest w wysokości [...] zł. We wniosku Skarżący zaprezentował stanowisko, według którego pobieranie świadczenia emerytalnego nie może być uznane za podstawę pozbawienia w całości jego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący wystąpił do organu I instancji, mając ustalone prawo do emerytury, którą faktycznie pobierał. W związku z tym, organ I instancji (po uchyleniu przez organ odwoławczy decyzji z [...] stycznia 2022r.) poinformował Skarżącego o możliwości zawieszenia wypłaty świadczenia emerytalnego – jako mogącej wpłynąć na wynik sprawy (pismo z [...] kwietnia 2022r.).

Skarżący w toku postępowania nie przedłożył stosownej decyzji organu emerytalnego. Co więcej – jak wynika ze stanowiska formułowanego w toku postępowania (w odwołaniu, w skardze) wolą Skarżącego jest otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z prawem do emerytury – tj. nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej jedynie o wysokość pobieranej emerytury.

W tym stanie faktycznym organy prawidłowo odmówiły więc Skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem w sprawie ziściła się przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegająca na realizacji prawa do \ emerytury w postaci pobierania tego świadczenia i braku woli Skarżącego zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego. Należy tez zauważyć, że organ odwoławczy nie wykluczył odgórnie możliwości przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to że posiada on ustalone prawo do emerytury, uzależniając tę możliwość od okoliczności faktycznego pobierania przez niego świadczenia emerytalnego. Powyższe świadczy o dokonaniu prawidłowej wykładni ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Podkreślić nadto należy, że sama wola pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, bez podjęcia konkretnych działań w zakresie zawieszenia prawa do wypłaty emerytury, nie może stanowić podstawy do przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Organy nie mają bowiem możliwości przyznania stronie świadczenia wyłącznie na podstawie wyrażonej przez nią deklaracji co do rezygnacji z pobierania świadczenia emerytalnego. Ustawodawca nie przewidział sytuacji przyznania jednej osobie obydwu świadczeń – pielęgnacyjnego i emerytalnego, a jedynie wyboru jednego z nich.

Sąd za prawidłowe uznaje również stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym w sprawie wystąpiła też inna podstawa do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, polegająca braku wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, a opieką sprawowaną przezeń nad żoną. Innymi słowy, w świetle niewadliwych ustaleń poczynionych w tej sprawie przez organy, jest jasne, że to nie konieczność opieki nad żoną była rzeczywistym powodem niepodejmowania przez Skarżącego zatrudnienia.

Po pierwsze, sam Skarżący dwukrotnie oświadczał w toku postępowania, że jego zaangażowanie w pomoc i opiekę nad niezdolną do samodzielnej egzystencji żoną ogranicza się do sporadycznie podejmowanych czynności pomocowych przy zachowaniu higieny, przygotowywaniu ubrań oraz posiłków, robieniu zakupów (oświadczenie z [...] listopada 2021r.). Skarżący wezwany do dokładnego określenia czynności opiekuńczych i ich wymiaru w oświadczeniu z [...] kwietnia 2022r. wskazał wyłącznie na towarzyszenie żonie w wizytach lekarskich (co dwa tygodnie) oraz na podawanie leków i to jedynie gdy zona jest bezpośrednio po chemioterapii.

Po drugie, według niepodważonych rzez Skarżącego ustaleń pracownika socjalnego, który przeprowadzał [...] stycznia 2022r. wywiad środowiskowy, Skarżący wspomaga żonę w prowadzeniu domu poprzez wykonywanie jedynie "cięższych" prac jak palenie w piecu i rąbanie drewna na opał.

W tym kontekście Sąd w niniejszym składzie podkreśla, że podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 4 maja 2022 r. o sygn. akt II SA/Po 712/21 (dostępny jw.), zgodnie z którym system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Sąd zasadniczo podziela także poglądy sądów administracyjnych przytoczone w skardze, że opieka "stała" i "długoterminowa" nie musi oznaczać opieki wykonywanej nieustannie przez 24 godziny na dobę; jej istotą jest zapewnienie egzystencji osobie, której bez pomocy innych osób nie jest sobie w stanie zapewnić. Sąd wskazuje przy tym, że w judykaturze można spotkać również pogląd, zgodnie z którym "takie czynności, jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, etc. nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności opiekuna. Nie absorbują one na tyle, by należało zapewnić podopiecznej ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony opiekuna. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze" (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 31.05.2022 r., IV SA/Wr 752/21 dostępny jw.).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy zauważyć, że w sprawie tej Skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, w żaden sposób nie kwestionował ustaleń organu co do zakresu opieki nad żoną sprawowanej przez Skarżącego i nawet nie próbował wykazywać bezpośredniego związku między koniecznością sprawowania przez Skarżącego opieki nad żoną, a rezygnacją przezeń z zatrudnienia lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej. Skoncentrował się natomiast na wykazaniu zasadności poglądu, że organy pomocowe nie są uprawnione do weryfikowania orzeczenia o niepełnosprawności i niezdolności do samodzielnej egzystencji. W ocenie pełnomocnika Skarżącego samo zaliczenie żony Skarżącego do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji przesądza o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Bezspornie orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z [...] lipca 2021r. potwierdza, że H. S. wymaga szerokiego zakresu opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodzić się więc można ze Skarżącym, że nie jest rolą organu orzekającego o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego kwestionowanie potwierdzonej orzeczeniem konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy drugiej osoby w załatwianiu podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślić jednak należy, że organy pomocowe zachowują kompetencje do ustalenia, czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje rzeczywistą opiekę i pomoc względem osoby niepełnosprawnej i czy z powodu konieczności opieki i pomocy nad osobą niepełnosprawną była zmuszona do zrezygnowania z pracy albo jej nie podejmowania.

Podkreślić należy, czego najwyraźniej nie dostrzega Skarżący, że przesłanką negatywną do przyznania jemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego nie było uznanie przez organy, że H. S. nie wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby lecz ustalenie, że nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Należy zgodzić się z organami, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki stałej i ciągłej, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 02.02.2017 r., I OSK 2729/16, dostępne jw.). Dlatego jedną z przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go, a sprawowaną opieką.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organy zasadnie uznały, że taki związek w tej sprawie nie zachodzi. Nie sposób bowiem uznać, że "sporadyczne" przygotowywanie ubrań i posiłków", okresowe podawanie leków, palenie w piecu, czuwanie nad snem żony, mierzenie jej ciśnienia, czy towarzyszenie przy wizytach lekarskich - przy odpowiedniej organizacji i "logistyce", stoją na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia. Są to normalne czynności dnia codziennego, wykonywane niejednokrotnie nie tylko w stosunku do niepełnosprawnych członków rodziny, lecz także w pełni zdrowych domowników. Podkreślić trzeba też, że to nie tyle rodzaj czy jakość wykonywanych czynności opiekuńczych same w sobie przesądzają o niemożliwości podjęcia pracy zarobkowej bądź konieczności rezygnacji z zatrudnienia, lecz w przeważającej mierze ich zakres i skala. O takim zakresie (skali) czynności opiekuńczych, które uniemożliwiałaby Skarżącemu podjęcie zatrudnienia, nie sposób mówić w niniejszej sprawie, co w istotnej mierze wynika z samych oświadczeń składanych w toku postępowania.

Odnośnie zaś podnoszonej w skardze okoliczności pogorszenia się stanu zdrowia żony Skarżącego to wskazać należy, że nie mogła mieć ona wpływu na ocenę legalności zaskarżonej do decyzji. Po pierwsze wystąpienie u żony Skarżącego kolejnego udaru nie zostało udokumentowane, a nadto Sąd kontroluje legalność działalności organów administracji publicznej na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a zatem ocena stanu zdrowia żony Skarżącego, dokonana już po wydaniu zaskarżona do sądu decyzji, nie mogłaby być brana pod uwagę w niniejszej sprawie. Oczywiście, nie wyklucza to oceny, że sposób i zakres opieki sprawowanej przez Skarżącego na przestrzeni ostatnich miesięcy mógł ulec zmianie, jednakże okoliczność ta nie mogła wpłynąć na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Skarżący, twierdząc że stan zdrowia żony uległ pogorszeniu a w konsekwencji zmianie uległ także konieczny i niezbędny zakres sprawowanej nad nią opieki, może ponownie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy i mając na uwadze wszystkie poczynione wyżej uwagi Sąd zważył, że w zaistniałych okolicznościach Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na stwierdzoną w sprawie przesłankę negatywną w postaci pobierania świadczenia emerytalnego, pomimo świadomości strony, że jest to przesłanka uniemożliwiająca wydanie decyzji pozytywnej. Organy orzekające nie naruszyły przy tym przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który wymagałby eliminacji zaskarżonej decyzji z porządku prawnego. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, nie można zarzucić organom obu instancji, że nie rozpatrzyły całego posiadanego materiału dowodowego, czy też błędnie ustaliły stan faktyczny w sprawie. Organy szczegółowo przedstawiły podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia oraz przytoczyły przepisy, które w sprawie miały zastosowanie.

Konstatując, Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowany art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - co uprawniało go do wydania decyzji o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wskazał - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się też do zarzutów stawianych w odwołaniu. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.