Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 899/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 229.
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy inspektor sądowy Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. W., J. S. i D. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta Ł. odmówił zwrotu nieruchomości, położonej w obrębie [...] Ł., oznaczonej w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako rozliczeniowe działki: nr [...] o pow. [...] ha, w obszarze działki ewidencyjnej nr [...] oraz nr [...] o pow. [...] ha, w obszarze ewidencyjnej działki nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że część wywłaszczonej działki nr [...], oznaczona jako rozliczeniowa działka nr [...] weszła w obszar aktualnej ewidencyjnej działki nr [...], która została oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 z późn. Zm.). Z obecnie obowiązującego art. 229 ustawy, wynika jednoznacznie, że nieruchomości wywłaszczone, jeżeli zostały sprzedane lub oddane w użytkowanie wieczyste, nie podlegają zwrotowi i to niezależnie od tego, czy stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Natomiast pozostała część wnioskowanej do zwrotu działki nr [...], wchodząca w obszar ewidencyjnej działki nr [...], została zabudowana obiektami szkolnymi zgodnie z planem realizacyjnym osiedla mieszkaniowego "[...]" jako integralna część tego osiedla, a zatem została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Od decyzji organu I instancji odwołanie wniósł K. W. działający w swoim imieniu oraz jako pełnomocnik J. S. i D. W., który wskazał, że ww. decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, w tym w szczególności art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia [...] r. oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. W ocenie strony organ I instancji naruszył również art. 78 § 1 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem odwołujących się na działce nr [...] nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, a ponadto została ona bezprawnie oddana aktem notarialnym z [...] r. Rep. A nr [...] w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. S. B. w Ł.. Odwołujący twierdzi, że z dniem [...] r. upłynął okres 7 lat, w którym cel wywłaszczenia powinien zostać zrealizowany. Zastosowanie zatem winien mieć art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i na jego podstawie organ powinien zwrócić nieruchomość na rzecz ówczesnej właścicielki - Z. W.. Burmistrz Miasta Ł. bowiem nie poinformował wówczas poprzedniczki prawnej wnioskodawców o możliwości zwrotu nieruchomości w związku z brakiem realizacji celu wywłaszczenia. Ponadto podniósł, że działka nr [...] do chwili obecnej nie jest w żaden sposób zagospodarowana, na dowód czego w trakcie rozprawy administracyjnej wniósł o przeprowadzenie dowodu z oględzin nieruchomości nr [...] i [...], który przez przewodniczącą został oddalony, z uwagi na treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda decyzją z dnia [...] r., nr [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. po rozpatrzeniu odwołania K. W. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] r., nr [...], w pkt 1) uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie punktu I, dotyczącego odmowy zwrotu części nieruchomości położonej w obrębie [...] Ł., stanowiącej część działki nr [...] ujawnionej w KW [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...], oznaczonej na mapie rozliczenia wywłaszczonych działek, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji jako działka nr [...] o pow. [...] ha i umorzył postępowanie w tej części, jak i w pkt 2) w pozostałej części odnosząc się do punktu II utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że decyzją Naczelnika Miasta i G. Ł. z dnia [...] r. znak: [...] została wywłaszczona na rzecz Państwa za odszkodowaniem między innymi nieruchomość położona w Ł. - P. , oznaczona na planie jako działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiąca własność Z. W.. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia [...] r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wydaną przez Biuro Planowania Przestrzennego w L. z dnia [...] r. znak: [...] na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w Ł..

Była właścicielka Z. W. zmarła, a w wyniku dziedziczenia, spadek po niej nabyli: D. W., K. W., J. T. S. i M. J. S. po [...] cz.

Następnie wnioskiem z dnia [...] r. o zwrot części dawnej działki nr [...], obecnie oznaczonej nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, wystąpił K. W. w swoim imieniu oraz jako pełnomocnik J. S. i D. W.. W uzasadnieniu wniosku stwierdzili, że pomimo upływu 35 lat od wywłaszczenia teren tej działki jest zaniedbany i niezagospodarowany i zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami winny podlegać zwrotowi.

Z dokumentacji zarejestrowanej w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym pod nr [...] wynika, że wnioskowana do zwrotu część nieruchomość, oznaczona jako projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha weszła w skład ewidencyjnej działki nr [...] o pow. 1,2689 ha, a pozostała część oznaczona jako projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha weszła w skład ewidencyjnej działki nr [...] o pow. [...] ha. Ewidencyjna działka nr [...] obecnie stanowi własność G. Ł. w trwałym zarządzie Gimnazjum nr [...] w Ł., a ewidencyjna działka nr [...] stanowi własność G. Ł. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej im. S. B. w Ł..

W dniu [...] r. organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną, podczas której strony zapoznały się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i podtrzymały dotychczasowe stanowisko w sprawie.

K. W. wskazał, że w myśl art. 137 u.g.n. cel nie został zrealizowany, jeżeli nie rozpoczęto prac w przeciągu 7 lat od wywłaszczenia lub pomimo upływu 10 lat cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. W związku z powyższym wniósł o podanie daty rozpoczęcia i zakończenia budowy szkoły, gdyż według jego wiedzy szkoła została oddana do użytku w 1993 r. Prowadząca rozprawę okazała geodezyjny szkic inwentaryzacji powykonawczej przyłącza kanalizacji do istniejącego budynku szkoły z 1988 r. Obecna na rozprawie prezes zarządu Spółdzielni R. D. jak również Burmistrz Ł. wnieśli o oddalenie wniosku o zwrot nieruchomości. Stwierdził, że według jego wiedzy, działka nr [...] zabudowana jest budynkiem szkoły użytkowanej od dnia [...] r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym mapy i wykazu gruntów wywłaszczonych pod budownictwo mieszkaniowe w Ł. osiedle 40-lecia wynika, że podczas prac odnowienia operatu ewidencji gruntów wywłaszczona działka nr [...] została połączona z innymi wywłaszczonymi działkami i oznaczona jako działka nr [...]. Następnie działkę nr [...] podzielono między innymi na działki nr [...] i [...] (mapa podziału i wykaz zmian k. 48-51).

Organ odwoławczy powołując się na art. 136 ust. 3, art. 137 oraz art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazał, jakie przesłanki powinny zaistnieć, aby można było dokonać zwrotu nieruchomości

Wskazał też, że z ustaleń wynika, iż część wywłaszczonej działki nr [...], wchodzącej w obszar ewidencyjnej działki nr [...] od dnia [...] r. do chwili obecnej nie była i nie jest we władaniu Skarbu Państwa bądź Gminy L., lecz była oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. S. B. w Ł.. Wobec tego zastosowanie ma art. 229 ustawy, ponieważ na przedmiotowej działce ustanowione zostało użytkowanie wieczyste, a w księdze wieczystej został dokonany stosowny wpis, który nastąpił w dniu [...] r., tj. przed [...] r. - przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co potwierdzają wpisy, księgach wieczystych. Prawo użytkowania wieczystego trwa do chwili obecnej, co potwierdza aktualny odpis z księgi wieczystej. W związku z powyższym należy stwierdził, że zachodzą przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co stanowi podstawę do umorzenia postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowego.

Organ uznał, że w tej sytuacji zarzut dotyczący niezagospodarowania tej części wywłaszczonej nieruchomości będącej przedmiotem użytkowania wieczystego nie jest zasadny, bowiem stosując ww. przepis, organ prowadzący niniejsze postępowanie nie miał obowiązku badania przesłanek do zwrotu nieruchomości, wynikających z przepisu art. 137 ustawy, choćby te przesłanki były spełnione.

Pozostała zaś część wnioskowanej do zwrotu nieruchomości tj. część wywłaszczonej działki nr [...], wchodząca w obszar aktualnej ewidencyjnej działki nr [...] (w jej skład weszła między innymi działka nr [...]), stanowiącej własność G. Ł., została oddana decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w Ł. z dnia [...] r. znak: [...] w zarząd na rzecz Kuratorium Oświaty i Wychowania w L. na czas nieoznaczony pod budownictwo użyteczności publicznej. Następnie decyzją Wojewody z dnia [...] r. znak: [...] powyższy grunt wraz z budyniem Szkoły Podstawowej nr [...] w Ł. został przekazany na czas nie oznaczony na własności Gminie i M. Ł.. Kolejną decyzją nr [...] Zarząd Miasta w Ł. z dnia [...] r. przekazał w zarząd na czas nieoznaczony na rzecz Szkoły Podstawowej Nr [...] w Ł. nieruchomość gruntową trwale ogrodzoną i zabudowaną budynkiem szkoły podstawowej, położona w Ł. oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m2. Następnie decyzją z dnia [...] r. znak: [...] Burmistrz Ł. oddał Z. Ł. w trwały zarząd nieruchomości gruntowe zabudowane kortami tenisowymi, w tym część działki nr [...].

Z powyższych dokumentów wynika, że teren ten wykorzystany został pod budowę szkoły podstawowej wraz z jej infrastrukturą, która to szkoła jest integralną częścią osiedla mieszkaniowego "[...]" w Ł.. Zakończenie budowy szkoły nastąpiło w 1988 r., co potwierdzają dokumenty: szkic inwentaryzacji powykonawczej przyłączy kanalizacji sanitarnej do budynku szkoły z dnia 190.08.1988 r. oraz wpis w kalendarium Gimnazjum nr [...] im prof. J. S. z dnia [...] r. Jak wykazało postępowanie, wnioskowana do zwrotu część wywłaszczonej nieruchomości tj. projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha, zagospodarowana została pod budynek i otoczenie szkoły podstawowej nr [...] w osiedlu mieszkaniowym [...], co zgodne jest z projektem zagospodarowania terenu O. [...] Jednostka A (k. 5). Oznacza to, że cel wywłaszczenia jakim była budowa osiedla mieszkaniowego [...], został zrealizowany i to w terminie określonym w przepisie art. 137 ust. 1 pkt. 2 u.g.n., bowiem szkoła stanowi infrastrukturę tego osiedla zaplanowaną w dacie wywłaszczenia, co potwierdzają zebrane w sprawie dokumenty.

Wobec ww. ustaleń należy stwierdzić, że projektowana działka nr [...], będąca częścią ewidencyjnej działki nr [...], jako wykorzystana na cel wywłaszczenia, nie może podlegać zwrotowi na rzecz spadkobierców poprzedniej właścicielki.

Poza powyższym należy jednak wskazać, że w świetle cyt. przepisu art. 136 ust. 3 ustawy, z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości winni wystąpić wszyscy spadkobiercy poprzedniego właściciela, bowiem wszyscy oni mają legitymację łączną do wystąpienia z wnioskiem o zwrot. Zatem, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła własność kilku współwłaścicieli, względnie gdy po poprzednim właścicielu pozostało kilku spadkobierców, to zgodnie z powołanym art. 136 ust. 3 ustawy, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musi pochodzić od nich wszystkich. W niniejszej sprawie wniosek o zwrot pochodził od K. W. działającego w swoim imieniu oraz jako pełnomocnik [...] W. i J. S.. Z wnioskiem o zwrot nie wystąpił jednak M. J. W..

Organ wskazał, że wprawdzie w dacie orzekania funkcjonował już w obrocie prawnym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, który orzekł, iż art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 782 ze zm.) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Powyższy art. 136 ust. 3 u.g.n. uznany w części przez TK za niekonstytucyjny nie został do tej pory zmieniony przez ustawodawcę. W momencie więc orzeczenia o niezgodności przedmiotowego przepisu z konstytucją oraz utratą jego mocy obowiązującej z dniem ogłoszenia wyroku, powstała luka prawna, która może być usunięta wyłącznie przez ustawodawcę. W chwili zaś wydania przedmiotowej decyzji ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w przedmiotowym zakresie nie została zmieniona.

Zdaniem Wojewody niemniej jednak brak udziału w niniejszym postępowaniu M. J. W., nie ma istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem organy obu instancji zgodnie stwierdziły, iż wobec zaistnienia przesłanek wynikających z art. 229 u. g. n. w stosunku do rozliczeniowej działki nr [...] oraz braku przesłanek do zwrotu rozliczeniowej działki [...], zawartych przepisach art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n., nie jest możliwe orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela.

K. W., J. T. S., D. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody z dnia [...] r. zaskarżonej decyzji na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 ppsa zarzucili naruszenie prawa materialnego, który miał wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 47 ust. 4 i 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, poprzez ich niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy i w rezultacie pominięcie przez organ II instancji, że na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], o pow. [...] ha nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, a ponadto została ona bezprawnie oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. S. B. w Ł.. Organy I i II instancji w żaden sposób nie pochyliły się nad ustaleniem prawidłowości oddania w użytkowanie wieczyste ww. nieruchomości Spółdzielni oraz nad kwestią zaniechania poinformowania byłej właścicielki nieruchomości (Z. W.) o możliwości jej zwrotu. W ocenie skarżących, organy wydające decyzję powinny rozważyć powyższą kwestię wypowiadając się na temat prawidłowości lub nieprawidłowości w opisanych działaniach Gminy, biorąc jednocześnie pod uwagę aspekt odpowiedzialności odszkodowawczej Gminy;

b) art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 105 § 1 kpa oraz art. 7 kpa, poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem przez organ II instancji, iż w związku z ustanowieniem na nieruchomości nr [...] użytkowania wieczystego, które następnie (w 1992 r.) zostało ujawnione w księdze wieczystej, nie ma możliwości zwrotu nieruchomości oraz zachodzi konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie. Wydając powyższe rozstrzygnięcie organ II instancji błędnie uznał, iż w takiej sytuacji nie ma konieczności badania przesłanek do zwrotu nieruchomości, nawet w sytuacji niezagospodarowania do chwili obecnej ww. nieruchomości. W ocenie skarżącego taka interpretacja jest błędna i nieuzasadniona, gdyż prawo które nie zostało właściwie wykorzystane podlega restytucji, tj. nieruchomość winna zostać zwrócona. Nadto organ, zajmując negatywne stanowisko w zakresie możliwości zwrotu, powinien zasygnalizować odwołującemu (czego nie uczynił) przesłanki jakie warunkują uzyskanie odszkodowania za nieruchomość, która w skutek deliktu popełnionego przez Gminę nie może zostać zwrócona. Nie odniesienie się organu do wskazanej kwestii stoi w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej, obligującą organ do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu obywateli.

2. zarzut naruszenia prawa procesowego, który miał wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 77 § ł kpa i 107 § 1 kpa, poprzez niewyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności pominięcie przez organ II instancji, że działka nr [...] do chwili obecnej nie jest w żaden sposób zagospodarowana i wykorzystywana przez spółdzielnie oraz przez nieodniesienie się w żaden sposób do podnoszonej kwestii zgłoszonych i oddalonych przez organ I instancji wniosków dowodowych skarżącego o przeprowadzenie oględzin z nieruchomości.

Podnosząc powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ II instancji art. 47 ust. 4 i 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia [...] r., podkreślić przede wszystkim należy, że Wojewoda nawet w zdawkowy sposób nie odniósł się do kwestii braku realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomości nr [...], a ponadto nad faktem, że została ona bezprawnie tj. bez powiadomienia Z. W., oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. S. B. w Ł..

Organy, zarówno I jak i II instancji procedujące w niniejszej sprawie, w żaden sposób nie odniosły się do rozważenia kwestii prawidłowości czynności dokonanych przez Gminę [...] r., a polegających na ustanowieniu na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej im. S. B. w Ł. prawa użytkowania wieczystego na działce nr [...]. W związku z brakiem zajęcia w tym zakresie stanowiska przez organ, w dalszym ciągu zasadna pozostaje przedstawiona w odwołaniu od decyzji Starosty [...] argumentacja prawna, oparta na orzecznictwie sądów powszechnych.

Przechodząc do naruszenia przez organ II instancji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 105 § 1 kpa, w ocenie skarżących Wojewoda na gruncie niniejszej sprawy błędnie przyjął, że w związku z ustanowieniem na nieruchomości nr [...] użytkowania wieczystego, które przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami zostało ujawnione w księdze wieczystej - nie ma możliwości zwrotu nieruchomości oraz zachodzi konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie. Wydając powyższe rozstrzygnięcie organ II instancji błędnie uznał, iż w takiej sytuacji nie ma konieczności badania przesłanek do zwrotu nieruchomości, nawet w sytuacji niezagospodarowania do chwili obecnej ww. nieruchomości. W ocenie skarżącego taka interpretacja jest błędna i nieuzasadniona, gdyż prawo które nie zostało właściwie wykorzystane podlega restytucji tj. nieruchomość winna zostać zwrócona.

W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, że położona w Ł. nieruchomość nr [...] nie została w żaden sposób zagospodarowana. Do chwili obecnej, pomimo upływu 36 lat od daty wywłaszczenia, działka ta nie była i nie jest zagospodarowana, zarówno przez żaden podmiot publiczny (Gmina Ł. na której rzecz została wywłaszczona), jak i podmiot prywatny (Spółdzielnia Mieszkaniowa im. S. B. w Ł.). W ocenie skarżących fakt niezagospodarowania powoduje, że nie można zastosować na gruncie niniejszej sprawy art. 299 u.g.n., którego wykładnię należy przeprowadzać w oparciu o kryterium celowościowe i systemowe, zgodnie z którym odebrane i nie spożytkowane (w tym przypadku od kilkudziesięciu lat) prawo - powinno zostać przywrócone. W celu ustalenia faktu niezagospodarowania nieruchomości, organ II instancji miał również obowiązek rozstrzygnąć podnoszoną przez skarżących w odwołaniu kwestię oddalonych wniosków dowodowych K. W. o przeprowadzenie wizji (oględzin) działki [...]. Dokonując błędnej interpretacji (na gruncie zaistniałego w sprawie stanu faktycznego) art. 299 u.g.n., organ naruszył więc również przepisy proceduralne, a mianowicie art. 78 § 1 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa i 107 § 1 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. uchylił pkt 1 decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. dotyczącej odmowy zwrotu części nieruchomości stanowiącej część działki nr [...], w granicach wywłaszczonej działki nr [...], oznaczonej na mapie rozliczenia wywłaszczonych działek, jako działka nr [...] o pow. [...] ha i umorzył postępowanie, w pkt 2 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję (w zakresie pkt 2 decyzji Starosty) dotyczącą odmowy zwrotu części działki nr [...] w granicach wywłaszczonej nieruchomości nr [...], oznaczonej na mapie rozliczenia wywłaszczenia działek, jako działka nr [...] o pow. [...] ha.

W pierwszej kolejności należy zwrócić więc uwagę, czy organ drugiej instancji wydając decyzję nie naruszył art. 138 § 1 pkt. 2 K.p.a.

Oznacza to, że uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji o charakterze kasacyjnym, o której mowa w tym przepisie, podlega ograniczeniu, związanemu z wystąpieniem okoliczności powodujących bezprzedmiotowość postępowania przed organem I instancji. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 K.p.a., to brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego brak możliwości wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (w sposób negatywny lub pozytywny dla strony). Wynikać ona może z przyczyn podmiotowych i przedmiotowych, np. przestało obowiązywać prawo będące podstawą orzekania w danej sprawie, albo przestał istnieć podmiot, którego praw i obowiązków postępowanie dotyczy, lub też w toku postępowania okazało się, że wszczęto je w sprawie niebędącej sprawą z zakresu administracji publicznej. Umorzenie postępowania I instancji oznacza ostateczne zamknięcie sprawy będącej przedmiotem postępowania administracyjnego. Wprawdzie sprawa nie została merytorycznie rozpoznana, to jednak z punktu widzenia proceduralnego sprawa została rozstrzygnięta i zakończona.

Stosownie do treści tego przepisu organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Organ odwoławczy nie ma swobody w wyborze sposobów zakończenia postępowania odwoławczego. Musi on pozostawać w ścisłej korelacji z okolicznościami faktycznymi i prawnymi sprawy. Co prawda przepis art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., inaczej niż przepis art. 138 § 2 k.p.a., nie precyzuje przyczyn umorzenia w postępowaniu odwoławczym postępowania pierwszej instancji, to jednak w doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że umarzając postępowanie organu pierwszej instancji, organ odwoławczy kieruje się przesłankami określonymi w art. 105 § 1 k.p.a. Decyzję o umorzeniu postępowania wydaje się zatem gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części (por. wyrok WSA w Warszawie z 30 września 2010 r., II SA/Wa 948/10; wyrok NSA z 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 17/06).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "u.s.g.".

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.s.g. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Definicję zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia formułuje art. 137 u.s.g.

Jednak zgodnie z art. 229 u.s.g. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Jak wynika z akt sprawy decyzją Naczelnika Miasta i G. Ł. z dnia [...] r. znak: [...] została wywłaszczona na rzecz Państwa za odszkodowaniem nieruchomość położona w Ł. - [...], oznaczona na planie jako działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiąca własność Z. W.. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu realizacyjnego wydaną przez Biuro Planowania Przestrzennego w L. z dnia [...] r. znak: [...] na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]" w Ł..

Była właścicielka Z. W. zmarła, a w wyniku dziedziczenia, spadek po niej nabyli: D. W., K. W., J. T. S. i M. J. S. po [...] cz. Następcy prawni z wyjątkiem M. J. S. wnioskiem z dnia [...] r. wystąpili o zwrot części dawnej działki nr [...], obecnie oznaczonej nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha. W uzasadnieniu wniosku stwierdzili, że pomimo upływu 35 lat od wywłaszczenia teren tej działki jest zaniedbany i niezagospodarowany i zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami winny podlegać zwrotowi.

Po przeprowadzeniu postepowania wyjaśniającego organ ustalił, że wnioskowana do zwrotu jedna z działek, działka nr [...] stanowi własność G. Ł. w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej im. S. B. w Ł. od [...] r. (KW nr [...]).

Ustalenia te nie są kwestionowane.

Mając powyższe na uwadze nie budzi wątpliwości zatem okoliczność, że organy dokonały prawidłowej subsumcji stanu faktycznego, który wyczerpał hipotezę art. 229 u.g.n. Przepis ten wyłącza stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n. i tym samym zwalnia organ od badania, czy w danej sprawie zaistniały, określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. przesłanki zbędności nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1880/11, wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1414/10). Wobec tego okoliczności podnoszone przez skarżących na każdym etapie postępowania odnoszące się do kwestii nie zrealizowania celu wywłaszczenia na powyższej działce, nie mają znaczenia. W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, bowiem dopiero po ustaleniu, że nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania, z uwagi m.in. na spełnienie przesłanek z art. 229 u.g.n. następuje dokonywanie ustaleń co do celu wywłaszczenia i badanie przesłanki zbędności.

Jak wynika z art. 229 u.g.n. ważne jest, aby prawo użytkowania wieczystego powstało na rzecz innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Prawo takie powinna mieć osoba trzecia. Spełnienie łącznie tej przesłanki podmiotowej, jak i obu warunków o charakterze przedmiotowym zastrzeżonych w art. 229 u.g.n., tj. ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na wnioskowanej do zwrotu nieruchomości na rzecz osoby trzeciej i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed dniem [...] r., wyłączyło możliwość ubiegania się przez skarżących o zwrot wnioskowanej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. W niniejszej sprawie wpis tego prawa do księgi wieczystej nastąpił w dniu [...] r. Poza tym prawo użytkowania wieczystego trwa do chwili obecnej, co potwierdza aktualny w odpis z księgi wieczystej (KW Nr [...]). W takiej sytuacji nie jest pozbawione podstaw prawnych stanowisko organu odwoławczego o umorzeniu postępowania w tym zakresie w trybie art. 105 § 1 K.p.a.

W omawianym przypadku art. 229 u.g.n. – o czym była mowa - wyklucza stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n, uprawniającego do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie ma więc podstawy do orzekania co do zasadności zgłoszonego roszczenia.

W orzecznictwie wskazuje się, że w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. Ze względu zatem na wskazany charakter omawianego orzeczenia, w razie jego podjęcia, wykluczone jest wydanie decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej.

Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że w tym zakresie, nawet w razie uznawania uprawnienia do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości za roszczenie cywilnoprawne, wyłącznie właściwa jest droga postępowania przed organami administracji publicznej (art. 2 § 3 k.p.c.), nie jest natomiast wykluczone dochodzenie przez poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego od Skarbu Państwa lub gminy na zasadach ogólnych, tj. przed sądem powszechnym (art. 2 § 1 k.p.c.), naprawienia szkody wynikłej wskutek zbycia wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem obowiązków wynikających z art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (wyrok SN z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV CSK 240/14, lex nr 1665743).

Odnosząc się do drugiej działki będącej przedmiotem wniosku o zwrot, należy wskazać, że działka ta o nr [...] o powierzchni [...] ha wchodząca aktualnie w obszar działki nr [...] o powierzchni [...] m2, została wykorzystana pod budowę szkoły podstawowej wraz z jej infrastrukturą, która to szkoła stanowi integralną część osiedla mieszkaniowego "[...]" w Ł.. Jak wynika z akt sprawy zakończenie budowy szkoły nastąpiło 1988 r. Powyższe wskazuje, że w zakresie tej działki cel wywłaszczenia został zrealizowany i to w terminie określonym w art. 137 ust. 1 pkt 2 u.s.g., bowiem szkoła stanowi infrastrukturę tego osiedla zaplanowana w dacie wywłaszczenia. W związku z tym druga działka, której zwrotu domagają się skarżący, także nie może zostać zwrócona spadkobiercom poprzedniej właścicielki.

Skarżący podnosił, iż organ powinien "zasygnalizować stronie odwołującej, czego nie uczynił przesłanki jakie warunkują uzyskanie odszkodowania za nieruchomość, która w skutek deliktu popełnionego przez Gminę nie może zostać zwrócona". Odnosząc się do tej kwestii należy wskazać, iż w myśl przepisu art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednak z tego przepisu nie można wywodzić obowiązku informowania właścicieli nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa lub gminę o przysługującym im roszczeniu odszkodowawczym.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), oddalił skargę jako niezasadną.