Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SO/Ol 3/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-07-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w Rep. SO
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1,  art. 258 par. 2 pkt 7.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 24 czerwca 2011 r. skarżący I. Ż. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku I. Ż. podał, iż jest emerytem i posiada na wychowaniu niepełnosprawnego syna, cierpiącego na porażenie mózgowe, który wymaga ciągłego leczenia i rehabilitacji. Wydatki z tym związane wynoszą około 400-500 zł miesięcznie. Żona wnioskodawcy nie pracuje, opiekuje się synem. Uzyskuje pomoc w postaci świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto sam skarżący posiada orzeczenie o niepełnosprawności z powodu nadciśnienia oraz choroby kręgosłupa i na zakup swoich lekarstw wydaje około 100 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą natomiast około 800 zł miesięcznie. Ponadto wymaga rehabilitacji, której koszt może kształtować się w granicach od 2.000 zł do 3.000 zł rocznie. Podniósł, iż koszty turnusów rehabilitacyjnych zalecanych przez lekarzy są wysokie, zaś najtańsze dla syna wynoszą około 2.000 zł, zaś dla niego około 1.000 zł. Nadto koniecznym kosztem jest także zakup sprzętu rehabilitacyjnego, którego koszty kształtują się w tysiącach złotych. Wyjaśnił, iż w celu zamiany mieszkania zaciągnął w kwietniu 2011 r. pożyczkę na kwotę 15.000 zł. Do spłaty pozostała mu kwota 11.000 zł. Termin spłaty nie został ustalony, przy czym zaznaczył, iż jest pilny i "obowiązujący". W ocenie wnioskodawcy poniesienie kosztów sądowych przy uzyskiwanym dochodzie rodziny równoważne byłoby z pozbawieniem jego i jego rodziny środków do życia a ponadto wymagałoby zaciągnięcia dodatkowej pożyczki, której spłacenie byłoby zdaniem strony niemożliwe. Podkreślił, iż w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy zostanie pozbawiony możliwości dochodzenia swoich "racji" przed sądem. Skarżący oświadczył, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i synem, zaś majątek stanowi mieszkanie "współwłasnościowe" o pow. ok. 57m2. Jego miesięczny dochód brutto z tytułu emerytury wynosi 1.263,85 zł, a syn otrzymuje rentę socjalną w wysokości 540,62 zł miesięcznie. Do wniosku załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności A. Ż., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności I.Ż., decyzję o wysokości renty socjalnej przyznanej A. Ż., pismo z Biura Emerytalnego z dnia 21.04.2011 r. w sprawie wysokości renty po jednorazowym potrąceniu w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym oraz decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie przyznania I. Ż. świadczenia pielęgnacyjnego na syna, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem w kwocie 520 zł, oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł.

Następnie wnioskodawca został zobowiązany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., do przedłożenia w terminie 7 dni: odpisu orzeczenia, które zamierza skarżyć; oświadczenia, dotyczącego poniesionych w br. wydatków na rehabilitację przez skarżącego i jego syna wraz z odpisem dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych wydatków; wyjaśnień, w zakresie zaciągniętej pożyczki w kwietniu 2011 r. w kwocie 15.000 zł; oświadczenia, wskazującego wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez skarżącego i jego żonę na spłatę zaciągniętej pożyczki; wyjaśnień, dotyczących wykazanych w formularzu wniosku PPF kosztów utrzymania mieszkania "ok. 800 zł" oraz ewentualne wykazanie innych stałych kosztów utrzymania; pisemnego oświadczenia, w kwestii korzystania ze świadczeń socjalnych; wyjaśnień, w kwestii posiadania nieruchomości rolnej czy działki rekreacyjnej; wyjaśnień, z jakiego tytułu, w dniu 21 kwietnia 2011 r. i w dniu 30 maja 2011 r., na rachunek bankowy żony skarżącego wpłynęła kwota 5.000 zł i 2.000 zł (tytuł w przelewie: "rata za działkę rekreacyjną").

W wykonaniu wezwania skarżący oświadczył, iż nie przedłoży odpisu orzeczenia, które zamierza skarżyć gdyż go nie posiada. Wskazał, także, że na rehabilitację i leczenie w br. wydatkował 2.400 zł, przy czym nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających te wydatki. Oświadczył także, że nie opłacił podatku od zaciągniętej pożyczki. Termin zaś spłaty nie został bliżej ustalony, możliwości prolongaty także nie ustalono. Stwierdził, iż uzgodnił z pożyczkodawcą, iż dług będzie systematycznie spłacany w miarę zgromadzonych środków. Aktualnie do spłaty pozostaje kwota 10.000 zł. Pozyskane środki pieniężne zostały przeznaczone na remont mieszkania. Na obecną chwilę nie posiada zgromadzonych środków na dalszą spłatę pożyczki.

Wyjaśnił także, że wykazane koszty utrzymania mieszkania – około 800 zł obejmują tylko opłaty za mieszkanie typu: czynsz, opłatę za wodę, energię elektryczną, gaz i telewizję, itp. Natomiast innym "składnikiem" są wydatki na zakup żywności, odzieży itp.

Odpowiadając na wezwanie wnioskodawca oświadczył także, iż nie posiadał nigdy nieruchomości rolnej jak i działki rekreacyjnej. Co do kwestii uzyskiwanych wpłat w łącznej kwocie 7.000 zł wyjaśnił, iż otrzymał zwrot kosztów zagospodarowania ogródka jaki użytkowali jako członkowie Polskiego Związku Działkowców. Koszty zostały im zwrócone w całości przez nowego użytkownika i zostały przeznaczone na częściową spłatę długu.

Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje:

Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy.

Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 7 lipca 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932).

Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 7 lipca 2011 r. nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca nie nadesłał bowiem wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji należało uznać, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Natomiast zgromadzone informacje odnośnie aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej nie dają podstaw do stwierdzenia, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ciężar dowodu w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który wnosi o udzielenie mu uprawnienia w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tym zakresie wnioskodawca żąda, aby całe koszty postępowania poniósł wyłącznie Skarb Państwa, a zatem pośrednio ogół obywateli. W takiej sytuacji wnioskodawca winien w sposób obiektywny wykazać swoją sytuację materialną i życiową. Subiektywne poczucie wnioskodawcy, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Przekonanie to wnioskodawca winien poprzeć stosownymi oświadczeniami, czy też dokumentami, które mogłyby uwiarygodnić aktualną sytuację życiową i materialną wnioskodawcy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne.

Dlatego też w ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie wysokości jego miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W złożonym formularzu skarżący podał jedynie, że z tytułu utrzymania mieszkania ponosi wydatki w kwocie ok. 800 zł nie określił natomiast wysokości innych kosztów takich jak m.in. zakup żywności, odzieży. Należy przy tym stwierdzić, iż z przedłożonego wyciągu bankowego z rachunku I. Ż. wynika, że w miesiącu czerwcu z tytułu opłat za użytkowanie mieszkania poniosła wydatki w łącznej kwocie 694 zł ( przy czy nie poniosła opłaty z tytułu zużycia gazu).

Dodatkowo poprzez nie złożenie odpowiednich dokumentów (rachunków, faktur, paragonów itp.) nie uwiarygodnił ponoszenia wykazywanych przez siebie wydatków na rehabilitację i leczenie. Podkreślić przy tym należy, że referendarzowi sądowemu wiadomo z urzędu, iż jest to kolejny wniosek I. Ż. o przyznanie prawa pomocy, w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w którym jest wzywany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do złożenia wyjaśnień m.in. w kwestii wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie i rehabilitację i leczenie, tym samym należy uznać, iż składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca mógł się liczyć z koniecznością uwiarygodnienia swoich twierdzeń w kwestii ponoszonych wydatków poprzez przedstawienie odpowiednich dokumentów. W sytuacji zatem braku informacji na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania (oprócz kosztów utrzymania mieszkania) brak jest możliwości m.in. dokonania oceny rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy tym samym stwierdzenia, czy skarżący spełnia przesłanki ustawowe do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić przy tym należy, że możliwości finansowe strony referendarz sądowy może ocenić, wyłącznie na podstawie rzetelnie przedstawionych informacji zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków, w miarę możliwości popartymi odpisami dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów. W przedmiotowej sprawie należy także stwierdzić, iż we formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem, przy czym określając dochody wykazał wyłącznie swój dochód uzyskiwany z emerytury w wysokości 1.263,85 zł oraz dochód syna z tytułu renty socjalnej w kwocie 540,62 zł. Przy czym zauważyć należy, że z wyciągu rachunku bankowego dołączonego do wniosku z dnia 24.06.2011 r. oraz z pisma Biura Emerytalnego wynika, że z tytułu świadczenia emerytalnego uzyskuje dochód w wysokości 1.663,58 zł, Natomiast w miesiącu maju 2011 r. jednorazowo potrącono wnioskodawcy kwotę 399,73 zł w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Nadto z odpisów dołączonych do wniosku dokumentów wynika, iż żona wnioskodawcy uzyskuje dochód w kwocie 673 zł z tytułu świadczeń z MOPS. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 2877,20 zł miesięcznie. Nadto z przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych żony I. Ż. i strony wynikało, że w okresie od kwietnia do maja 2011 r. strona uzyskała dochód w wysokości 7.000 zł z tytułu jak wyjaśniła, "zwrotu kosztów zagospodarowania ogródka działkowego". Powyższe w ocenie referendarza świadczy, iż skarżący z tytułu uzyskiwanych dochodów jest w stanie wygospodarować niezbędne środki pieniężne na opłacenie kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż po opłaceniu stałych kosztów utrzymania mieszkania ok. 800 zł (wydatki te potwierdza wyciąg z rachunku bankowego), w związku z nie potwierdzeniem pozostałych wykazywanych wydatków, na utrzymanie trzyosobowej rodzinie pozostaje kwota ok. 2.000 zł. Zauważyć przy tym należy, że jest to stały pewny dochód wnioskodawcy. Dodatkowo należy stwierdzić, iż z analizy wyciągu z rachunku bankowego strony wynikało, iż w dniu 06.06.2011 r. uzyskał dochód z tytułu emerytury w kwocie 1.663,58 zł, nadto w dniu 02.06.2011 r. uzyskał dochód z tytułu świadczenia socjalnego w kwocie 500 zł, nadto w dniu 09.06.2011 r. otrzymał zwroty z tytułu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 183,61 zł. Powyższe wskazuje, iż w okresie od 01.06.2011 do 22.06.2011 r. na konto wyłącznie wnioskodawcy wpłynęły środki pieniężne w łącznej kwocie 2357,19 zł. Ponadto z analizy przedstawionych rachunków bankowych wynikało, iż skarżący na dzień 22.06.2011 r. posiadał kwotę 500,32 zł, natomiast żona wnioskodawcy na dzień 24.06.2011 r. posiadała środki pieniężne w kwocie 1.054,76 zł. Powyższe wskazuje, iż wnioskodawca posiada zdolności do zgromadzenia środków pieniężnych na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych. Należy przy tym stwierdzić, iż oceny tej nie zmienia fakt posiadania zobowiązań z tytułu zaciągniętej pożyczki. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Natomiast fakt, iż w okresie od kwietnia do lipca br. z tytułu zaciągniętej pożyczki jak oświadczył spłacił już dług w kwocie 5.000 zł, w ocenie referendarza sądowego potwierdza tylko pogląd, iż skarżący jest w stanie zgromadzić odpowiednie środki finansowe także na niezbędne koszty sądowe.

Na marginesie powyższych rozważań zaznaczyć należy, że w formularzu wniosku oświadczył, iż ma zobowiązanie z tytułu pożyczki w kwocie 11.000 zł, natomiast w złożonym oświadczeniu na wezwanie wskazał, iż dług z tego tytułu wynosi 10.000 zł. Przy czym skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt zaciągnięcia pożyczki.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, czym uniemożliwił ocenę, czy faktycznie nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Natomiast przedstawione oświadczenie jaki i dokumenty wskazują, że posiada możliwości finansowe na sfinansowanie ewentualnych kosztów postępowania.

Uznając zatem, iż w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji