Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 84/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8b ust. 3 pkt 4, art. 34a pkt 3
journal: Dz.U. 2014 poz 455
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2017 r. sprawy ze skargi P. w C. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niedopełnienie stosowania środka bezpieczeństwa finansowego oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniach od [...] do [...] marca 2015 r. Generalny Inspektor Informacji Finansowej, na podstawie art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2016 r., poz. 299), przeprowadził kontrolę obejmująca przestrzeganie przepisów ww. ustawy przez Bank w [...]. Kontrolą objęto okres od dnia [...] stycznia 2010 r. do [...] lutego 2015 r.

Ustalenia dotyczące kontrolowanej instytucji obowiązanej, w tym stwierdzone nieprawidłowości wraz ze wskazaniem zaleceń pokontrolnych, zostały przedstawione w protokole z dnia [...] maja 2015 r. nr [...].

Z ustaleń pokontrolnych wynika, że Bank w [...] nie stosował środka bezpieczeństwa finansowego wskazanego w art. 8b ust. 3 pkt 4 o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Do ustaleń dotyczących stwierdzonej nieprawidłowości, Bank nie wniósł zastrzeżeń. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. Generalny Inspektor Informacji Finansowej wszczął postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] Generalny Inspektor Informacji Finansowej na podstawie art. 104 i art.105 kpa, w związku z art. 34c ust. 5 oraz art. 8b ust. 3 pkt 4, art. 34a pkt 3, art. 34c ust. 1 i 2 i art. 21 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu:

1. nałożył na Bank w [...] karę pieniężną w kwocie 150.000 złotych za niedopełnienie obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy, w stosunku do 21 klientów Banku, z tym, że:

- w stosunku do 6 klientów, z pośród wyżej wymienionych, zastosowano część środka bezpieczeństwa finansowego opisanego w art.8b ust. 3 pkt 4 ustawy tj. monitorowano stosunki gospodarcze,

- w stosunku do 1 klienta, z pośród wyżej wymienionych, zastosowano część środka bezpieczeństwa finansowego opisanego w art.8b ust. 3 pkt 4 ustawy tj. poznano źródło pochodzenia środków finansowych klienta;

2. umorzył postępowanie w części dotyczącej niedopełnienia obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w stosunku do 3 klientów Banku tj. Pana M. T. - modulo [...], Pana T. M. - modulo [...] oraz Pana K. P. - modulo [...].

Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. Bank w [...] złożył odwołanie od ww. decyzji, wnosząc o:

1. zmianę decyzji w zaskarżonej części i uznanie, że odwołujący dopełnił obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w stosunku do 21 klientów, ewentualnie

2. zmianę decyzji w zaskarżonej części i uchylenie lub obniżenie nałożonej na odwołującego kary pieniężnej do wartości minimalnej do 1 zł, ewentualnie

3. uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji,

4. przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci rachunku zysków i strat obejmującego rok 2015 na okoliczność możliwości finansowych Banku i jego trudnej sytuacji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie art. 34a pkt 3 ustawy przez błędne uznanie, iż Bank w [...] nie dopełnił obowiązku stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy,

2. naruszenie art. 34c ust. 1 ustawy przez nałożenie kary pieniężnej w wysokości 150.000,00 zł i nieuwzględnienie aktualnej sytuacji Banku , a w tym brak odniesienia się do wyniku finansowego za lata 2013 - 2014, braku uprzedniego ukarania Banku, sposobu wywiązywania się z nałożonych obowiązków, gotowość do współpracy w toku kontroli, co skutkuje błędną oceną możliwości finansowych Banku,

3. naruszenie art. 7, art. 80, art. 77 § 1 Kpa przez przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego i wyjaśnień, a także nie ustalenie przez GIIF istotnych okoliczności podlegających uwzględnieniu przy wymiarze kary, w tym zaniechanie ustalenia wyniku finansowego za 2015 r. i aktualnej sytuacji Banku, nie uwzględnienie dotychczasowej działalności Banku.

Organ odwoławczy - Minister Rozwoju i Finansów, po wnikliwym przeanalizowaniu akt sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa postanowił uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy, kierując się okolicznościami, o których mowa poniżej. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. W wyroku z 22 marca 1996 r. SA/Wr 1996/95 NSA podkreślił: "Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji"

Minister Rozwoju i Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, w związku z art. 34c ust. 5 oraz art. 8b ust. 3 pkt 4, art. 34a pkt 3, art. 34c ust. 1 i 2, w związku z art. 34c ust. 6 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, po rozpatrzeniu odwołania uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktu 1 i nałożył karę pieniężną w wysokości 100.000 złotych za niedopełnienie obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił że organ I instancji nieprawidłowo ocenił możliwości finansowe instytucji obowiązanej oraz nieprawidłowo odniósł się do ustalenia zakresu naruszenia, o których mowa w art. 34c ust. 2 ustawy, zgodnie z którym ustalając wysokość kary pieniężnej, Wskazał, że Generalny Inspektor uwzględnia rodzaj i zakres naruszenia, dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] o przekazanie informacji określających wysokość kwoty osiągniętego dochodu po opodatkowaniu za rok podatkowy 2013 i 2014 oraz 2015 przez Bank w [...]. W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w [...] przekazał informacje dotyczące lat 2013 i 2014. Z uwagi na brak informacji z 2015 r. organ I instancji w zaskarżonej decyzji posiłkował się dokonując oceny możliwości finansowych Strony informacjami z lat 2013 i 2014. W uznaniu Ministra Finansów na dzień wydania decyzji przez Generalnego Inspektora możliwe było odniesienie się do zaktualizowanej informacji z Urzędu Skarbowego w zakresie możliwości finansowych strony. W tym celu Minister Finansów wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z prośbą o przekazanie informacji określającej wysokość dochodu po opodatkowaniu lub straty wykazanej za rok 2015. W odpowiedzi na niniejsze Naczelnik [...] Skarbowego w [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. a następnie pismem uzupełniającym z dnia [...] września 2016 r. poinformował, że podatnik Bank w [...] w deklaracji CIT-8 za 2015 r. wykazał znaczący dochód w wysokości 9.725.255,12 zł oraz podatek należny w wysokości 1.847.703,45 zł. Jednocześnie w odwołaniu od decyzji, że w roku 2015 Bank odnotował stratę w wysokości 15.995.190,03 zł, aktualna sytuacja finansowa wykazuje wynik na dzień [...] czerwca 2016 r. w kwocie -4.059.892,75 zł.

W związku z wyraźną rozbieżnością w określeniu dochodu strony, Minister Finansów wystąpił do Komisji Nadzoru Finansowego o udzielenie informacji dotyczącej aktualnej sytuacji finansowej Banku.

W odpowiedzi Komisja poinformowała, że wynik finansowy netto Banku na dzień [...] grudnia 2015 r. wyniósł (-) 15 995 zł., a na dzień [...] czerwca 2016 r. (-)4059 (w tys. zł.) Ponadto Bank jest objęty programem postępowania naprawczego, który został zaakceptowany przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu [...] lutego 2016 r. W związku z tym decyzją z dnia [...] marca 2016 r. KNF powołała kuratora nadzorującego wykonanie przez Bank programu postępowania naprawczego.

Zdaniem organu odwoławczego, powyższe dowodzi, że sytuacja finansowa Banku rzeczywiście jest trudna, w związku z czym ocena dokonana przez organ I instancji była nieadekwatna do faktycznej sytuacji strony postępowania, a tym samym za wysoka. Ponadto, zgodnie z ustalonym stanem faktycznym w protokole pokontrolnym kontrolerzy poddali badaniu 24 klientów na okoliczność prawidłowości stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, o których mowa w art. 8b ust. 3 ustawy, tj.

1) identyfikacji klienta i weryfikacji jego tożsamości na podstawie dokumentów lub informacji publicznie dostępnych;

2) podejmowaniu czynności, z zachowaniem należytej staranności, w celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i stosowaniu uzależnionych od oceny ryzyka odpowiednich środków weryfikacji jego tożsamości w celu uzyskania przez instytucję obowiązaną danych dotyczących tożsamości beneficjenta rzeczywistego, w tym ustalaniu struktury własności i zależności klienta;

3) uzyskiwaniu informacji dotyczących celu i zamierzonego przez klienta charakteru stosunków gospodarczych;

4) bieżącym monitorowaniu stosunków gospodarczych z klientem, w tym badaniu przeprowadzanych transakcji w celu zapewnienia, ze przeprowadzane transakcje są zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i profilu jego działalności oraz z ryzykiem, a także, w miarę możliwości, badaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych oraz bieżącym aktualizowaniu posiadanych dokumentów i informacji. W protokole pokontrolnym zapisano, iż Bank nie zastosował wobec klientów objętych badaniem środka bezpieczeństwa, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy. Następnie w decyzji organ I instancji podtrzymał powyższy zarzut już tylko wobec 21 klientów, jednocześnie ocenił, że naruszenie stanowi 87,5 % badanej próby. Organ odwoławczy nie zgadza się z powyższym z uwagi na brak prawidłowego odniesienia w zastosowanym wyliczeniu. Jeżeli bowiem próbie poddano 24 teczek klientów pod kątem stosowania wobec każdego z nich czterech środków bezpieczeństwa finansowego, w wyniku czego finalnie zdiagnozowano brak zastosowania jednego z czterech środków bezpieczeństwa finansowego, wskazanego w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy wobec 21 klientów, zatem podane przez Organ I instancji wyliczenie odnosi się nie do próby poddanej badaniu podczas kontroli ale w odniesieniu do jednego z czterech środków bezpieczeństwa finansowego, wymienionych w art. 8b ust. 3 ustawy, który strona miała obowiązek zastosować wobec 21 klientów. Nieprawidłowym jest zatem posłużenie się przez organ I instancji wyliczeniem procentowym w wysokości 87,5 % i odniesieniem do badanej próby, ponieważ badana próba nie odnosiła się tylko do środka bezpieczeństwa finansowego w stosunku do realizacji, którego stwierdzono nieprawidłowości.

W ocenie Ministra Rozwoju i Finansów, pomimo powyższych nieprawidłowości, zasadne było nałożenie kary pieniężnej z tytułu niedopełnienia środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w przypadku 21 z 24 poddanych próbie klientów Spółki.

Organ odwoławczy nie podzielił pozostałych zarzutów przedstawionych w odwołaniu i analizując stan faktyczny przedstawiony zarówno w protokole pokontrolnym jak i w decyzji organu I instancji uznał jako zasadną i prawidłową ocenę dokonaną w odniesieniu do 21 klientów poddanych badaniu - wyłączając trzy przypadki, w których Bank był zwolniony z realizacji przedmiotowego obowiązku ze względu na brak zaistnienia przesłanek, o których traktuje art. 8b ust. 4 ustawy. podkreślił, że przepis statuujący obowiązek bieżącego monitorowania stosunków gospodarczych z klientem jest przepisem rozbudowanym i nakłada na instytucję obowiązaną obowiązek stosowania wobec swoich klientów środka bezpieczeństwa finansowego polegającego na:

- bieżącym monitorowaniu stosunków gospodarczych z klientem, w tym badaniu przeprowadzanych transakcji w celu zapewnienia, że przeprowadzane transakcje są zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i profilu jego działalności oraz z ryzykiem,

- w miarę możliwości, badaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych oraz

- bieżącym aktualizowaniu posiadanych dokumentów i informacji.

Ustawodawca formułując tak obszerny przepis miał na celu wyczerpujące i precyzyjne zdefiniowanie zawartego w nim obowiązku, tak aby najdokładniej jak jest to możliwe w przepisie zobrazować instytucji na czym polega dany obowiązek. Użyte w treści przepisu sformułowanie "w miarę możliwości" nie oznacza, że instytucja dowolnie może decydować o realizacji bądź nie części obowiązku, do której określenie zastosowano. Przeciwnie, instytucja powinna stworzyć taką możliwość. W przypadku Banku sytuacja wydaje się być jasno określona, ponieważ stworzono możliwość do wypełnienia niniejszego obowiązku poprzez wprowadzenie formularza klienta indywidualnego (zał. Nr 8a do Procedury), w którym jest dedykowane miejsce na wskazanie informacji o "deklarowanych źródłach wpływów na rachunek". Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy dowodzi, że instytucja skutecznie potrafiła taki formularz wypełnić w odniesieniu do klienta o nr modulo [...]. Minister Rozwoju i Finansów nie znajduje podstaw, dla których nie było możliwe odebranie takiego oświadczenia od pozostałych klientów poddanych próbie kontrolnej. Organ podkreślił, że pranie pieniędzy jest działaniem, które zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 9 ustawy polega między innymi na ukryciu lub zatajeniu źródła pochodzenia wartości majątkowych, które faktycznie pochodzą z działalności o charakterze przestępczym lub udziału w takiej działalności. Brak podjęcia próby w zbadaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych klienta ułatwia ukrycie przez niego środków. Zamysł ustawy jest zupełnie przeciwny, u jej podstaw leży dążenie do zwiększenia przejrzystości systemu finansowego w związku z czym nałożone obowiązki cechują się wielopłaszczyznowością. Obowiązek będący przedmiotem niniejszego postępowania należy właśnie do tego typu obowiązków i polega na wielopłaszczyznowym badaniu stosunków gospodarczych w wymieniony w przepisie sposób, również poprzez zbadanie źródła pochodzenia wartości majątkowych. Twierdzenie negujące niniejszą interpretację przepisu nie może zostać uznane za prawidłowe w kontekście celu jaki ma spełniać ustawa.

Jednocześnie, Bank określił w obowiązującej, w okresie objętym kontrolą, procedurze wewnętrznej, że pozyskuje informacje o źródle pochodzenia wartości majątkowych podczas nawiązywania relacji z klientem co uwidacznia poprzez wypełnienie formularza klienta instytucjonalnego lub indywidualnego, przechowywanego w dokumentacji Banku. Wymienione formularze przedłożono tylko dla dwóch klientów o numerach modulo [...] – T. B. i [...] – J. L., z tym że w przypadku klienta J. T. dołączony formularz nie zawierał informacji o "deklarowanych źródłach wpływu na rachunek". Dokumentacja pozostałych klientów nie zawierała takiego formularza, w związku z czym należy stwierdzić, że Bank nie zbadał źródeł pochodzenia wartości majątkowych w stosunku do 21 klientów z 24 poddanych badaniu.

Minister Rozwoju i Finansów za zasadne uznał umorzenie przez organ I instancji postępowania w części dotyczącej niedopełnienia obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w stosunku do 3 klientów Banku tj. Pana M.T. - modulo [...], Pana T. O. - modulo [...] oraz Pana K. P. - modulo [...] ze względu na brak podstaw do zastosowania wskazanego obowiązku. Wymienieni klienci nie przeprowadzali transakcji oraz nie podpisali z Bankiem umowy zatem nie został spełniony warunek określony w art. 8b ust. 4 ustawy, wskazujący sytuacje, w których występuje obligatoryjność stosowania środków bezpieczeństwa finansowego.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że Bank w [...] nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w przypadku 21 z 24 poddanych próbie klientów Banku, co w myśl art. 34a pkt 3 ustawy podlega karze pieniężnej.

Na powyższą decyzję Bank w [...]. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej:

1. naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, tj. art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, polegającą na przyjęciu, że skarżący nie dopełnił obowiązku stosowania środków bezpieczeństwa określonych w tym przepisie,

2. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, polegającą na przyjęciu, że skarżący miał obowiązek badania źródła pochodzenia wartości majątkowych wobec nieistnienia jakichkolwiek wytycznych ustawodawcy w tym zakresie,

3. naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 34 a pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu przez błędne uznanie, iż Bank w [...] nie dopełnił obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 w/w ustawy,

4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 34c ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, poprzez określenie kary pieniężnej nieadekwatnej do dotychczasowej działalności Skarżącego, a przede wszystkim rodzaju i zakresu stwierdzonych naruszeń, a także nieadekwatnej do zaistniałej trudnej sytuacji finansowej skarżącego, o której wiadomo ze źródeł powszechnie dostępnych,

5. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz jego błędną ocenę, mającą istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie prowadzącą do błędów w ustaleniach faktycznych w zakresie uznania, że Skarżący nie dopełnił obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego określonego w art. 8b ust. 3 pkt ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu,

6. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie wszechstronnego rozważenia w sprawie materiału dowodowego z pominięciem istotnej okoliczności faktycznej mającej wpływ na wysokość kary pieniężnej, a mianowicie okoliczności zastosowania się przez skarżącą do wszystkich zaleceń pokontrolnych, co winno skutkować miarkowaniem wysokości nałożonej kary,

7. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak wystarczającego wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ II instancji przy nałożeniu kary pieniężnej oraz poprzez niedostateczne uzasadnienie decyzji organu dotyczące wysokości wymierzonej kary, jak również określenia "relacji" kary do poszczególnych "uchybień", które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkowały tylko częściowym uchyleniem decyzji Generalnego Inspektora Informacji Finansowego nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz nałożeniem kary pieniężnej w wysokości 100.000 złotych za niedopełnienie obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy.

Mając powyższe zarzuty na uwadze strona skarżąca wniosła o:

1. zmianę decyzji i uznanie, że dopełniła obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu w stosunku do 21 klientów,

ewentualnie

2. zmianę decyzji i uchylenie lub obniżenie nałożonej kary pieniężnej do wartości minimalnej do 1 zł,

3. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Generalnego Inspektora Informacji Finansowego z dnia [...] czerwca 2016 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Ponadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi tj. informacji odnośnie obniżenia obliga salda kredytowego oraz wysokości straty, a także wydruki ze stron internetowych odnośnie zaistniałej sytuacji Banku na potwierdzenie przytoczonych w skardze argumentów, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła i szczegółowo uzasadniła podnoszone zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (p. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga jest niezasadna.

Z akt sprawy wynika, że ustalenia dotyczące kontrolowanej instytucji obowiązanej, w tym stwierdzone nieprawidłowości wraz ze wskazaniem zaleceń pokontrolnych, zostały przedstawione w protokole z dnia [...] maja 2015 r. nr [...]. Z ustaleń pokontrolnych wynika, że Bank w [...] nie stosował środka bezpieczeństwa finansowego wskazanego w art. 8b ust. 3 pkt 4 o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Do ustaleń dotyczących stwierdzonej nieprawidłowości, Bank nie wniósł zastrzeżeń.

Trzeba podkreślić, że zaskarżona decyzja była orzeczeniem reformatoryjnym, co oznacza, że organ odwoławczy ponownie przeanalizował sprawę we wszystkich jej aspektach. Minister Rozwoju i Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, w związku z art. 34c ust. 5 oraz art. 8b ust. 3 pkt 4, art. 34a pkt 3, art. 34c ust. 1 i 2, w związku z art. 34c ust. 6 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, po rozpatrzeniu odwołania uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktu 1 i nałożył karę pieniężną w wysokości 100.000 złotych za niedopełnienie obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy zasadnie przyjął, że organ I instancji nieprawidłowo ocenił możliwości finansowe instytucji obowiązanej oraz nieprawidłowo odniósł się do ustalenia zakresu naruszenia, o których mowa w art. 34c ust. 2 ustawy, zgodnie z którym ustalając wysokość kary pieniężnej, organ uwzględnia rodzaj i zakres naruszenia, dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe. Sąd zgadza się ze stanowiskiem Ministra Finansów, iż na dzień wydania decyzji przez Generalnego Inspektora możliwe było odniesienie się do zaktualizowanej informacji z Urzędu Skarbowego w zakresie możliwości finansowych strony. W tym celu Minister Finansów wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego o przekazanie informacji określającej wysokość dochodu po opodatkowaniu lub straty wykazanej za rok 2015. W odpowiedzi na niniejsze Naczelnik [...] Skarbowego w [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. a następnie pismem uzupełniającym z dnia [...] września 2016 r. poinformował, że podatnik Bank w [...] w deklaracji CIT-8 za 2015 r. wykazał znaczący dochód w wysokości 9.725.255,12 zł oraz podatek należny w wysokości 1.847.703,45 zł. Jednocześnie w odwołaniu od decyzji, że w roku 2015 Bank odnotował stratę w wysokości 15.995.190,03 zł, aktualna sytuacja finansowa wykazuje wynik na dzień 30 czerwca 2016 r. w kwocie -4.059.892,75 zł.

W związku z wyraźną rozbieżnością w określeniu dochodu strony, Minister Finansów wystąpił do Komisji Nadzoru Finansowego o udzielenie informacji dotyczącej aktualnej sytuacji finansowej Banku. W odpowiedzi Komisja poinformowała, że wynik finansowy netto Banku na dzień [...] grudnia 2015 r. wyniósł (-) 15 995 zł., a na dzień [...] czerwca 2016 r. (-)4059 (w tys. zł.) Ponadto Bank jest objęty programem postępowania naprawczego, który został zaakceptowany przez Komisję Nadzoru Finansowego w dniu [...] lutego 2016 r. W związku z tym decyzją z dnia [...] marca 2016 r. KNF powołała kuratora nadzorującego wykonanie przez Bank programu postępowania naprawczego.

Biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową Banku, Minister prawidłowo uznał, że kara wymierzona przez organ I instancji była nieadekwatna do faktycznej sytuacji strony postępowania, a tym samym za wysoka.

Odnośnie samego faktu nałożenia kary za stwierdzone nieprawidłowości organ naczelny uznał, że istotnie były podstawy do nałożenia kary.

Zgodnie z ustalonym stanem faktycznym w protokole pokontrolnym kontrolerzy poddali badaniu 24 klientów na okoliczność prawidłowości stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, o których mowa w art. 8b ust. 3 ustawy, tj.

1) identyfikacji klienta i weryfikacji jego tożsamości na podstawie dokumentów lub informacji publicznie dostępnych;

2) podejmowaniu czynności, z zachowaniem należytej staranności, w celu identyfikacji beneficjenta rzeczywistego i stosowaniu uzależnionych od oceny ryzyka odpowiednich środków weryfikacji jego tożsamości w celu uzyskania przez instytucję obowiązaną danych dotyczących tożsamości beneficjenta rzeczywistego, w tym ustalaniu struktury własności i zależności klienta;

3) uzyskiwaniu informacji dotyczących celu i zamierzonego przez klienta charakteru stosunków gospodarczych;

4) bieżącym monitorowaniu stosunków gospodarczych z klientem, w tym badaniu przeprowadzanych transakcji w celu zapewnienia, ze przeprowadzane transakcje są zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i profilu jego działalności oraz z ryzykiem, a także, w miarę możliwości, badaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych oraz bieżącym aktualizowaniu posiadanych dokumentów i informacji. W protokole pokontrolnym zapisano, iż Bank nie zastosował wobec klientów objętych badaniem środka bezpieczeństwa, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy. Następnie w decyzji organ I instancji podtrzymał powyższy zarzut już tylko wobec 21 klientów, jednocześnie ocenił, że naruszenie stanowi 87,5 % badanej próby. Organ odwoławczy nie zgadza się z powyższym z uwagi na brak prawidłowego odniesienia w zastosowanym wyliczeniu. Jeżeli bowiem próbie poddano 24 teczek klientów pod kątem stosowania wobec każdego z nich czterech środków bezpieczeństwa finansowego, w wyniku czego finalnie zdiagnozowano brak zastosowania jednego z czterech środków bezpieczeństwa finansowego, wskazanego w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy wobec 21 klientów, zatem podane przez Organ I instancji wyliczenie odnosi się nie do próby poddanej badaniu podczas kontroli ale w odniesieniu do jednego z czterech środków bezpieczeństwa finansowego, wymienionych w art. 8b ust. 3 ustawy, który strona miała obowiązek zastosować wobec 21 klientów. Za nieprawidłowe Minister uznał posłużenie się przez organ I instancji wyliczeniem procentowym w wysokości 87,5 % i odniesieniem do badanej próby, ponieważ badana próba nie odnosiła się tylko do środka bezpieczeństwa finansowego w stosunku do realizacji, którego stwierdzono nieprawidłowości.

Sąd stwierdza, że Minister Rozwoju i Finansów prawidłowo wskazał, iż pomimo dostrzeżonych nieprawidłowości, zasadne było nałożenie kary pieniężnej z tytułu niedopełnienia środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w przypadku 21 z 24 poddanych próbie klientów Spółki.

Sąd zauważa, że organ odwoławczy analizując stan faktyczny sprawy właściwie uznał jako zasadną i prawidłową ocenę dokonaną w odniesieniu do 21 klientów poddanych badaniu - wyłączając trzy przypadki, w których Bank był zwolniony z realizacji przedmiotowego obowiązku ze względu na brak zaistnienia przesłanek, o których traktuje art. 8b ust. 4 ustawy. podkreślił, że przepis statuujący obowiązek bieżącego monitorowania stosunków gospodarczych z klientem jest przepisem rozbudowanym i nakłada na instytucję obowiązaną obowiązek stosowania wobec swoich klientów środka bezpieczeństwa finansowego polegającego na:

- bieżącym monitorowaniu stosunków gospodarczych z klientem, w tym badaniu przeprowadzanych transakcji w celu zapewnienia, że przeprowadzane transakcje są zgodne z wiedzą instytucji obowiązanej o kliencie i profilu jego działalności oraz z ryzykiem,

- w miarę możliwości, badaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych oraz

- bieżącym aktualizowaniu posiadanych dokumentów i informacji.

Należy stwierdzić, że tak obszerny przepis ma na celu wyczerpujące i precyzyjne zdefiniowanie zawartego w nim obowiązku, tak aby najdokładniej jak jest to możliwe w przepisie zobrazować instytucji na czym polega dany obowiązek. Użyte w treści przepisu sformułowanie "w miarę możliwości" nie oznacza, że instytucja dowolnie może decydować o realizacji bądź nie części obowiązku, do której określenie zastosowano. Przeciwnie, instytucja powinna stworzyć taką możliwość.

W przypadku Banku, zdaniem Sądu, sytuacja wydaje się być jasno określona, ponieważ stworzono możliwość do wypełnienia niniejszego obowiązku poprzez wprowadzenie formularza klienta indywidualnego (zał. Nr 8a do Procedury), w którym jest dedykowane miejsce na wskazanie informacji o "deklarowanych źródłach wpływów na rachunek". Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy dowodzi, że instytucja skutecznie potrafiła taki formularz wypełnić w odniesieniu do klienta o nr modulo [...]. Organ odwoławczy słusznie wskazał, że nie znajduje podstaw, dla których nie było możliwe odebranie takiego oświadczenia od pozostałych klientów poddanych próbie kontrolnej. Organ zasadnie podkreślił, że pranie pieniędzy jest działaniem, które zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 9 ustawy polega między innymi na ukryciu lub zatajeniu źródła pochodzenia wartości majątkowych, które faktycznie pochodzą z działalności o charakterze przestępczym lub udziału w takiej działalności. Brak podjęcia próby w zbadaniu źródła pochodzenia wartości majątkowych klienta ułatwia ukrycie przez niego środków. Zamysł ustawy jest zupełnie przeciwny, u jej podstaw leży dążenie do zwiększenia przejrzystości systemu finansowego w związku z czym nałożone obowiązki cechują się wielopłaszczyznowością. Obowiązek będący przedmiotem niniejszego postępowania należy właśnie do tego typu obowiązków i polega na wielopłaszczyznowym badaniu stosunków gospodarczych w wymieniony w przepisie sposób, również poprzez zbadanie źródła pochodzenia wartości majątkowych. Twierdzenie negujące niniejszą interpretację przepisu nie może zostać uznane za prawidłowe w kontekście celu jaki ma spełniać ustawa. Sąd zauważa, że Bank określił w obowiązującej, w okresie objętym kontrolą, procedurze wewnętrznej, że pozyskuje informacje o źródle pochodzenia wartości majątkowych podczas nawiązywania relacji z klientem co uwidacznia poprzez wypełnienie formularza klienta instytucjonalnego lub indywidualnego, przechowywanego w dokumentacji Banku. Wymienione formularze przedłożono tylko dla dwóch klientów o numerach modulo [...] – T. B. i [...] – J. L., z tym że w przypadku klienta J. T. dołączony formularz nie zawierał informacji o "deklarowanych źródłach wpływu na rachunek". Sąd stwierdza, że dokumentacja pozostałych klientów nie zawierała takiego formularza, w związku z czym należy stwierdzić, że Bank nie zbadał źródeł pochodzenia wartości majątkowych w stosunku do 21 klientów z 24 poddanych badaniu. Działanie takie było sprzeczne z obowiązującymi przepisami, czego skutkiem było nałożenie na Bank kary.

Jednocześnie Sąd zauważa, że Minister Rozwoju i Finansów za zasadne uznał umorzenie przez organ I instancji postępowania w części dotyczącej niedopełnienia obowiązku stosowania środka bezpieczeństwa finansowego, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w stosunku do 3 klientów Banku tj. M. T. - modulo [...], T. O. - modulo [...] oraz K. P. - modulo [...] ze względu na brak podstaw do zastosowania wskazanego obowiązku. Wymienieni klienci nie przeprowadzali transakcji oraz nie podpisali z Bankiem umowy zatem nie został spełniony warunek określony w art. 8b ust. 4 ustawy, wskazujący sytuacje, w których występuje obligatoryjność stosowania środków bezpieczeństwa finansowego.

Badając akta niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że Bank w [...] nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 8b ust. 3 pkt 4 ustawy w przypadku 21 z 24 poddanych próbie klientów Banku, co w myśl art. 34a pkt 3 ustawy podlega karze pieniężnej.

W działaniach organu naczelnego, poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. Sąd stwierdza, że przepisy te nie zostały naruszone. Organ administracji publicznej obowiązany był do działania na podstawie i w granicach przepisów prawa i wydając w niniejszej sprawie decyzję administracyjną prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i procesowego obowiązujące w dacie jej wydawania. Oznacza to, że wskazana w decyzji podstawa prawna wynika z obowiązującego prawa materialnego i nie została naruszona zasada praworządności określona w art. 6 k.p.a. Wbrew zarzutom skarżącej nie można Ministrowi Rozwoju i Finansów odmówić respektowania wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Przeprowadzone postępowanie administracyjne zakończyło się wydaniem decyzji, która została wydana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego i poprzedziło ją wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego związane ściśle z zasadą swobodnej oceny dowodów, która także została zachowana. (art. 77 i art. 80 k.p.a.).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., bowiem z uzasadnienia wynika ocena faktów, prawa i subsumcji oraz cele i skutki rozstrzygnięcia, co w konsekwencji oznacza, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie było prowadzone z poszanowaniem zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a.

Uznając zatem brak podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.