Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 594/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A.F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. – działając na podstawie art. 17, 18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu odwołania A. F. od decyzji wydanej przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr[...], uznającej że kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie na rzecz osoby uprawnionej J. F. w okresie od dnia 01 do dnia 30 czerwca 2015 r. w wysokości 500 zł stanowią kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i orzekającej obowiązek jej zwrotu w całości wraz z ustawowymi odsetkami, oraz określającej, że kwota odsetek na dzień wydania decyzji tj. na dzień [...] wynosi 26,30 zł, a ustawowe odsetki są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty – utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – na wstępie – przypomniał, że organ pierwszoinstancyjny przywołaną powyżej decyzją z dnia [...] uznał, że kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacone A. F. na rzecz osoby uprawnionej J. F. w okresie od 01 czerwca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. w wysokości 500 zł stanowią kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i orzeczono obowiązek ich zwrotu w całości wraz z ustawowymi odsetkami. Przypomniał przy tym, że decyzją z dnia [...] nr [...] przyznano stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej J. F. w wysokości 500 zł miesięcznie od 01 marca do 30 września 2015 r. Wskazał nadto, że organ pierwszej instancji pismem z dnia 30 listopada 2015 r. zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ uległa zmianie sytuacja zawodowa strony mająca wpływ na uprawnienie do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, albowiem podjęła ona zatrudnienie i uzyskała z tego tytułu wynagrodzenie. W związku z podjęciem zatrudnienia przez stronę od miesiąca kwietnia 2015 r. do dochodu miesięcznego wliczono kwotę wynagrodzenia z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany tj. maj 2015 r. w wysokości 1.408 zł. Dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1.086,43 zł i przekroczył ustawową kwotę uprawniającą do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Odwołując się do regulacji prawnych przedmiotu rozpoznania Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 169 ze zm., dalej także: ustawa) nienależnie pobrane świadczenie oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

e) (uchylona)

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Następnie zacytował art. 23 tej ustawy osoba, podkreślając, że zgodnie z jego ust. 1 która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń określone w przepisie art. 2 pkt. 7 a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, gdyż zostały one wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Mając to na uwadze Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie na rzecz osoby uprawnionej J. F. w okresie od dnia 01 do dnia 30 czerwca 2015 r. w wysokości 500 zł stanowią kwotę nienależnie pobranych świadczeń i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Kolegium stwierdziło przy tym, że decyzja organu pierwszej instancji zawiera zarówno uzasadnienie prawne jak i faktyczne. Wskazano w niej, że w dniu 29 października 2015 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy 2015/2016. Do składanego wniosku dołączone zostało m.in. zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w W. z dnia 03 listopada 2015 r. z którego wynika iż A. F. w okresie od dnia 01 kwietnia do dnia 30 czerwca 2015 r. zatrudniona była w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W. Z analizy dokumentów dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres świadczeniowy 2014/2015 wynika iż strona nie poinformowała o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, tj. o podjęciu zatrudnienia i uzyskaniu dochodu. W dniu 24 listopada 2015 r. do Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych wpłynęło zaświadczenie z dnia 24 listopada 2015 r. o okresie zatrudnienia strony w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W. i o wysokości jej wynagrodzenia z miesiąca następującego po miesiącu w którym dochód został uzyskany. W zaświadczeniu wskazano okres zatrudnienia od dnia 01 kwietnia do dnia 30 czerwca 2015 r. i wynagrodzenie z miesiąca następującej miesiącu w którym dochód został uzyskany, tj. z miesiąca maja 2015 r. w wysokości brutto: 1.409,83 zł oraz netto: 1.084,20 zł. Toteż organ po złożeniu wniosku przez stronę ustalił, że dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w jej rodzinie wynosi 544,33 zł. Na dochód ten składa się dochód nieopodatkowany w formie alimentów otrzymywanych od komornika w roku bazowym, tj. w roku 2013 w wysokości 3.885,55 zł oraz dochód wykazany na zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego w W. z dnia 10 marca 2015 r. (pomniejszony o dochód utracony w związku z zakończeniem pobierania renty, składki na ubezpieczenie społeczne, podatek należny, składki na ubezpieczenie zdrowotne) czyli dochód w wysokości 9.643,10 zł pomniejszony o podatek należny w kwocie 464,76 zł podzielony przez liczbę 12 miesięcy, w których dochód był uzyskiwany. Tym samym dochód rodziny przed podjęciem pracy przez stronę, tj. do końca miesiąca marca 2015 r. kształtował się w następujący sposób:

– dochód nieopodatkowany w wysokości 3.885,55zł

– dochód z tytułu renty i odsetek wykazanych formularzu PIT 8C za rok 2013, z tytułu renty wyrównawczej wykazanych na formularzu PIT 8C za rok 2013 i dochód z tytułu stypendium wykazany na formularzu PIT 8C za rok 2013 w łącznej kwocie 9.643,10 zł pomniejszony o podatek należny w kwocie 464,76 zł co daje kwotę 9.178,34 zł.

Zaakcentował, że dochód nieopodatkowany jak i opodatkowany, który razem stanowi kwotę 13.063,89 zł (3.885,55 zł + 9.178,34 zł) został podzielony przez liczbę 12 m–cy, a uzyskany został w ten sposób dochód miesięczny rodziny stanowi wysokość 1.088,66 zł co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje wynik 544,33 zł. Wyjaśnił, że w art. 2 pkt 17 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – uregulowano sytuację utraty dochodu. Wobec czego dochód strony z tytułu renty rodzinnej uznano, że jest dochodem utraconym, gdyż prawo do tego świadczenia przysługiwało jej do dnia 28 lutego 2015 r. (zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 03 marca 2015 r.). W dalszych motywach wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W myśl art. 2 pkt 18 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uzyskanie dochodu – oznacza uzyskanie dochodu spowodowane m.in. uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 9 ust 4a w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W tych okolicznościach organ odwoławczy w pełni zaakceptował stanowisko organu pierwszoinstancyjnego, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez stronę organ od miesiąca kwietnia 2015 r. do dochodu miesięcznego rodziny wlicza się kwotę wynagrodzenia z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj. w maju w kwocie 1.408 zł. Przybliżając sposób jego wyliczenia wskazał na równanie: dochód miesięczny 1.088,66 zł + dochód netto uzyskany w związku z podjęciem zatrudnienia w kwocie 1.084,20 zł = łączny miesięczny dochód w wysokości 2.172,86 zł. Tym samym dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę wynosi 1.086,43 zł (2.172,86 zł podzielony przez liczbę osób w rodzinie, tj. 2 osoby).

Zgodnie z treścią art. 9 ust. 2 ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W tych realiach, na co zwrócił uwagę organ odwoławczy, zasadnie wskazał organ pierwszej instancji, że ustalony jednostkowy dochód rodziny strony przekraczał tę kwotę zatem świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna J. F. w okresie od 01 do 30 czerwca 2015 r. zostały przez nią nienależnie pobrane i dlatego należało orzec obowiązek ich zwrotu w całości.

Na zakończenie organ drugoinstancyjny wyjaśnił że w świetle obecnie obowiązujących przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wydawana jedna decyzja administracyjna stwierdzająca, że zostały nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz orzekająca o ich zwrocie. Przemawia za tym treść art. 23 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna oraz treść art. 23 ust 4. ustawy, zgodnie z którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.

Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. i została sprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1302).

Jednocześnie Kolegium pouczyło stronę, że zgodnie z art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji.

W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca nie zgodziła się z jej treścią i opisała swoją trudną sytuację materialną oraz odniosła się do stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy pierwszej i drugiej instancji, podnosząc, że zaskarża ją w całości i wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej w całości.

Formułując zarzuty autor skargi wskazał, na:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 107 § 1 Kpa poprzez brak powołania pełnej podstawy prawnej wydanej decyzji,

b) art. 107 § 3 w zw. z art. 107 § 1 Kpa polegający na ogólnym wyjaśnieniu skąd uzyskano dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę, podczas, gdy z uzasadnienia powinno wynikać szczegółowo, jaka była podstawa faktyczna wydania decyzji,

c) art. 15 Kpa poprzez nierozpoznanie zarzutu naruszenia art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu obowiązującym pomiędzy 1 stycznia 2012 r. a 31 marca 2016 r. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie podczas, gdy "nowy dochód powinien być uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego".

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, prezentując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. nr 718 ze zm., dalej: Ppsa) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dostrzegł takich uchybień po stronie organów administracji, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi.

Przechodząc do istoty sporu należy wskazać, że Sąd ustalając istotny dla niej stan faktyczny – co do meritum – nakreślił go powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Zarzuty skargi dotyczą naruszenia prawa materialnego i procesowego, zatem rozważania dotyczące ich zasadności należy rozpocząć od zarzutów naruszenia prawa procesowego, albowiem ocena prawidłowości zastosowania prawa materialnego możliwa jest wówczas, gdy niewadliwie ustalony został stan faktyczny i niewadliwe było postępowanie administracyjne. Przy czym sformułowane zarzuty co do istoty sprowadzają się do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania szczegółowo wielokrotnie przytaczanych powyżej regulacji prawnych.

Toteż przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że nie można zgodzić się z autorem skargi, że organ naruszył art. 9 ust. 4a ustawy poprzez jego nieuprawnioną wykładnię, względnie błędne zastosowanie a rozstrzygnięcie swoje niewłaściwie uzasadnił. Poza sporem winno być, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis ten został zmieniony przez art. 44 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 195) zmieniającej tę ustawę z dniem 01 kwietnia 2016 r., do tegoż jednak czasu w zakresie związanym z przedmiotem rozpoznania obowiązywał w treści tekstu jednolitego z dnia 09 listopada 2012 r. Tymczasem Prezydent Miasta W. wydał decyzję w dniu [...] nr [...] Jednakże co istotne nie zmieniał w swej zasadzie kwestii:

po pierwsze – dochodu uzyskiwanego przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (ust. 4), a także

po drugie – dochodu uzyskiwanego przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy (4a).

Pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia przepis art. 2 pkt 18 lit. c ustawy, a "dochodu utraconego" przepis art. 2 pkt 17 tej ustawy. W przedmiotowej sprawie znaczenie ma jednakże regulacja art. 2 pkt 18 lit. c stanowiąca, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w tym uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z literalnego brzmienia przepisu art. 9 ust. 4a ustawy (w brzmieniu i to zarówno z roku 2012– 2015, jak i z roku 2016) wynika, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że skoro ustawową podstawą do przyznania świadczenia jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to zasada ta winna mieć zastosowanie również w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a zatem w sytuacji określonej w art. 9 ust. 4a ustawy, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. W ten sposób zostanie obliczony dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód jak przewiduje to art. 9 ust. 4a ustawy w sposób realizujący jej cele i umożliwiający uzyskanie świadczenia. Kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Potwierdzeniem tego jest unormowanie zawarte w art. 19 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził NSA w wyroku z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1924/14, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

Jednocześnie mając na uwadze zarzuty zawarte w skardze wskazać należy na art. 18 ust. 5 ustawy, który stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r. o sygn. akt I OSK 2373/12 "już zatem będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie kryterium (725 zł) w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń, zważywszy, że dochody uzyskane w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy stanowią podstawę do ustalenia miesięcznej kwoty dochodu rodziny na cały okres świadczeniowy, przez co nowy uzyskany w trakcie tego okresu dochód wpływa jedynie na wysokość miesięcznego dochodu rodziny, nie zaś na sumę dochodów, ustaloną i wyliczoną w skali roku dla danego okresu świadczeniowego. Natomiast średnia dwunastomiesięczna z roku bazowego (roku kalendarzowego poprzedzającego okres świadczeniowy) jest jedynie punktem wyjścia dla ustalenia dochodu rodziny (miesięcznego) z uwzględnieniem doliczanego do niej dochodu uzyskanego i odliczanego od niej dochodu utraconego, co ustawa ujmuje jako zdarzenie jednostkowe związane z uzyskaniem przez rodzinę nowego źródła dochodu (art. 2 pkt 18) lub utratą dotychczasowego źródła dochodu (part. 2 pkt 17)". W rozpoznawanej sprawie organy orzekające prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepis art. 9 ust. 4a ustawy, co oznaczało, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, dochód obejmujący kwotę miesięcznego dochodu następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty, doliczany jest do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu osiągniętego przez członka rodziny w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. dochodu członka rodziny. Zastosowany przez organy obu instancji sposób liczenia dochodu musiał końcowo prowadzić do uznania świadczeń wypłaconych w okresie od 01 do 30 czerwca 2015 r. za nienależnie pobrane i orzeczenia ich zwrotu. Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca w okresie pobierania świadczenia uzyskała dochód z tytułu podjęcia zatrudnienia. Okoliczność, że skarżąca niezwłocznie nie poinformowała organu o wysokości uzyskanego dochodu, do czego zresztą była zobowiązana na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy, nie wpływa na rozstrzygnięcie w przedmiocie, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia, są "nienależnie pobranym świadczeniem" w rozumieniu art. 2 pkt 7a ustawy. Tym samym, wbrew zarzutom skargi, organ orzekający w sprawie w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie był zobligowany do ustalenia, czy stronie można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości co do tego, czy wypłacane świadczenie pobierała zgodnie z przepisami prawnymi, tylko czy ziściły się przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, a więc czy określony fakt (okoliczność obiektywna) powoduje w świetle ustawy ustanie obowiązku wypłaty świadczenia (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 2347/12).

Niemniej jednak należy wskazać, że w decyzji przyznającej prawo do tych świadczeń znajduje się pouczenie że w przypadku zmiany liczby członków rodziny (...) oraz innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zwłaszcza uzyskania dochodu (...) osoba uprawniona zobowiązana jest niezwłocznie powiadomić o tych zmianach organ właściwy wierzyciela. Nie poinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. Pouczenie to zostało sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały i nie wymagały znajomości przepisów prawa. Pomimo, że w trakcie pobierania świadczeń skarżąca uzyskała dochód, nie wypełniła obowiązku powiadomienia o tym organu, o czym została pouczona. W takim stanie rzeczy, w ocenie Sądu, słusznie organy uznały, że świadczenia rzeczywiście pobrane przez skarżącą stały się świadczeniami nienależnie pobranymi. Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń stał się obowiązek ich zwrotu, co wynika z art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7a ustawy o pomocy. Wszystkie te okoliczności organy pierwszej i drugiej instancji właściwie uzasadniły wskazując okoliczności faktyczne i prawne które legły u podstaw rozstrzygnięcia, a co zostało szerzej przedstawione powyżej.

W sprawie bezspornym jest, że strona w okresie od 01 kwietnia 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. zatrudniona była w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W. osiągając wynagrodzenie netto: 1084,20 zł. W związku z podjęciem zatrudnienia od miesiąca kwietnia 2015 r. do dochodu miesięcznego wliczono kwotę wynagrodzenia z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany, tj. maj 2015 r. Dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1086,43 zł i przekroczył ustawową kwotę uprawniającą do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Obliczając dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w kwocie 1086,43 zł organ wskazał wszystkie jego składniki, a których to strona nie zanegowała. Ustalony jednostkowy dochód rodziny przekroczył zarazem kwotę 725 zł, stanowiącą, zgodnie z treścią art. 9 ust. 2 ustawy, podstawę do nabycia uprawnienia do uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Za bezzasadny Sąd uznał także zarzut wydania jednej decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Otóż w dniu 18 września 2015 r. weszła w życie nowelizacja ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała dotychczasowy tryb postępowania. W poprzednim bowiem brzmieniu ustawa o pomocy w art. 23 stanowiła o "decyzji ustalającej" (ust. 2) i "decyzji o zwrocie" (ust. 4 i ust. 8). W związku z tym na gruncie art. 23 tej ustawy, co było zgodne z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, wyodrębnione były dwa postępowania i dwie decyzje, tj. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i w przedmiocie zwrotu takich świadczeń. Zatem możliwość orzekania w sprawie zwrotu świadczenia ustalonego jako świadczenie nienależnie pobrane, powstała dopiero z chwilą ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie ustalenia, że świadczenie jest nienależnie pobrane. Byt decyzji wydanych w sprawie zwrotu takiego świadczenia był więc uzależniony od pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie. Jednakowoż wyżej powołaną ustawą nowelizującą, która weszła w życie 18 września 2015 r. wykluczono to wyodrębnienie tworząc nowy rodzaj decyzji – o ustaleniu i o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Jest to decyzja rozstrzygająca jedną sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że ustawa nowelizująca nie zawiera w tym względzie przepisów przejściowych, a zatem obowiązuje reguła intertemporalna natychmiastowego skutku działania nowej regulacji. W konsekwencji nie budzi wątpliwości prawidłowość i zgodność z obowiązującymi przepisami decyzji, które w niniejszej sprawie zostały wydane po wejściu w życie ustawy nowelizującej.

Na zakończenie Sąd wskazuje, że nie można wynikających z norm ustawowych praw i obowiązków stron stosunku administracyjnoprawnego odczytywać wbrew woli ustawodawcy, gdyż godziłoby to w Konstytucyjne określone zasady legalizmu i praworządności. Normując prawo do przedmiotowej pomocy ustawodawca wprowadził wymogi podmiotowe i przedmiotowe określając ich ramy i granice w przywołanych powyżej przepisach.

Na marginesie podkreślenia wymaga także, że środki finansowe będące przedmiotem sporu pochodzą ze środków publicznych a zatem nie może budzić wątpliwości, że sposób ich wykorzystania musi być pod szczególną kontrolą, a wydatkowanie ich podlega rygorom wydatkowania środków budżetowych. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że przekazane środki nie tracą swego publicznoprawnego charakteru (np. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2002 r., sygn. akt FPS 6/02, publ. ONSA 2003/1, poz. 8). Sąd zwraca uwagę, że ustawodawca zarówno w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 885 ze zm., dalej: u.f.p.), jak i w ustawie z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (tekst. jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 168 ze zm., dalej u.d.f.p.) w sposób jednoznaczny, unormował zasady gospodarowania środkami publicznymi. Wskazując, że prawidłowość gospodarowania nimi podlega ochronie określonej m.in. regulacjami normującymi odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Tym samym organy orzekające nie mogły zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 Kpa. Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę, a szeroko wskazanych powyżej warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku a tym samym przyznanie racji argumentom strony, co jednakże nie mogło z przyczyn podanych powyżej odnieść oczekiwanego dla niej skutku.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał – jak wykazano wyżej – że organy nie naruszyły reguł prowadzenia postępowania dowodowego i prawidłowo ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Wniosek organu odwoławczego wyprowadzony z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykracza poza swobodną ocenę dowodów, więc nie stanowi naruszenia prawa. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa. Tym samym, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 Ppsa orzekł jak w sentencji.