Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 478/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3, art. 3, art. 8, art. 14 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, ust. 2 pkt 2, art. 91,
journal: Dz.U. 2020 poz 2094
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. art. 200, art. 205 § 2,
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4,
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na automatach do gier 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w O. z dnia [...], nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. na rzecz skarżącego P. S. kwotę 11.300 (jedenaście tysięcy trzysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...], nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O. (dalej również: DIAS), po rozpatrzeniu odwołania P. S. (dalej jako: skarżący lub strona) od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w O. (dalej również jako: Naczelnik) z [...], nr [...], mocą której wymierzono stronie karę pieniężną w kwocie 400.000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na automatach o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...] – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymał w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy na wstępie przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach przypomniał, że funkcjonariusze [...] Urzędu Celno-Skarbowego w O. 25 lutego 2019 r. przeprowadzili czynności procesowe w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 165 ze zm..; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2094 ze zm.), dalej: "ustawa" lub "u.g.h.", w salonie gier [...], położonym w K. przy ul. [...]. Zaznaczył organ odwoławczy, że ze sporządzonej na tę okoliczność notatki służbowej wynika, iż w przedmiotowym lokalu znajdowały się cztery automaty do gier o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], które były włączone i gotowe do prowadzenia gier. Funkcjonariusze ustalili, że klucze serwisowe do automatów posiada personel lokalu, a maszyny nie wypłacają pieniędzy za wygrane punkty – wypłacają je pracownicy. Na kontrolowanych automatach nie stwierdzono zamieszczonej informacji potwierdzającej legalność eksploatowania urządzenia, tj. informacji dotyczącej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automacie ani również poświadczającej rejestrację tych urządzeń. Dalsze oględziny wykazały, że każdy z nich wyposażony jest w dwa ekrany, panel sterowania z jedenastoma przyciskami, zaślepiony wrzutnik monet, akceptor banknotów i kieszeń wyrzutową oraz podstawę z drzwiczkami zamkniętymi na jeden zamek. Z tyłu obudowy każdego z automatów znajdował się kabel zasilający. W protokole wymieniono, że na każdym urządzeniu umieszczone były naklejki zawierające napisy o treści:

– "Właściciel urządzenia: A sp. z o.o. ul. [...] p [...], [...] C. NIP: [...] KRS [...]",

– "Urządzenia posiadają ekspertyzy techniczne rzeczoznawcy A. W. i B. B. potwierdzające nielosowy charakter oferowanych gier".

– "Zabrania się prowadzenia gier wbrew regulaminowi za prowadzenie gier w sposób zabroniony spółka odpowiedzialności nie ponosi",

– "[nr urządzenia] właścicielem jest spółka A z o.o., ul. [...], [...] piętro, pokój [...], C. [...]"

– "Zasady działania [...] [...]".

Kontynuując wskazał DIAS, że w wyniku przeprowadzonego eksperymentu polegającego na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier, utrwalonego za pomocą kamery cyfrowej i aparatu fotograficznego (na podstawie nagrania sporządzono następnie protokół z 20 marca 2019 r.), funkcjonariusze stwierdzili, że na tych automatach urządzane są w celach komercyjnych gry losowe (o wygrane rzeczowe). Zaznaczył nadto, że po wszczęciu 9 maja 2020 r. postępowania karnoskarbowego, o sygn. [...], została sporządzona opinia biegłego sądowego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier przy Sądzie Okręgowym w C., z której wynika, że gry prowadzone na urządzeniach [...], [...], [...] oraz [...], ujawnionych 25.02.2019 r. w salonie gier [...] w K. przy ul. [...], spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ pierwszej instancji postanowieniem z [...] wszczął wobec strony postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] nałożył na nią karę pieniężną w kwocie 400.000 zł z tytułu urządzania gier na automatach bez koncesji w salonie gier [...] w K. Przypomniał organ odwoławczy, że w uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że strona działając bez koncesji urządzała gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że przedmiotowe automaty do gier były urządzeniami elektronicznymi, na których zainstalowano gry o charakterze losowym, ponieważ gracz nie miał wpływu na ich wynik. Podkreślił, że o konfiguracji znaków na bębnach automatów decydowało oprogramowanie sterujące grami i mechanizmy urządzeń. Jednocześnie zaznaczył, że wynik gry był nieprzewidywalny, niezależny od woli i zręczności grającego. W ocenie Naczelnika w wyniku przeprowadzenia gier można było uzyskać wygraną pieniężną lub wygraną rzeczową (za uzyskane punkty można było przeprowadzić kolejne gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze).

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się strona, w odwołaniu pełnomocnik jej zarzucił organowi pierwszej instancji:

1) błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie stwierdzenia, że strona urządzała gry na automatach wskazanych w zaskarżonej decyzji, a także

2) naruszenie art. 133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), dalej: "Ordynacja" lub "O.p.", w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., przez skierowanie zaskarżonej decyzji do niewłaściwego podmiotu",

3) naruszenie art. 122 w związku z art. 197 O.p., "poprzez brak dokładnego wyjaśnienia w zaskarżonej decyzji wszystkich okoliczności sprawy, a w konsekwencji oparcie tej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych dokonanych w zakresie ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za urządzanie gier na przedmiotowych automatach",

4) błędne ustalenie, że "na przedmiotowych automatach mogą być urządzane gry określone art. 2 ust. 3-5 u.g.h.".

Pełnomocnik strony domagał się uchylenia rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania. Wniósł również o dopuszczenie jako dowód w sprawie:

a) opinii technicznych biegłego B. B. dot. urządzeń [...] i [...] na okoliczność ustalenia charakteru gier możliwych do rozegrania na przedmiotowych urządzeniach,

b) przesłuchania J. S., prezesa spółki A, na okoliczność ustalenia podmiotu urządzającego gry na automatach w lokalu położonym w K. przy ul. [...], relacji łączących P. S. ze spółką A, czy był on osobą decyzyjną w przedmiocie eksploatacji przedmiotowych urządzeń, jaki charakter miały gry zainstalowane w urządzeniach do gier [...] i [...],

c) przesłuchania w charakterze świadka B. B. na okoliczność wyjaśnienia "metody badań oprogramowania zainstalowanego w urządzeniach typu [...] i [...], zakresu wiadomości specjalistycznych niezbędnych do przeprowadzania takich badań, sposobu prowadzenia gier na przedmiotowych urządzeniach, wniosków końcowych wynikających z wykonanych czynności badawczych".

Wskazaną na wstępie decyzją z [...] organ drugiej instancji (nie przytaczając w petitum podstaw działania) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszoinstancyjnego z [...]. Przechodząc do zważań zacytował art. 1 ust. 2, art. 3, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 23a ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., po czym podkreślił, że do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Przywołał nadto przepisy regulujące właściwość organów do wymierzenia wyżej wymienionych kar, akcentując, że organ celno-skarbowy jest uprawniony i zobligowany do przeprowadzenia niezbędnych czynności oraz nałożenia w uzasadnionych przypadkach kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji, co poparł również stosownym orzecznictwem sądowoadministracyjnym. Następnie wskazał organ odwoławczy, że możliwość zastosowania w rozpatrywanej sprawie sankcji w postaci kary pieniężnej w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. uzależniona jest od wystąpienia łącznie następujących warunków:

automaty są urządzeniami, na których urządzane są gry w rozumieniu przepisów u.g.h.,

podmiot jest urządzającym gry hazardowe na ujawnionych automatach,

działalność w tym zakresie prowadzona jest bez koncesji.

Dokonując subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do obowiązujących przepisów wskazał DIAS, że w pierwszej kolejności należy ustalić czy gry oferowane na automatach o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], które 25 lutego 2019 r. znajdowały się w salonie gier [...] w K. przy ul. [...], spełniają definicje zawarte w art. 2 ust. 3-5 u.g.h. W tym zakresie organ odwoławczy wyjaśnił definicję gier na urządzeniach mechanicznych, stosownie do art. 2 ust. 3 i ust. 4 u.g.h., wskazując, że jako takie uważa się gry, które spełniają łącznie trzy przesłanki:

pierwszą – "urządzane na urządzeniu mechanicznym, elektromechanicznym lub elektronicznym, w tym komputerowym oraz odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet",

drugą – "o wygrane pieniężne lub rzeczowe",

trzecią – "zawierające element losowości".

W dalszej kolejności DIAS podkreślił, że z protokołu oględzin maszyn 9 maja 2020 r. wynika, iż spełniona jest pierwsza z przesłanek, bowiem gry rozgrywane są na urządzeniach elektronicznych. Zebrany materiał dowodowy potwierdza również, że celem gry była wygrana pieniężna lub rzeczowa, co wynika również z opinii biegłego oraz zeznań pracownika lokalu. Odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu, że funkcjonariusze oraz biegły nie przeprowadzili gier kontrolnych, które mogłyby "stanowić podstawę do ustalenia charakteru gier na tych urządzeniach", organ odwoławczy nie zgodził się z tą argumentacją. Wskazał, że zebrany przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy w sprawie potwierdza, iż gry oferowane przez przedmiotowe urządzenia były grami na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. W ocenie DIAS nie ma podstaw, aby kwestionować wartość przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celno-skarbowych eksperymentu. Podkreślił nadto, że samo stwierdzenie przez funkcjonariuszy celno-skarbowych urządzania gier na automatach bez koncesji, daje wystarczającą podstawę do przeprowadzenia eksperymentu, czyli do zbadania rodzaju urządzeń, ich funkcjonowania, a także ewentualnego wykorzystania do organizowania gier, o których mowa w art. 2 ust. 3 lub art. 2 ust. 5 u.g.h., co poparł wyrokiem WSA we Wrocławiu z 23 października 2013 r., sygn. akt III SA/Wr 545/13 (wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA).

Równocześnie wskazał DIAS, że wynik przeprowadzonego eksperymentu najlepiej odzwierciedla stan automatów i charakter przeprowadzanych na nich gier i ich możliwości, które w tym przypadku są uzależnione od konkretnego oprogramowania, a opis przebiegu konkretnych gier obrazuje, jak faktycznie urządzenia były wykorzystane. W jego ocenie ustaleń co do charakteru gier dokonano w sposób zgodny z prawem na podstawie eksperymentu procesowego, odzwierciedlonego w stosownym protokole. Funkcjonariusze jednoznacznie ustalili, że gry przeprowadzone na spornych automatach zawierały element losowości. Jego zdaniem dowód ten jest czytelny i jasny w swojej formie, a wyciągnięte wnioski były przekonujące i wystarczające do określenia charakteru gier na spornych urządzeniach. Organ odwoławczy zaznaczył, że ustalenia co do losowego charakteru gier na podstawie przeprowadzonego eksperymentu dotyczyły stanu automatów w chwili dokonania czynności procesowych (w zastanym momencie) i z perspektywy umiejętności przeciętnego gracza, z jakiej oceniać należy charakter gier.

Odnosząc się do zarzutów odnośnie do rzetelności opinii biegłego DIAS podkreślił, że została ona sporządzona na podstawie protokołu eksperymentu procesowego z przeprowadzonego doświadczenia polegającego na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier na automatach 25 lutego 2019 r., płyty DVD z nagranymi eksperymentami oraz protokołu oględzin automatów przeprowadzonych 25 lutego 2019 r. w lokalu. Zdaniem DIAS okoliczność, że biegły nie przeprowadził samodzielnie gier na spornych automatach w żaden sposób nie wpływa na prawidłowość jego opinii ani na jej wartość dowodową, bowiem oparł się m.in. na udokumentowanym eksperymencie procesowym, jak również własnym doświadczeniu płynącym z faktu dokonania analizy wyników badań innych automatów z takim samym oprogramowaniem, a w konsekwencji, w treści opinii mógł dokonać pełnej analizy przebiegu gier na urządzeniach i końcowo sformułować wnioski dotyczące charakteru badanych automatów, w tym występowania elementu losowości w prowadzonych przy ich użyciu grach. Podkreślił przy tym organ odwoławczy, że biegły posiada odpowiednie kwalifikacje, dysponuje wiadomościami specjalnymi posiada właściwe uprawnienia, zaś przedłożona przez niego opinia była rzetelna, spójna i logiczna. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że z przedmiotowego dokumentu wynika, iż gra zawierała element losowości, bowiem grający nie miał wpływu na wybór symboli na bębnach, aby ułożyły się w układ skutkujący wygraną. Dalej wymienił, że na automatach możliwe było rozgrywanie gier: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Zaznaczył, że z opinii wynika, że badane urządzenia umożliwiają rozgrywanie gier o wygrane rzeczowe (pozwalające na rozpoczęcie nowych gier przez wykorzystanie punktów uzyskanych w poprzednich grach) oraz że urządzenia te umożliwiają prowadzenie działalności komercyjnej, gdyż warunkiem skorzystania z urządzeń jest ich zakredytowanie za pomocą akceptora. Organ odwoławczy podkreślił, że we wnioskach końcowych biegły stwierdził, że badane urządzenia spełniają kryteria automatów do gier w rozumieniu przepisów u.g.h.

Kontynuując argumentację organ drugoinstancyjny wskazał, że na hazardowy charakter gier urządzanych na przedmiotowych automatach oraz możliwość uzyskania wygranej pieniężnej wskazali również pracownicy lokalu. Odnosząc się do wniosków dowodowych podniesionych w odwołaniu uznał, że nie mogą one zmienić powyższej oceny gier oferowanych przez automaty, których dotyczy przedmiotowe postępowanie. Zauważył nadto, że dokumenty przedstawione przez stronę nie dotyczą konkretnych automatów o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], zatrzymanych 25 lutego 2019 r. w salonie gier [...] w K. Dalej DIAS podkreślił, nie podziela wniosków wynikających z tych dokumentów. Przypomniał, że z uwagi na przepisy ustawy o grach hazardowych, decydującą o rozstrzygnięciu w sprawie jest okoliczność, że gry na automatach będących przedmiotem postępowania zawierają element losowości, a automaty realizują wygrane rzeczowe oraz służą do celów komercyjnych. Dokonane ustalenia faktyczne sprawy, a w szczególności przebieg eksperymentu z gier na automatach oraz opinia biegłego sądowego, przedstawiają rzeczywisty stan funkcjonowania automatów. W ocenie organu odwoławczego, aby gra na danym urządzeniu uznana została za grę na automacie, o której mowa w art. 2 ust. 3 ustawy, zawarty w definicji gry na automatach element losowości nie wymaga, aby pod względem technicznym układy symboli generowane były przy zastosowaniu generatora liczb losowych, pseudolosowych lub innej podobnej funkcji. Zdaniem tego organu, jeżeli nawet gracz byłyby w stanie przewidzieć wynik przyszłej gry, to nie ma on na ten wynik żadnego wpływu. W tym rozumieniu (brak szans na uzyskanie zmiennych) gra, której wynik zależy od sposobu zaprogramowania urządzenia i jest niezależny od poczynań użytkownika, ma charakter losowy dla każdego gracza. Mając na względzie przytoczoną argumentację DIAS uznał, że wnioskowane opinie techniczne nie stanowią podstawy do podważenia wniosków dotyczących charakteru spornych gier jako niezgodnych z przepisami prawa procesowego, a tym samym materiał ten nie może być wykorzystany do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W konkluzjach rozstrzygnięcia wskazał organ odwoławczy, że mając na względzie zgromadzony materiał dowodowy w zaskarżonej decyzji prawidłowo ustalono, że gry przeprowadzone na automatach [...], [...], [...] oraz [...] miały charakter losowy, co potwierdziły zarówno oględziny automatów, dowody zebrane w toku czynności procesowych oraz w toku postępowania administracyjnego, jak i opinia biegłego sądowego. Wyciągnięte na ich podstawie wnioski są przekonujące i wystarczające do stwierdzenia, że w zainstalowanych na spornych automatach grach wystąpiły łącznie dwie cechy, tj. możliwość uzyskania wygranych rzeczowych oraz występujący element losowości, stąd należy je zakwalifikować do gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu dotyczących błędnego ustalenia osoby urządzającej gry na automatach w przedmiotowym lokalu, DIAS podkreślił, że ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry". Przytoczył następnie treść wyroku NSA z 9 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 524/18, w którym – jak podniósł – wskazano, że powołana ustawa posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres tego pojęcia. Na ich podstawie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Kontynuując ten wywód podkreślił DIAS, że urządzającym grę jest więc ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w grze na automatach prowadzonej bez koncesji. Cytując dalej wyżej wymienione orzeczenie DIAS podkreślił, że uznanie danego podmiotu za "urządzającego gry", każdorazowo wymaga uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ustalenia, czy osoba taka lub podmiot podejmował czynności, polegające m.in. na opisanych powyżej aktywnych działaniach, wskazujących na istotny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. W konsekwencji przytoczonych zważań DIAS uznał, że twierdzenie skarżącego jakoby wyłącznie właściciel automatów mógł być uznany za urządzającego gry na tych automatach jest niezasadne. Organ ten podkreślił, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdza aktywny udział strony w urządzaniu gier na czterech automatach ujawnionych 25 lutego 2019 r. w salonie gier [...] w K.

W dalszej kolejności przytoczył DIAS zeznania pracowników lokalu, z których wynika, że strona przywoziła pieniądze na wypłatę wygranych, a także naprawiała automaty, wyjmowała z nich pieniądze (średnio 6000-7000 złotych co dwa-trzy tygodnie) i wypłacała wynagrodzenie pracownikom salonu gier (w gotówce). Organ podkreślił również, że w lokalu był monitoring, z którego korzystał skarżący (również na telefonie komórkowym), a zeznania pracowników lokalu potwierdzają, że zaraz po kontroli skarżący przyjeżdżał do lokalu i zabierał klucze do lokalu, a po paru dniach dzwonił do pracowników, że w lokalu są znowu automaty i można wrócić do pracy. Zawierał również umowy z osobami obsługującymi urządzenia oraz pouczał szczegółowo co mają zeznawać przed każdym przesłuchaniem. Organ przypomniał, że zeznania świadków potwierdzają również, że to skarżący przywiózł automaty do lokalu oraz zajmował się organizacją gier na nich.

Następnie DIAS przypomniał, że właścicielka lokalu zeznała, iż po wystawieniu go na sprzedaż zgłosili się do niej panowie z propozycją jego wynajęcia. Umowa została podpisana od razu, a klucze do lokalu przekazane najemcom. DIAS przypomniał, że po okazaniu jej trzech fotografii, wskazała zdjęcie D. G. jako osoby, która podpisała z nią umowę najmu lokalu oraz zdjęcie skarżącego, jako osoby towarzyszącej przy podpisywaniu umowy najmu, który następnie opłacał czynsz za wynajem lokalu w gotówce. W oparciu o powołane dowody i okoliczności DIAS uznał, że P. S. podjął aktywne działania w celu zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie eksploatacji i udostępnienia graczom automatów o oznaczeniach: [...], [...], [...] oraz [...], umożliwiających prowadzenie na nich gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.

Z kolei odnosząc się do argumentu podniesionego w odwołaniu, że to spółka A była podmiotem urządzającym gry na automatach w salonie gier [...] w K. DIAS zaznaczył, że z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż sankcja na podstawie przepisów u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji, gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie i w tym samym czasie i miejscu. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Kontynuując podkreślił, że wykładnia tego pojęcia, umożliwia nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot. Zaznaczył, że taka forma jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Zdaniem organu odwoławczego nie do pogodzenia z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy o grach hazardowych, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego, co poparł wyrokami NSA: z 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16, i z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 5233/16. Odwołując się do twierdzeń przytoczonych w tych orzeczeniach DIAS zauważył, że przy dokonywaniu wykładni przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. należy przyjąć szeroki zakres definicji podmiotu urządzającego gry. Przy takiej wykładni należy uznać, że na etapie postępowania administracyjnego prawidłowo dokonano w sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych oraz zastosowano przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., co poparł wyrokiem NSA z 27 maja 2021 r., sygn. akt II GSK 672/21.

W dalszych motywach uzasadnienia organ odwoławczy podkreślił, że kolejną istotną kwestią dla rozstrzygnięcia jest nieposiadanie przez skarżącego koncesji na prowadzenie kasyna gry. Następnie zacytował organ odwoławczy treść art. 3, art. 6 ust. 1, art. 14 ust. 1 u.g.h. i wskazał, że w świetle tych przepisów co do zasady urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach może być realizowane po uzyskaniu koncesji, w precyzyjnie określonym i wydzielonym miejscu, jakim jest kasyno gry. DIAS przypomniał także, że znowelizowana 1 kwietnia 2017 r. ustawa o grach hazardowych dopuszcza możliwość urządzania gier na automatach w salonach gier, stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c u.g.h., niemniej zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach poza kasynem gry objęte jest monopolem państwa, a jego wykonywanie, zgodnie z art. 5 ust. 2, należy do Prezesa Rady Ministrów, który tworzy w tym celu jednoosobowe spółki Skarbu Państwa. W konsekwencji tej nowelizacji "podmioty prywatne" nie posiadają żadnego umocowania prawnego, a tym samym możliwości urządzania i prowadzenia gier na automatach poza kasynami gier.

Organ odwoławczy uznał za chybiony zarzut naruszenia art. 133 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., poprzez skierowanie decyzji do niewłaściwego podmiotu. Następnie przytoczył treść obu tych przepisów i wskazał, że z przedstawionych okoliczności sprawy wynika bezspornie, że przepisy te zostały w przedmiotowej sprawie właściwie zastosowane. Podobnie organ odniósł się do zarzutu naruszenia art. 187 w związku z art. 188 i art. 197 O.p., bowiem – jak uznał – analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie potwierdza argumentacji skarżącego, jakoby materiał ten był niewyczerpująco zebrany. Organ odwoławczy odmiennie niż strona ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zebrany w toku postępowania pierwszoinstancyjnego.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 122 w związku z art. 197 O.p., organ odwoławczy wskazał, że wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, mające znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, zostały dokładnie opisane w zaskarżonej decyzji. W konkluzjach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., wskazując na wysokość kary określoną w art. 89 ust. 4 pkt 1 lit a tej ustawy i podał, że wobec ujawnienia w kontrolowanym lokalu czterech automatów kara wymierzona skarżącemu wyniosła 400 000 zł.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, działając przez pełnomocnika, zarzucił zaskarżonej decyzji, analogicznie jak w odwołaniu:

1) naruszenie przepisów procedury, tj. art. 188 O.p. "poprzez odmówienie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka prezesa zarządu spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w C. ul. [...] lok [...], KRS nr [...] - Pana J. S. na okoliczność ustalenia tego: jaki podmiot był urządzającym gry w lokalu przy ul. [...] w K. w dniu 08.08.2018 r.; jakie były relacje łączące P. S. ze spółką A; czy skarżący był osobą decyzyjną w przedmiocie eksploatacji urządzeń do gry w przedmiotowym lokalu; jaki charakter według spółki miały gry zainstalowane w urządzeniach do gier [...], pomimo złożonego wniosku dowodowego w tym zakresie",

2) naruszenie przepisów procedury, tj. art. 188 O.p. w zw. z art. 197 O.p, "poprzez odmówienie przeprowadzenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego z zakresu automatów do gier, który po przeprowadzeniu gier na tych automatach miał wydać opinię na okoliczność metodologii badań oprogramowania zainstalowanego w urządzeniach typu [...], stopnia zaawansowania tych badań, zakresu wiadomości specjalistycznych niezbędnych do przeprowadzenia badań oprogramowania, sposobu prowadzenia gier na przedmiotowych urządzeniach oraz wniosków końcowych wynikających z wykonanych czynności badawczych, pomimo złożonego wniosku dowodowego w tym zakresie",

3) błąd w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, iż skarżący urządzał gry na automatach opisanych w treści decyzji,

4) naruszenie art. 133 § 1 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. "poprzez skierowanie skarżonej decyzji wymierzającej karę pieniężną za urządzanie gier na automatach bez koncesji do podmiotu niebędącego urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.",

5) naruszenie art. 122 w zw. z art. 197 O.p. "poprzez brak dokładnego wyjaśnienia przez organ wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji oparcie wydanej decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych dotyczących ustalenia tego, jaki podmiot jest odpowiedzialny za urządzanie gier na przedmiotowych automatach w lokalu przy ul. [...] w K.",

6) błąd w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji przyjęcie, iż "gry na przedmiotowych urządzeniach mogą być uznane za gry na automatach określone w art. 2 ust.3-5 u.g.h tj. jako gry losowe do których stosuje się ograniczenia wynikające z przepisów ugh",

7) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 189d i 189f Kpa "poprzez ich całkowite pominięcie w sprawie na etapie odwoławczym, mimo że przepisy te znajdują pełne zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie nakładania takich kar, jak wymierzona w sprawie, a postępowanie na etapie administracyjnym było obarczone wadami wynikającymi z braku rozważenia przez organ pierwszej i drugiej instancji dyrektyw wymiaru kary i możliwości odstąpienia od jej wymierzenia, mimo istnienia takiego obowiązku".

Podnosząc te zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji w całości, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), dalej jako: P.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów sądowych według norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Powołując się z kolei na art. 61 § 2 pkt 1 P.p.s.a. wniósł o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji, a na wypadek, gdyby organ nie uwzględnił wniosku, na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a., wniósł o uwzględnienie niniejszego wniosku przez sąd. Jednocześnie złożył wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłat i wydatków sądowych w całości albowiem nie jest on w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojego utrzymania na podstawie art. 243 § 1 i 245 § 3 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił, że kara pieniężna nałożona na skarżącego jest nieprawidłowa, a zarzuty dotyczące wadliwości zaskarżonej decyzji odnoszą się do błędnego ustalenia stanu fatycznego, niewłaściwego zastosowania procedury oraz błędnej interpretacji prawa materialnego mającego znaczenie dla rozpoznania sprawy. Konsekwencją tych naruszeń przez organ administracyjny I i II instancji stało się wydanie decyzji odwoławczej, która – w ocenie pełnomocnika – ostać się nie może.

Następnie przedstawił pełnomocnik stan faktyczny sprawy po czym stwierdził, że wnioski wyciągnięte przez organ pierwszej instancji, a utrzymane przez organ odwoławczy, w przedmiocie tego, że to skarżący, był "urządzającym gry" na przedmiotowych urządzeniach są wadliwe. Podkreślił, że skarżący wnosił o dopuszczenie dowodów m. in. zeznań świadka J. S. (prezes spółki A sp. z o.o. w C.), które zdaniem autora skargi były "kluczowe", a którego organ odwoławczy nie przeprowadził, choć – w ocenie pełnomocnika – nie było żadnych przeszkód. Zdaniem strony skarżącej nieuwzględnienie w tym zakresie wniosku dowodowego strony nastąpiło z naruszeniem reguł postępowania dowodowego, tj. art. 188 O.p., co naraziło ją na negatywne konsekwencje prawne.

Dalej autor skargi zaznaczył, że organy oparły swoje rozstrzygnięcie na zeznaniach pracowników lokalu, którzy wskazali, że to skarżący był "urządzającym gry na tych automatach", co w ocenie pełnomocnika było błędne, bowiem podmiotem tym był właściciel urządzeń tj. spółka A Sp. z o.o. z siedzibą w C. Zdaniem strony skarżącej wynika to zresztą wprost z dokumentacji zgromadzonej w sprawie przez organ I instancji.

Kontynuując swoją argumentację pełnomocnik wskazał, że organ pierwszej instancji w sposób nieuzasadniony dokonał ustaleń, odnoszących się do rzekomych czynności "sprawczych" skarżącego w zakresie dotyczącym eksploatacji urządzeń. W ocenie pełnomocnika błędnie zostało przyjęte, aby na skarżącym ciążyły jakiekolwiek obowiązki związane z ich obsługą, a skarżący "nie wydawał też nigdy w tym zakresie nikomu żadnych poleceń". Podkreślił także autor skargi, że Spółka A nigdy nie nakładała na niego obowiązków związanych z ich obsługą i nie był pracownikiem spółki urządzającej gry na urządzeniach, ani też nie miał z nią spółką żadnych powiązań innego rodzaju określonego prawem. Następnie wskazał, że okoliczność, że "sam fakt bywał w tym lokalu i mógł grzecznościowo wykonać jakieś drobne czynności na rzecz spółki urządzającej gry" w ocenie pełnomocnika nie pozwala przypisać skarżącemu przymiotu osoby odpowiedzialnej za urządzanie takich gier. Zdaniem autora skargi jest to błąd w ustaleniach faktycznych. Podkreślił, że wyłącznie wobec właściciela automatów powinno się toczyć postępowanie w niniejszej sprawie. Zaznaczył przy tym, że z decyzji wydanej wobec strony nie wynika, aby jego odpowiedzialność miała być wspólna bądź solidarna z podmiotem faktycznie urządzającym gry. Pełnomocnik podkreślił, że wobec A Sp. z o.o. nie została wydana analogiczna decyzja wymierzająca karę, choć z dokumentów akt sprawy – w jego ocenie – wynika, że organ I instancji doskonale wiedział, że to ta spółka jest "urządzającym gry" w przedmiotowym lokalu.

Zdaniem autora skargi ustalenia faktyczne stoją w sprzeczności zarówno z rzeczywistym stanem sprawy, jak i z jego logiczną oceną. Podkreślił, że organ ograniczył się do przyjęcia jedynie na podstawie wątpliwych co do prawdziwości zeznań świadków, że strona jest podmiotem "urządzającym gry hazardowe", bez dokonania należytej subsumcji normy prawnej wynikającej z treści art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., nie ustalając w istocie jej zakresu zastosowania. W ocenie pełnomocnika zabrakło rozważań co do udziału w urządzaniu gier podmiotu faktycznie odpowiedzialnego za to, jak również analizy zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem roli A Sp. z o.o. w sprawie. Natomiast ustalenia faktyczne w tym zakresie – w opinii autora skargi – nie mogą zostać uznane za wystarczające, co stanowi brak postępowania, który winien być uzupełniony w toku postępowania odwoławczego, o co strona wnioskowała, zgłaszając wnioski dowodowe, a które nie zostały uwzględnione. Autor skargi podkreślił, że nie można zgodzić się z poglądem organu II instancji, iż zostały ustalone wszystkie okoliczności niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Następnie odniósł się autor skargi do definicji pojęcia "urządzającego gry hazardowe" i wskazał, że w świetle ukształtowanej linii orzeczniczej w sprawach podobnych należy stwierdzić, że orzecznictwo to powinno wywierać wpływ na postępowanie organów administracyjnych, skutkiem czego powinny one zaniechać wydawania decyzji nakładających kary finansowe na osoby, które nie sposób uznać za prowadzące samodzielną działalność polegającą na urządzaniu gier na automatach w sytuacji gdy faktycznie działalność ta jest realizowana przez inne podmioty.

W ocenie autora skargi możliwa jest sytuacja, że dla zrealizowania zamierzenia działalności w zakresie gier na automatach dojść może do zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Nie może to jednak oznaczać poglądu skutkującego uznaniem, że wszystkie podmioty, które w tym w jakimś zakresie uczestniczą, objęte są dyspozycją art. 89 ust. 1 pkt. 1 ugh jako "urządzający gry hazardowe". Pełnomocnik podkreślił, że w szczególności należy mieć na uwadze, że analizowany przepis u.g.h. nakłada na podmiot określony, jako "urządzający gry" sankcję, a zatem ustalenie zakresu zastosowania tego przepisu nie może być dokonywane wykładnią rozszerzającą, tak jak w sposób rozszerzający nie można interpretować np. przepisów nakładających obowiązki. Swoją argumentację poparł wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 542/15.

Podsumowując ten wątek podkreślił, że gdyby przyjąć "logikę myślenia" organów obu instancji, to kara administracyjna za urządzanie gier na czterech automatach w lokalu przy ul. [...] w K. powinna zostać wymierzona nie tylko skarżącemu, ale także J. L. oraz M. L., którzy bezpośrednio odpowiedzialni byli za urządzanie gier w tym lokalu, w tym za bieżącą obsługę tych automatów i wszystkie czynności z tym związane. Podkreślił również, że zasadnym byłoby ustalenie z kim pracownicy mieli zawartą umowę o pracę lub innego rodzaju mającą za przedmiot wykonywanie obsługi w lokalu. Pełnomocnik zaznaczył, że podmiotem tym nie był skarżący i w tym zakresie organy powinny dokonać ustaleń faktycznych.

Następnie autor skargi odniósł się do naruszenia art. 133 O.p. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i wskazał, że jako urządzającego gry należy uznać taki podmiot, który prowadzi działalność na automatach na swój rachunek i swoje ryzyko, który czerpie bezpośrednie korzyści stosownie do wyników gier z takiej działalności, organizuje całą działalność hazardową, w tym również poprzez zlecanie wykonywania poszczególnych czynności innym osobom, które wówczas działają nie na swoją rzecz, ale na rzecz podmiotu urządzającego gry. W ocenie pełnomocnika skarżący nie wykonywał czynności związanych z eksploatacją ujawnionych w lokalu automatów na swój rachunek i swoje ryzyko, a zatem niezasadnie uznano go za urządzającego gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Dalej odniósł się do orzecznictwa w zakresie definiowania podmiotów "urządzających gry hazardowe", podkreślając, że nie można uznać za wykazane w sprawie, aby zarzucane skarżącemu przez świadków działania rzeczywiście były przez niego wykonywane w imieniu własnym. Zdaniem pełnomocnika zasadnicze znaczenie ma ustalenie, czy skarżący wykonywał przypisywane mu czynności na wyraźne polecenie, czy tak jak błędnie przyjął to organ – w imieniu własnym. Zaznaczył, że ustalenia faktyczne w tym zakresie zostały poczynione przez organy wybiórczo i tendencyjnie bez podjęcia dalszych czynności sprawdzających. W szczególności w sprawie nie przesłuchano prezesa zarządu spółki urządzającej gry w lokalu, pomimo tego, że organ dysponował od samego początku danymi adresowymi spółki A, a strona składała taki wniosek dowodowy. Podkreślił następnie, że skarżący kwestionując przypisaną mu rolę urządzającego gry, uzyskał od spółki A już na etapie po wydaniu decyzji pierwszej instancji, opinię techniczną dotyczącą przedmiotowych urządzeń i podejmując obronę swoich praw przedstawił ją w niniejszej sprawie wraz ze stosownymi wnioskami dowodowymi. Pełnomocnik wskazał, że wbrew regułom określonym w Ordynacji organ administracyjny oparł postępowanie na przeprowadzonym przez funkcjonariuszy celnych eksperymencie oraz kwestionowanej przez skarżącego opinii biegłego R. Zgodnie zaś z art. 187, 188 i 197 O.p., organy administracyjne powinny w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, czego w sprawie nie wykonano. Dalej zauważył, że kwestią sporną jest również charakter gier możliwych do rozegrania na przedmiotowych automatach. Zdaniem pełnomocnika całkowicie podważyć należy zasadność uznania, że zachodzą przesłanki do uznania, że gry zainstalowane na urządzeniach [...] mają charakter losowy. Autor skargi zaznaczył, że biegły przy wydawaniu opinii nie przeprowadził w ogóle gier na przedmiotowych urządzeniach, a tym samym nie miał wystarczającego materiału dowodowego, na którym mógłby się oprzeć ustalając charakter gier, których nie przeprowadził. W tych okolicznościach – zdaniem pełnomocnika – opinia jest dowolna i pozbawiona walorów bezstronności i rzetelności, co "dyskwalifikuje" ją jako dowód w sprawie. Zdaniem pełnomocnika wydawanie opinii bez przeprowadzenia gier zawsze obarczone jest ryzykiem wyciągnięcia błędnych wniosków. Podkreślił, że inni biegli sądowi, opiniujący w innych sprawach urządzenia typu [...], zwracają się do producenta urządzenia o jego odblokowanie, co umożliwia rozegranie na gier. Takich czynności nie podjął biegły w opinii z 9 maja 2020 r.

W konkluzjach swojego wywodu autor skargi podkreślił, że dokonanie błędnych ustaleń faktycznych skutkowało tym, że Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w O. wymierzył skarżącemu karę 400.000 zł, na podstawie stanowisk wygłoszonych przez funkcjonariuszy Urzędu Celno-Skarbowego oraz wątpliwej opinii biegłego sądowego, które – zdaniem pełnomocnika – nie pozwalają na uznanie sprawy za dostatecznie rozstrzygniętą. Ponownie stwierdził, że organ odwoławczy nie uzupełniając postępowania dowodowego w tym zakresie naruszył prawo, co powinno skutkować uchyleniem zaskarżonych decyzji.

W ocenie pełnomocnika przyjęcie, iż każdy automat zajęty przez organy celne jest automatem hazardowym, bez każdorazowego zbadania zainstalowanego oprogramowania, należy uznać za niedopuszczalne.

Na zakończenie autor skargi podkreślił, że organy obu instancji nie odniosły się do regulacji nakładania kar z Kodeksu postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 189f ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: Kpa. Pełnomocnik podkreślił, że organy obu instancji naruszyły art. 189d i 189f Kpa poprzez ich pominięcie przy rozpoznawaniu sprawy. Zaznaczył, że do obowiązku organów administracyjnych należała m.in. konieczność rozważenia zastosowania w sprawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego zawierającego przepisy stosowane przy wymierzaniu kar pieniężnych. W ocenie autora skargi nie znajduje dostatecznych argumentów, dla których dział IVa K.p.a., zatytułowany "Administracyjne kary pieniężne", nie miałby zastosowania w przypadku deliktów administracyjnych, poddanych regulacji u.g.h. Dalej przytoczył ich treść i wskazał, że organy całkowicie pominęły ich zastosowanie, czego odzwierciedlenie powinno znajdować się w uzasadnieniu decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, to jest: wagę i okoliczności naruszenia prawa, oraz czas trwania tego naruszenia, częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu wynikającego z ustawy o grach hazardowych tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara, uprzednie ukaranie za to samo zachowanie w drodze kary administracyjnej, lub za przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa, wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła, warunki osobiste strony, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana.

W ocenie pełnomocnika żadne z kryteriów wymiaru kary nie zostały zastosowane do oceny zasadności nałożenia przez organy administracji celnej kary w takiej wysokości jak orzeczona w sprawie. Kontynuując swoją argumentację autor skargi odniósł się do stosowania dyrektyw wymiaru kary z Kodeksu postępowania administracyjnego i podniósł zarzut naruszenia przez organ II instancji art. 189a i następnych Kpa. Wskazał, że art. 189a Kpa wprowadza regułę kolizyjną, w myśl której, przepisów działu IVa – odnośnie kwestii wymienionych w tym przepisie – nie stosuje w zakresie, w jakim kwestie te regulują przepisy odrębne. W jego ocenie z tak zredagowanego przepisu art. 189a § 2 Kpa wynika, że przepisy odrębne nie mogą być modyfikowane regulacjami działu IVa Kodeksu. Wywiódł przy tym pełnomocnik, że w przypadku, gdy przepisy odrębne w ogóle nie regulują zagadnienia wskazanego w art. 189a § 2 Kpa, przepisy działu IVa stosuje się wprost w oznaczonym zakresie, co poparł wyrokiem WSA w Lublinie z 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 628/18. Podkreślił, że przepisy ustawy u.g.h. regulują materialnoprawne przesłanki wymiaru kary administracyjnej, przy jednoczesnym braku uregulowań w zakresie np. odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Okoliczność ta, przy uwzględnieniu treści powołanej wcześniej reguły kolizyjnej z art. 189a § 2 Kpa in fine daje podstawy do wyrażenia poglądu co do powinności stosowania normy z art. 189f K.p.a. na tle spraw związanych z nakładaniem kar pieniężnych w trybie przepisów u.g.h. Jednocześnie pełnomocnik wskazał, że kwestionuje spotykane w orzecznictwie sądowym stanowisko, jakoby odesłanie zawarte w art. 91 u.g.h. pozwalało jedynie na stosowanie do tego rodzaju kar przepisów Ordynacji podatkowej z wyłączeniem możliwości odwoływania się do regulacji z Kpa. Następnie wyjaśnił, że kara pieniężna nie stanowi zobowiązania podatkowego, a zatem przepis art. 91 u.g.h. trzeba traktować jako wskazujący w sposób jednoznaczny na konieczność odpowiedniego stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do postępowań w zakresie nakładania kar pieniężnych, a zatem w zakresie procedury a nie prawa materialnego. Zdaniem pełnomocnika wspomnianego przepisu, przy wskazaniu na wymóg jedynie "odpowiedniego" stosowania przepisów Ordynacji podatkowej, nie można rozumieć jako wyłączający stosowanie materialnoprawnych przepisów o karze pieniężnej, zawartych w dziale IVa K.p.a. i właściwych tej instytucji. Następnie podkreślił, że postępowanie w zakresie wymierzenia kary administracyjnej na podstawie przepisów u.g.h. nie jest postępowaniem podatkowym, lecz postępowaniem administracyjnym. Zaznaczył przy tym, że skoro przepisy odrębne (u.g.h. i O.p. poprzez odpowiednie stosowanie w rozumieniu art. 91 u.g.h.) nie regulują kwestii odstąpienia od wymierzenia kary, w sprawie należało zastosować art. 189f Kpa. Pominięcie tej regulacji przez orzekające w sprawie organy – zdaniem pełnomocnika – stanowi uchybienie, które w ocenie skarżącej daje podstawy do wyeliminowania wydanych w sprawie decyzji z obrotu prawnego.

Uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji pełnomocnik podkreślił, że decyzja jest już ostateczna i może podlegać egzekucji, a ponieważ opiewa na znaczną kwotę, to przy braku udzielenia wnioskowanej ochrony może to narazić stronę na trudne do odwrócenia straty finansowe.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu szczegółowo opisał dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie odniósł się do podniesionych przez skarżącego zarzutów, akcentując, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił również, że część zarzutów sformułowanych w skardze była już podnoszona w odwołaniu, a organ odwoławczy odniósł się do nich w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do zarzutów w pierwszej kolejności szczegółowo wyjaśnił dlaczego zbędne było przesłuchiwanie J. S., powielając w tym zakresie argumenty zawarte w objętej skargą decyzji. Odnosząc się z kolei do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z prywatnej opinii biegłego, wnioskowanej przez skarżącego, wskazał, że do akt sprawy organu pierwszej instancji załączył opinię sporządzona przez biegłego sądowego w zakresie informatyki, telekomunikacji i automatów do gier przy Sądzie Okręgowym w C. – opinia z 9 maja 2020 r. w sprawie o sygn. akt [...], która dotyczy automatów [...], [...], [...] oraz [...], a więc będących przedmiotem tego postępowania. Następnie zauważył, że obowiązek gromadzenia materiału dowodowego, stosownie do art. 122 O.p. i art. 187 §1 O.p., nie jest nieograniczony i bezwzględny, a obciąża organy do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy. Brak jest natomiast podstaw, aby ponawiać dowód, który już znajduje się w aktach sprawy, a którego rzetelności strona skutecznie nie podważyła.

Odnosząc się natomiast do zarzutu błędnego uznania skarżącego jako "urządzającego gry hazardowe", DIAS – jak wskazano powyżej – powielił argumentację przytoczoną w treści zaskarżonej decyzji w tym zakresie, wskazując, że autor skargi "gołosłownie" zaprzecza poczynionym przez organy ustaleniom, poprzestając na ich prostym negowaniu, bez wskazania dowodów potwierdzających takie stanowisko. Organ ponownie zauważył, że ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o zebrany materiał dowodowy przeczą "drobnym" lub "grzecznościowym" czynnościom P. S. podejmowanym – zdaniem pełnomocnika – w lokalu, w którym obsługiwane były kontrolowane automaty do gry. Podkreślając, że kwestia z kim świadkowie mieli zawartą umowę o pracę, była okolicznością drugorzędną dla ustalenia "urządzającego gry", zauważył, że strona skarżąca również nie poparła swoich twierdzeń żadnymi dowodami w tej sprawie. W konsekwencji DIAS uznał, że nie można zgodzić się ze skarżącym, iż jedynym podmiotem, który może być uznany za urządzającego gry na przedmiotowych automatach może być właściciel automatów tj. spółka A. W tym zakresie powielił argumentację wskazaną w uzasadnieniu decyzji, podobnie w odniesieniu do zarzutów negowania rzetelności przeprowadzonego eksperymentu oraz opinii biegłych znajdujących się w aktach sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 189d i art. 189f Kpa organ odwoławczy stwierdził, że brak jest jednolitego stanowiska orzecznictwa co do stosowania przepisów działu IVa K.p.a. w sprawie kar pieniężnych nakładanych na podstawie przepisów u.g.h., podkreślając, że przepisy ustawy o grach hazardowych przewidują odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej, a tym samym jako przepisom postępowania dają im pierwszeństwo w stosowaniu w stosunku do innych przepisów postępowania w sprawach określonych w u.g.h. Zgodnie bowiem z art. 8 u.g.h., do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, chyba że ustawa stanowi inaczej. Art. 91 u.g.h. stanowi zaś, że do kar pieniężnych należy stosować odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Dalej szczegółowo odniósł się do kolizji przepisów, która zachodzi przy stosowaniu art. 189a § 2 Kpa., dodatkowo organ wskazał, że na żadnym etapie postępowania strona nie formułowała żadnych argumentów odnośnie zaistnienia w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 189d i art. 189f Kpa, okoliczności te zostały podniesione dopiero w skardze do WSA w Opolu.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącego nie wniósł wniosków formalnych, powielił argumentację dotyczącą braku możliwości uznania skarżącego jako "urządzającego gry hazardowe", wskazał nadto na treść protokołu z rozprawy prowadzonej przed Sądem Rejonowym w S., gdzie przesłuchiwany był jako oskarżony Prezes A sp. z o.o. J. S., który oświadczył, że jest właścicielem automatów i to on zatrudniał pracowników, którzy obsługiwali ujawnione automaty podczas kontroli.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), dalej: P.u.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 P.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Nadto podkreślenia wymaga, iż zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem jej art. 57 a. W świetle art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd nie ma obowiązku do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Orzekanie – na podstawie art. 135 P.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Okoliczność, że sądy administracyjne nie oceniają celowości czy słuszności aktów administracyjnych, koncentrując się tylko na badaniu ich zgodności z prawem, nie narusza także międzynarodowych kryteriów w tym zakresie. Podkreślić bowiem wypada, że stosownie do postanowień art. 6 ust. 1 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284), traktujących o prawie do rzetelnego procesu sądowego, każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. W świetle wiążących Polskę aktów prawa międzynarodowego konieczne (niezbędne) jest więc zapewnienie w porządku krajowym ochrony sądowej we wskazanych dziedzinach prawa. Zatem rysuje się wniosek, że oparcie prawa do sądu – w sferze sądowej kontroli administracji – na podstawie legalności odpowiada kryteriom przyjętym zarówno na gruncie krajowego porządku prawnego, jak i w świetle standardów międzynarodowych.

Kompetencja kontrolna sądu administracyjnego sprowadza się więc do oceny legalności działania organu administracji na trzech płaszczyznach:

pierwszej – oceny zgodności działania z prawem materialnym,

drugiej – dochowania wymaganej prawem procedury,

trzeciej – respektowania reguł określonych w przepisach ustrojowych (por. A. Kabat, Prawo do sądu jako gwarancja ochrony praw człowieka w sprawach administracyjnych [w:] Podstawowe prawa jednostki i ich sądowa ochrona, Warszawa 1997, s. 231).

W konsekwencji, co także wymaga podkreślenia, należy wyraźnie odróżnić kontrolę administracji publicznej (rozstrzyganie sprawy sądowoadministracyjnej) od wykonywania administracji publicznej (rozstrzygania sprawy administracyjnej). Sąd administracyjny nie jest władny do samodzielnego wydania rozstrzygnięcia w miejsce organu administracji publicznej (tj. do rozstrzygania spraw administracyjnych; zob. m.in. R. Hauser, Konstytucyjny model polskiego sądownictwa administracyjnego [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003, s. 145–147; J. Zimmermann, Z problematyki reformy sądownictwa administracyjnego [w:] Instytucje współczesnego prawa administracyjnego. Księga jubileuszowa Profesora Józefa Filipka, Kraków 2001, s. 797–798). Sąd administracyjny może w związku z tym zdyskwalifikować konkretne rozstrzygnięcie organu i zobowiązać ten organ do ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Dokonana przez Sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także – z mocy art. 135 P.p.s.a – poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa.

Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od wskazania, że stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji przedstawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Zaprezentowanie natomiast przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od przypomnienia, że Sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności. Ma więc obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem.

Tym samym wskazania wymaga, że zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 2094 ze zm.), dalej nadal: ustawa lub u.g.h., do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), powoływanej nadal jako: Ordynacja lub O.p., chyba że ustawa stanowi inaczej. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że odesłanie w powyższym przepisie do regulacji zawartej w Ordynacji wskazuje na to, że w postępowaniach dotyczących nakładania kar pieniężnych na podstawie przepisów ustawy o grach hazardowych zastosowanie mają zasady określone w O.p. i przepisy tej ustawy w zakresie w niej uregulowanym. Dostrzec także należy, że obecnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za jednolity należy uznać pogląd, że mimo funkcji kary pieniężnej, nakładanej na podstawie przepisów ustawy o grach hazardowych, jaką jest rekompensata podatku (por. uchwała NSA z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16), ani art. 8 u.g.h., ani art. 91 u.g.h. nie uprawnia do stosowania przedawnienia określonego przepisami Ordynacji podatkowej. NSA stoi na stanowisku, że decyzja w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. jest decyzją kształtującą dopiero stosunek administracyjnoprawny, a zatem mającą charakter konstytutywny (ustalający). Decyzja ta – w przeciwieństwie do decyzji podatkowej, o której mowa w art. 21 § 1 pkt 2 w zw. z art. 68 § 1 Ordynacji – nie konkretyzuje obowiązku prawnego wcześniej istniejącego, ale go od podstaw kształtuje w sposób od razu zindywidualizowany i skonkretyzowany. Jest to decyzja odmienna od decyzji wymiarowej dotyczącej zobowiązań podatkowych, o których mowa w art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji, powstałych z dniem doręczenia decyzji, a więc do zobowiązań, do których ma zastosowanie art. 68 § 1 Ordynacji. Decyzja wymiarowa jest konkretyzacją istniejącego wcześniej stosunku prawnopodatkowego, który powstaje przed jej wydaniem. Po stronie urządzającego gry hazardowe nie powstaje, przed wydaniem decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, żadna skonkretyzowana powinność zapłaty tej kary. Do momentu wydania takiej decyzji na stronie nie ciąży żaden, nawet abstrakcyjny i ogólny obowiązek prawny zapłaty kary – co wynika z samej natury sankcji administracyjnej i jest zasadniczą okolicznością odróżniającą zobowiązanie z tytułu kary pieniężnej od zobowiązania podatkowego. Ta okoliczność przesądza o niemożności zastosowania w odniesieniu do decyzji nakładającej karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. instytucji przedawnienia prawa do wydania decyzji z art. 68 § 1 Ordynacji (por. wyroki NSA z 26 października 2016 r., sygn. akt II GSK 1479/16, z 8 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 3533/17, z 12 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4299/16).

Nadto zgodnie z art. 3 u.g.h. urządzanie gier losowych, zakładów wzajemnych, gier w karty i gier na automatach oraz prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia lub dokonanego zgłoszenia. W myśl art. 14 ust. 1 u.g.h. urządzanie gier cylindrycznych, gier w karty, w tym turniejów gry w pokera, gier w kości oraz gier na automatach jest dozwolone wyłącznie w kasynach gier na zasadach i warunkach określonych w zatwierdzonym regulaminie i udzielonej koncesji lub udzielonym zezwoleniu, a także wynikających z przepisów ustawy, z wyjątkiem ust. 4 i 5. Jak stanowi art. 32 ust. 1 u.g.h. koncesji na prowadzenie kasyna gry udziela minister właściwy do spraw finansów publicznych. W myśl art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia, przy czym wysokość kary pieniężnej wymierzanej w przypadku gier na automatach wynosi 100.000 zł od każdego automatu (art. 89 ust. 4 pkt 1a u.g.h.). Dla wymierzenia kary pieniężnej konieczne jest zatem wystąpienie trzech elementów określających zakres zastosowania zrekonstruowanej powyżej normy, a mianowicie:

1) ustalenie konkretnego podmiotu urządzającego gry na automatach,

2) ustalenie w sposób jednoznaczny charakteru tych gier, tzn. czy są to gry na automatach w rozumieniu u.g.h., a także

3) ustalenie, że gry na automatach były urządzane bez koncesji, zezwolenia lub dokonania wymaganego zgłoszenia.

Przechodząc z kolei do istoty sporu podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej sprawie poza sporem jest jedynie to, że w toku postępowania prowadzonego przez organy podatkowe orzekające w niej udowodniono, iż zakwestionowane automaty do gier to urządzenia elektroniczne, a losowy charakter gier urządzanych na tych automatach potwierdził eksperyment przeprowadzony przez funkcjonariuszy, w którym wykazano, że grający nie miał wpływu na wynik gry, a także potwierdziła to opinia biegłego sądowego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier przy Sądzie Okręgowym w C., z której wynika, że gry prowadzone na urządzeniach [...], [...], [...] oraz [...], ujawnionych 25 lutego 2019 r. w salonie gier [...] w K. przy ul. [...], spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu przepisów u.g.h. Gry urządzane na spornych automatach miały charakter komercyjny, tzn. były urządzane w celu osiągnięcia zysku i przynosiły dochody. Bezsprzecznie również gry na automatach urządzane były poza kasynem gry, bowiem kontrolowany lokal nie posiada takiego statusu.

Sporna i – co ważne – niewyjaśniona jest rola strony skarżącej w przypisanej jej odpowiedzialności z tytułu urządzania gier. Nie wiadomo czy jej rola polegała na aktywnych czynnościach w procesie organizowania gier, czy to strona skarżąca w wynajętym lokalu zapewniła i stworzyła odpowiednie warunki, aby nielegalna gra na automatach w ogóle mogła się odbywać, czy to chociażby ona zapewniła i miała nad nimi nadzór, dostęp do nich i obsługę ich oraz klientów, tworząc w ten sposób nielegalne miejsce urządzania gier hazardowych.

Uwagi te są istotne, albowiem to urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia podlega karze pieniężnej (art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.) o wysokości 100 tys. zł od każdego automatu (art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h.). Stosuje się do niej odpowiednio przepisy Ordynacji (art. 91 u.g.h.).

Odnosząc się do powyższego wskazać należy, iż przepisy Ordynacji określające zasady gromadzenia i przeprowadzania dowodów oraz ich oceny mają zapewniać zgodność ustaleń faktycznych z prawdą (art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191). Organy mają zatem obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokonując na jego podstawie oceny, czy dana okoliczność została udowodniona. Podejmowanie przez organy kroków zmierzających do ustalenia okoliczności związanych z prowadzeniem gry wbrew u.g.h. należy uznać za postępowanie wypełniające przesłanki z art. 122 O.p. Przepis ten stanowi jednoznacznie o działaniach niezbędnych, a wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. obowiązek organów gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy do momentu uzyskania pewności co do stanu faktycznego. Tymczasem w ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na poczynienie ustaleń faktycznych, stanowiących podstawę do wymierzenia stronie skarżącej kary z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na czterech automatach do gier. Przepis art. 181 O.p., znajdujący zastosowanie w sprawach dotyczących nałożenia kar pieniężnych za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych stanowi, że dowodami mogą być w szczególności zeznania świadków, opinie biegłych, materiały i informacje zebrane w wyniku oględzin, informacje podatkowe oraz inne dokumenty zgromadzone w toku działalności analitycznej Krajowej Administracji Skarbowej, czy też czynności sprawdzających, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej oraz materiały zgromadzone w toku postępowania karnego albo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, a tych organy nie przeprowadziły, a tym samym nie ustaliły w sposób pewny, pozwalający na pełne i niebudzące wątpliwości odtworzenie inkryminowanego zdarzenia.

Nie budzi wątpliwości, co wymaga podkreślenia albowiem postępowanie dowodowe nie zostało w sprawie należycie przeprowadzone, że w postępowaniu prowadzonym przez organy podatkowe obowiązuje zasada otwartego katalogu środków dowodowych, dopuszczająca jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 O.p.). Dowody podlegają swobodnej, a nie dowolnej, ocenie organów. Tymczasem w przedmiotowej sprawie w cenie orzekających w sprawie organów podmiotem urządzającym grę na ujawnionych automatach poza kasynem gry jest strona skarżąca, która nie posiadała koncesji na prowadzenie kasyna gry, salonu gier na automatach, ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych. Takie uznanie wyprowadziły orzekające organy z zeznań świadków, którzy opisywali de facto ich kontakt ze skarżącym, przy czym – co ważne – wskazywali także na okoliczności, których organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły w pełni. Nie wiadomo bowiem z kim zawierali umowę, kto był podmiotem prawnie je zawierającym, a nie tylko fizycznie je przekazującym, kto je podpisywał, negocjował warunki, etc. Nie wiadomo gdzie są umowy, wszak powinny być dwie, pochodzące od dwóch stron (egzemplarze stron), czy posiada je strona, czy świadkowie ci zgłoszeni byli i przez kogo jako osoby osiągające dochód z pracy, do ubezpieczenia etc. I tak, jak wskazały organy: J. L., przesłuchany w charakterze świadka, zeznał, że to skarżący zatrudnił go do pracy w charakterze obsługi lokalu i przywoził pieniądze na wypłatę wygranych, a także naprawiał automaty, wyjmował z nich pieniądze (średnio 6000-7000 złotych co dwa-trzy tygodnie) i wypłacał wynagrodzenie pracownikom salonu gier (w gotówce). Świadek ten nie zeznał, a organ zaniechał ustaleń, kto podpisał umowę, kto był zleceniodawcą, kto decydował o wysokości wynagrodzenia (a nie tylko przekazał mu środki pieniężne). Skoro świadek zeznał, że w lokalu był monitoring to zasadnym było jego odczytanie, czego także nie uczyniono. Podobnież jako niepełne w odtworzeniu badanych zdarzeń należy ocenić zeznania M. L. Świadek ten wyraźnie wskazała, że od strony dostała dwie umowy o pracę – na jednej pracodawcą była spółka B, a na drugiej – C. Zatem nie strona skarżąca zawarła te umowy. Podała świadek, że wynagrodzenie za pracę otrzymywała od strony w kopercie ale kto decydował o wysokości wynagrodzenia i kto de facto te środki wypłacał już nie ustalono, a przypisano – nie wiadomo na jakiej podstawie – wszystkie czynności wykonawcze stronie skarżącej. Istotne jest, że w sprawie nie zweryfikowano w procesowy sposób twierdzeń J. L. z 23 listopada 2020 r. i pani M. L. (bez daty), w których wyjaśnili, że organizacją gier na automatach w lokalu w K. przy ul. [...] zajmował się skarżący. Twierdzeniom tym można przypisać zarówno czynności techniczne – wykonania polecenia, jak i czynności przynależne dla urządzającego gry na automatach w Salonie Gier "[...]", czyli wypełniające znamiona przypisanej mu odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., stanowiącego, że karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia. Zeznań tych, co ważne, nie powiązał organ pierwszej instancji należycie z zeznaniami B. R., a wadliwość tę zaaprobował organ odwoławczy. Zeznała ona, że po wystawieniu lokalu na sprzedaż zgłosili się do niej panowie z propozycją wynajęcia tego lokalu. Umowa została podpisana od razu, a klucze do lokalu przekazane najemcom. Po okazaniu świadkowi trzech fotografii, wskazała na D. G. jako osobę, która podpisała z nią umowę najmu lokalu a skarżącego wyłącznie jako osobę towarzyszącą przy podpisywaniu tej umowy.

Tym samym zdaniem Sądu o ile udowodniono, że eksploatowane w lokalu automaty nie zostały zarejestrowane, przez co niemożliwe było ich legalne użytkowanie, jak zasadnie uznały orzekające w sprawie organy, to już nie wykazano i nie udowodniono, że odpowiada za to skarżący. Podkreślenia przy tym wymaga, że orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjęto, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" stanowi ogół czynności i działań umożliwiających przeprowadzenie takich gier. Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie wypowiadał się w kwestii jakiemu podmiotowi można przypisać cechę "urządzającego gry". Jak przyjęto w orzecznictwie, przy dokonywaniu wykładni, tego pojęcia należy przyjąć szeroki zakres definicji podmiotu urządzającego gry. Urządzanie gier hazardowych to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Nie tylko zatem podmiot koordynujący i organizujący działalność w zakresie gier hazardowych może być uznany za urządzającego w rozumieniu wskazanego przepisu prawa materialnego. Określenie to obejmuje bowiem również podmioty, które w inny sposób działają celem umożliwienia funkcjonowania działalności hazardowej (wyrok NSA z 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 615/18, a także orzeczenia tam wskazane).

Zdaniem Sądu, w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy organy administracyjne orzekające w sprawie nie dokonały niezbędnych ustaleń faktycznych pozwalających na zastosowanie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Nie ulega wątpliwości, że czynności skarżącego, których wykonywanie organ przypisał mu na podstawie zebranego materiału dowodowego świadczą wyłącznie o jego aktywności przy przekazywaniu pracownikom, ale nie zawieraniu z nimi umów, przekazywaniu im w kopertach środków pieniężnych, zatem uprzednio przygotowanych, ale nie dowodzą jego aktywności w działalności polegającej na organizowaniu gier hazardowych.

Tym samym kontrola zaskarżonej decyzji wzbudza wątpliwości w zakresie należytego wyjaśnienia okoliczności związanych z ustaleniem i wskazaniem podmiotu "urządzającego" gry na ww. automatach. Sąd w tym zakresie odwoła się do stanowiska judykatury, w którym zauważa się, że termin "urządzanie gier" nie jest zdefiniowany ustawowo. Pojęcie "urządzanie" rozumiane jest zaś jako synonim pojęć "utworzyć, uporządkować, zagospodarować, zorganizować, przedsięwziąć, zrobić" (Słownik Poprawnej Polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994). W tym kontekście, "urządzanie gier" obejmuje niewątpliwie podejmowanie aktywnych działań i czynności, dotyczących zorganizowania i prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier hazardowych (eksploatacji automatów), w znaczeniu art. 2 ust. 3 i ust. 5 u.g.h. Urządzającym gry - w rozumieniu art. 89 ust. 1 u.g.h. - jest natomiast podmiot realizujący (wykonujący) te działania i czynności, (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 22 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 1437/16). W sprawie, poza de facto wskazaniem, że strona przywoziła i przekazywała umowy a także odbierała pieniądze i przekazywała wynagrodzenie za prace, organy nie wskazały na takie działania i czynności strony skarżącej, traktowane jako "urządzanie" we wskazanym znaczeniu, a dotyczące "urządzania gier" – prowadzenia przedsięwzięcia w zakresie gier, w rozumieniu u.g.h. Nie dokonały przy tym szczegółowej analizy treści zawieranych umów w kontekście występowania w ich treści – ewentualnie – postanowień pozwalających na przyjęcie, że skarżący działał w imieniu pracodawcy, zleceniodawcy czy najemcy, czy też podejmował działania (był zobligowany do ich podejmowania postanowieniami umowy) bądź takich, czego organy nie ustaliły, wskazujących na jego zaangażowanie, jako urządzającego gry. W tym kontekście Sąd pragnie przypomnieć, że postępowanie administracyjne, co do zasady jest dwuinstancyjne, co oznacza, że sprawa jest dwukrotnie badana merytorycznie. Organ odwoławczy nie ogranicza się zatem jedynie do kontroli postępowania i rozstrzygnięcia organu niższej instancji, ale musi rozpatrzyć daną sprawę niejako od nowa, z jednoczesnym ustosunkowaniem się do zarzutów podniesionych w odwołaniu. Nie ulega zatem wątpliwości, że zasady dotyczące zbierania i wnikliwego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a następnie ustosunkowania się do przyjętych na jego podstawie ustaleń faktycznych oraz dokonania i uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, dotyczą także procedowania przed organem odwoławczym – art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 O.p. Analiza postępowania, jakie toczyło się w niniejszej sprawie wskazuje, że ustalenia organu odwoławczego przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie spełniają w pełni wymogów przewidzianych w art. 187 § 1 i art. 191 O.p., a w konsekwencji również w art. 210 § 4 O.p., czego skutkiem jest to, że stwierdzone wady zaskarżonej decyzji doprowadzić musiały do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Jak wskazano bowiem powyżej, zgodnie z art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z kolei zgodnie z art. 191 O.p. organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W myśl natomiast art. 210 § 4 O.p. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest zatem jednym z niezbędnych elementów decyzji. Proces rozumowania organu, wnioski dotyczące wagi zgromadzonych w sprawie dowodów i ich oceny z punktu widzenia rozstrzyganej sprawy administracyjnej muszą każdorazowo znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, tak by adresat (ale także sąd dokonujący kontroli legalności aktu) miał możliwość zapoznania się nie tylko z orzeczeniem (rozstrzygnięciem) organu, ale również z analizą, jaką organ przeprowadził poddając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy indywidualnej (konkretnej) ocenie. Należy przyjąć, że w szczególności decyzje nakładające na ich adresatów określone zobowiązania powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i nakładanego obowiązku, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 96/10 oraz z 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 223/10).

W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie nie wywiązały się należycie z przytoczonych powyżej obowiązków. Należy także zaznaczyć, że skarżący konsekwentnie wskazywał przytaczając okoliczności wymagające weryfikacji, że nie jest podmiotem urządzającym gry hazardowe i tym samym nie może ponosić sankcji administracyjnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na czterech automatach do gier.

Dostrzec wreszcie należy, że organy zaniechały przesłuchania chociażby D. G. na okoliczność celu zawarcia umowy najmu lokalu, w którym ujawniono sporne automaty, czy np. przekazał go w posiadanie innym osobom, komu etc., bądź też J. S., Prezesa spółki A, na okoliczność ustalenia "podmiotu urządzającego gry na automatach w lokalu położonym w K. przy ul. [...], w tym nie ustaliły – jak zasadnie podnosi skarżący – relacji łączących ich, a przede wszystkim czy był on osobą decyzyjną w przedmiocie eksploatacji przedmiotowych urządzeń, jaki charakter miały gry zainstalowane w urządzeniach do gier [...] i [...]. Okoliczność ta nabiera szczególnego znaczenia, albowiem – jak oświadczył pełnomocnik na rozprawie – przed Sądem Rejonowym w S., gdzie przesłuchiwany był jako oskarżony Prezes A sp. z o.o. – J. S., który podał, że jest właścicielem automatów i to on zatrudniał pracowników, którzy obsługiwali ujawnione automaty podczas kontroli.

W ocenie Sądu braki te dowodzą naruszenia art. 121 § 1 i art. 122 O.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 91 u.g.h. polegającego na niepodjęciu przez organ podatkowy wszelkich działań mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, iż strona skarżąca jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry. O ile bowiem na podstawie kontroli przeprowadzonej 25 lutego 2019 r. w lokalu przy ul. [...] w K. przez funkcjonariuszy celnych ujawniono cztery urządzenia typu [...], które zostały zatrzymane przez funkcjonariuszy celnych i ustalono, że w lokalu tym działalność gospodarczą polegającą na urządzaniu gier na automatach nielosowych prowadziła spółka A Sp. z o.o. z siedzibą w C. ul. [...] lok [...], KRS nr [...], to już nie ustalono jaki związek z tym podmiotem miał skarżący. Sąd stwierdza zatem, że zebrany w sprawie – dotychczas – materiał dowodowy oraz podjęte na jego podstawie ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że strona była – podlegającym karze z art. 89 u.g.h. – podmiotem urządzającym gry. W ocenie Sądu, w sprawie przedwcześnie uznano, że strona skarżąca jest podmiotem urządzającym gry hazardowe poza kasynem gry. Twierdzenie to niewątpliwie narusza art. 122 i 191 O.p. Nie przesądzając ostatecznie o statusie strony skarżącej, jako urządzającej (współrządzącej), czy też nie urządzającej gry, Sąd wskazuje – przy ponownym załatwieniu sprawy – na konieczność wyjaśnienia tej fundamentalnej dla sprawy kwestii, przez przeprowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowo-wyjaśniającego, obejmującego m.in. analizę treści umów z pracownikami, najmu, ustalenie związku strony skarżącej z podmiotami zawierającymi te umowy. Już te uchybienia uzasadniają orzeczenie jak w sentencji wyroku. Należy w tym miejscu przypomnieć także, że podstawą wymierzenia stronie skarżącej było przyjęcie, że jest ona podmiotem urządzającym gry na ujawnionych czterech automatach. Okoliczność ta nie została jednak – w ocenie Sądu – należycie udowodniona i uzasadniona.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd uwzględnił skargę na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).