Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 103/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt. 23 c
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt. 1, art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 86 poz 732
law: Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej.
article: art. 134 § 1 art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr) Sędziowie NSA Witold Falczyński Marek Stojanowski Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 września 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 412/06 w sprawie ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. oddala skargę kasacyjną 2. przyznaje adwokatowi G. K. od Skarbu Państwa ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wynagrodzenie wraz z należnym podatkiem od towarów i usług w łącznej kwocie 219, 60 (słownie: dwieście dziewiętnaście złotych i sześćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 28 września 2006r sygn. II SA/Gd 412/06 oddalił skargę E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art.7 ust.1 i 2, art.8 ust.1 pkt.1, art.9a, art.10 ust.1, 2, 6,7 i 8, art.18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. Nr 86, poz. 732 ze zm.),art.3 pkt.10 i art.26 ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 20003r. Nr 228, poz,2255 z póź zm.), na wniosek E. C. przyznał na rzecz jej syna M. C. zaliczkę alimentacyjną w kwocie 170 zł miesięcznie na okres od [...] września 2005r do [...] sierpnia 2006r.

Od decyzji tej odwołała się E. C., zarzucając, że organ przyznał jej synowi zaliczkę alimentacyjną w kwocie jedynie 170 zł, na skutek błędnego ustalenia wysokości dochodu wnioskodawczyni. Bezpodstawnie nie uznał bowiem za dochód utracony w 2005r należności uzyskanych przez E. C. w 2004r z tytułu podpisanej i zrealizowanej w 2003r umowy. Umowę tę wprawdzie nazwano umową o dzieło, ale należności za jej wykonanie w zeznaniu podatkowym PIT 37 zostały zakwalifikowane jako dochód z tytułu praw autorskich. Należało zatem, po odliczeniu powyższego dochodu, przyjąć, że dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 291,50 zł, co z kolei powinno skutkować przyznaniem M. C. zaliczki alimentacyjnej w wysokości 300 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. powyższe rozstrzygniecie utrzymało w mocy decyzją z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu podkreśliło, że M. C. spełnia warunki do otrzymania zaliczki alimentacyjnej, gdyż ma zasądzone od ojca alimenty w wysokości 410 zł, a egzekucja tych świadczeń okazała się bezskuteczna, co potwierdza pismo Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w G. Organ I instancji prawidłowo przy tym uznał, że jednoznaczne brzmienie przepisu art.23 pkt.23 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość uznania dochodu uzyskanego z tytułu umowy o dzieło za dochód utracony. Zasadnie więc ustalił, że odwołująca się osiągnęła w 2004r dochód w wysokości 7355,87 zł, tj. 612,99 zł miesięcznie. W przeliczeniu na 1 osobę w rodzinie we wskazanym okresie dochód ten wynosił zatem 306,46 zł, co oznacza, iż przekraczał określone na kwotę 291,50 zł kryterium dochodowe, uprawniające do uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej w podwyższonej wysokości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. C. zarzuciła, że SKO w G. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniosło się do jej stanowiska, iż kwestionowany dochód uzyskała w ramach "praw autorskich i innych praw". Jej zdaniem, mimo że ustawa o świadczeniach rodzinnych eliminuje z pojęcia " utraconego dochodu" dochód uzyskany na podstawie umowy o dzieło, to jednak należało rozważyć zakwalifikowanie przedmiotowych należności jako dochodu uzyskanego z tytułu " innej pracy zarobkowej".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku powołanym wyrokiem z dnia 28 września 2006r oddalił skargę E. C. na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.-dalej ustawa P.p.s.a.). W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art.7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) zaliczka alimentacyjna - o ile dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł -przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku gdy uczy się ona w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 24 roku życia. Stosownie do art.8 ust.1 pkt.1 ustawy zaliczkę przyznaje się w wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż- w przypadku gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki- 170 zł dla osoby uprawnionej albo 250 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art.18 ust.2 omawianej ustawy w sprawach w niej nieuregulowanych , stosuje się odpowiednio przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są z nią sprzeczne, a także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r, Nr 98,poz.1071 ze zm.).

Dochodem rodziny w rozumieniu ustawy oświadczeniach rodzinnych, jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Do dochodu tego zalicza się między innymi przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art.3 pkt. 1 lit.a i pkt.10).

W myśl art.3 pkt.23 lit.c ustawy utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do odliczenia od dochodu uzyskanego przez skarżącą w 2004r dochodu uzyskanego tym okresie z tytułu wykonywanych umów o dzieło, nawet gdyby realizacja tych umów nastąpiła w 2003r. Skoro zatem dochód E. C. w 2004r przekroczył kryterium dochodowe określone w art.7 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r, to należy uznać, że nie spełnia ona przewidzianych w ustawie o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej warunków formalnych, uprawniających do zwiększenia zaliczki z 170 zł do 300 zł.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gdańsku wniosła E. C., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu. Orzeczenie to zaskarżyła w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Wyrokowi zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego "przez pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy wydaniu zaskarżonego wyroku naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji przepisu art.3 pkt.23c ustawy z dnia 28 listopada 2003r o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2003r, Nr 228,poz.2255 z póź. zm.),

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134§ 1 i art.135 P.p.s.a., do którego doszło "poprzez pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy wydaniu zaskarżonego wyroku naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji następujących przepisów: a) art. 7 kpa poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, b) art.8 kpa poprzez wydanie decyzji w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono pisemne motywy zaskarżonego wyroku. Stwierdzono ponadto, że "utratą dochodu", w świetle art.3 pkt.23 c ustawy o świadczeniach rodzinnych jest utrata dochodu spowodowana utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej z tytułu umów o dzieło. Zgodnie zaś z art.65 § 2 kodeksu cywilnego w umowach należy badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Oznacza to, zdaniem skarżącej, iż Sąd I instancji, badając stan faktyczny przedmiotowej sprawy, zobowiązany był w pierwszej kolejności zbadać, czy rzeczywiście skarżąca czerpała dochód z tytułu umowy o dzieło. Powinien zatem przeanalizować postanowienia przedmiotowej umowy tak by wykluczyć ewentualność nieprawidłowego nazwania przez strony wiążącego je zobowiązania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w obrocie prawnym zdarzają się przypadki stosowania błędnego nazewnictwa względem umów, które nie spełniają kryteriów umów nazwanych. Przepis art.65 § 2 kodeksu cywilnego, wprowadzając wymaganie badania zgodnego zamiaru stron oraz celu umowy, ogranicza zaś werbalną interpretację umowy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 1999r II CKN 379/9 OSNC 2000/1/10).

W przedmiotowej sprawie utracony przez skarżącą dochód jest dochodem uzyskanym w ramach " praw autorskich i innych praw", co nie przesądza, że winien być zakwalifikowany niejako automatycznie jako dochód z tytułu pracy wykonywanej na podstawie "umowy o dzieło". Analiza postanowień omawianej umowy wskazuje jednoznacznie, że kontrakt ten nie jest umową o dzieło ale umową zlecenia. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę było więc zbadanie czy przedmiotowa umowa jest w istocie umową o dzieło czy też innym zobowiązaniem. W związku z powyższym, zdaniem autora skargi kasacyjnej, uznać należy, iż Sąd pierwszej instancji nie weryfikując treści postanowień przedmiotowej umowy, dopuścił się " naruszenia przepisów prawa materialnego, a także przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270 ze zm.- dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. Nie jest zatem uprawniony ani zobowiązany do uzupełniania, poprawiania czy interpretowania przytoczonych podstaw skargi kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika.

Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym- zdaniem strony skarżącej-uchybił Sąd I instancji, określenia, jaką postać miało to naruszenie oraz uzasadnienia zarzutu ich naruszenia.

Skargę kasacyjną można wnieść na podstawie naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Ustawodawca, przewidując w art.174 pkt.1 P.p.s.a. oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia prawa materialnego, określił jednocześnie postaci, w jakich to naruszenie może nastąpić, a mianowicie: przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści normy prawnej, a niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd w subsumcji, czyli błędne uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Przewidziane natomiast w art.174 pkt.2 ustawy naruszenie przepisów postępowania może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego. Stanowi ono jednak podstawę kasacyjną, jeżeli uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W świetle przytoczonego przepisu nie jest dopuszczalne formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa " przez jego niezastosowanie" czy też "pominięcie" (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2004r OSK 284/04). Podniesiony przez autora skargi kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego "pominięcie" nie może zatem stanowić podstawy kasacyjnej, a w konsekwencji nie podlega on merytorycznemu rozpoznaniu.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art.135 P.p.s.a, gdyż skarżąca nie wykazała na czym miało polegać to uchybienie i nie podała w tym zakresie żadnego uzasadnienia. Zarzuty niepoparte należytym uzasadnieniem stanowią nieusuwalny brak skargi kasacyjnej, a ponadto uniemożliwiają sądowi kasacyjnemu jakąkolwiek polemikę z tak podniesionymi twierdzeniami skarżącego. Niezależnie od tego zauważyć należy, że przepis art.135 P.p.s.a. ma zastosowanie tylko wówczas, gdy dochodzi do uwzględnienia skargi. W takim wypadku podstawą jego zastosowania jest stwierdzenie, że akty lub czynności poprzedzające wydanie zaskarżonego aktu lub podjętej czynności doprowadziły do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Ponieważ w niniejszej sprawie sąd wojewódzki nie stwierdził tego rodzaju naruszeń, to nie było podstaw do zastosowania wskazanej normy.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również zarzutu naruszenia przez WSA w Gdańsku art.134 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to wyznaczenie granic rozpoznania sprawy, przy czym w skardze kasacyjnej nie wywiedziono, aby granice te zostały przekroczone. Całkowicie chybione są natomiast twierdzenia dotyczące nierozważenia przy wyrokowaniu w niniejszej sprawie, iż zawarta przez skarżącą umowa cywilnoprawna w istocie stanowiła umowę zlecenia a nie umowę o dzieło. O niewłaściwym zastosowaniu przez sąd administracyjny przepisów prawa można mówić wówczas, jeżeli przepisy tego prawa mogły mieć zastosowanie w postępowaniu przed tym sądem. Przepisy art.65 kodeksu cywilnego, do takich nie należą, pozostając poza dziedziną administracji publicznej, w rozumieniu art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2001r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz,1269). Ocena charakteru i treść umowy cywilnoprawnej należy wyłącznie do kompetencji sądów powszechnych. Kwestie te pozostają zaś poza kognicją sądów administracyjnych i poza zakresem kontrolowanej przez te sądy działalności organów administracji publicznej.

Zauważyć ponadto należy, że zaskarżona do WSA w Gdańsku decyzja dotyczyła przyznania zaliczki alimentacyjnej. W myśl art.18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r o postępowaniu wobec dłużników oraz zaliczce alimentacyjnej w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są z nią sprzeczne, a także przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Według art.7 ust.2 powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników oraz zaliczce alimentacyjnej zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł. Powołana ustawa nie reguluje sposobu obliczania dochodu rodziny, a zatem w tym zakresie stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z art.5 ust.4 tej ostatniej ustawy wynika, że w przypadku utraty dochodu prawo do świadczeń ustala się na podstawie dochodu pomniejszonego o utracony dochód. Sposób obliczania dochodu reguluje też art.3 ustawy, stanowiąc w pkt.23 lit.c, że utratę dochodu - na użytek omawianej regulacji- stanowi utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Z uwzględnieniem tych reguł organy orzekające wyliczyły dochód rodziny skarżącej, a prawidłowość zastosowania takiego unormowania bezbłędnie ocenił Sąd I instancji.

Dochód rodziny skarżącej nie mógł być bowiem pomniejszony o należności uzyskane na podstawie umowy zawartej przez E. C. w dniu 13 listopada 2003r z [...] Sp. z o.o. w G. Umowa ta została nazwana przez jej strony umową o dzieło. Taki charakter umowy, niepodlegający ocenie ani organów orzekających ani sądu administracyjnego, wykluczał zaś zakwalifikowanie uzyskanego z tego tytułu dochodu jako dochodu utraconego w rozumieniu art.3 pkt 23 c powołanej ustawy. Zarzut niewyjaśnienia sprawy w tym zakresie jest zatem nieusprawiedliwiony.

Z powyższych względów uznać należy, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Dlatego podlegała oddaleniu na podstawie art.184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 ustawy P.p.s.a w zw. z art. § 18 ust.1 pkt.2b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.(Dz. U. Nr163,poz.1348 zm.).