Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2385/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 2,  art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 8, 28,  art. 10,156 par. 1,  art. 30 par. 4,  art. 30 par. 5 art. 97 par. 1 pkt 1,  art. 109 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent-stażysta Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A. W, J. W. i M. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] ; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżących A.W., J. W. i M. W. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego; 4. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz skarżących A. W. J. W. i M. W. s kwoty po 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych dla każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] umarzającą postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [..] września 1973r. Nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako parcele Nr [..] i nr[...], zapisane w KW Nr [...] o pow. [...] ha.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska decyzją z dnia [...] września 1973r., nr [...] wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961r. Nr 18, poz. 94), wywłaszczyło na rzecz Państwa część nieruchomości położonej w G., przy ul.[...], stanowiącej współwłasność M. W., R. W., J.W., A. i M. W., oznaczonej jako parcele Nr [...] i nr [...] zapisane w KW Nr [...] o pow. [...]ha.

Wnioskiem z dnia 22 grudnia 2004 r. A. W. wystąpił do Ministra Infrastruktury o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] września 1973 r., wskazując na brak uczestnictwa biegłych w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury zawiesił z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1973 r., z uwagi na śmierć jednego z uczestników postępowania. Postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr[...].

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] Minister Infrastruktury umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia [...] września 1973r., o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele Nr [...] i nr [...] zapisane w KW Nr [...] o pow. [...] ha. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał na bezprzedmiotowość postępowania z uwagi na niewłaściwość Ministra do orzekania w niniejszej sprawie.

Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. że A.W. , wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2011 r., zarzucając organowi pogwałcenie zasad ekonomiki procesowej i nie przestrzeganie właściwości rzeczowej.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. nr[...]. W uzasadnieniu organ wskazał, na zasadność umorzenia postępowania z uwagi na brak właściwości Ministra do rozpoznania wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Minister podkreślił, że ustalając obecnie organ właściwy rzeczowo do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez nieistniejący podmiot, jakim było prezydium rady narodowej, należy ustalić organ, który aktualnie jest właściwy w sprawach dotyczących wywłaszczenia w pierwszej instancji.

Minister wskazał zatem na art. 112 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 – dalej ugn), zgodnie z którym sprawy wywłaszczeniowe zostały przekazane staroście wykonującemu zadania z zakresu administracji rządowej. Na podstawie art. 9a ugn, organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, jest wojewoda.

Z kolei zgodnie z art. 129 ugn, odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, na wniosek podmiotu realizującego cel publiczny lub właściciela wywłaszczonej nieruchomości.

Tym samym zdaniem Ministra kompetencje Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. w zakresie wywłaszczania nieruchomości i przyznania odszkodowania przejął starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, dla którego organem wyższego stopnia w sprawach wywłaszczenia nieruchomości jest właściwy wojewoda, a Minister Infrastruktury.

Skargę na powyższą decyzję złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. W. M. W. i J. W, reprezentowani przez adwokata K. N. Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazali, że zgodnie z art. 19 kpa i 65 kpa organ administracji powinien z urzędu przestrzegać swojej właściwości miejscowej i rzeczowej, a w przypadku stwierdzenia, iż nie jest właściwy do rozstrzygnięcia danej sprawy, przekazać wniosek do właściwego organu. Dlatego, gdyby przyjąć stanowisko organu za prawidłowe, to już w momencie wniesienia wniosku Minister był niewłaściwy i powinien był przekazać go do Wojewody[...] .

Skarżący podkreślili również, że w niniejszej sprawie nie został wszczęty spór kompetencyjny, w związku z czym skierowanie obecnie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej do Wojewody [...] nie daje gwarancji, iż organ ten po pierwsze przyjmie sprawę do rozpatrzenia (jako organ właściwy), a po drugie, czy również Wojewoda w trakcie prowadzenia sprawy nie stwierdzi swojej niewłaściwości lub zostanie to podniesione w trakcie postępowania przez którąś z jego stron, zainteresowanych takim przebiegiem sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 – dalej zwana ppsa) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesiono.

W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Powodem takiego stanowiska Sądu, jest fakt, że Minister prowadził postępowanie administracyjne czyniąc jego stronami osoby nieżyjące w dacie wydania przez niego zaskarżonego decyzji z dnia [...] października 2011 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]lipca 2011 roku. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje konieczność uwzględnienia skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09 i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07).

Wskazać należy, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika zatem obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć (na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej - zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 kpa). Z doręczeniem takiego aktu administracyjnego wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 kpa, szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego.

W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty, czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 kpa okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy je zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa.

Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie rozstrzygnięcia ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji lub postanowień. Skoro doszło do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych (por. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r. II S.A. 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. I S.A. 2462/99, LEX 82653; wyrok WSA w W-wie z 20 sierpnia 2006 r. IV S.A/Wa 1973/05, LEX 258282; Małgorzata Stahl - glosa do wyroku NSA, sygn. 261/83 - OSPiKA 1984 r., Z. 5, poz. 108). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu.

W przedmiotowej sprawie, Sąd orzekający stwierdził, że Minister Infrastruktury skierował zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2011 r. do zmarłego w dniu [...] sierpnia 2011 r. W. K. Zaskarżona decyzja została skierowana również do zmarłej w dniu [...] kwietnia 2011 r. J. M. oraz zmarłej w dniu [...] października 2008 r. J. S, a zatem osób, które nieżyły już w chwili wydawania wcześniejszej decyzji Ministra z dnia [...] lipca 2011 roku. Zdaniem Sądu okoliczności śmierci stron nie były prawdopodobnie znana organowi w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2011 roku. Nie zmienia to jednak faktu, że zaskarżone rozstrzygnięcia organu skierowane zostały do osób już nieżyjących, które z chwilą swojej śmierci utraciły zdolność prawną.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że uczestnikami postępowania i adresatami wydanych w nim rozstrzygnięć powinni być następcy prawni zmarłych stron postępowania. Pominięcie tych osób oznacza, że Minister nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 4 i 5, art. 97 § 1 pkt , art. 109 § 1 kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), i zwalnia Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Rozpatrując ponownie sprawę organ przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu i do których skieruje podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.