Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2269/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
article: art. 7, art. 77par. 1, art. 80, art. 107 parl. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt: II SA/Łd 983/19 w sprawie ze skargi T.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia [..] listopada 2019 r., znak: [..] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt: II SA/Łd 983/19 oddalił skargę T.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia [..] listopada 2019 r., znak: [..] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Dyrektor Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.R. działający z upoważnienia Burmistrza B.R. decyzją z dnia [..] września 2019 r., nr [..] po rozpoznaniu wniosku T.S. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym – J.S., K.S. w okresie od 1 listopada 2011 r. do 24 lipca 2015 r. w łącznej kwocie [..] zł.

Organ pierwszej instancji, analizując sytuację rodzinną, dochodową oraz zawodową dłużnika, wskazał, że wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, ostatnio zaś pracował w okresie od [..] czerwca do [..] października 2018 r. na 1/4 etatu, jako pracownik fizyczny, posiada prawo jazdy kategorii B. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J.S. i trójką dzieci, w tym jedno dziecko - z niepełnosprawnością - jest dzieckiem J.S. z poprzedniego małżeństwa. J.S. pobiera z MOPS w B. świadczenia w łącznej wysokości [..] zł. Stałe miesięczne wydatki rodziny, związane z mieszkaniem i leczeniem wynoszą [..] zł. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, ruchomości ani zasobów pieniężnych. Choruje na [..], [..], [..], [..], [..] oraz [..]. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [..] maja 2019 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności orzeczonym do dnia [..] maja 2020 r., ze wskazaniem, że może świadczyć pracę w warunkach pracy chronionej. Organ wskazał, że od 2011 r. wnioskodawca nie starał się o zmniejszenie alimentów na drodze sądowej oraz nie składał wniosków o odroczenie terminu płatności czy rozłożenie zadłużenia na raty. Powyższe okoliczności spowodowały, że w ocenie organu, nie zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższej decyzji wnioskodawca złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach decyzją z [..] listopada 2019 r., znak [..] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [..] września 2019 r. (znak: [..]).

Organ odwoławczy podkreślił, że organ pierwszej instancji dysponował dokumentacją dotyczącą sytuacji zdrowotnej i życiowej odwołującego (zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia, wyniki badań), a ponadto zwrócił się do MOPS w B. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u dłużnika alimentacyjnego dla ustalenia istotnych dla wyniku sprawy okoliczności, to jest sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Bezzasadny okazał się zatem zawarty w odwołaniu zarzut, jakoby organ pierwszej instancji wydając rozstrzygnięcie nie uwzględnił aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Kolegium podkreśliło dalej, że zadłużenie T.S. bezspornie powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz osób uprawnionych, a zatem jest on - jako dłużnik alimentacyjny - zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wskazało, że umorzenie tego rodzaju należności ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Kolegium podzieliło ocenę organu pierwszej instancji i uznało, że z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [..] maja 2019 r. wynika, że T.S. może nadal świadczyć pracę, choć w warunkach pracy chronionej. Kolegium zauważyło, że odwołujący ma 42 lata, a więc nadal znajduje się w wieku produkcyjnym. Mając na uwadze czasowy charakter orzeczenia nie można było wykluczyć, że stan zdrowia wnioskodawcy ulegnie poprawie i będzie miał możliwość zatrudnienia i dokonania spłaty zadłużenia. W ocenie Kolegium trudna sytuacja finansowa, czy brak stałej pracy, są cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny, nie stanowią zatem okoliczności wyjątkowych. Okolicznością taką nie jest także posiadanie innych dzieci na utrzymaniu. Ostatecznie zatem Kolegium przyjęło, że wprawdzie sytuacja materialna wnioskodawcy była trudna, jednak nie stanowiła wystarczającej przesłanki uzasadniającej umorzenie w całości wraz z odsetkami należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach stała się przedmiotem skargi T.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Skarżący domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucił brak odpowiedniego rozważenia materiału sprawy i wyciągnięcie wniosków sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, a w szczególności błędne ustalenie, iż skarżący nie znajduje się w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej umorzenie należności wraz z odsetkami, w sytuacji, gdy skarżący jest osobą niepełnosprawną i trwale bezrobotną z uwagi na zły stan zdrowia, a także posiadającą na utrzymaniu czwórkę dzieci, zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego ortopedy i wyprowadzenie wniosków o możliwej poprawie zdrowia skarżącego, pomimo braku jakiegokolwiek dowodu w tym zakresie oraz w związku z tym bezzasadne stwierdzenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi skarżący popierał skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi kontrolując zaskarżoną decyzję nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.

W ocenie Sądu, organy wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Jak bowiem wynika z akt sprawy organy dysponowały dokumentacją sytuacji zdrowotnej i życiowej skarżącego, w tym zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia oraz wynikami badań. Przeprowadziły wywiad środowiskowy u skarżącego celem ustalenia jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Ponadto organy przy ocenie materiału dowodowego dochowały obowiązków wynikających z art. 80 k.p.a. Sąd stwierdził, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organy w sposób wystarczający wskazały fakty, które uznały za udowodnione, dowody, na których się oparły oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględniły stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśniły podstawę prawną decyzji oraz przytoczyły przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, iż strona skarżąca odmienne ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

Sąd podkreślił, że art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy. Sąd podkreślił także, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym oraz wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo orzekły, mając na uwadze nie tylko aktualną sytuację dłużnika, lecz także oceniając, czy istnieją widoki na poprawę jego sytuacji w przyszłości. Sąd podkreślił bowiem, że skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na czas określony i oczekuje na zabieg mogący poprawić stan zdrowia, a zatem organy uznały, że skarżący obecnie nie jest całkowicie wykluczony z rynku pracy i może starać się o pracę w warunkach chronionych, a ponadto w przyszłości ma szansę na polepszenie swojej sytuacji zdrowotnej i zarobkowej. Dodatkowo Sąd wyraził stanowisko, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sąd podkreślił, że skarżący w wieku lat 42 posiada bardzo skromny całkowity staż pracy (dotychczas przepracował tylko 5 lat i 5 miesięcy), chociaż choruje przewlekle dopiero od 2016 roku. Natomiast zakładając obecną rodzinę (w której znajduje się troje dzieci urodzonych w latach 2012, 2013 i 2019 z małżeństwa zawartego w 2018 r.) miał już świadomość obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym wobec dwojga dzieci z pierwszego małżeństwa (ur. w 2002 i 2006 r.), skoro postępowanie egzekucyjne alimentów na najstarsze dzieci (J. i K.) prowadzone jest od 2011 roku. Skarżący zatem stopniowo świadomie doprowadził się do coraz większego obciążenia obowiązkami alimentacyjnymi, przy jednoczesnym ograniczeniu aktywności zarobkowej, a obecny stan nie jest wynikiem zdarzenia nagłego i nieprzewidywalnego. Takim argumentem nie może być też okoliczność, iż w rodzinie znajduje się niepełnosprawne dziecko, bowiem nie jest to dziecko skarżącego, co do którego byłby obciążony obowiązkiem alimentacyjnym. Skarżący nie może również zasłaniać się tym, iż ma na utrzymaniu dzieci, które z nim obecnie zamieszkują, skoro po pierwsze: z akt wynika, iż obecnie skarżący nie wykazuje przychodu i nie przyczynia się do utrzymania rodziny, a po drugie: skarżący nie może dowolnie wybierać, wobec których swoich dzieci wypełni obowiązki alimentacyjne. Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Co więcej każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Powołując się na wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt: I OSK 611/16 Sąd stwierdził, że w sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, rozszerzającej, interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy. Zdaniem Sądu także trafnie organy wskazały na treść orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., z którego wynikało, że w stosunku do skarżącego orzeczono czasowo stan niepełnosprawności. Z powyższego wynika, że organ oparł swoje ustalenia na konkretnych dowodach materialnych w postaci orzeczenia organu właściwego do oceny stanu zdrowia skarżącego. Nie było tym samym potrzeby przeprowadzania dodatkowych analiz, w szczególności zasięgania opinii biegłego. Ponieważ odzwierciedlona w materiałach sprawy sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego ubiegającego się o umorzenie należności nie wyróżniała go spośród innych dłużników, Sąd skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł T.S. zaskarżając ten wyrok w całości, zrzekając się rozprawy, wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenia zwrotu kosztów postępowania oraz zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na fakt, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a konkretnie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 k.p.a. poprzez brak odpowiedniego rozważenia materiału sprawy i wyciągnięcie wniosków sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym, a w szczególności błędne ustalenie, iż skarżący nie znajduje się w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej umorzenie należności wraz z odsetkami, w sytuacji, gdy skarżący jest osobą niepełnosprawną i trwale bezrobotną z uwagi na zły stan zdrowia, a także posiadającą na utrzymaniu czwórkę dzieci;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na fakt, że doszło w toku postępowania administracyjnego do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędne zastosowanie i bezzasadne przyjęcie, iż skarżący nie spełnił przesłanek wskazanych w ww. przepisie, uzasadniających umorzenie zadłużenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że sąd dokonał błędnej oceny zebranych dowodów i swoim rozumowaniem przypisał całkiem błędne intencje zachowaniu skarżącego, który wychowuje wraz z żoną 4 dzieci i całość dochodów rodziny jest przeznaczona na utrzymanie i zaspokajanie podstawowych potrzeb. Skarżący nie ma natomiast możliwości podjęcia pracy celem uzyskiwania wyższych dochodów i spłaty zadłużenia, w szczególności obecnie z uwagi na stan epidemii. Skarżący znajduje się w grupie ryzyka i obawia się ciężkiego przebiegu zakażenia wirusem SARS-Cov-2. Ponadto obecnie sytuacja na rynku pracy jest coraz trudniejsza. Ponadto Sąd błędnie zinterpretował postępowanie skarżącego, który dba o wszystkie swoje dzieci i stara się zapewniać wszystkim dzieciom odpowiednie warunki bytowe. Obciążenie koniecznością spłaty zadłużenia wpłynie negatywnie na możliwość przeznaczania środków na wychowanie i utrzymanie dzieci skarżącego.

Następnie w skardze kasacyjnej podniesiono, że w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności oraz wskazano, że kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postepowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydaną ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Sąd błędnie zatem przyjął, że skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych do umorzenia zadłużenia. W wypadku uznania administracyjnego Sąd powinien wydać rozstrzygnięcie w wyniku analizy spełnienia przesłanek przez podmiot wnioskujący. Skarżący natomiast przesłanki te spełnia, bowiem nie ma żadnego wpływu na zły stan zdrowia. Sąd całkowicie bezpodstawnie założył, że sytuacja majątkowa skarżącego może ulec poprawie. Sytuacja ta jest hipotetyczna i uzależniona od kolejnych badań skarżącego i ustalania stopnia jego niepełnosprawności, a także warunków na rynku pracy, które są coraz trudniejsze, w szczególności dla osób chorych i niepełnosprawnych, którym może być ciężko obecnie znaleźć zatrudnienie, także w wyniku obaw pracodawców związanych z nieobecnościami w pracy osób szczególnie zagrożonych w okresie epidemii.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

Podkreślenia wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że – jak wyżej wskazano - stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego przepisu. Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

Skargę kasacyjną w niniejszej sprawie oparto wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania,

W pierwszej kolejności wskazano na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na fakt, że w toku postepowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a konkretnie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 k.p.a. W ramach tego zarzutu podniesiono, że organ dopuścił się uchybień nierozważając odpowiednio materiału sprawy i wyciągnął wnioski sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym, akcentując błędne, zdaniem skarżącego kasacyjnie, ustalenie, iż skarżący nie znajduje się w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej umorzenie należności wraz z odsetkami, w sytuacji, gdy skarżący jest osobą niepełnosprawną i trwale bezrobotną z uwagi na zły stan zdrowia, a także posiadającą na utrzymaniu czwórkę dzieci.

Rozwijając argumentację dotyczącą powyższego zarzutu w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że Sąd dokonał błędnej oceny zebranych dowodów i swoim rozumowaniem przypisał całkiem błędne intencje zachowaniu skarżącego, który dba o wszystkie swoje dzieci i stara się zapewniać wszystkim dzieciom odpowiednie warunki bytowe, nie ma jednak możliwości podjęcia pracy celem uzyskiwania wyższych dochodów i spłaty zadłużenia, w szczególności obecnie z uwagi na stan epidemii, będąc w grupie ryzyka i obawiając się ciężkiego przebiegu zakażenia wirusem SARS-Cov-2.

Istota tego zarzutu sprowadza się zatem do zakwestionowania stanowiska Sądu, który zdaniem skarżącego kasacyjnie, wywiódł błędne wnioski ze zgromadzonego materiału dowodowego, a ponadto zarzut ten koncentruje się na argumentach dotyczących bieżącej sytuacji epidemicznej, a w związku z tym dodatkowo obniżonej możliwości aktywizacji zawodowej skarżącego kasacyjnie.

W związku z powyższym podkreślić należy, że skarżący kasacyjnie w rzeczywistości usiłuje zarzucić Sądowi naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a., tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, oceniając zaskarżoną decyzję, przepisów k.p.a. nie stosuje, lecz jedynie ocenia prawidłowość ich zastosowania przez organ administracji. Zarzut dokonania przez Sąd błędnej oceny zebranych dowodów i przypisania błędnych intencji zachowaniu skarżącego nie mógł być więc zarzutem skutecznym wobec wydanego w sprawie wyroku stwierdzającego prawidłowość zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia [..] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Niezależnie jednak od powyższego wskazać należy, że nawet przy uznaniu, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczył dokonania niewłaściwej oceny działań organów administracji, a więc skupiając się wyłącznie na treści zarzutu skargi kasacyjnej wskazującego na podstawy do uwzględnienia skargi z uwagi na fakt, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, a więc oceniając zarzut błędnego oddalenia skargi z uwagi na naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 k.p.a. zaistniałe przed organami administracji, zarzut ten także nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W skardze kasacyjnej podniesiono, że organ nieprawidłowo ocenił sytuację skarżącego kasacyjnie, który znajduje się w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej umorzenie należności wraz z odsetkami, ponieważ jest osobą niepełnosprawną i trwale bezrobotną z uwagi na zły stan zdrowia, a także posiadającą na utrzymaniu czwórkę dzieci.

Skoncentrowany na kwestiach naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. zarzut dotyczy zatem nierespektowania zasad obowiązujących organ w postępowaniu administracyjnym, a mając na uwadze jego wyjaśnienie, a więc argumentację wskazującą, że organ dopuścił się uchybień nierozważając odpowiednio materiału sprawy i wyciągnął wnioski sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym, dotyczy on bezpośrednio zasad gromadzenia i rozpatrywania materiału dowodowego. W tym kontekście nie można uwzględnić zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., ocenionego przez Naczelny Sąd Administracji jako zarzut odniesiony do obowiązku podejmowania przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić należy, że skarga kasacyjna oparta na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w ogóle nie wskazuje na błędną interpretację przepisu, a więc naruszenie słusznego interesu obywateli. Skarga kasacyjna nie wskazuje także na pominięcie jakichkolwiek czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie zarzuca błędów w zasadach gromadzenia materiału dowodowego, akcentując wyłącznie nieprawidłową w ocenie skarżącego kasacyjnie ocenę zebranego materiału dowodowego. Z tej przyczyny nie mogły być także skuteczne zarzuty naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Niewłaściwa, w ocenie skarżącego kasacyjnie, ocena jego sytuacji bytowej, a więc kwestia podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego mogła i powinna być podnoszona w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego. Bez wątpienia organ bowiem wyczerpał obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego, a następnie jego oceny, co wprost wynika z akt administracyjnych sprawy. Skarżący kasacyjnie nie wskazał na uchybienia w tym zakresie, a więc pominięcie istotnych okoliczności, które mogłyby wpłynąć w konsekwencji na treść decyzji organu, koncentrując się wyłącznie na wskazaniu swojej sytuacji bytowej. Niezrozumiały, także wobec niewyjaśnienia jego treści w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pozostaje zarzut naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wskazuje na warunki konstrukcyjne decyzji organu administracji, określając jej niezbędne elementy. Stwierdzić jedynie należy, że nie został on przez organ naruszony. Można domniemać, że zamiarem skarżącego kasacyjnie było wskazanie na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., jednakże, jak już wyżej wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej i nie może, co do zasady, samodzielnie interpretować intencji skarżącego kasacyjnie.

W ramach drugiego zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazano na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a., podkreślając błędne oddalenie skargi w sytuacji, gdy zachodziły podstawy do jej uwzględnienia z uwagi na fakt, że doszło w toku postępowania administracyjnego do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 808). Zarzut ten, chociaż powołany w ramach błędnie wskazanej podstawy kasacyjnej, podlegał rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny jako zarzut naruszenia prawa materialnego, określonego przez skarżącego kasacyjnie jako błędne jego zastosowanie.

Rozstrzygnięcie organu administracji, oceniane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zostało oparte o art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Oceniając podniesiony zarzut bezzasadnego przyjęcia, iż skarżący nie spełnił przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia wskazanych w ww. przepisie, w kontekście argumentacji skargi kasacyjnej koncentrującej się wokół obecnej sytuacji życiowej skarżącego kasacyjnie, przede wszystkim wskazać należy, że argumentacja dotycząca obecnej bierności zawodowej skarżącego nie mogła stanowić uzasadnienia dla podważenia decyzji organu wydanej w listopadzie ubiegłego roku, kiedy to nie istniało zagrożenie związane z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-Cov-2. Skarga kasacyjna oparta dodatkowo o argumentację dotyczącą niepełnosprawności skarżącego kasacyjnie także nie mogła być uwzględniona, skoro orzeczenie o umiarkowanej niepełnosprawności było ograniczone czasowo (do dnia [..] maja 2020 r.), a w aktach sprawy brak jest potwierdzenia wydania kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego kasacyjnie. Zauważyć także należy, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, z akt sprawy wynika, że skarżący nie dba jednolicie o swoje dzieci – z oświadczenia skarżącego z dnia [..] maja 2019 r. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej wynika, że "zabierałem dzieci do kina, nad wodę, na gwiazdki do 2013 r. Przestałem interesować się dziećmi, kiedy była żona założyła mi sprawę, o której nic nie wiedziałem". Zaświadczenie komornika sądowego z dnia [..] czerwca 2019 r. wskazuje, że od rozpoczęcia egzekucji dnia 14 października 2011 r. wyegzekwowano od dłużnika jedynie nieco ponad 2 tysiące złotych. Z akt sprawy wynika także, że skarżący do wieku 42 lat przepracował jedynie 5 lat i 5 miesięcy, a jednocześnie nie wynika, aby podejmował jakiejkolwiek próby i wysiłki w celu aktywizacji zawodowej. Skarżący kasacyjnie przyznaje, że jedynym źródłem dochodu jego nowej rodziny, w której wychowuje się czwórka dzieci, w tym trójka dzieci skarżącego kasacyjnie, są zasiłki. Zwrócić uwagę należy, że przeszkoda w pracy zarobkowej determinowana orzeczeniem o ograniczonym czasowo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności mogła być oceniana przez organ jedynie w odniesieniu do okresu obowiązywania tego orzeczenia, a więc nie mogła stanowić argumentu uzasadniającego umorzenie należności za okres od 2011 r., szczególnie uwzględniając zawarte w orzeczeniu stwierdzenie o możliwości świadczenia pracy w warunkach pracy chronionej. Słuszność miał Sąd I instancji, wyrażając stanowisko, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości, skoro zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazywał na podstawy do uwzględnienia wniosku, także mając na uwadze sytuację dochodową i rodzinną skarżącego.

Uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną skarżącego kasacyjnie nie sposób oprzeć się wrażeniu, że należność z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstała w wyniku co najmniej niefrasobliwego podejścia skarżącego kasacyjnie wobec spełniania obowiązku alimentacyjnego w stosunku do swoich dzieci z poprzedniego małżeństwa. Oświadczenie skarżącego o braku zainteresowania losem swoich małoletnich dzieci z poprzedniego związku wyraźnie wskazuje na jego przyczynę – konflikt osobisty z byłą żoną, a więc na przyczynę, która nie ma jakiegokolwiek związku z jego sytuacją zdrowotną i rodzinną. Niechęć do poniesienia konsekwencji związanych z wypłacaniem z funduszu alimentacyjnego świadczeń nie może zaś uzasadniać pozytywnej decyzji organu o umorzeniu należności. Skarżący kasacyjnie, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji, mając świadomość konieczności obowiązku częściowego ponoszenia kosztów utrzymania dzieci z poprzedniego związku, zdecydował się na założenie nowej, obecnie już wielodzietnej, rodziny, której, jak wynika z akt sprawy, również nie wspomaga jakimkolwiek dochodem. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest oparty na uznaniu administracyjnym, a więc uzależniającym decyzję organu od wszystkich okoliczności sprawy rozpatrywanych z uwzględnianiem sytuacji dochodowej i rodzinnej, a nie wyłącznie w oparciu o sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Całkowita, długoletnia bierność zawodowa skarżącego kasacyjnie w zestawieniu z argumentacją dotyczącą jego stanu zdrowia nie wskazuje na brak możliwości podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia, tym samym bierność ta jest nieusprawiedliwiona i nie może wypełnić przesłanki uzasadniającej umorzenie zadłużenia, tylko z racji nieuzyskiwania dochodów. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd przytoczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, a wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także konstatację Sądu, że chronione konstytucyjnie dobro dziecka jest nadrzędne, wobec czego nieuzasadnione ważnymi względami niespełnianie obowiązku alimentacyjnego nie zasługuje na akceptację, a tym samym nie daje podstaw do umorzenia należności wypłaconej z funduszu alimentacyjnego. Skarżący kasacyjnie nie podejmuje wysiłków o uzyskanie zatrudnienia, a okoliczności sprawy nie wskazują, aby nie mógł podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia, także z uwagi na stan zdrowia. Podkreślić należy, że oceny tej nie zmienia obecna pandemia, której zaistnienie nie mogło być brane pod uwagę przy ocenie prawidłowości wyroku oddalającego skargę na decyzję organu z dnia [..] listopada 2019 r. Oczywiście Naczelny Sąd Administracyjny ma świadomość, że skarżący kasacyjnie posiada także trójkę kolejnych dzieci, które wychowują się wspólnie z dzieckiem jego obecnej małżonki z poprzedniego związku, a więc obecna rodzina skarżącego kasacyjnie jest wielodzietna, niemniej jednak nie stanowi to wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Godzi się także podkreślić, że w skardze kasacyjnej wskazano, że "obciążenie jednak skarżącego koniecznością spłaty zadłużenia w kwocie przekraczającej [..] zł wpłynie negatywnie na możliwość przeznaczania środków na wychowanie i utrzymanie wszystkich dzieci skarżącego". Tymczasem zgodnie z art. 833 § 6 k.p.c. nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia integracyjne, świadczenie wychowawcze oraz jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2019 r. poz. 473 i 1818). Wobec faktu, że całkowity dochód rodziny skarżącego stanowią w zasadzie zasiłki pobierane przez żonę skarżącego kasacyjnie oraz alimenty na dziecko z poprzedniego związku wskazać należy, że argument ten nie mógł być skuteczny. Podkreślając ponownie, że w aktach sprawy brak jest potwierdzeń jakichkolwiek prób aktywizacji zawodowej skarżącego kasacyjnie, co może prowadzić do wniosku o świadomym unikaniu próby podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność odpowiedniej partycypacji w kosztach utrzymania małoletnich dzieci z poprzedniego małżeństwa oraz fakt, że skarżący kasacyjnie nie ubiegał się także o zmniejszenie kwoty zasądzonych alimentów, godząc się więc z obowiązkiem ich stałego pokrywania w tej wysokości, uznać należy, że Sąd I instancji nie ocenił błędnie decyzji organu administracji o braku podstaw do umorzenia należności w całości.

Z powyższych przyczyn, uznając skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 184 p.p.s.a.