Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SO/Gd 12/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-10-31 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie (art. 260 § 1 ustawy PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 września 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 28 lipca 2017 r., J. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w zw. z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych (dodatkowych informacji oraz oświadczeń z dnia 29 sierpnia 2017 r., odpisów: PIT-37 i PIT-38 za 2016 r., wyciągów z 3 rachunków bankowych za okres od 1 maja 2017 r. do 19 sierpnia 2017 r., od 1 maja 2017 r. do 22 sierpnia 2017 r. oraz od 22 kwietnia 2017 r. do 21 sierpnia 2017 r., decyzji z dnia 23 listopada 2016 r. przyznającej stypendium doktoranckie, umowy najmu lokalu z dnia 20 czerwca 2016 r., umowy o pracę z dnia 15 grudnia 2015 r., informacji dotyczących zadłużenia z tytułu kredytu konsolidacyjnego, pisma z dnia 7 kwietnia 2017 r. dotyczącego programu i kosztów podyplomowych studiów zagranicznych, informacji z dnia 29 sierpnia 2017 r. zawierającej dane z decyzji kredytowej, zestawienia przychodów i wydatków za 2016 r.) wynika, iż wnioskodawca na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie był właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiadał oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Prowadził sam gospodarstwo domowe, uzyskiwał dochody w średniej miesięcznej wysokości netto (za okres od 1 maja br. do 31 lipca br.) z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 5.550,72 zł oraz z tytułu zawieranych umów zleceń lub o dzieło w kwocie 927,33 zł, a ponadto z tytułu stypendium doktoranckiego w wysokości 1.470 zł oraz świadczenia alimentacyjnego w kwocie około 1.200 zł, które sumują się na kwotę 9.148,05 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że zamieszkiwał w wynajętym mieszkaniu, za które płacił wynajmującemu 1.660 zł miesięcznie (czynsz plus opłata za internet) oraz uiszczał opłaty eksploatacyjne, których wysokość oszacował we wniosku na kwotę 340 zł miesięcznie.

Wnioskodawca wyjaśnił, że jego sytuacja zmieniła się, gdyż we wrześniu br. otrzymał ostatnie świadczenie tytułem przyznanego mu na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. stypendium doktoranckiego, a nadto rozwiązał za porozumieniem stron stosunek pracy z uwagi na wyjazd za granicę na dwuletnie podyplomowe studia MBA.

Aktualnie jedynym jego dochodem jest otrzymywane świadczenie alimentacyjne w wysokości około 1.200 zł, które skierował bezpośrednio na rachunek techniczny celem spłaty bieżących rat kredytu w wysokości 1.234,58 zł (zadłużenie wnioskodawcy względem banku z tego tytułu na dzień 30 sierpnia 2017 r. wynosiło 75.222,27 zł). Na opłacenie studiów, których łączny koszt stanowi kwotę 81.600 euro (płatną w 4 ratach) oraz kosztów utrzymania za granicą w wysokości 2.100 euro miesięcznie (m.in. obejmujących zakwaterowanie, media, wyżywienie, środki transportu, sport i rozrywkę) otrzymał kredyt w wysokości 110.000 euro, płatny w trzech transzach. Dwie z nich przekazane zostaną bezpośrednio na opłacenie czesnego, zaś trzecia dodatkowa transza w kwocie 38.400 euro przyznana na sfinansowanie kosztów utrzymania ma zostać przekazana – zgodnie z przedłożonym harmonogramem wypłaty transz – w dniu 28 września 2017 r. na rachunek kredytobiorcy w "A", z którego to rachunku wnioskodawca – pomimo wezwania – wyciągu nie przedłożył. Powyższy kredyt został przyznany wnioskodawcy z 2-letnim okresem karencji w spłacie.

Postanowieniem z dnia 28 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca, dysponując znaczną kwotą, tj. 38.400 euro, nie może skutecznie podnosić, że nie ma dostatecznych środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Bez wpływu na powyższe pozostaje fakt, że środki te pochodzą z kredytu, skoro jego spłata została odroczona na okres dwóch lat.

Ponadto zdaniem referendarza sądowego, nie zasługuje na aprobatę argumentacja wnioskodawcy, zgodnie z którą okoliczność, iż aktualnie nie ma innych dochodów poza świadczeniem alimentacyjnym, z którego spłaca kredyt, przesądza o zasadności jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz podniósł, że po pierwsze, wnioskodawca dobrowolnie zrezygnował z uzyskiwania dochodów, rozwiązując stosunek pracy; po drugie, zrobił to już po zainicjowaniu przez siebie postępowania sądowego w niniejszej sprawie, a zatem w czasie, w którym wiedział już o konieczności uiszczenia kosztów sądowych. Winien więc zabezpieczyć na ten cel odpowiednie środki finansowe z bieżących dochodów.

J. P. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, domagając się jego zmiany, poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. stronniczość i nieprawdziwość stwierdzeń w uzasadnieniu, mających wpływ na wynik podjętej decyzji,

2. brak wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i dokonanie jego oceny z pominięciem istotnej części materiału,

3. wyprowadzenie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków niewynikających z niego oraz błędną, sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i doświadczeniem życiowym ocenę materiału dowodowego,

4. dokonanie domniemań niewynikających z materiału dowodowego, a dokonanych na niekorzyść wnioskodawcy,

5. błędną interpretację oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Ponadto sformułowano zarzut naruszenia art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.) z uwagi na brak dostępu do sądu, wynikający z nietrafnej oceny możliwości majątkowych i zarobkowych wnioskodawcy. Nadto podniesiono zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.).

Wnioskodawca wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do sprzeciwu, na okoliczność m.in. trudnej sytuacji w latach 2012- 2017; prawdziwości twierdzeń co do jego decyzji podejmowanych w ww. latach oraz zdarzeń mających znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej, na które sam nie miał absolutnie wpływu.

Do sprzeciwu załączono kopie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej z dnia 10 marca 2017 r.; maila z dnia 21 maja 2017 r. i pisma z dnia 7 lipca 2017 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego w "A" z dnia 31 sierpnia 2017r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jednolity Dz.U. 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a." ). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015r.

Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.

W niniejszej sprawie referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, wskazując, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych dokumentów nie pozwalają uznać go za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych.

Zdaniem Sądu, z oceną tą należy się zgodzić. Jak trafnie argumentował referendarz sądowy, przeciwko przyjęciu, że wnioskodawca nie ma możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych przeczy okoliczność dysponowania kwotą 38.400 euro z kredytu na studia podyplomowe za granicą. W sprzeciwie wnioskodawca wyjaśnił, że w rzeczywistości otrzymał 31.114,84 euro, ponieważ z kwoty 38.400 euro zostały zablokowane środki na odsetki za okres karencji kredytu.

Sąd podkreśla, że z kwoty tej wnioskodawca nie musi opłacać czesnego za studia – na ten cel zostały bowiem przyznane odrębne transze (I i II). Transza dodatkowa została zaś przyznana na sfinansowanie kosztów utrzymania wnioskodawcy za granicą i postawiona do jego dyspozycji. Bez wpływu na powyższe pozostaje fakt, iż środki te pochodzą z kredytu, skoro jego spłata została odroczona na okres dwóch lat. Zgodzić się należy więc z referendarzem sądowym, że sam wnioskodawca, szacując ryzyko podjęcia tak kosztownych studiów na kredyt, uznał, iż po ich zakończeniu, będzie miał możliwości finansowe spłaty zaciągniętego zobowiązania, skoro się na nie zdecydował.

Nie zasługuje na aprobatę również argumentacja wnioskodawcy, zgodnie z którą okoliczność, że aktualnie nie ma innych dochodów poza świadczeniem alimentacyjnym, z którego spłaca kredyt, przesądza o zasadności jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy mieć bowiem na uwadze, że wnioskodawca dobrowolnie zrezygnował z uzyskiwania dochodów, rozwiązując stosunek pracy. Co ważne, zrobił to już po zainicjowaniu przez siebie postępowania sądowego w niniejszej sprawie, a więc w czasie, w którym wiedział już o konieczności uiszczenia kosztów sądowych.

Ponadto zdaniem Sądu, już od chwili wszczęcia postępowania przez organ podatkowy na podstawie postanowienia z dnia 11 stycznia 2017 r. wnioskodawca mógł się spodziewać, że zaistnieje potrzeba wystąpienia ze skargą do sądu administracyjnego. Winien zatem zabezpieczyć na ten cel odpowiednie środki finansowe z bieżących dochodów w wysokości 9.148,05 zł netto, zwłaszcza w kontekście wysokości ponoszonych przez niego w tamtym okresie koniecznych kosztów utrzymania (zadeklarowanych w rubryce nr 11 formularza PPF) w kwocie 4.320 zł (opłat za mieszkanie, raty kredytu, kosztów komunikacji miejskiej, zakupu żywności i pomocy naukowych). Wbrew temu co podnosi wnioskodawca w sprzeciwie, zestawienie kwot uzyskiwanych przez niego – w okresie poprzedzającym wyjazd na studia – dochodów i ponoszonych wydatków wskazuje, iż był on w stanie zaoszczędzić kwotę 4.828 zł miesięcznie, a zatem trzykrotnie przewyższającą należny wpis od skargi.

Podnieść należy, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów, charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu, również fakt spłacania przez wnioskodawcę kredytu oraz pożyczek nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku. Sąd zauważa, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego.

Powtórzyć trzeba, że instytucja prawa pomocy została wprowadzona z myślą o tych osobach, które z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a odmowa udzielenia im pomocy doprowadziłaby do zamknięcia przed nimi możliwości dochodzenia praw na drodze postępowania sądowego. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Nie budzi wątpliwości Sądu, że taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z wskazywanych w sprzeciwie przepisów art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). Wskazać przy tym należy, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (vide: postanowienia NSA: z 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07, z 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09, z 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne publ.: w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu nie sposób się zgodzić ze wnioskodawcą, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem go prawa do sądu. Przyznanie wnioskodawcy w niniejszej sprawie prawa pomocy byłoby sprzeczne z inną konstytucyjną zasadą, a mianowicie z zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.).

Referendarz sądowy w prawidłowy sposób dokonał bowiem oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i możliwości uiszczenia kosztów postępowania. Wnioskowanie referendarza jest przy tym logiczne, nie nosi cech dowolności i zostało oparte na przedstawionych przez stronę okolicznościach.

Podsumowując, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w nim argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył obowiązujące przepisy w zakresie prawa pomocy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.