Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 972/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 40
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Tyliński Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], Wójt Gminy K., działając na podstawie art. 14, art. 18 ust. 1 pkt. 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 2 i 3, art. 96 ust. 1 pkt 1, art. 104 ust. 1, 3 i 4, art. 107 i art. 109, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507) w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), orzekł o zobowiązaniu K. B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie jednorazowego zasiłku celowego na straty powstałe w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej, w kwocie [...]zł.

Uzasadniając powyższą decyzję wskazano, że w dniu [...] września 2017 r. do organu wpłynął wniosek zainteresowanego z prośbą o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, w związku ze szkodą spowodowaną przez nawałnicę. Ze złożonego oświadczenia wynikało, że niekorzystne zjawiska atmosferyczne doprowadziły do uszkodzenia budynku gospodarczego - stodoły.

Powołana zarządzeniem Wójta Gminy K. nr [...] z dnia [...].10.2017 r., komisja do spraw szacowania strat powstałych w wyniku nawałnicy - huraganu, który przeszedł z 11 na [...] sierpnia 2017 r., przez teren Gminy K., w sporządzonym przez siebie protokole z dnia [...].10.2017 r., dokonała weryfikacji oceny szkód stodoły, na podstawie której ustalono, że procent zniszczeń powinien wynosić 70%, a nie 90%. Wobec powyższego Komisja zaproponowała i wypłaciła pomoc w wysokości [...] zł.

Decyzją z dnia [...].12.2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uchyliło decyzję nr [...] z dnia [...].10.2017 r.

W treści kolejnego protokołu komisji z dnia [...].01.2018 r., komisja zwróciła uwagę na duże zużycie techniczne stodoły, dużą korozję biologiczną belek, desek oraz na stan posesji wokół stodoły tj. zarośnięta wysoką i gęstą trawą, pokryta licznymi chwastami i krzakami. W protokole stwierdzono również, że zgodnie z wytycznymi z dnia [...] sierpnia 2017 r., [...] Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w pkt I.7, pomoc nie może przekroczyć wartości zniszczonego budynku, a zatem wartość tę należy uwzględnić przy szacowaniu pomocy, która nie jest wartością odtworzeniową budynku, tylko zasiłkiem wspierającym. Wobec określonego stanowiska, organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., odmówił przyznania jednorazowego zasiłku celowego na straty powstałe w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej", w kwocie powyżej [...] zł.

Na skutek odwołania, decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W następstwie ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego w sprawie, w tym przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...].04.2018 r., organ I instancji nabrał uzasadnionych wątpliwości, w szczególności co do okoliczności, czy budynek gospodarczy skarżącego w ogóle istniał fizycznie przed dniem zaistnienia zdarzenia w postaci nawałnicy, która przeszła przez teren gminy K. w nocy z 11 na [...] sierpnia 2017 r., a jeśli tak, to czy faktycznie służył skarżącemu do zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. W związku z faktem, iż dotychczasowe postępowania w sprawie prowadzone było przez organ I instancji w trybie uproszczonym, w ramach którego straty w budynku gospodarczym - stodole, jaki i ocena potrzeby osoby i rodziny poszkodowanej oraz możliwości przywrócenia ich we własnym zakresie do stanu umożliwiającego realizację podstawowych potrzeb bytowych w gospodarstwie domowym, następowało w drodze skróconego wywiadu środowiskowego z pomocy społecznej - cześć VII dotyczy osób i rodzin poszkodowanych w wyniku sytuacji kryzysowej występującej na skalę masową, a także klęski żywiołowej bądź zdarzenia losowego - organ na gruncie pozytywnej dla strony weryfikacji tego warunku oparł się na oświadczeniach złożonych w tym przedmiocie przez stronę, przyjmując je za wiarygodne.

Zeznania świadków przesłuchanych w dniu [...] kwietnia 2018 r., w ocenie Organu stoją w całkowitej sprzeczności co do oświadczeń i twierdzeń strony i jednoznacznie wyjaśniły istotną dla sprawy kwestię. Budynek gospodarczy - stodoła, o pomoc w odbudowie którego strona wnioskuje, uległ znacznej, samoistnej degradacji, był w dużej części rozebrany przez skarżącego i wskutek tych działań cyklicznie niszczony jeszcze na długo przed nadejściem nawałnicy z [...] sierpnia 2017 r. Przedmiotowy budynek gospodarczy - stodoła, na długo przed nawałnicą był w złym stanie technicznym, w dużej części od ulicy [...] pozbawiony ścian i dachu, pozostałą cześć tego budynku gospodarczego rozpadała się i niszczała. Stodoła nigdy nie była poddana przez stronę żadnym pracom remontowym, strona używała desek z tego budynku gospodarczego do palenia, natomiast dokonując w 2016 r. wycinki drzew rosnących wokół tego budynku, celowo ścinała je tak, by te spadały na ten budynek. W ten sposób strona celowo go niszczyła. Strona nadto nie przechowywała w tym budynku żadnych płodów rolnych takich jak siano, czy słoma, na którą to okoliczność wskazuje w treści swoich oświadczeń. Budynek gospodarczy nie służył jej również do przechowywania sprzętu rolniczego, gdyż strona odkąd odziedziczyła, ok. 5 lat temu nieruchomość rolną po swoim wuju I. M., jej nie uprawia mimo, że jest rolnikiem, a na posesji siedliskowej przebywa tylko okresowo w roku kalendarzowym. Nadto budynek ten nie służył stronie do hodowli zwierząt, gdyż tego typu działalnością rolniczą strona się również nie zajmowała. Świadkowie zeznali, że faktycznie ziemię strony uprawia sąsiad.

W wyniku dokonanych ustaleń Wójt [...] decyzją nr [...] z dnia [...].05.2018 r., odmówił przyznania "zasiłku celowego na straty powstałe w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej", wobec ww. budynku.

Na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] stycznia 2019 r., w sprawie rozpoznawanej pod sygn. akt II SA/Bd 1047/18 oddalił złożoną przez stronę skargę na decyzję organu II instancji.

Wobec okoliczności, iż decyzja Wójta [...] nr [...] z dnia [...].10.2017 r. przyznająca przedmiotowe świadczenie została wyeliminowana z obrotu prawnego, na skutek jej uchylenia przez organ II instancji decyzją [...] z dnia [...] lipca 2018 r., podstawa do wypłaty świadczenia odpadła, co obligowało jednocześnie organ I instancji do przeprowadzenia przewidzianego przez przepisy prawa, postępowania administracyjnego zmierzającego do dochodzenia zwrotu pobranego świadczenia. Prowadzone w tej sprawie przez organ I instancji postępowanie administracyjne zakończone zostało wydaniem przez Wójta Gminy K. decyzji nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., w której sentencji pobrana przez stronę kwota [...]zł zasiłku celowego, przyznanego na mocy decyzji Wójta [...] nr [...] z dnia [...] października 2017 r., uznana została za świadczenie nienależnie pobrane.

Na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, a skarga złożona przez stronę w tej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy została oddalona wyrokiem z dnia [...] listopada 2019 r., wydanym w sprawie rozpoznawanej pod sygn. akt II SA/Bd 725/19.

Ostateczna decyzja organu II instancji, zdaniem Wójta gminy K. wiąże zarówno stronę, organ, który ją wydał oraz inne organy państwowe, a zatem brak wszczęcia niniejszego postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu tego świadczenia nienależnego, oznaczałby w istocie zaistnienie niedopuszczalnej sytuacji, w której strona dysponuje tym świadczeniem.

Poprzedzając wszczęcie przedmiotowego postępowania, pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. organ I instancji wezwał stronę do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, w terminie 14 dni, czego strona nie uczyniła. Wobec powyższego, na podstawie art. 10 § 1 oraz art. 61 § 1 i § 4 organ I instancji pismem z dnia [...] marca 2020 r., zawiadomiono stronę o wszczęciu przedmiotowego postępowania, w którego treści pouczono o prawie zapoznania się z aktami sprawy, uzyskaniu wyjaśnień, składaniu wniosków i zastrzeżeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego zawiadomienia, z którego to prawa strona nie skorzystała.

Orzekający organ I instancji wyjaśnił, że stosownie do art. 96 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Zgodnie natomiast z art. 104 ust 1 ustawy o pomocy społecznej należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak stanowi art. 104 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Realizując obowiązek przewidziany przez przepis art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej, pracownicy socjalni Ośrodka udali się w dniu [...] marca 2020 r., w dniu [...] marca 2020 r., oraz w dniu [...] kwietnia 2020 r., do miejsca zamieszkania strony, celem ustalenia, czy w sprawie istnieją uzasadnione okoliczności przewidziane przez ten przepis, umożliwiające odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia, jednak nie zastano strony i wobec tego faktu nie stwierdzono okoliczności uzasadniających zastosowanie któregokolwiek z możliwości przewidzianych przez przepis art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej.

W odwołaniu od decyzji organu i instancji K. B. powołał się na przepisy tzw. tarczy antykryzysowej dotyczącej zawieszenia biegu terminów procesowych w toku prowadzonego postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., SKO-4110/161/2020 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, iż w świetle art. 39 ust. 1 u.p.s. przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od wykazania niezbędności budynku gospodarczego dla celów bytowych, a zatem organy prawidłowo uznały, że pobrany przez skarżącego zasiłek celowy jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż podanie przez skarżącego nieprawdziwych informacji co do sposobu korzystania z budynku gospodarczego doprowadziło do wadliwej oceny stanu faktycznego i nienależnej wypłaty świadczenia i w tych okolicznościach nie można mieć wątpliwości, że w sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 6 pkt 16 u.p.s.

Wskazano, że decyzja z dnia [...] maja 2018 r. (odmawiająca przyznania prawa do zasiłku celowego) została zaskarżona przez K. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który prawomocnym wyrokiem z dnia [...] stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 1047/18, jego skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd podtrzymał ocenę organu pomocy społecznej dotyczącą nie spełnienia przez skarżącego podstawowej przesłanki przyznania zasiłku celowego, a mianowicie przesłanki wykorzystywania budynku gospodarczego (stodoły) na cele związane z zaspokajaniem potrzeb bytowych.

Powyższe rozstrzygnięcie Sądu w ocenie organu odwoławczego jest o tyle istotne, gdyż zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten wprowadza zatem zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów i organów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Innymi słowy, jeżeli w kolejnym postępowaniu, pojawia się dana kwestia, nie może ona być już ponownie badana, a tym bardziej ani sąd, ani organ nie może formułować nowych ocen sprzecznych z dotychczasowym stanowiskiem sądu.

Konkludując stwierdzono, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku celowego zostało zakończone decyzją odmowną, która stała się prawomocna. Uprawnione, a nawet konieczne, było wobec tego, wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. W postępowaniu prowadzonym jednak w tym przedmiocie niedopuszczalne jest ponowne rozstrzyganie kwestii, czy budynek gospodarczy (na odbudowę którego skarżący pobrał zasiłek celowy) służył skarżącemu do prowadzenia działalności rolniczej - a tym samym nie jest możliwe wykazywanie, że spełnione zostały przesłanki nabycia prawa do świadczenia. Zarzuty formułowane w tym zakresie w skardze w sposób oczywisty musiały zostać uznane za bezprzedmiotowe.

Organ odwoławczy podkreślił, że w świetle regulacji art. 6 pkt 16 u.p.s. za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wykładnia językowa sformułowania "nieprawdziwe informacje" wskazuje na jego obiektywny charakter – "nieprawdziwą informacją" jest informacja niezgodna ze stanem faktycznym, co niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie.

Prawomocną decyzją Wójta Gminy K. z dnia [...] sierpnia 2018 r., pobrana przez stronę kwota [...]zł zasiłku celowego, przyznanego na mocy decyzji Wójta [...] nr [...] z dnia [...] października 2017 r., uznana została za świadczenie nienależnie pobrane.

Wobec powyższego, organ zaskarżoną decyzją nakazał zwrot nienależnie pobranego świadczenia.

W skardze do Sądu K. B. wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji podnosząc, iż na podstawie art. 15 zzr i art. 15 zzs 6 specustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, bieg "terminów procesowych i sądowych" m.in. w postępowaniach administracyjnych nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.

Ten okres zawieszenia trwał w ocenie skarżącego do [...] maja 2020 r. zgodnie z ustawą z dnia [...] maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875), natomiast uzasadnienie skarżonej decyzji, zdaniem skarżącego wskazuje, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozpatrzyło na posiedzeniu kwestii braku wstrzymania prowadzonego postępowania przez GOPS. w K. w czasie obowiązywania specustawy COVID-19, a Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. powinien ograniczyć czasowo swoje działania w tym postępowaniu symetrycznie do ograniczeń praw w postępowaniu, które dotyczyły skarżącego jako strony. Jako przykład podał ograniczenie osobistego przyjmowania interesantów oraz zawieszenie prac terenowych do odwołania w dniu [...].03.2020 r. (oficjalny komunikat na stronie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...].03.2020 r.). Jednocześnie tego dnia sporządzone zostało przez organ I instancji pismo (L.dz.PŚ.0700.53.2020) z informacją o możliwości np. zapoznania się z materiałem dowodowym, a nawet do wypowiedzeniem się co do zebranych dowodów

Następnego dnia – jak wskazał skarżący, zostało sporządzone pismo (L.dz.PŚ.0700.54.2020), którym poinformowano o terminie wizyty pracownika socjalnego w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...].03.2020 r. oraz, że nie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego będzie skutkowało negatywnie załatwioną sprawą, co zdaniem skarżącego uczyniono, w sprzeczności z wskazanymi art. 15 zzr. i art. 15 zzs. 6. (nie wstrzymano biegu terminu) oraz nie zrealizowano obowiązku z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie z winy skarżącego, ponieważ nie odmówił udzielenia wywiadu, nie został nawet poinformowany o terminach wizyt pracowników socjalnych w dniach [...].03.2020 r. i [...].04.2020 r., nie widział akt sprawy.

Na uwagę zdaniem skarżącego zasługuje również wysokość kwoty (35 000 zł), której zwrotu domaga się Wójt [...], a kwota ta zgodnie z pierwszą decyzją w tej sprawie została wypłacona w dwóch ratach (10 000 zł. i [...] zł.), przy czym wypłata drugiej traty (25 000 zł.) była uzależniona o wydania kwoty pierwszej raty na materiały budowlane (15.12.2017 r.), co skarżący uczynił w terminie. W aktach sprawy powinny się znajdować faktury vat na kwotę ponad [...] zł za materiały budowlane. Decyzja ta została uchylona w całości przez S.K.O, ale jej skutki pozostały.

W związku z powyższym, w ocenie skarżącego zasadnym wydaje się uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, szczególnie w związku pojawieniem się nowym dowodów (nowi świadkowie potwierdzający korzystanie ze stodoły oraz dotarciem przez skarżącego do podstawowego materiału dowodowego ze zdjęć, fotografii z [...].08.2017 r. inspektorów budowlanych ze S., a których nie ma w aktach sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia [...] marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020 r., poz. 1842 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem skargi jest decyzja administracyjna, na mocy której orzeczono o zobowiązaniu K. B. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie jednorazowego zasiłku celowego na straty powstałe w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej w kwocie [...]zł..

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej powoływaną jako "u.p.s."). Stosownie do art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Zgodnie natomiast z art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak stanowi art. 104 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W rozpoznawanej sprawie do okoliczności bezspornych należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy K. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., o uznaniu zasiłku celowego w kwocie [...]zł, przyznanego na mocy decyzji Wójta [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...] za świadczenie nienależnie pobrane. Skarga złożona przez stronę w tej sprawie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy została oddalona wyrokiem tego Sądu z dnia [...] listopada 2019 r., wydanym w sprawie rozpoznawanej pod sygn. akt II SA/Bd 725/19. Oznacza to, że wszczęcie niniejszego postępowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnego, stanowi w istocie naturalną konsekwencję wcześniejszego orzeczenia o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i ma na celu niedopuszczenie do sytuacji, w której strona dysponuje takim świadczeniem.

Powyższe rozstrzygnięcie Sądu jest o tyle istotne, gdyż zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten wprowadza zatem zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów i organów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Innymi słowy, jeżeli w kolejnym postępowaniu, pojawia się dana kwestia, nie może ona być już ponownie badana, a tym bardziej ani sąd, ani organ nie może formułować nowych ocen sprzecznych z dotychczasowym stanowiskiem sądu.

Konkludując, postępowanie w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku celowego zostało zakończone decyzją odmowną, która stała się prawomocna. Podobnie, postępowanie w sprawie uznania zasiłku celowego w kwocie [...]zł, przyznanego na mocy decyzji Wójta [...] z dnia [...] października 2017 r., za świadczenie nienależnie pobrane, również zakończyło się decyzją ostateczną i orzeczenie jest prawomocne.

Uprawnione, a nawet konieczne, było wobec tego wszczęcie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie jednorazowego zasiłku celowego. W postępowaniu prowadzonym jednak w tym przedmiocie niedopuszczalne jest ponowne rozstrzyganie kwestii, czy budynek gospodarczy (na odbudowę którego skarżący pobrał zasiłek celowy) służył skarżącemu do prowadzenia działalności rolniczej – a tym samym nie jest możliwe wykazywanie, że spełnione zostały przesłanki nabycia prawa do świadczenia. Zarzuty formułowane w tym zakresie w skardze w sposób oczywisty musiały zostać uznane za bezprzedmiotowe.

W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4 u.p.s.). Odstąpienie zatem od żądania zwrotu należności może mieć miejsce, jeżeli zwrot wydatków stanowiłby dla danego podmiotu nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Nadmierne obciążenie związane jest zwykle z trudną sytuację materialną zobowiązanego. Z obowiązku zwrotu zwalniają niskie dochody, nieprzekraczające kryteriów ustawowych (art. 96 ust. 2). Ponadto zaniechanie żądania można także uzasadnić sytuacją rodzinną lub życiową. Obowiązek zwrotu należności należy również ocenić w świetle skutków przyznanej pomocy.

Wskazać w tym miejscu należy, że decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny, co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia swej celowości, lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu, czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a.

Realizując obowiązek przewidziany przez przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, pracownicy socjalni organu I instancji udali się w dniu 11 marca 2020 r., w dniu 20 marca 2020 r., oraz w dniu 16 kwietnia 2020 r., do miejsca zamieszkania strony, celem ustalenia, czy w sprawie istnieją uzasadnione okoliczności przewidziane przez ten przepis, umożliwiające odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia. Z uwagi jednak na brak reakcji ze strony skarżącego oraz niemożność realizacji obowiązku przewidzianego w art. 104 ust. 4 cyt. ustawy, gdyż pomimo trzech prób pracownicy socjalni nie zastali skarżącego w miejscu zamieszkania, to za uzasadnione należy uznać stanowisko, iż z przyczyn nie leżących po stronnie organów administracji, nie można było stwierdzić, czy mają zastosowanie okoliczności uzasadniające zastosowanie którejkolwiek z możliwości przewidzianych w art. 104 ust. 4 u.p.s. Pomimo okresu pandemii organy umożliwiły skarżącemu skorzystanie z wszelkich praw o charakterze materialnym i procesowym.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał skargę za bezzasadną, nie stwierdzając przy tym, by zaskarżona decyzja została dotknięta wadami, które mogłyby uzasadnić jej uchylenie. Organy pomocy społecznej wyjaśniły wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentowały swoje decyzje. Organy nie naruszyły też przepisu art. 96 oraz art. 104 ust. 1 – 4 u.p.s.

Sprawy z zakresu prawa pomocy społecznej stanowią element realizacji zasady pomocniczości państwa osobom, które z przyczyn od nich niezależnych nie są w stanie samodzielnie funkcjonować, przewidując w tym zakresie różne formy tej pomocy (patrz art 2 pkt 1 u.p.s.), a także warunki jej udzielenia. Jednym z tych warunków jest obowiązek współpracy wnioskodawcy z organami zarówno w zakresie rozwiązywania ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.), jak również w zakresie informowania organu o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń (art 109 u.p.s.)

W kontekście powyższych ustaleń Sąd za nieuprawnione uznał zarzuty skargi dotyczące braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego odnośnie do szacowania wysokości strat, czy uniemożliwienia aktywnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu. Sąd ocenia, iż prowadzone przez organy obu instancji postępowanie administracyjne było prawidłowe, w sprawie ustalono wszystkie okoliczności istotne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i podjęcia rozstrzygnięcia. Analizując wydane w postępowaniu administracyjnym decyzje Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa materialnego lub procedury, które skutkowałyby wyeliminowaniem przedmiotowych decyzji z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.