Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1648/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11, art. 13
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1610/18 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 23 kwietnia 2018 r., nr DOiR-I-6270-71/2018/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1610/18, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1310 ze z.) dalej zwanej "p.p.s.a.", oddalił skargę A. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 23 kwietnia 2018 r., nr DOiR-I-6270-71/2018/MS w przedmiocie odmowy potwierdzenia obywatelstwa polskiego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z 19 lutego 2018 r. nr WSC-I.6122.8219.2017 na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2017 r., poz. 1462 ze zm.) odmówił A. B. potwierdzenia obywatelstwa polskiego. Po rozpoznaniu odwołania A. B., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zakwestionowaną w niniejszej sprawie decyzją z 23 kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że A. B. urodził się [...] lutego 1958 r. w K. (Niemcy), jest synem X. i Y. Organ wyjaśnił, że dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc określenia, czy wnioskodawca nabył i posiada polskie obywatelstwo, właściwe są kryteria nabycia obywatelstwa z mocy prawa, tj. art. 8 ust. 1 i art. 9 ustawy z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. Nr 4, poz. 25 ze zm.), która obowiązywała w dniu jego narodzin. Zgodnie z tymi przepisami dziecko urodzone za granicą z rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, a drugie obywatelem innego państwa, nabywa obywatelstwo polskie. Należało więc wyjaśnić kwestię posiadania obywatelstwa polskiego przez rodziców wnioskodawcy w dniu jego narodzin. W ocenie organów materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia, że matka wnioskodawcy (od której wnioskodawca wywodzi posiadanie obywatelstwa polskiego) nabyła obywatelstwo polskie na podstawie art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. z 1920 r., Nr 7, poz. 44 ze zm.). Następnie, jako osoba małoletnia, nabyła z dniem 15 maja 1948 r. obywatelstwo izraelskie. W tym stanie rzeczy organy przyjęły, że matka wnioskodawcy – na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. – utraciła obywatelstwo polskie z dniem uzyskania pełnoletności (tj. najpóźniej 1 listopada 1950 r.) z uwagi na posiadanie obywatelstwa obcego. Tym samym zdaniem organu w dacie narodzin wnioskodawcy żadne z jego rodziców nie posiadało obywatelstwa polskiego, zatem wydanie decyzji potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego nie było możliwe.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył A. B., podnosząc zarzuty naruszenia art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. poprzez błędną, rozszerzającą wykładnię, przejawiającą się w uznaniu, że skutki opisane w art. 13 ww. ustawy z chwilą uzyskania pełnoletności przestają mieć zastosowanie, w efekcie czego doszło do pozbawienia osoby uzyskującej pełnoletność statusu, który uzyskała bądź utrzymała w chwili gdy nie były pełnoletnie; a także art. 7a § 1 k.p.a. poprzez dokonanie przez organ rozszerzającej wykładni prawa materialnego i rozstrzygnięcie kwestii mogących budzić wątpliwości prawne na niekorzyść strony.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie zawarte w zaskarżonej decyzji.

Sąd pierwszej instancji oddalił skargę jako niezasadną, podzielając pogląd organów administracji, zgodnie z którym matka skarżącego nabyła obywatelstwo innego państwa, tym samym zgodnie z art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. w momencie nabycia pełnoletności, z mocy prawa utraciła obywatelstwo polskie, jakie posiadała po rodzicach. W ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia prawnego wykładnia art. 11 pkt 1 ustawy z 1920 r. prowadząca do wykluczenia ze skutków dyspozycji tego przepisu osób, które nabyły obywatelstwo obce jako małoletnie i posiadały je w dacie uzyskania pełnoletności.

Skargę kasacyjną złożył A. B., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, poprzez powtórzenie argumentów organu, z pominięciem okoliczności, że brak jest jednoznacznych przepisów, które odnoszą się do kwestii utraty obywatelstwa polskiego z mocy prawa po osiągnięciu pełnoletności przez osobę, która nabyła obce obywatelstwo jako małoletnia; w konsekwencji Sąd pierwszej instancji odstąpił od przeprowadzenia wykładni przepisu stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że interpretacja art. 11 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego w zw. z art. 13 tej ustawy nie budzi wątpliwości, podczas gdy w ukształtowanym dotychczas orzecznictwie sądów administracyjnych brak jest spraw o tożsamym stanie faktycznym, w których ww. wątpliwości mogły zostać jednoznacznie rozstrzygnięte. Podniesiono ponadto zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 11 pkt 1 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego polegające na przyjęciu, że matka skarżącego utraciła z mocy prawa obywatelstwo polskie z dniem osiągnięcia przez nią pełnoletności, podczas gdy nabyła obce obywatelstwo w momencie, gdy była osobą niepełnoletnią i skutek utraty polskiego obywatelstwa nie mógł wtedy nastąpił wobec niej; a także polegające na niewłaściwej wykładni i nadinterpretacji ww. przepisu, zgodnie z którą skutek w postaci utraty obywatelstwa polskiego, który nie nastąpił w chwili nabycia obcego obywatelstwa z powodu małoletności, może nastąpić z mocy prawa po ukończeniu przez osobę 18 lat, podczas gdy taka norma nie wynika wprost z ww. przepisu. W ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesiono również naruszenie art. 13 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez przyjęcie, że osoba, która nie utraciła polskiego obywatelstwa w związku z małoletnością i dzieleniem statusu obywatelskiego z rodzicem w momencie wystąpienia przesłanki z art. 11 pkt 1 ww. ustawy, traci z mocy prawa polskie obywatelstwo po wygaśnięciu okresu ochronnego z art. 13 ww. ustawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że zastosowana przez Sąd pierwszej instancji interpretacja art. 11 i art. 13 ustawy z 1920 r. jest nadużyciem, bowiem żadna z metod wykładni (ani językowa, ani celowościowa) nie prowadzi do wniosku, że skoro osoba małoletnia w chwili nabycia obywatelstwa obcego nie mogła utracić obywatelstwa polskiego, to automatycznie, z mocy prawa traci obywatelstwo polskie po osiągnięciu pełnoletności. W ocenie autorki skargi kasacyjnej jeśli osoba jest małoletnia, wówczas utrata obywatelstwa polskiego nie następuje. Podkreślono, że każda wykładnia rozszerzająca w odniesieniu do podstaw utraty obywatelstwa jest sprzeczna z art. 15 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i jako taka nie może być dopuszczalna.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) dalej również jako: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym albowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy (pismo z dnia 17 stycznia 2022 r.), a Przewodniczący Wydziału wydał zarządzenie o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).

Niezasadne są zarzuty naruszenia art. 11 pkt 1 i art. 13 ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, utrata obywatelstwa polskiego następuje przez nabycie obcego obywatelstwa.

Z kolei w myśl art. 5 tej ustawy przez urodzenie dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne – obywatelstwo matki. Stosownie natomiast do art. 13 ustawy nadanie i utrata obywatelstwa polskiego, o ile inaczej nie zastrzeżono w akcie nadania lub w orzeczeniu o utracie obywatelstwa, rozciąga się na żonę nabywającego lub tracącego obywatelstwo polskie, tudzież na jego dzieci, w wieku do lat 18. Cytowane przepisy stanowiły z jednej strony wyraz jednolitości obywatelstwa małżonków i ich nieletnich dzieci, z drugiej zaś wyraz zasady nierówności praw kobiet i mężczyzn, powszechnie wówczas przyjętej w ustawodawstwie wszystkich prawie państw (por. np. wyrok NSA z 19 października 2021 r., II OSK 65/21).

Nie ulega wątpliwości, że na podstawie art. 13 ww. ustawy do utraty obywatelstwa przez "ślubne" małoletnie dziecko dochodziło z chwilą utraty obywatelstwa polskiego przez jego ojca. Skoro zaś w niniejszej sprawie obywatelstwo matki skarżącego było pochodną obywatelstwa jej ojca (jeśli była dzieckiem "ślubnym", lub jej matki, jeśli nim nie była), to do czasu osiągnięcia pełnoletności – zgodnie z ówcześnie obowiązującą zasadą jednolitości obywatelstwa małżonków i ich dzieci – matka skarżącego posiadała obywatelstwo polskie. Natomiast z chwilą uzyskania pełnoletności, to do niej (a nie do jej rodziców) należało odnieść przesłanki utraty obywatelstwa polskiego (art. 11 pkt 1 i 2 ustawy). Poza sporem pozostaje, że matka skarżącego, jeszcze jako osoba małoletnia, z dniem 15 maja 1948 r., nabyła obywatelstwo izraelskie. Pełnoletność uzyskała najpóźniej 1 listopada 1950 r. (przepisy ustawy z 1920 r. obowiązywały do dnia 18 stycznia 1951 r.). Trudno przyjąć, tak jak wywodzi skarżący kasacyjnie, że w takiej sytuacji prawnej jego matka w ogóle – również po uzyskaniu pełnoletności - nie mogłaby utracić obywatelstwa polskiego, mimo że spełniała przesłankę z art. 11 pkt 1 ustawy. Taka wykładnia powyższych przepisów byłaby sprzeczna z obowiązującą pod rządami ww. ustawy zasadą wyłączności obywatelstwa polskiego. Zasada ta była traktowana rygorystycznie i znajdowała generalny wyraz w zakazie posiadania przez obywatela polskiego obywatelstwa innego państwa. Zgodnie z art. 1 ustawy obywatel polski nie mógł być jednocześnie obywatelem innego państwa. Nie sposób uznać, że ówczesny ustawodawca miał na celu wyłączenie spod tego zakazu grupy obywateli, którzy nabyli obce obywatelstwo jako małoletni, kiedy to ich obywatelstwo było uzależnione od obywatelstwa jednego z rodziców. Taki wyjątek od zasady ogólnej wyrażonej w art. 1 ustawy nie został sformułowany wprost, a zgodnie z regułami wykładni prawa wyjątki od zasad nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Ponadto zaznaczyć należy, że z powołanych wyżej przepisów nie wynika, iż nabycie obywatelstwa państwa obcego musiało nastąpić po osiągnięciu pełnoletności. Moment nabycia obcego obywatelstwa nie musiał zbiegać się w czasie z momentem utraty polskiego obywatelstwa. Utrata obywatelstwa mogła nastąpić, gdy dana osoba przestała być w tym zakresie uzależniona od członka rodziny i stawała się odrębnym podmiotem tego prawa.

Zarówno organy, jak i Sąd pierwszej instancji słusznie zatem przyjęły, że matka skarżącego, od której wywodzi on posiadanie obywatelstwa polskiego, utraciła to obywatelstwo z dniem uzyskania pełnoletności, z uwagi na uzyskanie obywatelstwa państwa obcego. Zatem skarżący, urodzony już po tej dacie, tj. [...] lutego 1958 r., nie nabył obywatelstwa przez urodzenie, na mocy przepisów ustawy z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim.

W tym stanie rzeczy nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wyczerpująco wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, przeprowadzając prawidłową wykładnię przepisów ustawy z 1920 r. Ponadto nie doszło do naruszenia art. 15 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, w myśl którego każda jednostka ma prawo do obywatelstwa (ust. 1), nikogo nie można arbitralnie pozbawiać jego obywatelstwa ani też prawa do zmiany jego obywatelstwa (ust. 2).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.