Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 5707/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 121, art. 180, art. 187 § 1, art. 191
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 6 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151, art. 188
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 5 września 2016 r. sygn. akt II SA/Ke 632/16 w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Kielcach z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od K. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach 3960 (trzy tysiące dziewięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.T. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...]z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Kielcach z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji i zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Kielcach na rzecz K.T. 3120 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wyrok ten wydano w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] grudnia 2013 r. funkcjonariusze Urzędu Celnego w Kielcach, ujawnili w lokalu o nazwie "[...]" przy ul. [...] w [...], w którym działalność gospodarczą prowadził K.T. urządzenia: American Poker (bez numeru) oraz American Poker II (bez numeru), które poddali eksperymentowi kontrolnemu w trybie art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej. W ramach eksperymentu odtworzono przebieg gier na urządzeniach, ustalając, że prowadzone na nich gry mają charakter losowy, ponieważ gracz nie ma wpływu, w jakich konfiguracjach zatrzymają się symbole wyświetlane na elektronicznych bębnach. Ustalono ponadto, że gry mają charakter komercyjny, ponieważ automaty, na których zostały zainstalowane wypłacają środki pieniężne za uzyskane wygrane. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. organ włączył do akt materiał dowodowy z prowadzonego postępowania przygotowawczego nr [...] w postaci: protokołów przesłuchań świadków, protokołu kontroli oraz umowy najmu powierzchni z dnia [...] maja 2013 r. i aneksu do tej umowy z dnia [...] czerwca 2013 r.

Naczelnik Urzędu Celnego w Kielcach decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., działając na podstawie art. 207 § 1 i 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 800; dalej: o.p.) w zw. z art. 2 ust. 3, art. 8, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2018 poz. 165; dalej: u.g.h.) wymierzył K.T. karę pieniężną w wysokości łącznej 24 000 zł za urządzanie gier poza kasynem na automatach: American Poker (bez numeru) oraz American Poker II (bez numeru).

K.T. wniósł odwołanie od tej decyzji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w Kielcach utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy przedstawił szczegółowo przebieg eksperymentu polegającego na zasileniu kontrolowanych automatów środkami pieniężnymi i uruchomieniu gier. W świetle powyższego organ stwierdził, że gry urządzane na kontrolowanych automatach mają charakter komercyjny, o czym świadczy obowiązkowa odpłatność za ich udostępnienie oraz uzyskiwanie wygranych pieniężnych. Wynik gry nie zależy od zręczności gracza, gdyż tempo obrotu bębnów uniemożliwia wytypowanie pożądanego układu symboli. Na potwierdzenie komercyjnego i losowego charakteru gier prowadzonych na znajdujących się w lokalu automatach organ przywołał opinię biegłego Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia [...] października 2014 r. nr [...], uzyskaną w prowadzonym równolegle śledztwie w sprawie o przestępstwo skarbowe, a także zeznania świadków: M.S. (klienta lokalu), M.T. (pracownicy lokalu) oraz K.T..

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 ust. 6 u.g.h. organ wyjaśnił, że ustalenie czy dane urządzenie realizuje gry na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, nie należy wyłącznie do kompetencji ministra właściwego w sprawach finansów publicznych. Taka decyzja Ministra Finansów wymagana jest bowiem jedynie na etapie planowania realizacji lub realizacji przedsięwzięcia dotyczącego urządzania gier na automatach, a nie w toku postępowania prowadzonego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej.

Organ wskazał, że działalność prowadzona w zakresie urządzania gier na stanowiących przedmiot postępowania automatach miała miejsce w lokalu o nazwie "[...]" w [...], a więc poza kasynem gry, bez koncesji, tj. z pominięciem wymogów, o których mowa w art. 6 ust. 1 u.g.h., bez zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych w rozumieniu art. 129 ust. 1 u.g.h. W konsekwencji uzasadnione było nałożenie kary stosownie do treści art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w wysokości 12 000 zł od każdego eksploatowanego automatu.

Wyjaśniając termin "urządzający gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., organ uznał, że urządzanie gier na automatach stanowi ciąg pewnych czynności, z których każda przyczynia się bezpośrednio i w takim samym stopniu do tego, że gra hazardowa w ogóle się odbędzie. Do czynności tych należą czynności związane z organizacją (stworzeniem warunków) samej gry na automatach, jak również związane z nadzorem i zapewnieniem ciągłości samej gry hazardowej.

W niniejszej sprawie organ stwierdził, że podmiotem urządzającym gry na przedmiotowych automatach jest K.T. Stworzył bowiem odpowiednie warunki aby gry na automatach w ogóle mogły się odbywać. Zawarł mianowicie ze spółką A. umowę, której przedmiotem był najem 3–4 m² powierzchni w kontrolowanym lokalu, na której następnie zainstalowano ujawnione automaty. W zamian najemca zobowiązany był do płacenia czynszu w wysokości 200 zł miesięcznie. K.T. zapewnił ponadto energię elektryczną do przedmiotowych automatów. Realizował również za pośrednictwem swoich pracowników bieżącą obsługę automatów poprzez ich włączanie i wyłączanie. W przypadku braku monet w automacie, strona wydawała graczowi pokwitowanie wygranej i na tej podstawie osoba "obsługująca" automaty wypłacała graczowi zaległą wygraną. Niekiedy osoba "obsługująca" automaty pozostawiała stronie pieniądze przeznaczone dla gracza, któremu automat nie wypłacił całej wygranej w celu przekazania ich graczowi. Zdaniem organu bez ww. czynności gry hazardowe nie odbywałyby się w kontrolowanym lokalu.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 121 § 1 i art. 181 o.p. wyjaśnił, że włączenie dowodów zgromadzonych w toku postępowania o przestępstwo skarbowe było dozwolone na podstawie art. 181 ww. ustawy. Nie został też naruszony art. 190 o.p., ponieważ opinia została sporządzona w toku postępowania przygotowawczego, a zatem nie było możliwości i konieczności informowania strony o terminie jej przeprowadzenia. Odnosząc się do zarzutu włączenia w poczet dowodów zeznań strony złożonych w postępowaniu przygotowawczym, organ wskazał na brak wyłączenia przez ustawodawcę takiego dowodu w postępowaniu podatkowym. Protokół przesłuchania świadka w postępowaniu przygotowawczym, włączony do postępowania podatkowego na podstawie art. 181 o.p., jest bowiem dowodem z dokumentu.

K.T. wniósł skargę na tę decyzję.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2018 r.1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

W ocenie Sądu I instancji, w świetle dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz ustaleń poczynionych przez organ, brak jest podstaw do uznania K.T. za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 u.g.h., a co za tym idzie nałożenia na niego na tej podstawie prawnej kary pieniężnej.

Odnosząc się do wskazanych przez organ okoliczności, które przesądziły o uznaniu skarżącego za podmiot urządzający gry, Sąd I instancji zauważył, że w umowie najmu powierzchni 3–4 m² lokalu wprost wskazano, że to najemca, a więc spółka A. będzie wykorzystywała przedmiot najmu na zainstalowanie i eksploatację automatów, a okoliczności tej organ nie poddał ocenie. Z akt sprawy nie wynika, aby badana była okoliczność, czy poza umową najmu łączyła skarżącego ze Spółką jakakolwiek inna umowa oraz czy w lokalu była prowadzona inna działalność, a okoliczności te winny być przez organy wyjaśnione jako mające istotny wpływ na wynik sprawy. Obsługą urządzeń i wypłacaniem wynagrodzenia zajmowali się nieznani z imienia i nazwiska mężczyźni. Organy nie dążyły do ustalenia ich tożsamości, tym samym nie mógł przeprowadzić dowodu z ich zeznań jako świadków m.in. na okoliczność zakresu wykonywanych przez nich czynności.

Sąd I instancji podnosił, że wysokość czynszu była określona sztywno i nie zależała od dochodów uzyskiwanych z automatów. Oczywiste jest, że skoro automaty działały na energię elektryczną, z umową najmu części powierzchni lokalu pod ich zainstalowanie łączyło się udostępnienie przez skarżącego gniazdek elektrycznych. Zapisywanie danych gracza i wygranej kwoty, a nawet przekazywanie graczom pieniędzy pozostawionych przez osoby obsługujące automaty także nie jest w ocenie Sądu I instancji dostatecznym dowodem na to, że to skarżący urządzał gry na automatach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazywał, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący lub jego pracownicy mieli klucze do automatów. Wszelkie wymagane czynności przy urządzeniach były wykonywane przez osoby trzecie.

Sąd I instancji nie podzielił poglądu, że za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 u.g.h. należy uznać każdą osobę, która w jakikolwiek sposób przyczyniła się do tego, że ktoś inny gra na automacie stojącym poza kasynem.

Sąd I instancji zauważył, że pod rządem poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych dopuszczalne było prowadzenie działalności w zakresie urządzania gier na automatach o niskich wygranych w punktach gry na automatach, które mogły być usytuowane w lokalach gastronomicznych, handlowych lub usługowych. Właścicielami tych lokali nie były spółki urządzające gry na automatach lecz najczęściej osoby fizyczne, które wynajmowały podmiotom urządzającym gry część powierzchni swojego lokalu. Jednak w żadnym miejscu ustawa z 1992 r. nie traktowała właścicieli lokali, w których działały punkty gry na automatach o niskich wygranych jako podmiotów urządzających gry na tych automatach.

Zdaniem Sądu I instancji za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 u.g.h. należy uznać taki podmiot, który prowadzi działalność na automatach na swój rachunek i swoje ryzyko, czerpie bezpośrednie korzyści z takiej działalności, organizuje działalność hazardową, w tym również poprzez zlecanie wykonywania poszczególnych czynności innym osobom, które wówczas działają nie na swoją rzecz ale na rzecz podmiotu urządzającego gry.

W ocenie Sądu, organy obu instancji nie zebrały materiału dowodowego koniecznego do poczynienia niezbędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy – czym naruszyły treść art. 180 § 1 i art. 187 § 1 o.p. Ponadto w niniejszej sprawie nie dokonano – wbrew wymogom art. 191 o.p. – całościowej oceny materiału dowodowego, samo zaś postępowanie narusza wynikającą z art. 121 o.p. zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził, że pozostałe zarzuty podniesione w skardze nie zasługiwały na uwzględnienie. Wskazał, że w odniesieniu do tych zarzutów kluczowe znaczenie ma treść uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 1/16, w której stwierdzono, że:

1. Art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L 1998.204.37 ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy;

2. Urządzający gry na automatach poza kasynem gry, bez względu na to, czy legitymuje się koncesją lub zezwoleniem – od 14 lipca 2011 r., także zgłoszeniem lub wymaganą rejestracją automatu lub urządzenia do gry - podlega karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Sąd I instancji odwołał się też do argumentacji Trybunału Konstytucyjnego zawartej w wyroku w sprawie P 32/12 wskazując, że karę na podstawie art. 89 § 1 pkt 2 u.g.h. można nałożyć zarówno na spółkę jak i na podmiot będący osobą fizyczną.

W ocenie Sądu I instancji, właściwy organ prowadząc postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych jest uprawniony do czynienia ustaleń co do charakteru danej gry, zaś organy prawidłowo ustaliły w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności eksperyment oraz opinię biegłego, że gry na przedmiotowych automatach zawierały element losowości oraz pozwalały na realizację wygranych pieniężnych, co świadczy o tym, że są grami na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, że mając na uwadze art. 180 o.p. organy podatkowe mogą ustalić istotny dla rozstrzygnięcia sprawy stan faktyczny na podstawie dowodów zebranych w toku innego postępowania, w tym również karnego i w żadnym wypadku nie można przyjąć, że "całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego została uzyskana w sposób niedopuszczalny".

W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazał również, aby organ odwoławczy naruszył jego prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Skarżący zapoznawał się z aktami sprawy i poprzez składanie pism procesowych wyrażał swoje stanowisko oraz składał wnioski procesowe. Sąd nie zgodził się także z zarzutem naruszenia art. 36 ust. 5 w zw. z art. 54 i art. 55 ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. 77 ust. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.).

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł. Dyrektor Izby Celnej w Kielcach zaskarżając go w całości i żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie jego uchylenia i rozpoznania skargi oraz zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

W granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., przez błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem i przyjęcie, że za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 u.g.h. należy uznać taki podmiot, który prowadzi działalność na automatach na swój rachunek i swoje ryzyko, czerpie bezpośrednie korzyści z takiej działalności, organizuje działalność hazardową, w tym również poprzez zlecanie wykonywania poszczególnych czynności innym osobom, a w konsekwencji uznanie, że właściciela lokalu nie można uznać za urządzającego gry, podczas gdy, prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że za urządzającego gry w rozumieniu ww. przepisu, może być uznany podmiot wykonujący inne czynności związane z udostępnianiem urządzenia do gier, zarządzania nim, pobierający korzyści z. tej działalności, jak też podmiot stwarzający warunki do udziału w grze hazardowej, a w tym podmiot udostępniający powierzchnię pod zainstalowanie urządzeń do gier.

W granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie:

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez uznanie, iż organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji;

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w związku z art. 121, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 o.p., poprzez przyjęcie, że organy podatkowe dopuściły się naruszenia ww. przepisów ordynacji podatkowej i w konsekwencji uznanie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do ustalenia, że K.T. jest urządzającym gry poza kasynem, podczas gdy dowody zebrane w trakcie postępowania w pełni uzasadniały przypisanie K.T. roli "urządzającego" gry w rozumieniu przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., gdyż wykonywał on szereg czynności, które związane są z procesem urządzania gier, a tym samym poczynione przez organy ustalenia są prawidłowe i znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w sprawie;

art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy organy podatkowe nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono szczegółową argumentację na poparcie przytoczonych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący podnosił, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach odpowiada prawu i winien być utrzymany w mocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. zarówno na naruszeniu przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji, który uchylając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję organów celnych stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający dla uznania skarżącego za podmiot urządzający gry, a w konsekwencji przypisania skarżącemu odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Odniesienie się do tak zarysowanej istoty sporu rozpocząć należy od przypomnienia, że w myśl art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry. Sama ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie przyjmuje, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np wyroki NSA z dnia: 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt II GSK 132/18; 19 lipca 2018 r. sygn. akt II GSK 4707/16; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów u.g.h., która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawo musi takie działania obejmować swoim zakresem i tworzyć realne możliwości ich kontroli. Jednocześnie nie może zostać poczytana za przeszkodę w takim rozumieniu wskazanego pojęcia, użyta w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. liczba pojedyncza – "urządzający gry na automatach poza kasynem gry". Wykładnia tego zwrotu musi bowiem uwzględniać sens regulacji sankcjonującej określone zachowanie, w którym bez wątpienia mieści się również działanie więcej niż jednego podmiotu, o ile można w sprawie ustalić i przypisać określonym osobom cechę wspólnego urządzania gier na automacie poza kasynem (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 892/17; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Tego rodzaju czynności muszą być wynikiem uprzedniego porozumienia i podziału ról pomiędzy współuczestnikami procederu nielegalnego urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

W przypadku wielości podmiotów urządzających oraz istnienia współuczestnictwa w tym zakresie (np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie pisemnej lub ustnej umowy dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier) konieczne jest, aby organy orzekające o odpowiedzialności tego rodzaju podmiotów opierały swoje orzeczenia na niewątpliwych ustaleniach faktycznych, które świadczą o istnieniu pomiędzy podmiotami współurządzającymi porozumienia w zakresie podziału zadań i funkcji w procesie urządzania gier (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt II GSK 2360/17; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że zebrany przez organy w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przypisania skarżącemu przymiotu "urządzającego gry na automatach", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy dokonały w tym zakresie niezbędnych ustaleń i ich oceny. W szczególności poddały analizie prawa i obowiązki wynikające z zawartej przez skarżącego umowy najmu, na podstawie, której automaty zostały wstawione do lokalu, a także aktywność skarżącego przy wykonywaniu tej umowy i wykazały aktywną postawę skarżącego podczas urządzania gier na automatach znajdujących się w lokalu. Umowa z [...] maja 2013 r. została zawarta "w celu zainstalowania automatów". W umowie tej skarżący zobowiązał się nie tylko do udostępnienia powierzchni lokalu i zapewnienia energii elektrycznej do przedmiotowych automatów, ale też ubezpieczenia lokalu, powiadomienia wynajmującego o ewentualnych uszkodzeniach automatów, a więc sprawowania nad nimi pieczy. Nadto jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu skarżący realizował również za pośrednictwem swoich pracowników bieżącą obsługę automatów poprzez ich włączanie i wyłączanie. W przypadku braku monet w automacie, strona wydawała graczowi pokwitowanie wygranej i na tej podstawie osoba "obsługująca" automaty wypłacała graczowi zaległą wygraną. Niekiedy osoba "obsługująca" automaty pozostawiała stronie pieniądze przeznaczone dla gracza, któremu automat nie wypłacił całej wygranej w celu przekazania ich graczowi.

Wszystkie powyższe okoliczności świadczą o tym, że rola skarżącego w całym przedsięwzięciu wykraczała ponad zwyczajne udostępnianie najemcy powierzchni swojego lokalu, odbywające się na podstawie umowy najmu.

Tym samym skarżący aktywnie uczestniczył w procesie organizowania gier oraz stwarzał techniczne, ekonomiczne i organizacyjne warunki umożliwiające sprawne i niezakłócone funkcjonowanie urządzeń oraz ich używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że biorąc pod uwagę okoliczności stanu faktycznego, słusznie organ uznał, iż zachowanie skarżącego świadczy o jego aktywnej postawie podczas urządzania gier na automatach znajdujących się w jego lokalu, a tym samym zasadnie przyjął, że zachowanie skarżącego wypełnia przesłanki uznania go za podmiot urządzający gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h.

Tym samym, wbrew stanowisku Sądu I instancji nie doszło do naruszenia przez organy przepisów nakazujących podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy i dokonanie na tej podstawie oceny spełnienia przesłanek z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Organy miały podstawy – w świetle całokształtu okoliczności wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – do uznania skarżącego za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h.

Wobec powyższego zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za usprawiedliwione.

W tej sytuacji wniosek o uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu I instancji – wydanego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. – zasługiwał na uwzględnienie. Jednocześnie uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona w rozumieniu art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.) zasądzając od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach 3960 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (360 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika, który sporządził skargę kasacyjną, wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i nie prowadził sprawy w postępowaniu przed Sądem I instancji (3600 zł).