Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2297/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Barbara Koś As. sąd. Małgorzata Bejgerowska ( spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Teresa Matuszewska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2006r. przy udziale sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności celnych o d d a l a s k a r g ę /-/ M. Bejgerowska /-/ M. Kwiecińska /-/ B. Koś


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. b w związku z art. 200 § 1 i art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej oraz art. 262 Kodeksu celnego i na podstawie art. 246 § 1 i art. 248 § 1 Kodeksu celnego oraz § 1 i § 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia, Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję w pierwszej instancji z dnia [...] o nr [...], w sprawie odmowy umorzenia należności celnych wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wyjaśnił, że Dyrektor Izby Celnej decyzją, nr [...], z dnia [...] działając jako organ pierwszej instancji, odmówił Z. C. umorzenia należności celnych wraz z odsetkami wymierzonymi decyzją Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...].

Możliwość umorzenia należności celnych przewidują przepisy art. 246 § 1 i art. 248 § 1 Kodeksu celnego oraz w § 1 i § 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz. U. Nr 158, poz.1050 ze zm.). I tak myśl przepisów Kodeksu celnego umorzenie należności celnych następuje w sytuacji, gdy:

- w chwili zarejestrowania kwota należności nie wynika z obowiązujących przepisów lub gdy kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 § 3 (art. 246 § 1 Kodeksu celnego),

- zarejestrowana kwota cła dotyczy towarów objętych procedurą celną i nieprzyjętych przez osobę wprowadzającą, ze względu na to, że w chwili, o której mowa w art.69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu towarów (art. 248 § 1 Kodeksu celnego).

W szczególności w myśl § 1a powołanego powyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. należności celne mogą zostać umorzone w całości lub w części, jeżeli nie ściągnięto ich w toku zakończonego postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego oraz w wypadku zawarcia układu z dłużnikiem w postępowaniu układowym, w granicach przewidzianych w układzie. Zgodnie z § 3 ust. 4 powyższego rozporządzenia umorzenie należności celnych powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w takiej części, w jakiej zostały umorzone należności celne.

Organ drugiej instancji podkreślił, że przytoczone powyżej przepisy prawa celnego określają przypadki, kiedy organ celny może umorzyć należności celne wraz z odsetkami za zwłokę.

Z wniosków Z. C. w przedmiocie umorzenia długu celnego nie wynika, aby strona powoływała się na zaistnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek określonych w art. 246 § 1 i art. 248 § 1 Kodeksu celnego, jak i § 1 oraz § 1a powyższego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. Strona wskazała jako uzasadnienie swoich wniosków jedynie trudną sytuację materialną. Tymczasem przytoczone przepisy Kodeksu celnego oraz wspomnianego rozporządzenia nie przewidują możliwości umorzenia należności celnych ze względu na trudną sytuację materialną strony.

W tej sytuacji Dyrektor Izby Celnej w dniu [...] utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję w pierwszej instancji z dnia [...] o nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności celnych wraz z odsetkami.

Kwota cła w wysokości [...] i odsetki w kwocie [...] (obliczone na dzień wydania decyzji) zostały wymierzone decyzją Naczelnika Urzędu Celnego, nr [...], z dnia [...].

Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, że w dniu [...] funkcjonariusze Straży Granicznej dokonali zatrzymania samochodu osobowego marki [...] , o numerze [...], a kierującym pojazdem był Z. C.

Składając oświadczenie w dniu [...] Z. C., podał, że przedmiotowy samochód został zakupiony przez nieznane mu osoby na terenie Niemiec za kwotę [...] które to osoby za kwotę [...] zleciły mu wprowadzenie samochodu na polski obszar celny, wbrew obowiązującemu zakazowi przywozu samochodów osobowych starszych niż 10-cio letnie. W tym celu przymocował do przedmiotowego pojazdu tablice rejestracyjne od pojazdu, który wcześniej pożyczył wraz z dowodem rejestracyjnym.

W toku prowadzonego postępowania Urząd Celny uzyskał od niemieckich służb celnych informację, że przedmiotowy samochód marki [...] o powołanym powyżej numerze nadwozia, nie figuruje, jako utracony na terenie Niemiec oraz, że został wymeldowany (wyrejestrowany) w dniu [...] z obszaru Niemiec. Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniem z dnia [...] dokonał zajęcia wyżej wymienionego samochodu, przechowywanego na parkingu strzeżonym w Dąbroszynie, w celu zabezpieczenia kwoty należności wynikających z długu celnego.

W decyzji z dnia [...] ustalającej datę powstania długu celnego i określającej wymiar cła organ celny podkreślił, że zgodnie z art. 2 § 2 Kodeksu celnego wprowadzenie towarów na polski obszar celny powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa w tym umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.

W przypadku stwierdzenia, w toku kontroli celnej, że towar wprowadzony na polski obszar celny nie został przedstawiony organowi celnemu do odprawy, uważa się, że towar został wprowadzony nielegalnie (art. 39 Kodeksu celnego). Uznanie towaru za nielegalnie wprowadzony powoduje, że organ celny podejmuje wszelkie działania w celu uregulowania jego sytuacji materialnoprawnej (art. 38 Kodeksu celnego).

W wypadku nielegalnego wprowadzenia towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym dług celny powstaje z chwilą wprowadzenia towaru na polski obszar celny. Zgodnie z art. 210 Kodeksu celnego dłużnikiem jest wówczas m. in. osoba, która dokonała nielegalnego wprowadzenia, a zatem w niniejszej sprawie Z. C.

Ponadto organ celny wskazał, że strona nie złożyła wniosku o zniszczenie przedmiotowego pojazdu, mimo poinformowania jej pismem z dnia [...] iż może złożyć taki wniosek z uwagi na wiek samochodu - 13 lat, gdyż ciążące na nim należności celne i podatkowe są niewspółmiernie wysokie w stosunku do wartości pojazdu.

W tym stanie rzeczy wobec stwierdzenia, iż towar został wprowadzony na polski obszar celny nielegalnie Naczelnik Urzędu Celnego decyzją z dnia [...] nr [...] wymierzył należności celne wraz z odsetkami.

Pismem z dnia [...] Z. C. zwrócił się do organu celnego z wnioskiem o umorzenie nałożonych na niego należności celnych wraz z odsetkami.

Strona powołała się na fakt doręczenia postanowienia z dnia [...] o umorzeniu postępowania karnego skarbowego przeciwko niemu o wykroczenie z art. 87 § 4 k.k.s. wobec stwierdzenia, iż czyn ten nie zawiera znamion czynu zabronionego. Był zatem przekonany, że to całkowicie kończy sprawę, a ponadto nie wiedział, że może zrzec się pojazdu na poczet zadłużenia z tytułu należności celnych. Powyższy wniosek o umorzenie przedmiotowych należności uzasadnił brakiem środków finansowych.

Decyzją z dnia [...] nr [...] odmówiono stronie umorzenia przedmiotowych należności. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Celnej wskazał, że przepisy zawarte w Kodeksie celnym oraz w powołanym wcześniej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. nie przewidują możliwości umorzenia w całości lub części należności celnych ze względu na trudną sytuację finansową dłużnika i brak możliwości uregulowania tych należności także z uwagi na odbywaną karę pozbawienia wolności. Przepisy dotyczące umorzenia należności celnych mają bowiem charakter przedmiotowy i są związane z sytuacją prawną towaru. Organ celny nie posiada zatem legitymacji prawnej do rozstrzygania przedmiotowego wniosku strony.

Od powyższej decyzji Z. C. złożył odwołanie, w którym ponownie wniósł o umorzenie należności celnych wraz z odsetkami. W pismach z dnia [...] powtórzył argumenty zawarte we wniosku z dnia [...] opisując swoją trudną sytuację materialną, rodzinną i osobistą.

Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu celnego pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych.

Na powyższą decyzję Z. C. wniósł skargę do sądu administracyjnego. W treści skargi skarżący zawarł wniosek o umorzenie należności celnych wraz z odsetkami i opisał okoliczności faktyczne sprawy, a więc jak doszło do importu samochodu osobowego marki [...] oraz nałożenia na niego kosztów odprawy celnej wraz z odsetkami. Skarżący podniósł, podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, że ze względu na trudną sytuację materialną i pobyt w zakładzie karnym nie jest w stanie uregulować przedmiotowych należności celnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i rozwijając argumenty w niej zawarte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa zainicjowana wniesieniem skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Jednocześnie przepis art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W grę wchodzi zatem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś słuszności. Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych kryteriów, Sąd nie mógł podzielić argumentów skarżącego i uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie orzekające w sprawie wymiaru cła zakończone zostało wydaniem decyzji przez Naczelnika Urzędu Celnego w dniu [...] nr [...] w której skarżący został obciążony obowiązkiem zapłaty długu celnego wraz z odsetkami.

Wniosek o umorzenie należności celnych został złożony w dniu 11 marca 2003 r., a więc pod rządem ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) i przepisy tej ustawy mają zastosowanie w analizowanej sprawie.

Art. 246 § 1 Kodeksu celnego - w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji drugiej instancji - stanowił, że należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3 tej samej ustawy.

Zgodnie z treścią art. 248 § 1 Kodeksu celnego należności celne mogą zostać zwrócone lub umorzone również po ustaleniu, że zarejestrowana kwota tych należności dotyczy towarów objętych procedurą celną i nieprzyjętych przez osobę wprowadzającą ze względu na to, że w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Przy czym nie uznaje się za towary wadliwe towarów uszkodzonych po ich zwolnieniu.

Kolejne szczegółowe przypadki, w których należności celne są umarzane określają § 1 i § 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz. U. Nr 158, poz. 1050 ze zm.). Żaden z powołanych powyżej przepisów nie przewiduje możliwości umorzenia długu celnego z powodu trudnej sytuacji finansowej dłużnika, czyli braku środków do ich uregulowania.

Taka możliwość przewidziana była wcześniej w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne (tekst jednolity - Dz. U. z 1994 r., Nr 71, poz. 12 ze zm.). Art. 87 Prawa celnego przewidywał umorzenie należności celnych, czy to w całości czy w części, powiązane z postępowaniem egzekucyjnym (uprzednie wszczęcie egzekucji i ustalenia stopnia skuteczności i perspektyw egzekucji).

W szczególności powyższy przepis stanowił, że umorzenie może mieć miejsce, jeżeli w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by dochodzić należności, albo gdy w wyniku egzekucji z majątku dłużnika lub jego wynagrodzenia za pracę, albo z innych dochodów dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania, jak również wtedy, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym tych należności celnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

W rozpatrywanej sprawie skarżący złożył wniosek o umorzenie należności celnych po ostatecznym zakończeniu orzeczniczej fazy postępowania i nie miał związku z postępowaniem egzekucyjnym. Nade wszystko jednak wniosek skarżącego nie mógł być rozpatrzony na podstawie przepisów nieobowiązującego prawa celnego.

Postępowanie orzekające jako samodzielna, odrębna faza postępowania, zakończone zostało z dniem [...]. Wniosek z dnia [...] o umorzenie należności celnych początkujący odrębne postępowanie, złożony został w pod rządem ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny i na podstawie tej ustawy mógł być rozpoznany. Tylko - jak postanawia art. 289 Kodeksu celnego - postępowania wszczęte i nie zakończone przed dniem jego wejścia w życie podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, prawa celnego, za wyjątkiem postępowań dotyczących wydawania koncesji na prowadzenie agencji celnych i pozwoleń na prowadzenie składów celnych.

Sąd nie dostrzega zatem możliwości umorzenia należności celnych skarżącego na gruncie Kodeksu celnego. Opis sytuacji przewidzianych w przepisach Kodeksu celnego (art. 246 i 248) i w przepisach wykonawczych, tj. w § 1 i 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia, stwarza zamknięty katalog, który nie dopuszcza możliwości rozszerzającej jego interpretacji. Zatem do tego katalogu nie recypowano zasad prawa celnego z 1989 r. dotyczących umorzenia należności celnych, które miały charakter podmiotowy i ściśle wiązały się z sytuacją ekonomiczną dłużnika. Dlatego Kodeks celny nie przewiduje umorzenia w całości lub w części należności celnych z przyczyn wskazanych we wniosku skarżącego.

Organy celne słusznie zatem zauważyły, że zawarte w Kodeksie celnym przepisy dotyczące umorzenia należności celnych mają charakter przedmiotowy i są związane z sytuacją prawną towaru.

Kodeks celny, w przeciwieństwie do art. 87 ust. 1 obowiązującej do dnia 31 grudnia 1997 r. ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne, w ogóle nie przewiduje podmiotowych przesłanek warunkujących umarzanie należności celnych, tj. przesłanek odnoszących się do sytuacji ekonomicznej strony zobowiązanej do ich uiszczenia. Zatem powoływanie się na trudną sytuację rodzinną i majątkową - a taka okoliczność miała miejsce w niniejszej sprawie - nie może spowodować uwzględnienia wniosku o umorzenie tych należności (por. wyrok z dnia 12 grudnia 2000 r., NSA - I SA/Ka 1595/99, LEX nr 50141).

Skoro Kodeks celny, ani akty wydane na jego podstawie, nie przewidują możliwości umorzenia postępowania z uwagi na sytuację majątkową i rodzinną zobowiązanego do zapłaty cła, przeto brak jest podstaw i możliwości załatwienia wniosku skarżącego zgodnie z jego życzeniem (por. wyrok z dnia 28 maja 2002 r., NSA - V SA 1950/01, LEX nr 109278). W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i z tego względu orzekł na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) o jej oddaleniu.

/-/M. Bejgerowska /-/M. Kwiecińska /-/ B. Koś

za nieobecnego Sędziego

/-/M.Kwiecińska

J.Pd.