Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 384/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69  art. 4
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda Asesor WSA Piotr Pyszny Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2021 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. .


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...]r. o nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C., po rozpoznaniu odwołania G. L. - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r., nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na 2019 rok.

W podstawie prawnej powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm. - zwana dalej K.p.a.) oraz § 2, § 4, § 21, § 33, § 34a Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.; zwanego dalej rozporządzeniem rolno-środowiskowo-klimatycznym).

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że analiza danych zebranych w sprawie nr [...] wskazuje, że wnioskodawca w dniu 5 maja 2019 r. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w Z. Wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2019, w którym w ramach Wariantu 1.1 Rolnictwo zrównoważone zadeklarował [...] ha. Uprawy na 2019 r. zadeklarowano na 12 działkach ewidencyjnych zlokalizowanych w woj. [...], powiat [...], gmina Z., obręb B.; 19 działkach ewidencyjnych zlokalizowanych w woj. [...], powiat [...], gmina Z., obręb B.; 59 działkach ewidencyjnych zlokalizowanych w woj. [...], powiat [...], gmina Z., obręb K.; 85 działkach ewidencyjnych zlokalizowanych w woj. [...], powiat [...], gmina O., obręb O.; 93 działkach ewidencyjnych zlokalizowanych w woj. [...], powiat [...], gmina O., obręb P.. Dane wniosku zgodnie z obowiązującymi ARiMR przepisami i procedurą obsługi zostały poddane kontroli zgodności, kompletności oraz kontroli administracyjnej z wykorzystaniem sytemu informatycznego lACSplus. Kontrola administracyjna prosta polega na automatycznym sprawdzeniu danych sprawy zawartych we wniosku, czyli danych z wprowadzonego wniosku, korekty, zmiany i wycofań, z danymi podmiotowymi zawartymi w ewidencji producentów oraz danymi przedmiotowymi zawartymi w systemie identyfikacji działek rolnych (LPIS) i systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (IRZ). Powierzchnia deklarowana kwalifikowana do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach wariantu Wariant: 1.1 Rolnictwo zrównoważone wyniosła [...] ha. Do płatności rolno-środowisko-klimatycznej producent nie zgłosił działki ewidencyjnej [...] o powierzchni [...] ha.

Ponadto kontrola administracyjna sprawy wykazała, iż dla 3 działek o powierzchniach odpowiednio: [...] ha, [...] ha oraz [...] ha, na których wnioskodawca realizował Wariant 1.1 Rolnictwo zrównoważone nie podjęto zobowiązania w 2015r.

Mając więc na uwadze zapisy art. § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 20142020 do w/w działek nie przyznano płatności. Powierzchnia stwierdzona w ramach Wariant: 1.1 Rolnictwo zrównoważone wyniosła [...] ha. Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego rolnik lub zarządca jest zobowiązany do przestrzegania innych wymogów, które są określone dla poszczególnych pakietów i ich wariantów w załączniku nr 2 do rozporządzenia. W czasie przeprowadzonej kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. stwierdził brak przestrzegania wymogu niezastosowania najpóźniej w 4 roku okresu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo- klimatycznego, w dwóch różnych latach jednej z dwóch wymaganych praktyk dodatkowych w przypadku działek rolnych, na których są uprawiane rośliny inne niż wieloletnie tj. siewu międzyplonu. Zgodnie z § 33 ust. 2 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego jeżeli na gruntach ornych zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach pakietu, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 1, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna dotycząca tego pakietu przysługuje w danym roku w wysokości stosownie zmniejszonej. Zatem powierzchnia, na której stwierdzono nieprzestrzeganie w/w wymogu wyniosła [...] ha, a powierzchnia na której powinien być przestrzegany [...]ha.

W konsekwencji Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. uwzględniając wyniki kontroli administracyjnej wydał w dniu [...] r. decyzję Nr [...] w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w kwocie [...] zł. Ze względu na stwierdzone nieprawidłowości - brak wykonania praktyki dodatkowej - międzyplon, zastosował zmniejszenie przyznanej płatności w kwocie [...] zł i nałożył sankcję wieloletnią w wysokości [...] zł.

Strona kwestionując powyższą decyzję wniosła odwołanie nie zgadzając się ze stwierdzeniem, że na spornych działkach nie zastosował praktyki dodatkowej w postaci wysiania międzyplonów. Argumentował, że w pierwszym roku realizacji programu wykorzystał sprzyjający rozkład zasiewów głównych i wysiał dużą ilość poplonów. Był to pierwszy rok funkcjonowania programów wg nowych reguł, wnioski były składane równolegle z tworzonymi w tej materii przepisami i trwającymi szkoleniami dla pracowników ODR tworzących plany działalności rolnośrodowiskowej. Na dowód posiania w pierwszym roku międzyplonów Producent dołączył Rejestr Działań Rolnośrodowiskowych, na którym widnieją podpisy pracowników Biura Kontroli na Miejscu [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C..

Organ odwoławczy decyzją z [...]r. uchylił pierwszoinstancyjną decyzję i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi na brak uwzględnienia możliwości zastosowania mechanizmu błędu oczywistego, o którym mowa w art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (DZ. U. L 227 z 31.7.2014, s. 69). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należało wziąć pod uwagę wyniki kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie producenta w 2016 roku.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. w toku ponownego postępowania nie uznał zaistniałej sytuacji za błąd oczywisty; nie zgodził się z argumentacją Strony, że podpisany przez Biuro Kontroli na Miejscu wykaz działań agrotechnicznych potwierdza wykonanie siewu międzyplonów na spornych działkach. Zdaniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. kontrola na miejscu przeprowadzona w dniach [...] r. do [...] r. potwierdziła jedynie fakt prowadzenia Rejestru Działalności Rolnośrodowiskowej, a pracownicy Biura Kontroli na Miejscu nie mieli możliwości zweryfikowania czy międzyplon był wysiany w roku poprzednim. Nadto uwzględniając poprzednie postępowanie administracyjne, po przeanalizowaniu deklaracji z lat poprzednich, w tym wyniki z kontroli na miejscu przeprowadzonej w 2016 r. wydał w dniu [...] r. decyzję Nr [...] w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej przyznającą płatność w kwocie [...] zł. Ze względu na stwierdzone nieprawidłowości - brak wykonania praktyki dodatkowej - międzyplon, zastosował zmniejszenie przyznanej płatności w kwocie [...] zł i nałożył sankcję wieloletnią w wysokości [...] zł.

Strona wniosła odwołanie podtrzymując zarzuty z pierwszego środka zaskarżenia. Dodatkowo stwierdziła, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie był zainteresowany rozwiązaniem problemu a rozstrzygnięcie pozostaje w jawnej sprzeczności ze wskazanymi co do sposobu i kierunku rozpoznania sprawy zawartymi w decyzji Dyrektora OR ARiMR w C.. Kontrola na miejscu faktycznie nie potwierdziła siewu międzyplonów lecz potwierdziła prowadzenie rejestru działań rolnośrodowiskowych, który jest obowiązującym dokumentem a w nim zawarte są informacje o siewie międzyplonów. Strona nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że odpowiedzialność za pełną treść wniosku ponosi Wnioskodawca - pierwszy wniosek wraz z Planem Działalności Rolnośrodowiskowej sporządza doradca wpisany na listę doradców prowadzoną przez Centrum Doradztwa Rolniczego. Zarzuciła, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawęził pojęcie błędu oczywistego i bezpodstawnie przedłużał postępowanie administracyjne.

Zaskarżoną obecnie decyzją z [...]r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w C., dokonując ponownej analizy dokumentów zgromadzonych w powyższej sprawie ustalił, iż kontrola administracyjna sprawy przeprowadzona została w sposób prawidłowy, a wydana decyzja pierwszoinstancyjna uwzględniła cały zgromadzony materiał dowodowy – w konsekwencji więc utrzymał w mocy tę decyzję. Podkreślił, że dane zadeklarowane we wniosku przez Rolnika podlegają weryfikacji przez organ prowadzący postępowanie, tj. ARiMR, przy zastosowaniu m.in. ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. 2021 poz. 182), rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, a ponadto przepisów prawa unijnego. Płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną zgodnie z § 2 i § 4 rozporządzenia rolno-środowiskowo- klimatycznego przyznaje się ją rolnikowi lub zarządcy (...) jeżeli:

- został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

- realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1), w ramach określonego pakietu albo jego wariantu;

- spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu;

- posiada plan działalności rolnośrodowiskowej, który sporządza się przed upływem 25 dni od dnia, w którym upływa termin składania wniosków o przyznanie płatności bezpośredniej w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przy udziale odpowiednio doradcy rolnośrodowiskowego lub eksperta przyrodniczego, na formularzu udostępnionym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwaną dalej "Agencją";

- posiada dokumentację przyrodniczą stanowiącą szczegółową charakterystykę danego siedliska przyrodniczego lub siedliska lęgowego ptaków, sporządzoną przez eksperta przyrodniczego, na formularzu udostępnionym przez Agencję, zgodnie z metodyką sporządzania takiej dokumentacji udostępnioną przez Agencję, zwaną dalej "dokumentacją przyrodniczą", w roku poprzedzającym rok rozpoczęcia lub w roku rozpoczęcia realizacji danego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego - w przypadku pakietu wymienionego w ust. 1 pkt 4 i 5, z wyłączeniem wariantu 4.7;

- przestrzega innych wymogów, które są określone dla poszczególnych pakietów lub ich wariantów w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

Obowiązek wysiewu międzyplonu jako jednej z dwóch praktyk obowiązywał od 2015r. i winien być uwzględniony w treści wniosku. Zatem brak takiej deklaracji należało uznać za brak wykonania obowiązkowej praktyki dodatkowej. Samo potwierdzenie rok później przez kontrolerów wpisu w rejestrze nie potwierdza jednoznacznie jej wykonania, uniemożliwiło też skontrolowanie poprawności mieszanki oraz terminu wysiewu i okresu utrzymania międzyplonu.

Kwestionując zasadność powyższej decyzji ostatecznej Strona wniosła skargę do sądu administracyjnego zarzucając przede wszystkim brak uwzględnienia w prowadzonym postępowaniu faktu potwierdzenia podczas kontroli na miejscu prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej i zwartej w nim informacji o wysiewie międzyplonów. Wniosła o uchylenie tej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm zapisanych. Konkretyzując zarzuty wskazała na naruszenie przepisów postępowania mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy tj:

- art 7 i art 77 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i nie podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy w tym nie wyjaśnieniu logicznego następstwa czynności wynikających z Planu Działań Rolno - Środowiskowych oraz Rejestru działań rolno – środowiskowych; odstąpienie od możliwości przesłuchania świadków, pracowników ODR podczas gdy obowiązkiem organu jest wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, co oznacza konieczność ustosunkowania się przez Organ do wszystkich dowodów zebranych w sprawie.

- art. 8 i 107 par. 3 k.p.a. przez naruszenie zaufania obywateli do organów władzy publicznej przy wydawaniu decyzji w sprawie płatności "działania rolno - środowiskowo - klimatyczne" objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, w ten sposób, że całkowicie pominięto oczywistą omyłkę strony oraz nie uwzględniono istoty treści jej wyjaśnienia. Nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, w szczególności niewyjaśnienie dlaczego organ I instancji nie uwzględnił dokumentacji pokontrolnej nr [...] kontroli na miejscu mimo takiej sugestii ze strony Organu II instancji zawartej w decyzji [...] z dnia [...]r.

- art. 75 i art. 80 k.p.a. wg których, organ, winien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodów wraz z całym materiałem dowodowym sprawy, a jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności mogą to być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

W uzasadnieniu skarżący zaakcentował, że już w pierwszym roku realizacji programu, Skarżący wykorzystał sprzyjający rozkład zasiewów głównych i wysiał poplony na spornej powierzchni tj. [...] ha. Przez kolejne lata realizacji programu nie był świadomy tej sytuacji, gdyż działał w poczuciu zrealizowania i odpowiedniego udokumentowania, zasiewu międzyplonów na wymienionych działkach, w pierwszym roku funkcjonowania programu. Poplony zasiał zgodnie z Planem Działalności Rolnośrodowiskowej, sporządzonym na jego zlecenie przez Ośrodek Doradztwa Rolniczego, który to Plan w swojej treści przewidywał precyzyjnie właśnie taki rozkład międzyplonów w pierwszym roku realizacji. Zostały one wpisane zaraz po wysianiu, w Wykazie Działań rolno - środowiskowo - klimatycznych, czyli dokumencie również obowiązkowym w realizowanym programie. Wskazał w tym zakresie na środek dowodowy w postaci przesłuchania świadka Doradcy Rolno-Środowiskowego PROW 2014 -2020, uprawnionego do obsługi aplikacji e-wniosek. Podkreślił przebieg kontroli na miejscu, potwierdzenie prowadzenie rejestru działań rolnośrodo-wiskowych. Zaakcentował, że w rejestrze są wpisy dotyczące wysiania w roku 2015 międzyplonów oraz ich przyorania w roku następnym; uprawy stwierdzone w plonie głównym oraz ich następstwo uwzględniające międzyplony, wskazują w logice poszlakowej na to, że międzyplony zostały wysiane; daty wysiania i przyorania międzyplonów zawarte w rejestrze spełniają wymogi zawarte w rozporządzeniu rolno - środowiskowo - klimatycznym oraz zgodność wysianych w pierwszym roku międzyplonów z Planem Działalności Rolnośrodowiskowej, złożonym wraz z pierwszym wnioskiem o płatność do ARiMR.

W ocenie Skarżącego Dyrektor ARiMR nieprawidłowo uznał iż błąd wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej nie stanowi błędu oczywistego w rozumieniu art. 4 Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014. Nie można także przypisać Skarżącemu działania w złej wierze, gdyż właśnie konfrontacja z wymienionymi dokumentami dowodzi, że nie można uznać, iż działania Skarżącego zmierzały do uzyskania nienależnego wsparcia. Nie uwzględniono argumentu Skarżącego, że był to pierwszy rok funkcjonowania programu wg nowych reguł, a wnioski były składane równolegle z tworzonymi w tej materii przepisami i trwającymi szkoleniami dla pracowników ODR i ARiMR, trudno więc było o zdobycie wiarygodnej opinii co do sposobu wypełnienia wniosku, zwłaszcza, że zarządzenie będące instrukcją nie było dostępne w trakcie pobierania stosownych druków. Zatem kierując się wskazówkami interpretacyjnymi wynikającymi z orzeczeń należy podkreślić, że podobnie jak w art. 21 rozporządzenia 1122/2009 również w art. 4 rozporządzenia 809/2014 mowa jest o "oczywistym błędzie wniosku" nie zaś np. o "oczywistej omyłce pisarskiej". Jeżeli z porównania kolejnych części wniosku wynika występująca między nimi sprzeczność, która powoduje, że wniosek jest niespójny, to błąd jest oczywisty i może być poprawiony w każdym czasie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W odniesieniu do zarzutów zawartych w treści skargi, organ odwoławczy uznał je za bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c P.p.s.a.). Przy rozstrzyganiu spraw Sąd nie kieruje się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, wyjątkowymi, w ocenie skarżącego, okolicznościami, które miałyby uzasadniać niezastosowania jakiegoś przepisu prawa, bądź interpretację sprzeczną z treścią przepisu.

Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu sprowadza się do oceny czy uchybienie popełnione przez rolnika polegające na niewykazaniu we wniosku wysiania międzyplonów może być przez organ uznane za błąd oczywisty w rozumieniu art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014.

Na wstępie należy przypomnieć, że co prawda we wniosku złożonym w 2015r. brak jest wpisu potwierdzającego wykonanie tej praktyki, lecz została ona ujęta zarówno w Planie działalności rolno-środowiskowej, przedłożonym temu samemu organowi, jak i Rejestrze działań rolno-środowiskowo-klimatycznych. Natomiast Plan działalności rolno-środowiskowej był złożony do ARiMR wraz z pierwszym wnioskiem o płatność i organ mógł już wówczas stwierdzić zachodzącą między nimi sprzeczność.

Zgodnie z art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r., ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69), wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze.

Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym.

Z powyższego wynika, że organ może uznać takie błędy nie tylko wtedy, gdy wynikają one wprost z wniosku, ale także wówczas, gdy mogą one być zidentyfikowane poprzez porównanie treści m.in. wniosków o płatność i dokumentów uzupełniających złożonych przez beneficjenta.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że tak właśnie było w badanej sprawie: wraz z pierwszym wnioskiem o płatność, który nie zawierał zapisów o wykonaniu zasiewu międzyplonu strona złożyła Plan działalności rolno-środowiskowej, który przewidywał ten zabieg właśnie w pierwszym roku obowiązywania programu.

W ocenie Sądu konfrontacja tych dwóch dokumentów prowadzi do wniosku, że zachodzi między nimi oczywista sprzeczność, a więc błąd jest oczywisty.

Sąd nie podziela stanowiska organu I instancji, że "brak deklaracji we wniosku na 2015r. międzyplonu jako praktyki dodatkowej należy uznać za brak wykonania obowiązkowej praktyki dodatkowej." Oczywiście odmiennymi stanami faktycznymi jest brak deklaracji i brak wykonania praktyki. Sytuacja niezgodności między nimi powinna właśnie być rozpatrywana w kategoriach błędu. Nie można też zasadnie bronić stanowiska, że skoro § 19 ust. 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo- klimatycznego przewiduje, że wniosek o przyznanie płatności powinien zawierać oświadczenie o praktyce dodatkowej, to w sytuacji gdy go nie zawiera, praktyki nie można uznać za zrealizowaną. Zdaniem Sądu, praktyka winna być uznana za zrealizowaną w sytuacji, gdy stosowne zabiegi faktycznie zostały wykonane, nawet wówczas, gdy pominięte zostały pewne wymogi formalne. Celem programów pomocowych dla rolników jest bowiem wspieranie działalności rolniczej.

Oczywistym jest bowiem, że powołany przepis § 19 ust. 1 określa stan pożądany, sytuację wzorcową, od której konkretne stany faktyczne mogą odbiegać. Skutki tych odrębności określa właśnie art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) dopuszczając korektę w sytuacji błędu oczywistego i – a contrario - wykluczając ją jeśli warunki do uznania błędu za oczywisty nie są spełnione. Gdyby podzielić stanowisko organu, to ww. przepis art. 4 rozporządzenia byłby w istocie martwy, bo z założenia dotyczy on sytuacji, które wzorcowe nie są i zawierają jakieś odstępstwa od ustalonych zasad. Rzeczą organu zaś jest ustalenie "na podstawie ogólnej oceny danego przypadku" czy owe różnice stanowią błąd oczywisty pod warunkiem działania strony w dobrej wierze. Zasadniczym warunkiem dla jego uznania jest to, by dało się go ustalić na podstawie wniosku o przyznanie płatności oraz złożonych wraz z nim dokumentów oraz by nie można było stronie przypisać złej wiary.

W ocenie Sądu organ nie dokonał właściwej, pełnej oceny sprawy jako konkretnego, jednostkowego przypadku, nie odniósł się także w pełni do realiów niniejszej sprawy. Nie był też rozważony aspekt dobrej wiary.

Natomiast strona konsekwentnie twierdzi, że międzyplony zasiała zgodnie z Planem działalności rolno- środowiskowej i że fakt ten ujawniła natychmiast po ich wykonaniu w Rejestrze działań rolno-środowiskowych. Był on ostemplowany podczas kontroli, aby nie było możliwości dokonywania w nim poprawek. Wskazuje to, że winien on być traktowany jako pewny co do daty i treści w nim zawartych. Taki też był sens jej twierdzeń o podpisaniu tego dokumentu przez kontrolujących: nie twierdziła ona, że ich podpisy potwierdzają wykonanie zabiegu, a jedynie, że zapisy takie już w dniu kontroli znajdowały się w tym Rejestrze i nie zostały naniesione później.

Sąd orzekający podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Go 117/20, że nie można się zgodzić, że błąd jest oczywisty wówczas, jeśli bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami wynika on z weryfikacji samego wniosku przez organ. Stwierdzenie oczywistego błędu najczęściej wiąże się z porównaniem dokumentu nim obarczonego z dokumentem wolnym od błędu albo z danymi błędem takim nie obarczonymi. (Tak również w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 11 kwietnia 2019 r., sygn. I SA/Ke 88/19).

Taka właśnie sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Za wiarygodne uznał Sąd twierdzenie strony, że nie była świadoma błędu, gdyż pozostawała w przekonaniu o zrealizowaniu zasiewu międzyplonów już w pierwszym roku obowiązywania programu; również po zapoznaniu się z decyzją organu pierwszej instancji konsekwentnie tę okoliczność podnosiła. To zaś nakładało na organ obowiązek dokonania wszechstronnej oceny sprawy, oceny danego, konkretnego przypadku w świetle wskazanych przez Sąd powyżej kryteriów: oczywistego błędu i dobrej wiary.

W ocenie Sądu organ dopuścił się naruszenia art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 809/2014 poprzez jego błędną wykładnię. Natomiast oceny dobrej wiary organ nie dokonał, choć powinien był to uczynić, nie może ona zatem być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego.

Nie uznał natomiast Sąd zasadności zarzutów skargi dot. naruszenia art. 7 Kpa i niepodjęcia wszelkich czynności w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2021r., poz.182) w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Z powyższego wynika, że w takim postepowaniu organ jedynie ma obowiązek rozpatrzyć materiał dowodowy, nie jest jednak zobligowany do jego gromadzenia. Na tej podstawie należy przyjąć, że inicjatywa dowodowa obciąża stronę. Odnośnie tego zauważyć przyjdzie, że strona przedłożyła organowi Plan działalności, gdyż został złożony wraz z wnioskiem o płatność w pierwszym roku programu i jego zapisy winny być mu znane i uwzględnione w ramach oceny dowodów. Natomiast obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego nadal organ obciąża. Zasadny okazał się zatem zarzut naruszenia art. 77 § 1 Kpa w części, w jakiej nakazuje organowi wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zatem winien on uwzględnić fakt, że Rejestr działalności rolno środowiskowej zawierał nie tylko wpis o wysianiu międzyplonu, ale także jego przyoranie w roku następnym. Również rośliny stwierdzone w plonie głównym, ich następstwo wynikające z wysiania międzyplonów wskazują, że międzyplon w 2015r. rzeczywiście został wysiany. Natomiast daty wysiania międzyplonu i jego przyorania ujawnione w Rejestrze spełniają wymagania zawarte w rozporządzeniu rolno-środowiskowym, na co zwrócił uwagę organ II instancji w decyzji z 20 lipca 2020r., uchylającej pierwotną decyzję organu I instancji.

Kwestie te mogą być przydatne także przy ocenie dobrej wiary: czy strona zmierzała do uzyskania nienależnego wsparcia czy przeciwnie – zamierzała otrzymać dofinansowanie w takim rozmiarze, jaki wynika z wykonanych działań agrotechnicznych objętych Planem, które jedynie nie zostały właściwie udokumentowane.

Podobne stanowisko wyraził tut. Sąd w wyroku z 20 lipca 2021r. o sygn. akt III SA/Gl 424/21, dotyczącym sprawy córki skarżącego w analogicznym stanie faktycznym i prawnym.

Konkludując powyższe należy stwierdzić, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona oceny podniesionych przez skarżącą argumentów w kontekście art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z uwzględnieniem przedstawionej powyżej wykładni przy zastosowaniu kryteriów wynikających z tego przepisu oraz uwzględnieniu realiów tej sprawy, dotyczącej realizacji zobowiązania rolno - środowiskowo - klimatycznego.

Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.