Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 719/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. P. ( zw. dalej: "Zobowiązanym" bądź "Skarżącym") w dniu 13 czerwca 2016 r. złożył do Z. U. S. Oddział w S. (zw. dalej: "Zakładem" bądź "organem rentowym") wniosek o umorzenie nieopłaconych należności

z tytułu składek, uzasadniony trudną sytuacją finansową i zdrowotną. We wniosku Zobowiązany wskazał, że jest osobą schorowaną pobierającą świadczenie emerytalne,

z którego opłaca wydatki związane z leczeniem. Zobowiązany oświadczył, że wykupuje tylko część leków z uwagi na brak środków finansowych.

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, zw. dalej: u.s.u.s.), Z. U. S. Oddział w S. odmówił Zobowiązanemu, umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W ocenie organu rentowego, w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna

z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 2, ust. 3 pkt 1-6 i ust. 3a u.s.u.s., uzasadniających wnioskowane umorzenie składek.

Po złożeniu przez Zobowiązanego, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Z. U. S. Oddział w S., decyzją z dnia 21 września 2016 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 3 sierpnia 2016 r.

Uzasadniając swoje stanowisko podjęte w sprawie, organ wskazał na treść art. 28, art. 28 ust 3 a oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365) i zawarte tam przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Wyjaśnił także, że umorzenie jest uprawnieniem Zakładu w sytuacji stwierdzenia materialnoprawnych przesłanek takiego zwolnienia zawartych w ustawie jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku uzasadniony przypadek. Wskazał dalej, że złożenie wniosku o umorzenie i oświadczenie dłużnika w tym zakresie o braku możliwości spłaty, nie oznacza automatycznego uwzględnienia wniosku strony na podstawie przedstawionych okoliczności, które są rozpatrywane w oparciu o zebrany materiał dowodowy zarówno z urzędu a odnośnie uzasadnionego przypadku i ważnego interesu osoby zobowiązanej również o materiał przedłożony przez wnioskodawcę. Wskazał także, że obowiązek naliczania i opłacenia należności na ubezpieczenia społeczne poprzez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (płatnik), w której zamierzają osiągać dochody, powstaje z mocy samego prawa oraz że nie jest uzależniony przy tym od rzeczywistych dochodów czy ich braku, jak również wiedzy czy winy płatnika.

Organ rentowy wskazał, że obowiązek opłacenia składek powstał w okresie, gdy Zobowiązany prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, którą zakończył w dniu 15 stycznia 2010 r. Organ stwierdził, że na koncie płatnika figurują zewidencjonowane

i wymagalne w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia nieopłacone należności w części finansowanej przez płatnika składek, które w dacie złożenia wniosku o umorzenie obejmują składki na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGSP) za poszczególne okresy rozliczeniowe lat od 2000 r. do 2007r. i od 2009 r. do 2010 r. w łącznej kwocie [...]zł. Zaległość z tytułu odsetek na dzień 13 czerwca 2016 r. wyniosła [...] zł. Wskazano także, że Zobowiązany posiada zaległości z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne oraz FGSP za poszczególne okresy od 2000 r. do 2010 r. w łącznej kwocie [...]zł. Zaległość z tytułu odsetek na dzień 13 czerwca 2016 r. wyniosła [...] zł. Nieopłacone należności z tytułu składek jako wymagalne zostały skierowane i objęte postępowaniem egzekucyjnym wszczętym w dniu 3 marca 2010 r. Postępowanie to jest

w toku i nie zostało zakończone.

Organ rentowy ustalił także, że Zobowiązany ma przyznane prawo do świadczenia emerytalnego w miesięcznej wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Zobowiązany prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ze względu na zły stan zdrowia ponosi wydatki z tytułu zakupu leków w kwocie [...]zł miesięcznie. Średniomiesięczny łączny dochód w prowadzonym gospodarstwie domowym dla tego typu gospodarstw wynosi [...] zł netto, będąc wyższym od minimum socjalnego ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w kwocie [...]zł oraz wyższym od minimum egzystencji w kwocie [...]zł. Zobowiązany jest właścicielem motocyklu [...], rok produkcji [...], nr rejestracyjny [...]

Organ rentowy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie w stosunku do Zobowiązanego nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdyż Zobowiązany pobiera stałe świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto co oznacza, że istnieje majątek (stały dochód ze świadczenia) stanowiący podstawę opłacenia, a także dochodzenia zaległych należności składkowych

w granicach i zakresie prawa przez wierzycieli w ramach postępowania egzekucyjnego. Według organu, w sytuacji majątkowej i osobistej Zobowiązanego, nie zachodzi również uzasadniony przypadek oraz szczególne okoliczności, które winny skutkować rezygnacją

z dochodzenia przedmiotowych należności. Trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna Zobowiązanego, w tym złożenie oświadczenia o niewystarczających obecnie dochodach ze świadczenia emerytalnego, nie stanowią samoistnie kryterium uzasadnionego przypadku.

Zdaniem organu rentowego, dochody uzyskiwane w prowadzonym samodzielnie gospodarstwie domowym stanowią podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych Zobowiązanego, w kwocie przewyższającej minimum socjalne, w tym wydatków na lekarstwa. Ponadto, otrzymywane dochody stanowią także podstawę dochodzenia bądź przystąpienia do spłaty zadłużenia w minimalnych ratach w ramach sytemu ratalnego.

W ocenie organu, za umorzeniem nie przemawia również interes publiczny. Zobowiązany prowadził bowiem pozarolniczą działalność zamierzając osiągać w niej dochody, ale nie wykonał ustawowych obowiązków opłacenia składek, z których finansowane są świadczenia osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty bieżące emerytur

i rent. Za umorzeniem nieopłaconych składek nie przemawia też interes społeczny, tj. interes wszystkich objętych systemem ubezpieczeń społecznych, w tym również pozostałych płatników, na których ciąży wskazany powszechny obowiązek opłacania składek.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, M. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 3 sierpnia 2016 r. jako wydanych na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego.

W ocenie skarżącego, błąd w ustaleniach faktycznych polegał na przyjęciu przez organ, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, a w szczególności przyjęciu, iż skarżący jest w stanie opłacić te należności, bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla niego oraz przyjęciu, iż pomimo cierpienia na przewlekłą chorobę ma możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego opłacić te należności.

Skarżący nie zgodził się z oceną organu, że uzyskiwane przez niego świadczenie pozwala na opłacanie należności chociażby w niewielkich ratach, skoro nie jest w stanie sam siebie utrzymać na minimalnym poziomie.

W odpowiedzi na skargę Z. U. S. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, wyrokiem z dnia 22 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 1131/16 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Z. U. S. z dnia 3 sierpnia 2016 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że organ nie poczynił w zaskarżonej decyzji analizy pozwalającej na ocenę czy w badanej sprawie nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek za okres od stycznia 2000 r.

Zdaniem Sądu I instancji, powyższe uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu.

W związku z powyższym Sąd I instancji nakazał, by ponownie rozpoznając sprawę, organ dokonał niezbędnych ustaleń faktycznych i wyjaśnił, czy nie doszło do przedawnienia części składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Następnie Zakład powinien ocenić aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego oraz rozstrzygnąć jego wniosek, nie przekraczając granic uznania administracyjnego.

Od powyższego wyroku, skargę kasacyjną wniósł Z. U. S. Oddział w S., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 646/17 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie.

W ocenie NSA, zasadne były podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granic rozpoznawanej sprawy.

NSA wskazał, iż przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Przedawnienie nie jest przesłanką której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, a zatem nie mieści się ono w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Organ administracyjny, rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia

i w zależności od jego wyniku, orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności. Poza zakresem tego postępowania pozostawać zatem będzie co do zasady kwestia ewentualnego przedawnienia należności.

W ocenie NSA, trafnie zauważył skarżący kasacyjnie, że kwestia wymagalności należności, w tym także jego przedawnienia, została co do zasady zastrzeżona dla właściwości sądów powszechnych jako sprawa z [...] w znaczeniu materialnoprawnym. Pozostaje ona zatem poza zakresem sprawy sądowoadministracyjnej w rozumieniu art. 1 i 2 p.p.s.a. dotyczącej umorzenia należności.

Zasadne zatem okazały się podniesione w skardze kasacyjnej, zarzuty naruszenia art. 1 i art. 2, art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a. i art. 1 § 1 p.u.s.a. oraz art. 83 a ust. 1 i 2 u.s.u.s.

NSA podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie kwestia przedawnienia należności nie była sporna. Na etapie postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego Zobowiązany nie podniósł zarzutu przedawnienia. Istnienie należności w kontekście jej przedawnienia nie było zatem w toku postępowania w ogóle przez stronę kwestionowane. Nie było też podstaw do uznania z urzędu, że doszło do wygaśnięcia zobowiązania. Przeciwnie, z akt sprawy wynika, że na dzień orzekania istniały nieopłacone należności z tytułu składek we wskazanej przez organ wysokości i jako wymagalne zostały one skierowane do egzekucji, którą prowadził Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S..

NSA uznał za zasadny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji w ogóle bowiem nie dokonał kontroli zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem ustalonego w tej sprawie stanu faktycznego co do sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego, które stanowiły okoliczności istotne z punktu widzenia ustawowych przesłanek umorzenia należności. W rozpoznawanej sprawie, wobec braku oceny przez Sąd I instancji stanowiska organu o niespełnieniu przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek umorzenia należności, wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Doszło zatem do naruszenia 141 § 4 p.p.s.a. z powodu nieodniesienia się przez Sąd I instancji do tego, czy organ prawidłowo zastosował przepisy materialne dotyczące umorzenia należności.

NSA wskazał, iż ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji powinien dokonać kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji z punktu widzenia ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, czego w dotychczasowym postępowaniu zaniechał, ograniczając się do nieprawidłowego wskazania wady procesowej i uchylając z tego powodu zaskarżoną decyzję i decyzję poprzedzającą.

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając sprawę pod kątem kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3 a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust.2 u.s.u.s. precyzuje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3 a. Zastrzeżenie to odnosi się do zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek i stanowi, że tego rodzaju zaległości mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Pojęcie całkowitej nieściągalności zostało wyjaśnione w ust. 3 u.s.u.s., jako jedna

z następujących sytuacji:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności

z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3 a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej "uzasadnionych przypadków" w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), Z. U. S. może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, to nie musi ona wywołać umorzenia należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy organowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia. Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz.1257, dalej: K.p.a.), organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie K.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2011, str. 396-397).Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Odnosząc przedstawione powyżej rozważania teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należało podzielić stanowisko organu rentowego, co do braku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności i - w konsekwencji - braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Organ ustalił, że Skarżący pobiera stałe świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł (brutto) tj.[...] zł (netto). Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ze względu na zły stan zdrowia ponosi wydatki z tytułu zakupu leków w kwocie [...]zł miesięcznie. Dochód uzyskiwany w prowadzonym gospodarstwie domowym (1.450,29 zł) jest wyższy od minimum socjalnego ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w kwocie [...]zł oraz wyższym od minimum egzystencji w kwocie [...]zł. Z akt sprawy nie wynikało też, aby Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w S. lub komornik sądowy stwierdził całkowitą nieściągalność zadłużenia. Postępowanie egzekucyjne jest w toku i nie zostało zakończone.

Tym samym za zasadne należy uznać stwierdzenie organu, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ rentowy rozpoznał sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności

o których mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek uznając, że Skarżący nie wykazał dowodowo, że

w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek czy szczególne okoliczności. Raz jeszcze podkreślić należy, iż w przepisie § 3 ust.1 rozporządzenia, ustawodawca posłużył się stwierdzeniem "jeżeli zobowiązany wykaże", co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że to na wnoszącym o umorzenie zaległości spoczywa ciężar dowodowy wykazania spełnienia omawianej przesłanki. Tymczasem skarżący składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy 17 sierpnia 2016 r., nie przedstawił żadnych nowych dowodów (rachunków za lekarstwa, rehabilitację, kosztów wyżywienia, opłat za media, wysokości czynszu, jakichkolwiek dokumentów dotyczących bieżących wydatków) które świadczyłyby, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Gołosłowne oświadczenie skarżącego, że jest zmuszony regularnie korzystać z pomocy przyjaciół i znajomych, bez której nie byłby w stanie ponieść wszystkich niezbędnych kosztów i utrzymać się chociażby przez miesiąc, uznać należy za niewystarczające.

W ocenie Sądu, aby wykazać zaistnienie omawianej przesłanki, Skarżący winien wykazać jakim miesięcznym budżetem dysponuje w dacie wystąpienia z wnioskiem oraz przedstawić jak kształtują się jego miesięczne wydatki związane z niezbędnymi potrzebami życiowymi. W toku ponownie prowadzonego postępowania, Skarżący winien choćby w sposób ogólny przedstawić jak kształtują się jego wydatki związane z mieszkaniem, wyżywienie, leczeniem czy rehabilitacją. Skarżący tego zaniechał, również na etapie wcześniejszego postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, w rubryce dotyczącej stałych wydatków związanych z utrzymaniem, Skarżący wykazał jedynie koszty związane z leczeniem na kwotę [...]zł.

Powoduje to zdaniem Sądu, iż niemożliwym staje się ustalenie tego, jakie są niezbędne potrzeby życiowe Skarżącego, jak również dokonania ich porównania z jego możliwościami majątkowymi. W aktach sprawy brak jest również jakichkolwiek dowodów świadczących o poniesieniu przez Skarżącego strat materialnych związanych

z nadzwyczajnym zdarzeniem losowym.

Należy pamiętać, że organ rentowy dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Ustawowym obowiązkiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest niemożliwe wywiązanie się strony z zobowiązań wobec Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (których zaistnienia skarżący nie wykazał), to negatywne dla Skarżącego rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

W rozpoznawanej sprawie organ rentowy, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącego oraz dokonał ich merytorycznej oceny. Wbrew jednak oczekiwaniom Skarżącego, wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 K.p.a.).

Należy podkreślić, że organ nie kwestionował tego, że Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej- nie pracuje, jest emerytem i osobą przewlekle chorą

o ustalonym stanie niepełnosprawności, a także pozostającym w formalnej separacji

z małżonką. Jednakże organ przyjął, że możliwe jest uregulowanie zaległości w dłuższym okresie czasu, np. w formie układu ratalnego, tym bardziej, że okres spłaty można dostosować do możliwości finansowych płatnika. Prawidłowo też przyjęto, że Skarżący nie wykazał dowodowo, by w sprawie zaistniały szczególne, wyjątkowe okoliczności mogące być podstawą uwzględnienia wniosku.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa Skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez organ z uwzględnieniem interesów publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy.

Końcowo podkreślić należy, że Sąd dokonywał oceny decyzji w dacie jej wydania

i każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Podkreślić należy, że między datą wydania decyzji pierwszoinstancyjnej a datą wyroku upłynęły prawie dwa lata i z pism składanych do Sądu przez Skarżącego wynikało, że stan jego zdrowia uległ pogorszeniu, co mogłoby uzasadniać ponowny jego wniosek do organu o umorzenie zaległości. Wskazać należy, że niniejszym postępowaniu Sąd nie ma uprawnień aby za dany organ umorzyć istniejące zaległości. To należy do wyłącznej właściwości organu. Sąd bada jedynie czy wydana decyzja odpowiada prawu.

Nie znajdując, w tych warunkach, podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja ostateczna nie odpowiada prawu materialnemu, względnie że wydana została z mającym, co najmniej istotny wpływ na wynik sprawy, naruszeniem przepisów postępowania, stosownie do przepisu art. 151 p.p.s.a., orzec należało jak w sentencji wyroku.