Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1455/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2020 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, przywołując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "ustawą emerytalną", odmówiono p. W. J., zwanej dalej "Wnioskodawcą", przyznania świadczenia w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie").

W uzasadnieniu decyzji wskazano na następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- zgodnie z art. 83 ustawy emerytalnej przyznanie świadczenia jest możliwe, gdy są spełnione następujące przesłanki - wnioskodawca:

- jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej;

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania emerytury bądź renty wskutek szczególnych okoliczności;

- nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;

- nie posiada niezbędnych środków utrzymania,

- warunki określone w przywołanym przepisie muszą być spełnione łącznie - niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia,

- z oświadczenia Wnioskodawcy z [...] lutego 2019 r. wynika, że dochodem jego rodziny jest wynagrodzenie matki - w kwocie 2700 zł netto na miesiąc; ponadto otrzymuje on pomoc pieniężną - przeznaczoną na opłatę za studia - od swoich dziadków - w wysokości 1 900 zł na semestr; na podstawie bazy KSI ZUS ustalono, że średni miesięczny dochód 2 osobowej rodziny Wnioskodawcy wynosi 4 352,72 zł brutto - wynagrodzenie za pracę matki Wnioskodawcy z ostatnich trzech miesięcy; na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 2 176,37 zł; przekracza ona kwotę najniższej emerytury; nie spełniono zatem jednego z koniecznych warunków, wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku; Wnioskodawca nie pozostaje mianowicie bez niezbędnych środków utrzymania,

- pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest wprawdzie zdefiniowane w ustawie emerytalnej; w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury; od 1 marca 2019 r. wynosi ona 1 100 zł brutto; pogląd taki znalazł odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (tak wyroki WSA o sygn. akt: II SA/Wa 1553/05 czy 365/06 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W skardze zarzucono obrazę:

- art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez jego niezastosowanie,

- art. 7 i 77 K.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skargi sformułowano szersze wywody w kwestii, czy świadczenie w drodze wyjątku może być Wnioskodawcy przyznane w kontekście przesłanki szczególnych okoliczności niespełnienia warunku uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadzie ogólnej. Co do warunku braku niezbędnych środków utrzymania wskazano natomiast:

- matka Wnioskodawczyni zawarła drugi związek małżeński – [...] lipca 2011 r.; w tym czasie żył ojciec Wnioskodawczyni i mąż matki nie miał podstaw aby liczyć się z obowiązkiem utrzymania dziecka żony; niezależnie od tego, obecnie małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego; mąż matki Wnioskodawczyni mieszka i pracuje w innym mieście; jego obecne dochody wynoszą około 5 000 zł miesięcznie zaś koszt wynajmu mieszkania, gdzie pracuje, to 1 800 zł; spłaca on kredyt zaciągnięty na budowę domu - około 2 635 zł; dom ten wystawiono na sprzedaż wobec braku dalszych środków na wykończenie; trudna sytuacja materialna spowodowała również ograniczenie dojazdów na weekendy do żony; w związku z tym mąż matki Wnioskodawczyni nie dokłada się do wydatków na jej córkę,

- niezasadnie przyjęto w zaskarżonej decyzji średni dochód, przypadający na dwuosobową rodzinę, na kwotę 2 176,37 zł brutto ; łącznie ma to być kwota 4 352,72 zł; jak wynika z PIT-37 za 2018 rok, średni miesięczny przychód brutto wynosił 3 217,80 zł; średni miesięczny przychód brutto w bieżącym roku wyniósł 3 883 zł; netto - na osobę w rodzinie Wnioskodawcy - przypada kwota 1 368,41 zł,

- dana kwota nie zaspokaja usprawiedliwionych potrzeb Wnioskodawcy; studia zaoczne kosztują w jego przypadku mniej, aniżeli nauka na studiach dziennych; byłaby ona związana z dodatkowymi kosztami - wobec konieczności zamieszkania w innym mieście.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W trakcie rozprawy (k. 40) pełnomocnik Wnioskodawcy wywodził, że w danym przypadku należałoby - w drodze wyjątku, mając na uwadze szczególną okoliczność w postaci studiów - przyznać świadczenie w drodze wyjątku.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w zakresie uzasadniającym jego uchylenie.

Trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.

Odnosząc się do zarzutów skargi wypada jedynie dodać co następuje.

Bez znaczenia w sprawie jest, czy spełniono przesłankę przyznania świadczenia, wobec wystąpienia szczególnych okoliczności braku nabycia przez Wnioskodawcę praw do świadczenia społecznego po zmarłym ojcu na zwykłych zasadach. Jak trafnie wskazał organ, warunki uzyskania danego świadczenia muszą być spełnione równocześnie. W rozpoznawanej sprawie natomiast organ upatrywał przeszkody dla przyznania świadczenia w niespełnieniu przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. W takiej sytuacji wystąpienie pozostałych przesłanek mogło nie być w ogóle badane. Nie miało to bowiem znaczenia dla wyniku sprawy – gdy nie jest spełniona jedna z niezbędnych przesłanek.

Należy podkreślić za organem, że pojęcie niezbędnych środków utrzymania nie zostało zdefiniowane w samej ustawie emerytalnej. Jest jednak odkodowywane jednolicie w judykaturze jako tożsame z wysokością najniższej emerytury brutto. Trafnie w danym zakresie przywołano stosowne orzeczenia zaś wywody skargi w danym zakresie, jakoby nie były one adekwatne są chybione. Takie rozumienie wskazanej regulacji jest prawidłowe i nie ma podstaw dla zmiany sposobu wykładania danej reguły, wobec realiów rozpatrywanej sprawy. Trafnie wprawdzie wywodzono, że podjęcie studiów – nawet zaocznych – może generować znaczniejsze obciążenie budżetu w rodzinie i - w takiej sytuacji - minimalny dochód na osobę, równy kwocie najniższej emerytury lub nieznacznie ją przekraczający, może okazać się niewystarczający. Jednak dane świadczenie (w drodze wyjątku) ma – z woli prawodawcy - jedynie charakter socjalny, ograniczony do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania, rozumianych jako egzystencja człowieka. Nie chodzi tu zaś o środki wystarczające, z perspektywy aspiracji konkretnych osób. Nie jest to przy tym świadczenie z tytułu ubezpieczenia społecznego - pochodna środków, odprowadzanych wcześniej w postaci składek. Stanowi natomiast szczególną formę pomocy ze środków publicznych (tu administrowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych) w szczególnych przypadkach, a dotyczy osób które nie nabyły uprawnień w trybie zwykłym. Wypada zauważyć, że gdy określona osoba nabyła uprawnienia w trybie zwykłym, lecz w najniższej wysokości, nie przewidziano w ustawie emerytalnej aby - wobec określonych potrzeb - świadczenie to mogło być uzupełniane – podwyższane (wyjątkiem jest tryb szczególny – art. 82 danej ustawy, lecz w danym przedmiocie nie toczy się dana sprawa). W takiej sytuacji nie sposób uznać za słuszne, aby dodatkowe środki z funduszu, gromadzonego w ramach ubezpieczenia społecznego, mogła uzyskać osoba, która ma zapewnione minimalne środki utrzymania bez potrzeby korzystania z danego wsparcia.

Bezzasadne są także zarzuty jakoby w sprawie nie ustalono jej istotnych okoliczności faktycznych. Jest bezsporne - także wobec stanowiska wyrażonego w skardze - że dochody na jednego członka w rodzinie Wnioskodawcy przekraczają kwotę najniższej emerytury brutto - 1100 zł. Bez znaczenia jest, jakie są dochody męża matki Wnioskodawcy i czy może on łożyć na jego utrzymanie. Nie wynika bowiem z uzasadnienia skarżonego aktu, aby były one w ogóle uwzględniane przez organ. Z kolei - co wynika ze skargi - nawet przy przyjęciu dochodów według proponowanej przez Wnioskodawcę reguły - a więc odnosząc się wyłącznie do uprzedniego roku (tak PIT 37) - bezspornie kwota 1100 zł brutto miesięcznie na osobę jest przekroczona. Potwierdza to też jednoznacznie treść oświadczenia Wnioskodawcy z [...] lutego 2019 r. - przywołanego przez organ.

W takiej sytuacji nie sposób uznać sprawy za niewyjaśnioną właściwie, w jej istotnych aspektach - braku spełnienia przez Wnioskodawcę warunku nieposiadania niezbędnych środków utrzymania.

Sąd zwrócił jedynie uwagę z urzędu, że uzasadnienie zaskarżonego aktu jest stosunkowo lakoniczne, wobec wytycznych sformułowanych w wydanym w danej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 listopada 2018 r. (sygn. akt II SA/Wa 283/18. Nakazano tam ponowne wnikliwe ustalenie poziomu dochodu w rodzinie Wnioskodawcy. W takiej sytuacji określenie średniego miesięcznego dochodu w rodzinie w konkretnej kwocie (tu - zdaniem organu – 4 352,72 zł brutto) powinno być uzupełnione przywołaniem opisu operacji arytmetycznej, która prowadziła do danego wyniku jak i wskazaniem konkretnych fragmentów dokumentów, z których zaczerpnięto określone kwoty. Uchybia wymaganiu stosownie szczegółowego uzasadnienia powołanie się wyłącznie na treść raportu z "bazy KSI ZUS", gdy stanowi on kilka tabel o wielu polach (tak trzy karty po notatce "Stan sprawy" bezpośrednio po zaskarżonej decyzji w aktach administracyjnych - nieponumerowanych). Jednakże – w realiach danej sprawy - nawet pobieżna analiza danego materiału (tak tabela na stronie 2 u dołu) pozwala dostrzec, że dochody matki Wnioskodawcy przekraczały w roku 2019 zdecydowanie kwotę 2 200 zł na miesiąc (brutto). Potwierdzała to jednocześnie treść oświadczenia Wnioskodawcy z [...] lutego 2019 r.. Przy prowadzeniu dwuosobowego gospodarstwa - co deklarował sam Wnioskodawca w tym oświadczeniu - dochód na osobę przekracza więc kwotę minimalnej emerytury.

Bez znaczenia są z kolei w sprawie dochody męża matki Wnioskodawcy zwłaszcza, że ich uwzględnienie prowadziłoby do określenia wyższego dochodu na osobę w rodzinie.

W takiej sytuacji uchybienie przepisom postępowania, co do stosownie szczegółowego uzasadnienia decyzji administracyjnej (w myśl art. 107 § 3 wobec art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a.), nie mogło mieć znaczenia dla wyniku danej sprawy. Istotne fakty są bezsporne. W takiej sytuacji stwierdzone uchybienie przepisowi postępowania nie może prowadzić do uchylenia skarżonego aktu. Wynika to przy rozumowaniu a contrario z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).

Nie naruszono wobec tego przepisu prawa materialnego, zakreślającego przesłanki przyznania świadczenia ani przepisów postępowania, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy lub uzasadnienia orzeczenia, w zakresie w jakim mogłoby mieć to istotny wpływ na jej wynik. Sąd nie spostrzegł z urzędu lub wobec argumentacji skargi wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Musiał więc oddalić skargę.

Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.