Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1503/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.59 § 1 pkt 2, art. 18
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Po 918/19 w sprawie ze skargi S.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od S. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: DIAS) postanowieniem z [...] października 2019 r., po rozpatrzeniu zażalenia S. S. (dalej także: zobowiązana, strona), na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań-Winogrady (dalej: NUS) z [...] sierpnia 2019 r., w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Powyższe postanowienia zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 8 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Po 918/19.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym:

NUS wszczął postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy z 7 marca 2019 r., wystawiony przez Pocztę Polską SA Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej (dalej także: wierzyciel) obejmujący należności strony za nieuiszczoną opłatę abonamentową w okresie od stycznia 2014 roku do sierpnia 2018 roku. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 11 marca 2019 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę strony.

Pismem z 15 marca 2019 r. skierowanym do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji strona wniosła o umorzenie należności. W piśmie tym powiadomiła o wyrejestrowaniu odbiornika z końcem 2008 roku. Nie otrzymując przez lata żadnego upomnienia, czy wezwania do zapłaty, strona zapomniała o "temacie" i w związku z porządkami wyrzuciła książeczkę opłat abonamentowych i dowód wyrejestrowania odbiornika. Strona wskazała, że nie otrzymała przy tym indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

W związku z informacją od wierzyciela o złożeniu przez stronę wniosku o umorzenie dochodzonej należności NUS postanowieniem z [...] marca 2019 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne i uchylił zajęcie wynagrodzenia za pracę.

Pismem z 3 kwietnia 2019 r. zobowiązana doprecyzowała zarzuty i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na nieistnienie obowiązku. W piśmie tym wskazała dodatkowo zwłaszcza na brak wykazania przez wierzyciela zarejestrowania odbiornika, brak przesłania upomnienia oraz brak upoważnienia osoby, która podpisała tytuł wykonawczy.

NUS pismem z 6 maja 2019 r. poinformował stronę, że nie wpłynęły do niego zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że pismo z 15 marca 2019 r. skierowane do KRRiT nie stanowi zarzutów, a wniosek o umorzenie należności. Jednocześnie organ wskazał, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego zostanie rozpatrzony po otrzymaniu przez wierzyciela informacji o sposobie załatwienia wniosku o umorzenie należności z tytułu opłat abonamentowych.

W dniu 25 lipca 2019 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o pozostawieniu przez KRRiT podania strony z 15 marca 2019 r. bez rozpoznania ze względu na nieuzupełnienie braków formalnych.

NUS postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne, zawiadomieniem zaś – z tego samego dnia – ponownie dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę.

Postanowieniem z 14 sierpnia 2019 r., działając na podstawie art. 59 § 3 w zw. z § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.), NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

DIAS – utrzymując w mocy postanowienie I instancji, na skutek złożonego zażalenia – powołując się na art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz ustawę z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1204 ze zm.; dalej: u.o.a.), wskazał, że obowiązek opłacania abonamentu rozpoczyna się od miesiąca następnego po dokonaniu rejestracji odbiorników i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce Poczty Polskiej formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych.

Odnosząc się do nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, z uwagi na brak dokumentu potwierdzającego okoliczność zarejestrowania odbiornika, organ wskazał, że Poczta Polska posiada dowód dokonania 2 września 2004 r. przez stronę rejestracji odbiorników RTV. Po zgłoszeniu rejestracji wydana została książeczka opłat nr [...], stanowiąca dowód zarejestrowania odbiorników i służąca uiszczaniu opłat z tytułu abonamentu.

Z chwilą wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342; dalej: rozporządzenie) Poczta Polska została zobowiązana do nadania posiadaczom książeczek radiofonicznych – w terminie 12 miesięcy – indywidualnych numerów identyfikacyjnych i powiadomienia użytkowników o wprowadzonej zmianie. Na podstawie rozporządzenia nie anulowano zgłoszonych wniosków rejestracyjnych, a jedynie imienną książeczkę opłat zastąpiono indywidualnym numerem identyfikacyjnym. Zmiana ta nie wymagała zatem ponownej rejestracji odbiorników.

Jak wynika z akt sprawy zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zostało wysłane zobowiązanej 17 lipca 2008 r. na adres podany we wniosku o rejestrację odbiorników. DIAS podkreślił, że rozporządzenie wskazuje na "przesłanie" zawiadomienia, a nie jego "doręczenie". W konsekwencji nadanie listu zwykłego na adres abonenta było wystarczającym działaniem Poczty Polskiej, która w ten sposób wypełniła ciążący na niej obowiązek. Przesłanie zawiadomienia ma charakter informacyjny, a organ nie jest zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru. Obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 u.o.a., zatem nawet nie otrzymanie wspomnianego zawiadomienia nie jest podstawą do zaprzestania uiszczania opłat w sytuacji, gdy abonent nie dokonał wyrejestrowania odbiornika. W przypadku zmiany miejsca zamieszkania użytkownik odbiorników jest zaś obowiązany zgłosić ten fakt w urzędzie pocztowym i po dokonaniu aktualizacji danych adresowych kontynuować wnoszenie opłat abonamentowych.

Jak wynika z pisma wierzyciela z 14 czerwca 2019 r. nie posiada on dokumentów potwierdzających dopełnienie przez stronę formalności związanych ze zgłoszeniem aktualizacji danych adresowych, wyrejestrowaniem odbiorników, czy uzyskaniem uprawnień do zwolnienia z opłat. Obowiązek regulowania przez stronę zaległych opłat istnieje, a prowadzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o powyższy tytuł wykonawczy jest w pełni uzasadnione.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak i postanowienia wierzyciela, strona zarzuciła, że:

– organy nie rozpoznały istoty sprawy, albowiem koronnym zarzutem była kwestia nie udowodnienia przez wierzyciela, aby skarżąca była kiedykolwiek abonentem (niewskazanie pierwotnego dowodu zarejestrowania, jak również przesłania w określonym terminie, to jest do końca 2008 roku zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego), a w zakresie wniosku o umorzenie NUS miał obowiązek zwrócenia się do wierzyciela o zajęcie stanowiska – czego nie uczynił – gdy w innych postępowaniach organy zobowiązują domniemanego wierzyciela do zajęcia stanowiska – skarżąca konsekwentnie utrzymuje, że nie jest abonentem i nie miała nigdy zarejestrowanego odbiornika;

– naruszono § 5 rozporządzenia przez niedołączenie i nieokazanie przez Pocztę Polską dowodu nadania i odbioru zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego;

– tytuły wykonawcze podpisywała osoba do tego nieupoważniona – brak upoważnienia Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej do podpisywania tytułów wykonawczych;

– naruszono art. 76a § 2 i 3 k.p.a. przez poświadczenie dokumentów za zgodność przez pracowników Poczty Polskiej do tego nieuprawnionych;

– niedokonanie własnych ustaleń przez organ I i II instancji i danie wiary Poczcie Polskiej, co stanowi ewidentny błąd i naruszenie m.in. art. 7, 76, 77 i 78 k.p.a.;

– naruszono art. 6–9, art. 10 § 1 i 3, art. 14 § 1, art. 67 § 1, art. 68 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 104 § 1 i 2, art. 107 § 1 i 3, art. 109 § 1 k.p.a.;

– brak możliwości wydania decyzji, z której wynikałaby zaległość w konkretnej wysokości, która mogłaby być dochodzona w trybie egzekucji administracyjnej;

– nie została spełniona przesłanka do naliczania opłat, bowiem zarejestrowane odbiorniki utraciły możliwość natychmiastowego odbioru programu w związku z wprowadzeniem sygnału naziemnego cyfrowego;

– nie nastąpiła przerwa biegu przedawnienia hipotetycznego w związku z wadami formalnymi dokumentów Poczty Polskiej, przy założeniu, że zobowiązanie w ogóle istnieje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę i uchylił postanowienia organów obu instancji. Uczynił to wyrokiem z 8 lipca 2020 r.

W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnił, że kontroli Sądu poddane zostało postanowienie DIAS wydane – w oparciu o regulacje przewidziane w art. 59 i nast. u.p.e.a. – w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie są wobec tego zasadne argumenty skarżącej, jak i poparte tymi argumentami wnioski – w tej części, w jakiej sformułowane zostały tak, jakby kontrolowana sprawa dotyczyła rozpatrzenia przez organ, któregoś z zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przewidzianych w art. 33 § 1 u.p.e.a. Bezpodstawny okazał się wniosek skarżącej o uchylenie postanowienia wierzyciela, bowiem w sprawie nie zostało wydane postanowienie wyrażające stanowisko wierzyciela, o którym mowa w art. 34 u.p.e.a. Wierzyciel zajął w sprawie stanowisko w piśmie z 14 czerwca 2019 r. mającym charakter pisma procesowego. Zresztą wspomniany wniosek skarżącej – zdaniem Sądu – świadczy o wewnętrznej sprzeczności prezentowanej przez nią argumentacji. Z jednej strony skarżąca zarzuca bowiem, że organ egzekucyjny pomimo ciążącego na nim obowiązku nie wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska, aby z drugiej strony zarzucić temu organowi, że nie dokonując własnych ustaleń oparł się wyłącznie na stanowisku Poczty Polskiej i wnosić o uchylenie postanowienia, które stanowisko takie miałoby wyrażać.

W dalszej kolejności Sąd wskazał, że nie ma racji skarżąca doszukując się braku podstaw do prowadzenia egzekucji administracyjnej ze względu na brak możliwości wydania decyzji określającej wysokość spoczywających na niej należności. Problematyka związana – ogólnie rzecz ujmując – z konstytucyjnością ukształtowania przez ustawodawcę dochodzenia przez Pocztę Polską m.in. zaległych opłat abonamentowych była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 16 marca 2010 r., K 24/08. Trybunał stwierdził tam, że art. 7 ust. 3 i 6 u.o.a. są zgodne z art. 2 Konstytucji RP i nie są niezgodne z art. 1 oraz art. 84 w zw. z art. 217 Konstytucji (1), a także, że art. 7 ust. 1 i 5 u.o.a. nie są niezgodne z art. 1, art. 2 oraz art. 84 w zw. z art. 217 Konstytucji (2). W motywach tego wyroku, rozważając kwestią prawnej możliwości egzekucji nieuiszczonego abonamentu, Trybunał zauważył, że warunkiem egzekwowania obowiązku wynikającego z ustawy (art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a.) nie zawsze musi być jego indywidualizacja w formie decyzji. Władztwo administracyjne Poczty Polskiej (obecnie jako operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, zob. art. 7 ust. 1 i 5 u.o.a. – przyp. Sądu) nie obejmuje ustalania wysokości należności z tytułu niezapłaconego abonamentu, ponieważ jest ona określona ustawowo, obowiązek zaś jej uiszczania także wynika bezpośrednio z przepisów ustawy. Innymi słowy, skoro obowiązek uiszczania abonamentu istnieje z mocy prawa, które jednocześnie określa wysokość należności (art. 3 u.o.a.), to obliczenie opłaty ma charakter czynności rachunkowej, materialno-technicznej i nie jest istotne, czy obliczenia tego dokona zobowiązany samodzielnie, czy też organ w trybie pozaprocesowym. Również ustawowe związanie negatywnych dla abonenta konsekwencji nieuiszczenia abonamentu – w postaci odsetek podatkowych, których wysokość wynika z powszechnie obowiązujących aktów prawnych (art. 7 ust. 4 u.o.a.) – potwierdza, że obowiązek jego wnoszenia wynika bezpośrednio z ustawy, a więc nie ma potrzeby wydawania odrębnej decyzji. Wszystko to zdaniem Trybunału przemawia za poglądem – który Sąd podziela – że forma decyzji nie jest konieczna dla ustalenia wysokości należnego, a nieuiszczonego abonamentu. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej. Pogląd ten został zresztą przywołany i jednocześnie nie został zakwestionowany przez samą skarżącą, przy okazji szerokiego cytowania wyroku WSA w Gliwicach z 11 lutego 2015 r., I SA/Gl 709/14, co prowadzi – zdaniem Sądu - do kolejnej już wewnętrznej sprzeczności argumentacji przytaczanej przez skarżącą.

Zauważyć przy tym trzeba, że art. 7 ust. 3 u.o.a. wprost stanowi o tym, że do opłat abonamentowych stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. Jak zauważył Trybunał, o czym była już powyżej mowa, Poczta Polska nie została wyposażona przez ustawodawcę w prawo wydawania decyzji określającej wysokość zobowiązania z tytułu zaległego abonamentu, a w tym stanie rzeczy rozważyć trzeba, czy możliwa jest egzekucja – jak stanowi art. 3 § 1 in fine u.p.e.a. – bezpośrednio z przepisu prawa. Obowiązek uiszczania abonamentu RTV nie mieści się "w zakresie administracji rządowej", a zatem – w zasadzie – nie jest spełniony warunek prowadzenia egzekucji bezpośrednio z przepisu prawa. Stwierdzić bowiem trzeba, że KRRiT, na której wyodrębniony rachunek bankowy Poczta Polska przekazuje wpływy z abonamentu, po potrąceniu swego wynagrodzenia (art. 7 ust. 8 i 9 u.o.a.), i która jest dysponentem tych środków, nie jest organem administracji rządowej. Zdaniem Trybunału, pogląd który podziela także Sąd, egzekucja nieuiszczonego abonamentu jest pomimo to prawnie możliwa. Przywołany art. 3 § 1 u.p.e.a. nie stanowi w tym względzie przeszkody. Artykuł 7 ust. 3 u.o.a. zawiera normę szczególną, ustanawiając wyjątek od normy ogólnej wynikającej z art. 3 u.p.e.a. Przesądza o dopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej w celu wyegzekwowania obowiązku uiszczenia zaległego abonamentu bez konieczności wydania decyzji czy postanowienia, a jedynie na podstawie przepisu prawa i to nawet pomimo tego, że obowiązek uiszczenia abonamentu nie mieści się w zakresie administracji rządowej. Przeciwne stanowisko prowadziłoby do zaprzeczenia racjonalizmu ustawodawcy, stanowiącego fundamentalne założenie systemu prawnego.

Sąd wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 3 u.o.a. obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego. Skarżąca stara się w tym względzie podważyć – jako sporną, a w dalszej kolejności niewyjaśnioną przez organ – okoliczność faktyczną zarejestrowania odbiorników RTV. Nie można jednak uznać twierdzenia skarżącej, jakoby konsekwentnie utrzymywała w toku całego postępowania, że nie jest z tego powodu abonentem. Dość stwierdzić, że pierwotnie skarżąca w ogóle nie twierdziła, że nie rejestrowała żadnego odbiornika. Wręcz przeciwnie w piśmie z 15 marca 2019 r., które było jej pierwszym pismem w sprawie – skierowanym wprawdzie do KRRiT, lecz przesłanym również do wiadomości NUS – wprost przyznała, że do końca roku 2008, a więc do momentu wyrejestrowania odbiornika, opłacała abonament. Okoliczność zarejestrowania odbiorników RTV zakwestionowana została dopiero przez jej pełnomocnika w piśmie procesowym z 3 kwietnia 2019 r., co w świetle dotychczasowych wyjaśnień samej skarżącej poczytywać trzeba, jako przyjętą przez tego pełnomocnika linię obrony. Co więcej, okoliczność zarejestrowania odbiorników RTV wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. W aktach sprawy znajduje się bowiem kserokopia wniosku o rejestrację odbiorników z 2 września 2004 r. Nie można zatem uznać, aby zasadny był podniesiony w tym względzie zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, czy art. 80 k.p.a.

Skarżąca wskazała jednak, co zostało zasygnalizowane powyżej, że już w roku 2008 dokonała wyrejestrowania odbiorników, jednak z uwagi na upływ czasu, w którym nie otrzymała ani indywidualnego numeru identyfikacyjnego, ani żadnego wezwania do zapłaty opłaty abonamentowej, nie posiada dowodów, które by tę okoliczność potwierdzały. Także Poczta Polska w stanowisku zajętym w piśmie z 14 czerwca 2019 r. wskazała, że żadnymi dokumentami potwierdzającymi wyrejestrowanie odbiorników nie dysponuje. Organ egzekucyjny przyjmując wyjaśnienie wierzyciela uznał, że oznacza to istnienie po stronie skarżącej obowiązku uregulowania zaległych opłat abonamentowych, a więc – konsekwentnie – że nie zachodzi przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Organ ten uznał jednocześnie twierdzenia wierzyciela o zawiadomieniu skarżącej o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego.

Organ egzekucyjny – zdaniem Sądu – z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. bezkrytycznie przyjął wyjaśnienia wierzyciela w powyższym zakresie. Sąd podkreślił, że na gruncie art. 59 u.p.e.a. to organ egzekucyjny powinien w sposób wyczerpujący ustalić istotne okoliczności faktyczne, jakie wyczerpywać mogą, którąś z wymienionych tam przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie wyklucza to wystąpienia do wierzyciela o przedstawienie stosownych informacji, czy oznaczonych środków dowodowych, jednak realizacja wymogów wynikających z ostatnio podanych regulacji spoczywa na organie egzekucyjnym. W rozpatrywanej sprawie organ uzyskał stanowisko wierzyciela. Umknęło już jednak uwadze organu, że – odnośnie okoliczności wyrejestrowania odbiornika – twierdzenia Poczty Polskiej są w tym względzie gołosłowne. Organ egzekucyjny nie dostrzegł przy tym, że wierzyciel, chcąc poprzeć te twierdzenia jakąś argumentacją, uciekł się wręcz do sofizmatu podnosząc, że: "wskazane jest przechowywanie dokumentu potwierdzającego dopełnienie formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiorników, gdyż wierzyciel ma prawo dochodzić zaległych nieprzedawnionych opłat w czasie nieograniczonym". Tymczasem, skoro opłaty abonamentowe ulegają przedawnieniu, to nie sposób uznać, aby dochodzenie zaległych opłat było nieograniczone w czasie.

Organ egzekucyjny – zdaniem Sądu – nie podjął zwłaszcza dalszego postępowania wyjaśniającego zmierzającego do wykazania, w jaki sposób Poczta Polska odnotowuje informacje o wyrejestrowaniu odbiorników, jaka jest w tym zakresie procedura, gdzie sprawdza, że abonament nadal jest zarejestrowany, czy jest to ta sama ewidencja, w której odnotowuje się jego wyrejestrowanie. Tymczasem informacje te umożliwiłyby dokonanie oceny, czy stanowisko co do braku wyrejestrowania przez skarżącą odbiorników RTV jest prawidłowe i jaka jest podstawa poczynionych w tym przedmiocie ustaleń faktycznych. Ze stanowiska wierzyciela można wnioskować, że jedynym dokumentem umożliwiającym wykazanie wyrejestrowania odbiornika RTV, jest dokument który powinien posiadać abonent, co w zasadzie musiałoby oznaczać konieczność przechowywania takiego dokumentu bezterminowo. Sąd nie kwestionował, że dowód wyrejestrowania odbiornika byłby dowodem świadczącym o rzeczonej okoliczności. Jednak skarżąca jednoznacznie wyjaśniła dlaczego takiego dokumentu już nie posiada, a okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez organ.

W okolicznościach sprawy – zdaniem Sądu – ze względu na podawany przez skarżącą brak od końca roku 2008 reakcji wierzyciela na nieuiszczanie opłat abonamentowych – przyjąć trzeba wystąpienie usprawiedliwionego przeświadczenia o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika, braku obowiązku dalszego uiszczania opłat abonamentowych i braku obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiorników RTV. Z żadnych przepisów nie wynika, że strona jest zobowiązana bezterminowo przechowywać dokumenty na dowód wyrejestrowania odbiornika. Także Poczta Polska nie wykazała w jaki sposób i przez jaki czas sama przechowuje dokumenty, informacje dotyczące wyrejestrowania (jak i zarejestrowania) odbiornika. Sąd zaaprobował stanowisko WSA w Gorzowie Wlkp. wyrażone w wyroku z 18 października 2017 r., I SA/Go 341/17, w kwestii braku bezterminowego obowiązku przechowywania dowodu wyrejestrowania odbiorników RTV. Skoro termin przedawnienia opłat abonamentowych jest 5-letni, to nie sposób wymagać od strony, aby taki dokument przechowywała w nieskończoność. Sąd podzielił pogląd wyrażony w wymienionym orzeczeniu, że nie do zaaprobowania jest sytuacja odniesienia się do stanowiska zobowiązanego bez wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, jak też bez wskazania w jaki sposób te ustalenia poczyniono. W świetle powyższego – w ocenie Sądu – nie budzi wątpliwości, że organ egzekucyjny zobowiązany był do wyjaśnienia kwestii wyrejestrowania odbiornika, gdyż to ta kwestia w pierwszej kolejności przesądza o istnieniu albo nieistnieniu egzekwowanego obowiązku. Z tego też powodu organ rozpoznając ponownie sprawę ma przede wszystkim zgromadzić pełen materiał dowodowy, wykazując z jakich to ustaleń faktycznych wnioskuje, że skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia opłat abonamentowych.

Sąd stwierdził ponadto, że dla skutecznego powiadomienia, o którym stanowi § 5 ust. 2 rozporządzenia, o nadaniu skarżącej indywidualnego numeru indentyfikacyjnego nie było niezbędne dokonanie tego zawiadomienia w formie przesyłki ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Nie ulega jednak i w tym przypadku wątpliwości, że w aktach dotyczących przedmiotowego numeru identyfikacyjnego powinny być informacje o przesłaniu tego numeru, np. w formie zwykłej przesyłki listownej. Nie jest w tym względzie dostatecznym dowodem – wbrew stanowisku organu egzekucyjnego – samo zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, którego duplikat został wygenerowany na potrzeby postępowania egzekucyjnego. Okoliczność, że zawiadomienie takie zostało wystawione nie świadczy bowiem o tym, że zostało ono do skarżącej w ogóle przesłane, ergo że Poczta Polska dopełniła spoczywającego na niej obowiązku powiadomienia skarżącej o tym fakcie. Nie budzi wątpliwości, że w świetle powyższej regulacji Poczta Polska nie była zobowiązana do przesłania rzeczonej przesyłki, jako rejestrowanej. Nie zmienia to jednak tego, że powinna ona zabezpieczyć swój interes, aby być w stanie wykazać – choćby w innej formie – dopełnienie obowiązku powiadomienia abonenta o nadaniu mu indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Tymczasem Poczta Polska w sprawie w żaden sposób nie wykazała, aby stosowne zawiadomienie zostało do skarżącej faktycznie przesłane. Poza samym twierdzeniem o jego przesłaniu nie przedłożyła jakiejkolwiek dokumentacji w tym przedmiocie.

Co więcej, a co zostało przez organ egzekucyjny już całkowicie pominięte, z wyjaśnień Poczty Polskiej zawartych w piśmie procesowym z 14 czerwca 2019 r. wynika, że kierowane do abonentów zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego sygnowane były pieczątką mechanicznie odtwarzającą własnoręczny podpis. Tymczasem z przywołanego już powyżej § 5 ust. 2 in fine rozporządzenia wynika, że zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru powinno odpowiadać wzorowi określonemu w załączniku nr 2 do tego rozporządzenia, to jest zawierać m.in. datę i podpis uprawnionego pracownika operatora publicznego. Organ egzekucyjny mając na uwadze to, że z wyjaśnień wierzyciela jednoznacznie wynika, iż podpis taki był mechanicznie odtwarzany, a więc korzystano w tym względzie z tzw. faksymili, na co wielokrotnie zwracała uwagę skarżąca, powinien poddać ocenie skuteczność rzeczonego zawiadomienia, czego również nie uczynił.

Powyższe braki w postępowaniu wyjaśniającym i uzasadnieniu wydanego postanowienia – zdaniem Sądu – świadczą o istotnym naruszeniu przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80, jak i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Naruszenie podanych przepisów procesowych wynika ponadto ze zbyt wąskiego wyjaśnienia przez organ przesłanek, jakie – stosownie do wniosku skarżącej (art. 59 § 4 u.p.e.a.) – przemawiać mają za umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Skarżąca powołała się bowiem nie tylko na nieistnienie obowiązku (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), lecz także na brak uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). Nie rozstrzygając w tym miejscu tego ostatniego zagadnienia – bowiem z uwagi na brak jakiegokolwiek co do niego stanowiska organu byłoby to przedwczesne – Sąd zwrócił uwagę na to, że także i w tym względzie organ ten powinien uwzględnić wyjaśnienia Poczty Polskiej, zgodnie z którymi również upomnienia opatrywane są tzw. faksymilą.

Zdaniem Sądu wykracza poza zakres zainteresowania art. 59 § 1 u.p.e.a. badanie przez organ egzekucyjny prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego. Kwestia ta mogłaby być ewentualnie przedmiotem zgłoszonego przez stronę w oparciu o art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. zarzutu, z którym jednak na gruncie kontrolowanej sprawy nie mamy do czynienia. Organ egzekucyjny słusznie skierował w tym względzie stronę do wyjaśnień, jakie zaprezentowane zostały przez wierzyciela w piśmie z 14 czerwca 2019 r.

Wobec powyższego przedwczesne stało się odniesienie do pozostałych zarzutów skarżącej, zwłaszcza do podniesionego przez nią zarzutu przedawnienia; ten wymaga bowiem uprzedniego, jednoznacznego ustalenia, że obowiązek dochodzony w postępowaniu egzekucyjnym w ogóle powstał.

Skargę kasacyjną – zaskarżając wyrok w całości, powołując się na treść art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wniósł Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, zarzucając:

I. na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień jako naruszających przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a, polegające na błędnie ustalonym stanie faktycznym, a w szczególności na przyjęciu, że:

a) duplikat zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego z datą jego sporządzenia przez wierzyciela Pocztę Polską S.A. będącą jednocześnie datą nadania zawiadomienia listem zwykłym nie jest dowodem wystarczającym na wykazanie nadania przez wierzyciela tego numeru i spełnienia przez niego warunku, o którym mowa w zw. z § 5 ust. 2 rozporządzenia;

b) zarejestrowanie odbiornika przez zobowiązaną, wobec niewykazania przez nią jego wyrejestrowania w 2008 r. w sposób określony w obowiązującym ówcześnie § 4 ww. rozporządzenia, nie jest wystarczające do uznania, że była ona zobowiązana do dalszego uiszczania opłat za okres objęty spornym tytułem wykonawczym;

c) na zobowiązanej nie ciąży obowiązek wykazania, że do podnoszonego przez nią wyrejestrowania odbiornika RTV w 2008 r. rzeczywiście doszło i uznania wyłącznie na podstawie słów zobowiązanej, że do dalszego uiszczania opłat abonamentowych nie była już zobowiązana;

d) tylko wierzyciel powinien dowieść braku posiadania dokumentu potwierdzającego wyrejestrowanie odbiornika RTV przez zobowiązaną (dowód negujący) a nie zobowiązana, która na fakt wyrejestrowania odbiornika się powołuje i wywodzi z niego skutki prawne;

e) powinien istnieć w aktach niniejszej sprawy posiadanych przez wierzyciela dowód wyrejestrowania odbiornika RTV tylko z tej przyczyny, że zobowiązana podnosi, że wyrejestrowywała odbiornik;

f) dla skuteczności dochodzenia od zobowiązanej opłat abonamentowych powinien zostać przedstawiony przez wierzyciela – Sądowi dowód (dokument) doręczenia zawiadomienia o nadaniu zobowiązanemu indywidualnego numeru identyfikacyjnego lub jego faktycznego nadania;

g) zarejestrowanie odbiornika bez jego późniejszego wyrejestrowania oraz nadanie użytkownikowi indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie stanowi wystarczającej przesłanki istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy abonamentowej i rozporządzeń wykonawczych do niej o obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekucji w trybie u.p.e.a. błędnie wskazującym, że wierzyciel i organ egzekucyjny nieprawidłowo rozstrzygnął i ustosunkował się do podnoszonych przez zobowiązanego zarzutów, albowiem wydane postanowienia nie naruszają w żadnym stopniu przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tym bardziej art. 2 ust. 1–3 oraz art. 3 ust. 4 u.o.a. a także § 2 ust. 4 oraz § 4 i § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz § 11 i § 18 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r., a wobec tego WSA w Poznaniu musiałby uznać, że wniesioną skargę przez zobowiązanego jako niezasadną należy oddalić;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez uwzględnienie skargi i uznanie, że organy administracji podjęły rozstrzygnięcia w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego nie opierając się na całokształcie materiału dowodowego, jednocześnie naruszając zasadę swobodnej oceny dowodów, podczas gdy z akt sprawy wynika, że w celu rozpoznania wniosku zobowiązanej został zebrany i zbadany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, co niewątpliwie odzwierciedlają rzeczone postanowienia;

III. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez uznanie, że organ egzekucyjny oraz Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu przedwcześnie stwierdzili brak istnienia przesłanek z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., podczas gdy w niniejszej sprawie istniały podstawy faktyczne i prawne do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego;

IV. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi, mimo iż postępowanie prowadzone przed organami administracji nie było dotknięte żadną z wad wskazanych przez Sąd w zaskarżonym wyroku, co znalazło wyraz w wadliwym uzasadnieniu wyroku i braku oddalenia skargi;

V. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niedokonanie prawidłowej kontroli legalności działania wierzyciela i organu egzekucyjnego oraz wydanych przez nich aktów w wyniku braku poddania przez Sąd I instancji analizie regulacji prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia a sformułowanie jedynie wniosków skutkujących uwzględnieniem skargi i uchyleniem postanowień organu egzekucyjnego i wierzyciela WSA w Poznaniu naruszył tym samym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień jako naruszających przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. (w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Sąd I instancji dokonał błędnej analizy i pominął przedstawione w postanowieniach ustalenia wierzyciela oraz załączone do akt dokumenty, a co za tym idzie nie rozpoznał istoty sprawy, co mogło mieć wpływ na treść wyroku. Niezasadnie zarzucił też organom uchybienie art. 135 p.p.s.a.;

VI. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1–3 oraz art. 3 ust. 4 u.o.a. w zw. § 2 ust. 4 oraz § 4 i § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz w zw. z § 11 i § 18 powołanego rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że to na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania poprzez załączenie stosownych dowodów braku podnoszonego, a nie wykazanego i nie udowodnionego w żaden sposób przez zobowiązaną, wyrejestrowania odbiornika;

VII. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1–3 oraz art. 3 ust. 4 u.o.a. w zw. § 2 ust. 4 oraz § 4 i § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz w zw. z § 11 i § 18 powołanego rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że to na wierzycielu ciąży obowiązek wykazania poprzez załączenie stosownych dowodów faktu posiadania w spornym okresie przez zobowiązaną zarejestrowanego odbiornika wobec podnoszonego, a nie wykazanego i nie udowodnionego w żaden sposób przez nią, jego wyrejestrowania w 2008 r., a także wobec stwierdzonego przez Sąd nieprzedstawienia przez wierzyciela wymaganego dowodu w zakresie prawidłowego poinformowania o nadaniu numeru identyfikacyjnego lub jego doręczenia;

VIII. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1–3 u.o.a. w zw. § 2 ust. 4 oraz § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz w zw. z § 11 i § 18 powołanego rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że z ww. przepisów wynika, że dla prawidłowego wykazania poinformowania zobowiązanego przez wierzyciela o nadaniu numeru identyfikacyjnego zobowiązanemu, jest posiadanie przez wierzyciela na to dowodu (dokumentu) innego niż duplikat zawiadomienia o jego nadaniu z 17 lipca 2008 r., a co za tym idzie obowiązek przedstawienie tego dowodu;

IX. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1–3 u.o.a., w zw. § 2 ust. 4 oraz § 5 ust. 1 i 2 i § 6 rozporządzenia oraz w zw. z § 11 i § 18 powołanego rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że konieczne i wynikające z ww. przepisów, dla wykazania ciążącego nadal obowiązku zobowiązanej do uiszczania opłat za odbiornik RTV w spornym okresie jest posiadanie przez wierzyciela dowodu na nadanie lub doręczenie zobowiązanemu numeru identyfikacyjnego i przedstawienie go Sądowi, a także na przyjęciu, że kierowane do skarżącej zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie było skuteczne, bowiem było sygnowane pieczątką mechanicznie odtwarzającą własnoręczny podpis;

X. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że organ egzekucyjny oraz Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu przedwcześnie stwierdzili brak istnienia przesłanek z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., podczas gdy w niniejszej sprawie istniały podstawy faktyczne i prawne do odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie wniósł o:

a) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu,

b) zasądzenie od skarżącej na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona przeciwna nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, które w realiach sprawy nie występują. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej oznacza, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione w skardze kasacyjnej są ściśle związane z zarzutami naruszenia przepisów postępowania. Naruszenie przepisów postępowania było bowiem pochodną naruszenia prawa materialnego.

Zasadny jest podnoszony przez skarżącą kasacyjnie zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez niedokonanie kontroli legalności działania wierzyciela i organu egzekucyjnego oraz wydanych przez nich aktów w wyniku braku poddania przez Sąd I instancji analizie regulacji prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia a sformułowanie jedynie wniosków skutkujących uwzględnieniem skargi i uchyleniem postanowień organu egzekucyjnego i wierzyciela. Zarzut ten należy rozpatrywać łącznie z zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień jako naruszających przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. (w zw. z art. 18 u.p.e.a.). W realiach sprawy WSA w Poznaniu dokonał błędnej analizy i pominął przedstawione w postanowieniach ustalenia wierzyciela oraz załączone do akt dokumenty, a co za tym idzie nie rozpoznał istoty sprawy, co mogło mieć wpływ na treść wyroku.

Istota sporu wiąże się zatem z treścią pisma z dnia 15 marca 2019 r., które wniosła strona do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o umorzenie należności z tej racji, że w końcu 2008 r. wyrejestrowała odbiornik. Następnie pismem z dnia 3 kwietnia zobowiązana doprecyzowała żądanie wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na nieistnienie obowiązku (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.).

Wskazano – w związku z tak sformułowanymi żądaniami – że strona nie posiada książeczki opłat abonamentowych, a także dowodu wyrejestrowania odbiornika, gdyż – z uwagi na upływ czasu i brak upomnienia, czy wezwania do zapłaty – dokumenty te uznała za bezużyteczne i je wyrzuciła.

Mając powyższe na względzie – z uwagi na brak szerszej refleksji ze strony Sądu I instancji na temat mających zastosowanie przepisów – przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 i 2 u.o.a. na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika. Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego (uprzednio publicznego), którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. – Prawo pocztowe. Szczegóły procesu rejestracji odbiornika normował w spornym okresie – do 1 stycznia 2014 r. § 2 cyt. rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r., zgodnie z którym odbiornik powinien zostać zarejestrowany – na wniosek użytkownika złożony w placówce Poczty Polskiej – w terminie 14 dni od jego nabycia. Dowodem zarejestrowania odbiornika jest "wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" lub "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" (§ 3 ww. rozporządzenia). Wspomniany numer identyfikuje użytkownika w systemie i stanowi część numeru rachunku bankowego, na który mają być dokonywane wpłaty z tytułu abonamentu. Użytkownik ma obowiązek niezwłocznego powiadamiania (przez złożenie w placówce Poczty Polskiej "Formularza zgłoszenia zmiany danych") o zmianie danych zawartych we wniosku, o zgubieniu lub zniszczeniu obydwu dowodów zarejestrowania odbiorników oraz o zaprzestaniu używania odbiorników. Stosownie natomiast do § 5 ww. rozporządzenia dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 13 grudnia 2007 r. (ust. 1). Poczta Polska w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z 2007 r. z urzędu nadała posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamiał użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2). Nowe rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1676), które weszło w życie 1 stycznia 2014 r. potwierdzało, że indywidualne numery identyfikacyjne użytkownika wydane na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów zachowują ważność (§ 18 ust. 1 ww. rozporządzenia). Z akt sprawy wynika, że zobowiązana zarejestrowała odbiornik radiofoniczny i telewizyjny w dniu 2 września 2004 r., co potwierdza wniosek o rejestrację odbiornika posiadany przez wierzyciela, a także wydana książeczka opłat o numerze [...]. W przepisach ustawy o opłatach abonamentowych z 2005 r. z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji, ustawodawca połączył obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych. Tak więc obowiązek ponoszenia opłaty abonamentowej ciążył m.in. na podmiotach, które w dniu wejścia w życie ustawy abonamentowej miały, tak jak zobowiązana, zarejestrowane odbiorniki. Sama zobowiązana nie kwestionowała faktu rejestracji odbiornika, jedynie na kolejnych etapach postępowania wskazywała na jego wyrejestrowanie (2008 r.). Zobowiązana, wnosząc zarzut nieistnienia obowiązku (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), powinna była jednak przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek względem niej nie istnieje. To na niej ciążył obowiązek wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych. Wymagało to przedłożenia dowodu wyrejestrowania odbiornika. W orzecznictwie administracyjnym zgodnie przyjmuje się, że ciężar dowodu ciąży na tym, kto z danego stanu wywodzi korzystne dla siebie skutki. Ta okoliczność służy obronie praw zobowiązanego, natomiast w sensie logicznym nie jest zwykle możliwe udowodnienie okoliczności, której istnienie się neguje, tak jak jest to w przypadku wierzyciela negującego fakt wyrejestrowania odbiornika (por. wyrok NSA z 22 marca 2018 r. sygn. akt II GSK 1343/16). Konstrukcja powołanych wyżej uregulowań prawnych nakładających na abonenta obowiązek powiadamiania o zaprzestaniu używania odbiornika przesądza o obowiązku wykazania dokonania tego powiadamiania przez zobowiązanego. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku bez żadnej podstawy "przerzucił" tę powinność na wierzyciela, zobowiązując go do przeprowadzenia kontrdowodu względem twierdzeń zobowiązanego. Tymczasem skoro zobowiązany nie przedstawił dowodów na dopełnienie formalności związanych z wyrejestrowaniem zarejestrowanego uprzednio odbiornika, a w dokumentacji wierzyciela również brak jest takiego dokumentu, nietrafne są sformułowane przez Sąd I instancji zarzuty naruszenia w tym zakresie przepisów postępowania dowodowego (podobnie wyrok WSA w Gliwicach z 10 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 1020/17). Wyrejestrowanie odbiornika jest okolicznością kluczową dla bytu prawnego zaległych opłat abonamentowych i to w interesie zobowiązanej było zabezpieczenie i przedstawienie dowodu na podnoszone w tym zakresie twierdzenia. Z uwagi na fakt zarejestrowania odbiornika RTV i uiszczanie opłat abonamentowych do 2008 r. przez zobowiązaną, uprawnione było również nadanie jej przez wierzyciela indywidualnego numeru identyfikacyjnego i powiadomienie o jego nadaniu. Przesyłka z zawiadomieniem o nadaniu numeru została wysłana zobowiązanemu w dniu jej wystawienia – 17 lipca 2008 r., co spełniało warunki wskazane w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. oraz co zostało wykazane duplikatem zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, z którego wynika na jaki adres zostało powiadomienie wysłane. Z treści przywołanych przepisów nie wynika natomiast, aby doręczenia powiadomienia dokonywane przez przesłanie użytkownikowi zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego, stanowiło warunek skuteczności czynności nadania takiego numeru. Przesłanie zawiadomienia nie kreuje i nie wpływa na skuteczność czynności Poczty Polskiej będącej operatorem wyznaczonym (wcześniej publicznym), który z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek indywidualny numer identyfikacyjny. Prawodawca dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego nie wprowadził wymogu doręczenia zawiadomienia o jego przesłaniu. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu a wierzyciel nie jest zobowiązany do posiadania dokumentu potwierdzenia jego odbioru przez zobowiązanego (wyrok NSA z 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1297/15). Dla skuteczności czynności nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne również legitymowanie się operatora wyznaczonego (publicznego) dowodem nadania takiej przesyłki (wyrok NSA z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2262/15, wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r. sygn. akt II GSK 913/15). W aktach sprawy znajduje się poświadczona kserokopia wygenerowanego zawiadomienia o nadaniu zobowiązanemu, indywidualnego numeru identyfikacyjnego podpisana przez uprawnionego pracownika operatora, które to zawiadomienie stanowi obecnie dowód zarejestrowania odbiornika RTV w rozumieniu § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Transportu z 2007 r. W tej sytuacji Sąd I instancji, co zasadnie podkreśla skarżąca kasacyjnie, dokonał wadliwej wykładni powołanych przepisów i w efekcie błędnie zobowiązał wierzyciela do poczynienia szeregu czynności, od których wyników uzależnił istnienie egzekwowanego obowiązku.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyrażał pogląd, zaprezentowany np. w wyroku z 22 marca 2018 r. sygn. akt II GSK 1343/16, że: "zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw (...) bez jej późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego użytkowanie (aktualnie jest to opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym" a "obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa od dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do dnia miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych". Niedokonanie skutecznego prawnie wyrejestrowania odbiornika RTV i nieuregulowanie zaległości z tytułu nieopłaconego abonamentu uzasadnia zaś podjęcie czynności zmierzających do przymusowego ich ściągnięcia (wyrok NSA z 7 czerwca 2018 r. sygn. akt I GSK 801/18).

Także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 16 marca 2010 r. sygn. akt K 24/08 wskazał, że: "zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszy dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Analogicznie wypowiadała się Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że obowiązek uiszczenia takiej opłaty powstaje z mocy samej ustawy, bez wezwania i jest realizowany w terminach i wysokości określonej tą ustawą (wyrok NSA z 10 października 2015 r. sygn. akt II GSK 1818/14). Z samej ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin jej płatności. Tym samym stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym to na wierzycielu ciąży obowiązek przypominania zobowiązanemu o braku bieżących wpływów z opłat abonamentowych a brak przez długi okres czasu jakiejkolwiek reakcji wierzyciela na brak uiszczenia opłat abonamentowych należy uznać za usprawiedliwione przeświadczenie strony nie tylko o skutecznym wyrejestrowaniu odbiornika ale i o braku obowiązku uiszczenia opłat abonamentowych nie jest usprawiedliwione przepisami prawa. Sama opłata ma charakter powszechny a jej wyliczenie nie następuje w formie decyzji ale w drodze czynności materialno-technicznej, w trybie pozaprocesowym lub w drodze samoobliczenia (por. wyrok NSA z 25 września 2018 r. sygn. akt I GSK 1806/18, wyrok NSA z 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1297/15, wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r. sygn. akt II GSK 913/15, wyrok NSA z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5276/16).

Przedstawione okoliczności sprawiają, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego okazały się uzasadnione.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu. Sąd ten związany będzie wykładnią przepisów i wskazaniami wynikającymi z niniejszego uzasadnienia. Rolą sądu administracyjnego jest badanie legalności działań administracji a nie ocena ich pozajurydycznej słuszności.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1894 ze zm.).