Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 544/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 197 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Protokolant: Specjalista Dorota Zawiślińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Rektora Uniwersytetu Morskiego [...] z dnia 14 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Studium Doktoranckiego Wydziału Elektrycznego Uniwersytetu Morskiego [...] z dnia 1 kwietnia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Morskiego [...] na rzecz skarżącego J.W. 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

J. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 14 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 1 kwietnia 2021 r. Kierownik Studiów Doktoranckich Wydziału Elektrycznego Uniwersytetu [...] w [...], działając na podstawie przepisów:

art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), art. 197 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 oraz art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", a także § 15 ust. 1 lit. d Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 25 kwietnia 2013 r. (zwanego dalej "regulaminem"), wydał decyzję nr [...] w sprawie skreślenia J. W. z listy doktorantów Uniwersytetu [...] w [...] z powodu nieotwarcia przewodu doktorskiego.

W uzasadnieniu decyzji organ uczelni wskazał, że J. W. otworzył rozprawy doktorskiej. Organ powołał się na § 15 ust. 1 lit. d regulaminu, zgodnie z którym Kierownik studiów skreśla doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich w przypadku nieotwarcia przewodu doktorskiego do czasu rozpoczęcia ósmego semestru studiów.

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji J. W. wyjaśnił, że nieotwarcie przewodu doktorskiego było spowodowane brakiem interpretacji i niejasnością przepisów dotyczących funkcjonowania szkoły doktorskiej. W efekcie niedostosowania regulaminu szkoły do zmian ustawowych powstała niejasna procedura dla doktorantów, którzy naukę rozpoczęli przed rokiem akademickim 2019/2020. O ostatecznej interpretacji uregulowań w tym zakresie doktorant dowiedział się przy okazji wręczenia decyzji o skreśleniu z listy doktorantów. Polityka informacyjna na temat diametralnych zmian przepisów zawiodła również w kwestii uzyskania certyfikatu językowego i zaliczenia innych egzaminów. Pomimo zadawanych pytań doktorant nie otrzymał bowiem informacji o obowiązku przedstawienia certyfikatu językowego na poziomie B2.

W wyniku rozpoznania odwołania J. W. zaskarżoną decyzją Rektor Uniwersytetu [...] w [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich Wydziału Elektrycznego Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 1 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołując się na § 15 ust. 1 lit. d regulaminu podniósł, że ósmy semestr studiów doktoranckich J. W. rozpoczął w dniu 1 marca 2021 r. Wniosek o wyznaczenie promotora, który dopełniałby obowiązku wszczęcia przewodu doktorskiego wpłynął do Uniwersytetu [...] w [...] 21 kwietnia 2021 r., czyli po upływie terminu przewidzianego w regulaminie, co uzasadnia skreślenie z listy doktorantów.

W skardze na decyzję organu odwoławczego J. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przywrócenie na listę doktorantów Uniwersytetu [...] w [...], obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania, wypłatę wstrzymanych z dniem 1 czerwca 2021 r. stypendiów oraz uzyskanie pisemnego potwierdzenia o możliwości kontynuacji studiów doktoranckich na zasadach obowiązujących przed 2018 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że w dniu 1 października 2018 r. weszła w życie ustawa Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, która spowodowała podzielenie aktualnych doktorantów na dwie kategorie: osoby, które otworzyły przewód do dnia 30 kwietnia 2019 r. i osoby,

które otworzyły przewód po dniu 1 października 2019 r. Z uwagi, że w 2019 r. skarżący był jeszcze na 2 roku studiów, nie mógł otworzyć przewodu, dlatego też został zaliczony do drugiej kategorii.

Po wprowadzeniu w życie ustawy zmieniającej studenci Uniwersytetu [...] w [...] nie zostali poinformowani przez Kierownika Studiów Doktoranckich o zmianach w egzaminach, jedynie był wywierany nacisk na szybkie otwieranie przewodów,

aby zmieścić się w terminie do 30 kwietnia 2019 r. Skarżący został prawdopodobnie jedyną osobą, która nie otworzyła przewodu w terminie do 30 kwietnia 2019 r.

Pod koniec 2020 r., będąc już na 4 roku Studium Doktoranckiego, skarżący zwrócił się do sekretariatu Wydziału Elektrycznego z zapytaniem dotyczącym otwarcia przewodu doktorskiego. Osoba odpowiedzialna za prowadzenie sekretariatu stwierdziła, że nie wie, jaka jest sytuacja prawna skarżącego, ale uzyska i przekażę informacje w tym zakresie. Po pewnym czasie skarżący otrzymał maila z sekretariatu, w którym znajdował się jedynie link do strony "Konstytucja dla nauki". Wobec tego skarżący oparł się na wskazanej stronie internetowej, która podaje, że w przypadku osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 i ubiegają się od dnia 1 października 2019 r. o nadanie stopnia doktora na podstawie nowych przepisów postępowanie awansowe wszczyna złożenie wniosku o wyznaczenie promotora lub promotorów. W związku z tym osoby te nie są zobligowane na etapie wszczęcia postępowania do przedłożenia rozprawy doktorskiej i spełnienia pozostałych warunków określonych w art 189 ustawy. Zapis ten nie informuje o terminach składania wniosku, dlatego też skarżący uznał, że powinienem złożyć wniosek w momencie stwierdzenia gotowości do realizacji obrony rozprawy doktorskiej. Przepisy ustawy jasno sugerują, że dla osób, które otwierają przewód po 1 października 2019 r., nie stosuje się starych zapisów o otwarciu przewodów doktorskich, ponieważ w nowych przepisach one nie występują.

W dniu 11 marca 2021 r. skarżący otrzymał wiadomość z dziekanatu, w której został poinformowany o zamiarze skreślenia z listy studentów. W odpowiedzi

na wiadomość zwrotną skarżącego pracownik uczelni zobowiązał się przyjrzeć sprawie i udzielić odpowiedzi. W dniu 21 marca 2021 r. skarżący napisał oficjalne pismo do Kierownika Studiów Doktoranckich z wyjaśnieniem sytuacji. W piśmie stanowiącym odpowiedź skarżący został poinformowany, że Kierownik Studiów Doktoranckich nie może przychylić się do wniosku o nieskreślanie z listy studentów. Skarżący nie otrzymał jednak żadnych dodatkowych informacji, co powinien ewentualnie zrobić, ani żadnych wskazówek, jak postąpić w danej sytuacji.

W dniu 1 kwietnia 2021 r. skarżący otrzymał kolejną wiadomość mailową,

w której został poinformowany o skreśleniu z listy doktorantów z powodu nieotwarcia przewodu doktorskiego. Ponadto skarżący został poinformowany, że połączono

2 regulaminy w jeden, tj. stary regulamin studiów z 2013 r. mówiący o skreśleniu z listy studentów w przypadku nieotwarcia przewodu doktorskiego do czasu rozpoczęcia

8 semestru oraz Regulamin nadawania stopni naukowych będący Załącznikiem nr 1

do Uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] w [...].

Wskazując na art. 5 wymienionego aktu skarżący wskazał, że można w nim dostrzec niespójność z ustawą Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, która informuje wprost, iż wszczęcie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora następuje poprzez złożenie wniosku o wyznaczenie promotora lub promotorów, natomiast według regulaminu wniosek o wyznaczenie promotora

lub promotorów następuje przed wszczęciem postępowania. Niespójność ta występuje w zapisach uczelni pomimo upływu 3 lat od ich wprowadzenia.

Odnośnie wniosku o wyznaczenie promotora, który dopełniłby obowiązku wszczęcia przewodu doktorskiego skarżący zaznaczył, że zmiana narracji uczelni

z otwarcia przewodu na złożenie wniosku o wyznaczenie promotora nastąpiła dopiero

w dniu 1 kwietnia 2021 r., czyli według cytowanego zapisu skarżący powinien był złożyć wniosek, o którym został poinformowany w kwietniu, już w lutym. Ponadto

w powyższym zapisie występuje stwierdzenie "wniosek o wyznaczenie promotora,

który dopełniłby obowiązku wszczęcia przewodu doktorskiego". Natomiast w mailu,

który skarżący otrzymał w dniu 1 kwietnia 2021 r. napisane jest, że osoba ubiegająca się o uzyskanie stopnia doktora [...] przed wszczęciem postępowania w sprawie nadania stopnia doktora składa do Rektora pisemny wniosek o wyznaczenie promotora lub promotorów albo promotora i promotora pomocniczego. Pokazuje to niespójność regulaminu z przepisami ustawy.

Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności skarżący wskazał, że został niesprawiedliwie potraktowany przez władze uczelni. Podejmując decyzję o skreśleniu na 3 miesiące przed końcem roku akademickiego i jednocześnie końcem studiów, stwierdzono, że 4 lata spędzone na uczelni są nieistotne i zostały praktycznie unieważnione. Dodatkowo skarżący został narażony na koszty związane

z opłatami za przeprowadzenie postępowania doktorskiego oraz opłatami związanymi

z uzyskaniem certyfikatu językowego.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] w [...] podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji wskazując, że skarżący nie wskazał nowych argumentów, które uzasadniałyby konieczność zmiany zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyczynę skreślenia skarżącego stanowiło nieotwarcie przewodu doktorskiego do czasu rozpoczęcia ósmego semestru studiów. Ponadto skarżący nie złożył również wniosku o wyznaczenie promotora.

Skarżący potwierdził zapoznanie się z Regulaminem studiów doktoranckich oświadczeniem z dnia 14 września 2017 r. zawartym w umowie o warunkach odpłatności za świadczenie usług edukacyjnych na stacjonarnych studiach,

w której zobowiązał się też do przestrzegania wszelkich obowiązków, jakie nakłada

na niego ustawa i statut uczelni, w tym także do otwarcia przewodu doktorskiego

do czasu rozpoczęcia ósmego semestru. W tym świetle twierdzenie skarżącego,

że nie został należycie poinformowany o jego obowiązkach nie znajduje potwierdzenia

w zgromadzonych dokumentach.

Skarżący posiadał również wiedzę o zmianie jego sytuacji w związku z wejściem w życie ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym, nauce i zróżnicowanymi zasadami postępowania o nadanie stopnia doktora,

co potwierdził pośrednio w treści skargi.

Organ podniósł również, że w naborze na studia doktoranckie w roku akademickim 2017/18 przyjęte zostały 3 osoby. Jedna z tych osób, legitymująca się odpowiednimi postępami w pracy doktorskiej, otworzyła przewód doktorski przed

30 kwietnia 2019 r.

Organ dodał, że na około 3 miesiące przed rozpoczęciem ósmego semestru prowadząca sprawy administracyjne studiów doktoranckich mgr N. S. przesłała skarżącemu emailem link do strony "Konstytucji dla nauki", w której znajdują się przepisy regulujące sprawy dotyczące otwarcia przewodu doktorskiego

po wprowadzeniu ustawy zmieniającej. Przepisy te wskazują na to, że w przypadku osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020

i ubiegają się od dnia 1 października 2019 r. o nadanie stopnia doktora na podstawie nowych przepisów postępowanie awansowe wszczyna złożenie wniosku o wyznaczenie promotora lub promotorów. W związku z tym osoby te nie są zobligowane na etapie wszczęcia postępowania do przedłożenia rozprawy doktorskiej i spełnienia pozostałych warunków określonych w art. 189 ustawy. Skarżący błędnie interpretuje w skardze

te przepisy, albowiem jego stanowisko stoi w sprzeczności z art. 279 ustawy.

Rektor wskazał, że termin składania wniosku o wyznaczenie promotora wynika z § 15 regulaminu, zgodnie z którym wniosek o wyznaczenie promotora należy złożyć przed rozpoczęciem ósmego semestru studiów. Sprawa opieki merytorycznej przez opiekuna lub promotora na studiach doktoranckich jest wyraźnie opisana w art. 11 regulaminu. Wynika z niego, że dopiero po otwarciu przewodu doktorskiego opiekę nad doktorantem pełni promotor. Skarżący przewodu nie otworzył, zatem o pełnieniu względem niego funkcji promotora na tym etapie nie mogło być mowy. Rektor stwierdził, że przywołane przez skarżącego dwa emaile przeczą zarzutom, że nie otrzymał on żadnych dodatkowych informacji.

W piśmie procesowym z dnia 9 sierpnia 2021 r. skarżący szczegółowo odniósł się do argumentacji organu odwoławczego wyrażonej w odpowiedzi na skargę, nie zgadzając się z zawartymi w niej argumentami.

W piśmie procesowym z dnia 27 sierpnia 2021 r., w wykonaniu zobowiązania Sądu do ustosunkowania się do treści pisma procesowego skarżącego,

Rektor Uniwersytetu [...] w [...] podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi

na skargę zaprzeczając wszelkim twierdzeniom skarżącego.

Na rozprawie w dniu 17 marca 2022 r. popierając skargę skarżący podniósł,

że w jego ocenie nie można postawić znaku równości pomiędzy otwarciem przewodu doktorskiego, a wnioskiem o wyznaczenie promotora. Wskazał na obowiązujące unormowania regulaminu, w którym nie ma zapisu, że brak wniosku o wyznaczenie promotora skutkuje skreśleniem z listy doktorantów. Skarżący wskazał, że nie powinien ponosić skutków opóźnienia, które wynikło po stronie uczelni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329) dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaistniały w sprawie spór, dotyczący zasadności skreślenia skarżącego z listy doktorantów, powstał w okolicznościach zmiany stanu prawnego dotyczącego systemu kształcenia oraz uprawnień doktorantów.

Na mocy przepisu art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 ze zm.) z dniem wejścia ustawy wprowadzającej utraciła moc dotychczasowa ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Stosownie do art. 1 ustawy wprowadzającej, ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (powoływana dalej także jako "p.s.w.n.") weszła w życie z dniem 1 października 2018 r. z wyjątkiem jej przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1) do 6).

Z powyższej regulacji wynika, że od dnia 1 października 2018 r. aktem prawnym określającym zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest, co do zasady, ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz przepisy ustawy wprowadzającej, w warunkach, na zasadach i w terminach określonych w jej Rozdziale 3 zatytułowanym: "Przepisy uchylające, przejściowe, dostosowujące i końcowe", w tzw. okresie przejściowym.

Zasady prowadzenia i sprawowania nadzoru merytorycznego nad studiami doktoranckimi rozpoczętymi przed rokiem akademickim 2019/2020 zostały uregulowane w art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Przepis ten stanowi, że studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 r.

Przepisy temporalne przewidują stopniowe wygaszanie dotychczas prowadzonych studiów doktoranckich, począwszy od 1 października 2019 r. Oznacza to, że obecnie w Polsce tymczasowo funkcjonują obok siebie dwa odrębne systemy kształcenia doktorantów. Systemy te nie zostały wprowadzone na zasadzie konkurencyjności. Ich współistnienie wynika z przeprowadzonej reformy szkolnictwa wyższego. Pomimo, że oba te systemy nastawione są na tożsamy cel (umożliwienie przygotowania doktorantom rozprawy doktorskiej i uzyskania stopnia naukowego) charakteryzuje je szereg odrębności. Pod rządami nowej ustawy system kształcenia doktorantów został zasadniczo zmieniony poprzez wprowadzenie w art. 198 p.s.w.n. instytucji szkół doktorskich.

Przepisy ustawy wprowadzającej zawierają regulacje dotyczące przewodów doktorskich. Art. 179 tej ustawy stanowi m.in., że

1. Przewody doktorskie, postępowania habilitacyjne i postępowania o nadanie tytułu profesora wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, są przeprowadzane na zasadach dotychczasowych, z tym że jeżeli nadanie stopnia doktora, stopnia doktora habilitowanego lub tytułu profesora następuje po dniu 30 kwietnia 2019 r., stopień lub tytuł nadaje się w dziedzinach i dyscyplinach określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 5 ust. 3 tej ustawy.

2. W okresie od dnia wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, do dnia 30 kwietnia 2019 r. przewody doktorskie, postępowania habilitacyjne i postępowania o nadanie tytułu profesora wszczyna się na podstawie przepisów dotychczasowych.

5. W okresie od dnia 1 maja 2019 r. do dnia 30 września 2019 r. nie wszczyna się postępowań w sprawie nadania stopnia doktora, stopnia doktora habilitowanego i tytułu profesora.

6. Postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, stopnia doktora habilitowanego i tytułu profesora wszczęte po dniu 30 września 2019 r. prowadzi się na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1 (...),

7. W przypadku osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 i ubiegają się o nadanie stopnia doktora na zasadach określonych w ustawie, o której mowa w art. 1, postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora wszczyna złożenie wniosku o wyznaczenie promotora lub promotorów.

Postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, wszczęte po dniu 30 września 2019 r. prowadzi się na podstawie przepisów nowej ustawy.

Ustawodawca przewidział obowiązek podjęcia uchwał określających sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora na podstawie przepisów nowej ustawy. W uchwale w tym przedmiocie, zgodnie z art. 192 ust. 2 u.s.w.n. senat albo rada naukowa określa sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, w szczególności, m.in.

1) sposób wyznaczania i zmiany promotora, promotorów lub promotora pomocniczego;

2) zasady ustalania wysokości opłaty za postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora w trybie eksternistycznym oraz zwalniania z tej opłaty;

3) tryb złożenia rozprawy doktorskiej;

4) tryb powoływania oraz zakres czynności komisji, o której mowa w ust. 1;

5) sposób wyznaczania recenzentów;

6) sposób weryfikacji efektów uczenia się dla kwalifikacji na poziomie 8 PRK w przypadku osób ubiegających się o nadanie stopnia doktora w trybie eksternistycznym;

7) sposób weryfikacji spełnienia wymagania, o którym mowa w art. 186 ust. 1 pkt 3 lit. a i b, w przypadku publikacji wieloautorskich.

Ustawodawca zakreślił organom uczelni termin realizacji tego obowiązku Zgodnie z art. 180 ustawy wprowadzającej, uchwały w sprawach, o których mowa w art. 192 ust. 2 oraz art. 221 ust. 14 ustawy, o której mowa w art. 1, zostaną uchwalone na podstawie przepisów tej ustawy, w terminie umożliwiającym ich wejście w życie od dnia 1 października 2019 r.

W zaistniałym stanie prawnym mamy do czynienia z sytuacją, w której studia doktoranckie wszczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach wynikających z poprzednio obowiązującej ustawy o szkolnictwie wyższym (art. 279 ust. 1 ustawy wprowadzającej).

Wprowadzając taką zasadę, ustawodawca przewidział jednak odrębną, szczególną regulację w zakresie przewodów doktorskich.

Zgodnie bowiem z art. 179 ust. 6 ustawy wprowadzającej postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora, stopnia doktora habilitowanego i tytułu profesora wszczęte po dniu 30 września 2019 r. prowadzi się na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1 a więc u.s.w.n. Ustawodawca wskazał także, że w przypadku osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 i ubiegają się o nadanie stopnia doktora na zasadach określonych w ustawie, o której mowa w art. 1, postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora wszczyna złożenie wniosku o wyznaczenie promotora lub promotorów. Tym samym ustawodawca w odmienny sposób unormował wszczęcie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, odstępując od pojęcia otwarcia przewodu doktorskiego, także w stosunku do osób, które rozpoczęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020.

W związku z zaistniałą zmianą dotyczącą uzyskania stopnia doktora, dotyczącą także osób, które podjęły studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, ustawodawca zobligował organy uczelni do podjęcia uchwał określających sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, wskazując na konieczność wejścia w życie tych uchwał od dnia 1 października 2019 r. Uchwały te winny określać m.in. sposób wyznaczania i zmiany promotora oraz tryb złożenia rozprawy doktorskiej.

W zaistniałym stanie prawnym mamy zatem do czynienia a z sytuacją, w której do trybu skreślenia doktoranta winny znaleźć zastosowanie przepisy ustawy starej, zaś do oceny czy doktorant spełnił obowiązki związane z wszczęciem postępowania w sprawie nadania stopnia doktora (poprzednio otwarciem przewodu doktorskiego) przepisy ustawy nowej.

Organy powołując się na § 15 ust. 1 lit. d Regulaminu, zgodnie z którym Kierownik studiów skreśla doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich w przypadku nieotwarcia przewodu doktorskiego do czasu rozpoczęcia ósmego semestru studiów, nie rozważyły okoliczności związanych ze zmianą stanu prawnego i ich wpływu na czytelność stosowanej regulacji.

Organy obu instancji nie przywołały w podstawie prawnej wydanych decyzji uchwały określającej sposób postępowania w sprawie nadania stopnia doktora. Uchwała taka winna stanowić punkt odniesienia do oceny, czy skarżący spełnił obowiązki związane z terminowym rozpoczęciem procedury odpowiadającej rozpoczęciu przewodu doktorskiego.

Organy nie wyjaśniły także skarżącemu w sposób jasny i niewątpliwy swojego stanowiska w tej kwestii przed terminem wskazanym w Regulaminie jako termin ostateczny na otwarcie przewodu doktorskiego.

Skreślenie z listy doktorantów w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.) regulował przepis art. 197 ust. 4, zgodnie z którym doktoranci, którzy nie wywiązują się z obowiązków, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą zostać skreśleni z listy uczestników studiów doktoranckich. Przepisy art. 197 ust. 1 i 2 ustawy stanowiły, że

1. Doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Przepis art. 189 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

2. Do podstawowych obowiązków doktorantów, poza obowiązkami określonymi zgodnie z ust. 1, należy realizowanie programu studiów doktoranckich, w tym prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu.

Decyzje o skreśleniu z listy doktorantów wobec wskazania przez ustawodawcę na możliwość skreślenia z listy doktorantów, a nie obowiązek takiego skreślenia w przypadku zajścia wymienionych w ustawie okoliczności, mają charakter uznaniowy (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt III OSK 1962/21).

Organ rozstrzygający sprawę decyzją uznaniową jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stwierdzenie w przepisie art. 7 k.p.a., że organ administracji powinien brać pod uwagę słuszny interes strony, wskazuje na konieczność dokonywania w decyzji uznaniowej oceny tego interesu.

Kontrola zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny wymaga rozważenia, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia i czy wyboru tego rozstrzygnięcia dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie zwraca się uwagę na znaczenie, jakie ma prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Uzasadnienie to powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 2006/10).

Wskazać także należy, że uznaniowego charakteru decyzji wynikającego z unormowania art. 197 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym nie mógł zmienić akt niższego rzędu, jakim jest regulamin studiów doktoranckich. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt III OSK 1962/21, w przypadku kiedy przepis wewnątrzuczelniany nakazuje wydać decyzję związaną o skreśleniu z listy doktorantów tam, gdzie przepis ustawy przewiduje możliwość oceny okoliczności sprawy i wydanie decyzji o charakterze uznaniowym, prowadził to do konieczności odmowy zastosowania przepisu wewnętrznego na zasadzie lex superior derogat legi inferiori (ustawa nadrzędna uchyla ustawy podrzędne).

W przedmiotowej sprawie jako podstawę skreślenia z listy doktorantów Rektor wskazał § 15 ust. 1 lit. d Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu [...] w [...] z dnia 25 kwietnia 2013 r., zgodnie z którym Kierownik studiów skreśla doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich w przypadku nieotwarcia przewodu doktorskiego do czasu rozpoczęcia ósmego semestru studiów. Organ winien pominąć jako sprzeczną z regulacją ustawową tą część przepisu Regulaminu, która obliguje organ do wydania decyzji związanej tj. skreślenia z listy doktorantów z powodu nieotwarcia przewodu doktorskiego do czasu rozpoczęcia ósmego semestru studiów, bez oceny okoliczności sprawy. Przepis Regulaminu, podobnie jak przepis ustawy, winien bowiem jedynie umożliwiać organowi wydanie decyzji o skreśleniu doktoranta z listy doktorantów a nie obligować go do wydania takiej decyzji.

Należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie uzasadnienie decyzji ograniczone jest do wskazania, że skarżący nie otworzył przewodu doktorskiego do czasu rozpoczęcia ósmego semestru studiów i przytoczenia § 15 ust. 1 lit. d Regulaminu oraz art. 179 ust. 7 u.s.w.n. Tak skonstruowane uzasadnienie nie spełnia wymogu uzasadnienia decyzji uznaniowej.

Podejmując zaskarżoną decyzję organ nie wyjaśnił w pełni stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, nie dokonał wszechstronnej oceny okoliczności sprawy oraz nie dokonał i nie uzasadnił wyboru rozstrzygnięcia, do czego był zobowiązany w świetle art. 197 ust. 4 ustawy o szkolnictwie wyższym w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Motywy decyzji powinny odzwierciedlać przyczynę podjęcia rozstrzygnięcia i wyjaśniać tok rozumowania organu prowadzący do zastosowania przepisu prawa umożliwiającego jedynie, a nie nakazującego organowi skreślenie doktoranta z listy doktorantów.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił obie wydane w sprawie decyzje.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).