Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 772/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153 w zw. z art. 145 § 1 pkt a) i c)
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędziowie WSA Adam Nita, Bożena Pindel (spr.), Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2019 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS lub organ), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję z [...] r. odmawiającą B. S. (dalej zobowiązana, skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2002 r. do stycznia 2004 r. w łącznej kwocie 6.564,40 zł, w tym z tytułu: składek 2.444,60 zł, odsetek liczonych na dzień 15 grudnia 2017 r. - 4.111 zł, kosztów upomnienia – 8,80 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z 15 grudnia 2017 r. zobowiązana zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Podniosła w nim, że nie dysponuje środkami finansowymi, które pozwoliłaby na spłatę zadłużenia. Nie posiada również żadnych dóbr materialnych, które mogłaby spieniężyć. Jak wyjaśniła, nie może również podjąć zatrudnienia, gdyż opiekuje się chorymi rodzicami. Wskazała, że matka nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania ze względu na stan umysłu, a ojciec wymaga podawania leków kilkukrotnie w ciągu dnia. Obecnie pozostaje na utrzymaniu rodziców.

W toku prowadzonego postępowania do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, przedłożyła następujące dokumenty:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej,

- kartę informacyjną leczenia Z.K. (ojca) na Oddziale [...] Szpitala Nr [...[ w S. w okresie od 20 stycznia do 5 lutego 2003 r.,

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego O. K. (matki) na Oddziale [...] S. Szpitala Miejskiego Sp. z o.o. w okresie od 18 kwietnia do 8 maja 2004 r.,

- karty informacyjne leczenia Z. K. na Oddziale [...] [...] Szpitala Specjalistycznego Nr [...] im. [...] w S. w okresie od 29 lipca do 4 sierpnia 2014 r. i od 29 października do 31 października 2014 r.

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego O. K. na Oddziale [...] NZOZ Szpitala [...] im. [...] w K. w okresie od 20 lipca do 28 lipca 2016 r.,

- wyniki badania TK mózgowia i głowy z 15 lipca 2014 r. i z 29 listopada 2017 r.,

- wynik badania usg jamy brzusznej z 20 lutego 2015 r.

W dniu [...] r. ZUS wydał decyzję odmawiającą zobowiązanej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2002 r. do stycznia 2004 r.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu zaległych składek ZUS decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...]r.

Zobowiązana wywiodła skargę, zaś tut. Sąd wyrokiem z 16 października 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 856/18 uchylił decyzję ZUS z [...]r.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja uchybiała przepisom proceduralnym wymienionym w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności Sąd zwrócił uwagę na instytucję przedawnienia należności z tytułu składek, ponieważ zaległości skarżącej sięgają składek za kwiecień 2002 r. Organ ani w decyzji wydanej w I, ani w II instancji, tego zagadnienia nie poruszył. Wskazując na przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zwrócił uwagę na jego wielokrotne nowelizacje i wyjaśnił, że przedawnienie należności z tytułu składek wyklucza ich dochodzenie, a tym samym co do składek przedawnionych, na stronie postępowania nie ciąży obowiązek ich uregulowania. Finalnie oznacza to, że co do składek przedawnionych orzeczenie ZUS-u o ich umorzeniu jest bezprzedmiotowe. Zwrócił także uwagę, że jeżeli nie doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia, to należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2002 r. do stycznia 2004 r. mogły ulec przedawnieniu. Organ zaś w uzasadnieniach decyzji problematyki przedawnienia w ogóle nie poruszył. Jedynie pojawia się w nich informacja o tym, że od czerwca 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej. Do akt nie załączono jednak dokumentów, które potwierdziłyby tą okoliczność, a ponadto które dostarczyłyby informacji, które konkretnie składki (za jaki okres) tym postępowaniem zostały objęte, ani jakie, kiedy i wobec kogo podejmowano w związku z tym czynności.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał, że w sytuacji ustalenia, że zaległe składki choćby w części nie uległy przedawnieniu ZUS zobligowany będzie do ponownej oceny sytuacji majątkowej skarżącej pod kątem przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i ich udokumentowania, jak również przesłanek odnoszących się do ważnego interesu zobowiązanego, a konkretnie do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Ponadto ZUS przyjmując, że opłacenie należności przez skarżącą z tytułu składek nie pozbawiłoby jej oraz jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nie wskazał środków, z których zobowiązana miałaby regulować zaległe składki. W toku postępowania uzyskano z Urzędu Miejskiego w S.informację, że pod adresem zamieszkania skarżącej, oprócz jej rodziców zameldowane są tam jej pełnoletnie dzieci. Nie podjęto jednak starań mających wyjaśnić, czy istotnie G. S. i K. S. tam przebywają, a jeżeli tak, to jak przekłada się to na sytuację rodzinną i materialną zobowiązanej.

Ponadto w zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ nie zakwestionował tego, że rodzice skarżącej są przewlekle chorzy, nawet gdyby przyjąć, że to zobowiązana ma wykazać okoliczności przemawiające za umorzeniem należnosci to i tak okoliczność ta nie zwalnia organu z przeprowadzenia własnych ustaleń zwłaszcza w sytuacji, gdy przyjmuje brak istnienia przesłanek warunkujących umorzenie składek.

ZUS ponownie rozpatrując sprawę wezwał zobowiązaną o uzupełnienie dokumentów zgodnie z ww. wyrokiem.

Zobowiązana w piśmie z 30 stycznia 2019 r. podała, że jej wydatki znacznie wzrosły w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia rodziców. Jej mama od października 2018 r. jest osobą leżącą, więc musiała wypożyczyć z Caritasu łóżko, za które zapłaciła kaucję 500 zł, (co miesięczna rata za łóżko wynosi 50 zł), ponadto kupiła materac (200 zł), doszły nowe wydatki na lekarstwa taty, i inne wydatki związane z pogarszającym się stanem zdrowia rodziców. Do pisma dołączyła zaświadczenie od lekarza potwierdzające, że O. K. wymaga całodobowej opieki rodziny.

Organ zauważył, że zobowiązana nie przedłożyła żadnych dokumentów (rachunków, faktur, umów) na potwierdzenie ww. okoliczności.

ZUS uznał na podstawie materiału dowodowego sprawy, że zobowiązana:

- nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy, z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy,

- ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.550 zł miesięcznie, w tym: z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 870 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 200 zł, koszty związane z leczeniem 480 zł,

- poniosła wydatki wymienione w piśmie z 30 stycznia 2019 r.,

- prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe wraz ze swoją matką O., która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.210 zł netto miesięcznie oraz z ojcem Z., który otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.990 zł netto miesięcznie, (łączna miesięczna kwota dochodu wynosi 3.200 zł),

- z ustaleń Zakładu wynika, że aktualnie Z. K. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.049,03 zł netto miesięcznie, a O. K. pobiera świadczenie w wysokości 1.316.96 zł netto miesięcznie. (łącznie miesięcznie 3.365,99 zł), świadczenia emerytalne są wolne od potrąceń,

- nie posiada żadnych zobowiązań pieniężnych wobec innych instytucji,

- nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych.

W oświadczeniu o stanie i majątkowym zobowiązana oświadczyła, że rodzice są osobami chorymi i wymagają ciągłej opieki, w związku z tym nie może podjąć pracy zarobkowej, nie przedstawiła żadnych dokumentów zaświadczających o konieczności ponoszenia przez znacznych wydatków w postaci np. kosztów leczenia lub kosztów stałego utrzymania, jak również żadnych dokumentów zaświadczających o nieterminowym wywiązywaniu się z opłat związanych z utrzymaniem.

Organ stwierdził także, że dokumentacja medyczna rodziców, którą załączono do wniosku nie jest potwierdzona "za zgodność z oryginałem" zgodnie z art. 76a § 2 K.p.a., dlatego nie może być traktowana jako dowód w sprawie. Ponadto zobowiązana nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego, że względem jej rodziców jest orzeczona całkowita niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Wykonując zalecenia Sądu ZUS podał, że nie nastąpiło przedawnienie zobowiązań, z uwagi na podjęte następujące czynności:

- bieg terminu przedawnienia należności za okres od kwietnia 2002 r. do listopada 2002 r. został zwieszony od [...] r. - tj. od daty skierowania tytułów wykonawczych do postępowania egzekucyjnego, do daty zakończenia postępowania egzekucyjnego - tj. do [...] r. - wydanie prze Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. postanowienia Nr [...],

- bieg terminu przedawnienia należności za okres od grudnia 2002 r. do stycznia 2004 r. został zwieszony od [...]r. - tj. od daty skierowania tytułów wykonawczych do postępowania egzekucyjnego, do daty zakończenia postępowania egzekucyjnego — tj. do [...]r. - wydanie prze Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. postanowienia Nr [...].

ZUS analizując przesłanki z art. 28 ust. 3 stwierdził, że nie wystąpiła żadna z nich. Wprawdzie prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowienie z [...]r. z uwagi na bezskuteczność egzekucji, lecz zaznaczył, że zobowiązana ma [...] lat i nie nabyła prawa do świadczenia emerytalnego, więc istnieje realna szansa, że podejmie pracę i spłaci zobowiązania. Ponadto uznał, że za [...] lata osiągnie wiek emerytalny, więc będzie możliwość egzekwowania należności ze świadczenia emerytalnego.

Analizując przesłanki z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie) stwierdził, że wydatki wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa, nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie zobowiązana musi ponosić. Zgromadzona w toku postępowania dokumentacja nie potwierdza, aby spłata zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę w drodze układu ratalnego, pozbawiłaby zobowiązaną środków do życia. Zgodnie z informacją, którą ZUS otrzymał z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (pismo z 21 stycznia 2019 r.), zobowiązana nie korzysta z pomocy społecznej, która to udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.

Dodał, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia podał, że nie neguje problemów zdrowotnych zaznaczył jednak, że przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

W skardze zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Podkreśliła trudną sytuację finansową rodziny, w szczególności to, że utrzymują się wyłącznie z emerytur rodziców, które łącznie wynoszą 3.365,99 zł miesięcznie i przeznaczane są na utrzymanie i koszty leczenia rodziców. Ponadto podała, że jej mama wymaga całodobowej opieki, a stosowne zaświadczenie lekarskie przedstawiła w organie; opiekuje się także chorym ojcem. W dalszych ciągu nie posiada własnych dochodów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontroli Sądu – w ramach art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2002 r. do stycznia 2004 r.

Skarga okazała się uzasadniona o tyle, że spowodowała uchylenie zaskarżonej decyzji, ponieważ ZUS niedostatecznie wyczerpująco wyjaśnił kwestię braku przedawnienia należności składkowych, czym naruszył art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 w związku z art. 127 § 3 i art. 140 K.p.a.

Oceniając zgodność z prawem kontrolowanego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległych składek była przedmiotem ponownego rozpatrzenia przez organ na skutek uchylenia decyzji ZUS z [...] r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 16 października 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 856/18. Z tego względu kluczowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w ww. przepisie zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10).

Należy ponownie podkreślić, że tut. Sąd w wyroku z 16 października 2018 r. zwracając uwagę na instytucję przedawnienia należności zwrócił uwagę, iż ZUS podał jedynie informację o tym, że od czerwca 2005 r. organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej. Do akt nie załączono jednak dokumentów, które potwierdziłyby tą okoliczność, a ponadto które dostarczyłyby informacji, które konkretnie składki (za jaki okres) tym postępowaniem zostały objęte, ani jakie, kiedy i wobec kogo podejmowano w związku z tym czynności.

Oznaczało to, że ZUS winien był zbadać przedawnienie na gruncie obowiązującej w dacie powstania zaległości ustawy i wskazać, co powodowało przerwanie bądź zawieszenie biegu przedawnienia.

Podnieść również należy, że z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu lub podjęcia zaskarżonej czynności, a wynikającego z akt sprawy (zob. wyroki NSA: z 12 lipca 2016 r., I OSK 1628/16, Lex nr 2100547; z 8 listopada 2017 r., I OSK 55/16, Lex nr 2416646). Wynika stąd, że powyższej kontroli sąd dokonuje według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Powinnością ZUS-u, ponownie rozpatrującego sprawę, było zatem wykonanie zaleceń Sądu wskazanych w ww. wyroku, a wskazany dalszy sposób rozpoznania sprawy był wiążący zarówno dla organu, jak i dla sądu rozpoznającego obecnie sprawę. To z kolei oznacza, że ani organ, ani sąd, nie mogą obecnie formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wyrażonym przez sąd w uzasadnieniu tego wyroku i mają obowiązek podporządkować się mu w pełnym zakresie.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd stwierdza, że organ nie wypełnił zaleceń wynikających ze wspomnianego wyroku. Odnosząc się do wiodącej kwestii przedawnienia podniósł, że podejmował czynności zmierzające do odzyskania należności z tytułu składek. Podał, że nie nastąpiło przedawnienie zobowiązań, z uwagi na podjęte następujące czynności:

- bieg terminu przedawnienia należności za okres od kwietnia 2002 r. do listopada 2002 r. został zwieszony od [...]r. - tj. od daty skierowania tytułów wykonawczych do postępowania egzekucyjnego, do daty zakończenia postępowania egzekucyjnego - tj. do [...] r. - wydanie prze Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.postanowienia Nr [...],

- bieg terminu przedawnienia należności za okres od grudnia 2002 r. do stycznia 2004 r. został zwieszony od [...]r. - tj. od daty skierowania tytułów wykonawczych do postępowania egzekucyjnego, do daty zakończenia postępowania egzekucyjnego — tj. do [...]r. - wydanie prze Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. postanowienia Nr [...]

Do akt administracyjnych załączono postanowienie z [...]r. o ww. numerze w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od [...]do [...], [...] i -[...] oraz od [...] do [...] (pozostałe wykazane nr dotyczyły wierzytelności - 0,00 zł). Ponadto na ww. postanowieniu widnieją jedynie: numer sprawy, rodzaj należności (składki na ubezpieczenie zdrowotne) i kwota należności głównej.

Sąd w terminie publikacji niniejszego wyroku zobowiązał pełnomocnika organu do doręczenia dokumentów potwierdzających zawieszenie biegu terminu przedawnienia (opisanych w decyzji). W odpowiedzi (pismo z 13 listopada 2019 r. nadesłane faxem) pełnomocnik organu podał, że ZUS nie dysponuje tytułami wykonawczymi wymienionymi na str. 5 decyzji. Wyjaśnił, że tytuły winny znajdować się w aktach będących w posiadaniu organu egzekucyjnego, który [...] r. umorzył postępowanie z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Dodatkowo wyjaśnił, że praktyką jest w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego, iż tytuły pozostają w aktach postępowania i nie są zwracane wierzycielowi (do pisma załączono ww. postanowienie z [...]r.).

Należy ponownie przypomnieć, że Sąd w wyroku z 16 października 2018 r. stwierdził wprost, że "organ nie dołączając do akt dokumentów obrazujących przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych przerywających lub zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. także w znaczeniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a."

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że organ naruszył zasadę wynikającą z art. 153 P.p.s.a., bowiem nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku Sądu. ZUS był obowiązany załączyć do akt stosowne dokumenty potwierdzające skuteczne zawieszenie postępowania już po wydaniu wyroku z 16 października 2018 r. Tymczasem nie uzupełnił ich nawet po ponownym wezwaniu Sądu w niniejszej sprawie. Działania naruszające zasadę z art. 153 P.p.s.a. muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, a skoro tak to zaskarżone rozstrzygnięcie nie mogło się ostać w obrocie prawnym.

Zdaniem Sądu skoro organ nie przedstawił dokumentacji, która w świetle argumentów zawartych w uzasadnieniu skarżonej decyzji miałaby stanowić podstawę do przyjęcia braku przedawnienia należności składkowych za okres od kwietnia 2002 r. do stycznia 2004 r. to nie można przyjąć, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego - zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

W załączonym postanowieniu organu egzekucyjnego z [...] r. widnieją jedynie nr tytułów wykonawczych i kwota należności głównej, natomiast nie wynika z niego za jaki okres są dochodzone składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dokument ten jest niewystarczający, aby dokonać identyfikacji składek objętych niniejszym postępowanie (za ww. okres), jak również nie wynika z niego, czy skarżąca została o nim zawiadomiona. Nie wyjaśnia również tej kwestii pismo pełnomocnika organu z 13 listopada 2019 r. Przypomnieć zatem należy, że wykazanie, że należności z tytułu składek są nadal wymagalne i mogą być objęte postępowaniem o ich umorzenie ‒ w trybie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. ‒ stanowi powinność wierzyciela, który powinien był zadbać o zgromadzenie stosownych dowodów już po wydaniu przez Sąd wyroku w sprawie I SA/Gl 856/18, skoro nie wnosił skargi kasacyjnej.

Stanowi to naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z ostatnio powołanych regulacji, z jednej strony wynika obowiązek organu uwzględnienia wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, a zatem niemożność pominięcia jakiegokolwiek, który może mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2011, s. 230), ale również z drugiej strony niedopuszczalność oparcia się na dowodzie, który nie został przeprowadzony zgodnie ze stosownymi regulacjami procesowymi. Sąd orzekający podziela stanowisko E. Iserzona, który w odniesieniu do art. 80 K.p.a. wskazał, że "wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale niemających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, podał, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania). Analogiczne stanowisko zajmuje A. Wróbel (M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu decyzji, która kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyroki: WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2007 r., VII SA/Wa 1034/07, Lex nr 364725; NSA z 29 listopada 2004 r., OSK 813/04, Lex nr 164713; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 2 lipca 2009 r., II SA/Go 367/09, Lex nr 553056; WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2008 r., III SA/Po 685/07, Lex nr 510377; WSA w Gliwicach z 8 stycznia 20105 r., I SA/Gl 230/14, Lex nr 1643317).

Ewentualne przedawnienie należności składkowych choćby za jeden miesiąc, powodowałoby, że orzekanie organu w przedmiocie wniosku skarżącej, byłoby w tej ‒ przedawnionej ‒ części bezprzedmiotowe. Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek jest ustalenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających stronę, gdyż nie może toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby również te, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 K.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to ZUS powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie w pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.). W każdym przypadku wniosku o umorzenie zaległych składek niezbędne jest ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Tylko prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika. Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że można umorzyć tylko należności istniejące, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już czego umarzać (por. wyroki NSA: z 27 sierpnia 2009 r., II GSK 15/09, Lex nr 552752; z 14 grudnia 2010 r., II GSK 1073/09 i z 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13).

W toku ponownego rozpoznania sprawy ZUS powinien mieć na uwadze powyższe stanowisko Sądu dotyczące wymogów podstawy dowodowej rozstrzygnięcia, które należy poprzedzić podjęciem wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia podstawy faktycznej decyzji, w tym zgromadzić w aktach tej sprawy wszystkie dokumenty, z których ta podstawa wynika.

Sąd nie rozważał natomiast zasadności podnoszonych w skardze zarzutów, w zakresie zbadania przesłanek z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s., ponieważ odniesienie się do kwestii, których one dotyczą zaktualizuje się dopiero po prawidłowym zgromadzeniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego, dotyczącego przedawnienia należności składkowych. W każdym przypadku wniosku o umorzenie zaległych składek niezbędne jest ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika. To zaś jest możliwe dopiero po ustaleniu czy, a jeśli tak - to w jakiej części, należności te uległy przedawnieniu.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a.