Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 680/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2023-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 133, 145 par 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 32-33 , art 64 par 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2023 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., znak [...], działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując się na art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a, art. 12, art. 23 ust. 1, 7, art. 24 ust. 1, art. 29 ust. 3ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 877 ze zm., dalej jako u.p.o.u.a.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - określanej dalej jako k.p.a.), orzekł o uznaniu wypłaconego B.K. świadczenia za okres [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. w wysokości 1.000 zł oraz za okres od [...] sierpnia 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. w wysokości 1.000 zł za nienależnie pobrane świadczenie w funduszu alimentacyjnego (pkt 1 i 2) i zobowiązał stronę do zwrotu łącznej kwoty 2.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu (art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a.), natomiast odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art. 23 ust. 7 u.p.o.u.a.).Następnie wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2017 r., znak [...] r. zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym D. i N.K. w kwocie po 500,00 zł miesięcznie - łącznie 1.000,00 zł miesięcznie na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Prawo do tego świadczenia zostało ustalone m.in. na podstawie zaświadczenia komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne potwierdzającego fakt bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego świadczeń alimentacyjnych należnych wyżej wymienionym od zobowiązanego do alimentacji. W oparciu o wyżej wskazaną decyzję wypłacono świadczenie za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. Jednocześnie organ wyjaśnił, że na osobie uprawnionej lub jej przedstawicielu ustawowym, którzy złożyli wniosek o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ciąży zgodnie z art. 19 ust. 1 u.p.o.u.a. obowiązek do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utracie dochodu albo innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń

z funduszu alimentacyjnego. O powyższym obowiązku strona została poinformowana przyskładaniu wniosku o świadczenia z funduszu alimentacyjnego; stosowne pouczenie zawierała również decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

Pismem z dnia [...] maja 2020 r. Wojewoda poinformował organ I instancji, że B.K. odlutego 2018 do grudnia 2018 pobierała świadczenia rodzinne z Niemiec. Jednocześnie zwrócił się z zapytaniem, czy strona pobiera świadczenia w GOPS. W związku z tymorgan I instancji wezwał B.K. do udzielenia stosownych wyjaśnień. W odpowiedzi podała, że jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Ponadto w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r., będącego odpowiedzią na wezwanie organu o dostarczenie dokumentacji dotyczącej zatrudnienia za granicą oraz przedstawienia dokumentacji dotyczącej dochodu uzyskanego za granicą, B.K. podała, że w okresie od [...] lutego 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. oraz w okresie od [...] czerwca 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. była zatrudniona za granicą. Uzyskany dochód za miesiąc marzec 2018 r. wyniósł 1.100 Euro, co po dokonaniu przeliczenia na podstawie średniego kursu walut Narodowego Banku Polskiego z ostatniego dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie wyniósł 4. 630,67 zł, natomiast za miesiąc lipiec 2018 r. wyniósł 1.000,00 Euro, co po dokonaniu przeliczenia wyniósł 4.283,60 zł.

Dalej organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a.

w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń

z funduszu alimentacyjnego. W przedmiotowej sprawie dochodem B.K. uzyskanym za granicą jest dochód za marzec 2018 r. oraz lipiec 2018 r. Nie oznaczało to jednak, w ocenie organu I instancji, że był to dochód jednorazowy, gdyż strona była zatrudniona w Niemczech zarówno w okresie od [...] lutego 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. oraz od [...] czerwca 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r., a zatem wynagrodzenie osiągała za cały okres zatrudnienia za granicą.

Biorąc powyższe pod uwagę, organ I instancji ustalił, że dochód osiągnięty

w rodzinie B.K. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. w 2016 r. w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 204,75 zł Biorąc natomiast po uwagę oświadczenie strony z dnia [...] sierpnia 2020 r. dochód uzyskany w myśl art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. za miesiąc marzec 2018 r. wyniósł 4.630,67 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1.543,56 zł (4.630,67 zł: 3 osoby w rodzinie). A zatem po doliczeniu dochodu uzyskanego za miesiąc marzec 2018 r. (w miesiącu kwietniu 2018 r. stosunek pracy nadal trwał) dodochodu osiągniętego w roku bazowym 2016, łączny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w kwietniu 2018 r. wyniósł 1.748,29 zł (1.543,56 zł + 204,75 zł). Zatem łączny miesięczny dochód rodziny w kwietniu 2018 r. przekroczył kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia o kwotę 1.019,29 zł. Zgodnie z art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a.,w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty, tj. w tym przypadku świadczenie nie przysługiwało od kwietnia 2018 r. Zatrudnienie trwało do [...] kwietnia 2018 r., co oznaczało zgodnie z art. 18 ust. 4 u.p.o.u.a., stanowiącym, że w razie utraty dochodu prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, tj. w niniejszej sprawie odmaja 2018 r. świadczenie przysługiwało.

Organ I instancji stwierdził, że B.K. była zatrudniona za granicą również w okresie od [...] czerwca 2018r. do [...] sierpnia 2018 r. W myśl zaś art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. dochodem uzyskanym jest dochód za lipiec 2018 r., który zgodnie z oświadczeniem strony wyniósł 4.283,60 zł, co daje w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.427,87 zł (4.283,60 zł: 3 osoby w rodzinie). Po doliczeniu dochodu uzyskanego za lipiec 2018 r. (w sierpniu 2018 r. stosunek pracy nadał trwał) do dochodu osiągniętego w 2016 r, dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w miesiącu sierpniu 2018 r. wyniósł 1.632,60 zł. A zatem łączny miesięczny dochód rodziny w sierpniu 2018 r. w rodzinie B.K. przekroczył kwotę kryterium uprawniającego do świadczenia o kwotę 907,60 zł (1.632,60 zł - 725,00 zł), co zgodnie z art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a. , stanowiącym, że świadczenie nie przysługiwało od miesiąca sierpnia 2018 r.Zatrudnienie trwało do [...] sierpnia2018 r., co oznaczało zgodnie z art. 18 ust. 4 u.p.o.u.a., że od września 2018 r. świadczenie przysługiwało.

W przedmiotowej sprawie- zdaniem organu I instancji – B.K., pomimo poinformowania o obowiązku zgłaszania do organu wypłacającego świadczenie każdej zmiany mającej wpływ na zmianę bądź uchylenie decyzji, nie zgłosiła faktu, iż podjęła zatrudnienie za granicą, co spowodowało, że po doliczeniu dochodu uzyskanego, kryterium dochodowe zostało przekroczone i za poszczególne miesiące świadczenie nie przysługiwało.

W tym stanie rzeczy świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 2.000,00 zł pobrane przez B.K. za okres od [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. i za okres od [...] sierpnia 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. jest

- w ocenie organu I instancji- świadczeniem nienależnie pobranym zgodnie z art. 2 pkt 7 lit a u.p.o.u.a. Stosownie zaś do treści art. 23 ust. 7 u.p.o.u.a. odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Odsetki ustawowe będą naliczane zatem będą od [...] maja 2018 r. oraz od [...] września 2018 r. do dnia spłaty żądanej kwoty.

Jednocześnie organ I instancji wyjaśnił, że stwierdził nienależnie pobrane świadczenie bez uprzedniego uchylenia decyzji przyznającej świadczenie ze względu na upływ okresu na jaki świadczenie zostało przyznane. W sytuacji bowiem, gdy upłynął okres, na jaki zostało przyznane świadczenie, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a. decyzji przyznającej świadczenie za ten okres. Oznacza to, że po upływie okresu świadczeniowego i powzięciu informacji o nienależnie pobranych świadczeniach organ nie ma obowiązku uchylenia "zrealizowanej" decyzji przyznającej prawo do świadczeń, tylko wydaje decyzje o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższej decyzji B.K., reprezentowana przez pełnomocnika adw. R.A. wniosła odwołanie, zarzucając w nim naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez zaniechanie ustalenia, czy kwota wskazana w oświadczeniu złożonym w dniu 21 sierpnia 2020 r. spełnia ustawowe kryteria "dochodu", o których mowa w powołanych wyżej przepisach, a także przez wydanie decyzji pomimo nieuzyskania dowodów potwierdzających dochód faktyczny uzyskany przez stronę. Podnosząc powyższy zarzut strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu złożonego odwołania B.K. wskazała, że organ

I instancji ustalił, że miesięczny dochód na osobę w jej rodzinie w marcu 2018 r. wyniósł 1.748,29 zł, a w sierpniu 2018 r. 1.632,60 zł. Zdaniem strony kluczowe dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma ocena, czy kwota wskazana przez nią w oświadczeniu złożonym w dniu 21 sierpnia 2020 r. jest dochodem

w rozumieniu przepisu art. 3 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z powołanego wyżej przepisu wynika w szczególności (art. 3 pkt. 1 lit. a), że dochodem są przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, ze zm.) pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zdaniem odwołującej powyższe okoliczności winny zostać przez organ I instancji zweryfikowane dokumentami źródłowymi, nie można bowiem wykluczyć, że składki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne lub inne kwoty podlegające odliczeniu od przychodu wpłynęłyby na wysokość ustalonego dochodu rodziny.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 7 lit. a, art. 18 ust. 5, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy wyjaśnił, że zaskarżona decyzja została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy, po uchyleniu przez Kolegium, decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...], decyzji organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2021 r., którą orzeczono o ustaleniu nienależnie pobranego przez B.K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. oraz od [...] sierpnia 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. Uchylając powyższądecyzję Kolegium wskazało m.in., że w aktach przedmiotowej sprawy brak było dokumentów (tj. umowy o pracę itd.) przetłumaczonych z języka niemieckiego na język polski przez tłumacza przysięgłego, potwierdzających fakt zatrudnienia skarżącej w Niemczech w okresie od dnia [...] lutego 2018 r. do dnia [...] kwietnia 2018 r. oraz osiągniętego w tym okresie dochodu. Organ jako dowód przedstawił jedynie oświadczenie skarżącej z dnia [...] sierpnia 2020 r., a skarżąca w złożonym odwołaniu podniosła, że organ nie wyjaśnił czy osiągnięty przez nią dochód w miesiącach marcu 2018 r. i sierpniu 2018 r. jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dalej Kolegium podało, że zgodnie z art. 15 ust. 4a u.p.o.u.a., w przypadku utraty dochodu lub uzyskania dochodu, do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające ich utratę lub uzyskanie oraz ich wysokość. Zgodnie natomiast z § 6 pkt 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach

i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1467), w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy dołączyć dokument, w tym oświadczenie, określający datę uzyskania dochodu oraz wysokość

i rodzaj dochodu uzyskanego przez członka rodziny za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu - w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Zgodnie z art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie uznał, że dochodem uzyskanym za granicą jest dochód za marzec 2018 ri lipiec 2018 r. Dochodu tego nie można uznać za jednorazowy, gdyż skarżąca była zatrudniona w Niemczech zarówno

w okresie od [...] lutego 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. oraz od [...] czerwca 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r., a zatem wynagrodzenie osiągała za cały okres zatrudnienia za granicą, czego nie kwestionuje ona w złożonym odwołaniu.

Odnosząc się do twierdzenia odwołującej, że kluczową kwestią dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy jest ocena, czy kwota wskazana przez nią

w oświadczeniu złożonym w dniu 21 sierpnia 2020 r. jest dochodem w rozumieniu przepisu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium wyjaśniło, że pismem z dnia [...] lipca 2021 r. przekazanym skarżącej za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, wezwano B.K. do dostarczenia wszelkich umów o pracę potwierdzających zatrudnienie za granicą (przetłumaczonych na język polski) oraz określenia, czy kwota dochodu wskazana w złożonym przez skarżącą oświadczeniu jest dochodem pomniejszonym o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy, składki na ubezpieczenia społeczne oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne. Mimo przedłużenia terminu do złożenia żądanej dokumentacji, we wskazanym przez pełnomocnika terminie - do 26 sierpnia 2021 r. - żądana dokumentacja nie została złożona. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium

organ I instancji nie zaniechał ustalenia, czy kwota wskazana przez skarżącą

w złożonym oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2020 r. spełnia ustawowe kryteria. Organ podjął zatem niezbędne działania mające na celu wyjaśnienie powyższych okoliczności, jednak skarżąca nie przedstawiła wskazanych przez organ dokumentów i nie wyjaśniła jakie składniki wynagrodzenia składają się na podaną przez nią kwotę dochodu netto. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie uznał, że dokumentem potwierdzającym uzyskanie dochodu jestoświadczenie z dnia

[...] sierpnia 2020 r.złożone pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych zeznań. Kolegium podkreśliło, że w powyższymoświadczeniu strona wskazała,

iż podany przez nią dochód jest dochodem netto, a w trakcie prowadzonego postępowania, pomimo kierowanego do niej wezwania, nie wyjaśniła, że dochód ten nie został pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Także w złożonym odwołaniu nie wyjaśniła, aby wskazany przez nią dochód był dochodem, który zawierał także koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło za organem I instancji, że dochód osiągnięty w rodzinie B.K. w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy tj. w2016r.w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 204,73 zł. Biorąc natomiast po uwagę oświadczenie B.K. z dnia [...] sierpnia 2020 r. dochód uzyskany w myśl art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. za marzec 2018 r. wyniósł 4.630,67 zł, co daje w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.543,56 zł (4.630,67 zł: 3 osoby

w rodzinie). A zatem po doliczeniu dochodu uzyskanego za marzec 2018 r. (w kwietniu 2018 r. stosunek pracy nadal trwał) do dochodu osiągniętego w roku bazowym 2016, łączny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w kwietniu 2018 r. wyniósł 1.748,29 zł (1.543,56 zł + 204,73 zł) i przekroczył kwotę kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia o kwotę 1.023,29 zł (tj. 1.748,29 zł - 725,00 zł). Oznacza to, że zgodnie z art. 18 ust. 5 u.p.o.u.a. świadczenie nie przysługiwało od kwietnia 2018 r. Zatrudnienie trwało do [...] kwietnia 2018 r., co oznacza zgodnie z art. 18 ust. 4 u.p.o.u.a, od maja 2018 r. świadczenie przysługiwało. B.K. była zatrudniona za granicą również w okresie od [...] czerwca 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. Dochód za lipiec 2018 r., zgodnie z oświadczeniem B.K. wyniósł 4.283,60 zł, co daje w przeliczeniu na osobę w rodzinie 1.427,87 zł. (4.283,60 zł: 3 osoby w rodzinie). Po doliczeniu dochodu uzyskanego za lipiec 2018 r. (w sierpniu 2018 r. stosunek pracy nadal trwał) do dochodu osiągniętego w roku 2016, dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w sierpniu 2018 r. wyniósł 1.632,60 zł (1.427,87 zł + 204,73 zł). A zatem łączny miesięczny dochód rodziny w sierpniu 2018 r. w rodzinie B.K. przekroczył kwotę kryterium uprawniającego do świadczenia o kwotę 907,60 zł (1.632,60 zł - 725,00 zł), co powoduje, że świadczenie nie przysługiwało od sierpnia 2018 r. Wobec tego, że zatrudnienie trwało do [...] sierpnia 2018 r., od września 2018 r. świadczenie przysługiwało.

Końcowo organ podkreślił, że strona mimo, że w decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne została pouczona o obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w tym również o przypadku wyjazdu osoby uprawnionej za granicę oraz pouczona, że niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń o powyższych zmianach, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w konsekwencji - koniecznością ich zwrotu, nie zgłosiła do organu, iż podjęła zatrudnienie za granicą, a więc winna mieć świadomość, że pobierane przez nią świadczenia za kwiecień i sierpień 2018 r. mogą zostać uznane za świadczenia nienależne zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a.

Od powyższej decyzji B.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gorzowie Wlkp., podnosząc te same zarzuty co w odwołaniu oraz wnosząc

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej pod względem legalności w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnymna podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U.z 2023 r., poz. 259)była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy o uznaniu kwoty wypłaconego skarżącej świadczenia za okres [...] kwietnia 2018 r. do [...] kwietnia 2018 r. w wysokości 1.000 zł oraz za okres od [...] sierpnia 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. w wysokości 1.000 zł za nienależnie pobrane świadczenie w funduszu alimentacyjnego i zobowiązująca do zwrotu powyższych kwot wraz odsetkami.

Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Organ stwierdził bowiem, że skarżąca jako przedstawiciel ustawowy małoletnich wówczas synów D. i N.K. pobrała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwietniu i sierpniu 2018 r., będące nienależnym świadczeniem w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a., a to w związku z uzyskaniem dochodu, który spowodował przekroczenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, wskazanego w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a.

Analiza akt administracyjnych wskazuje, iż postępowanie odwoławcze zostało zainicjowane odwołaniem nie osobiście przez adresatkę decyzji organu I instancji, lecz osobę podającą się za jej pełnomocnika, tj. adw. R.A. Stosownie do art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Od chwili ustanowienia pełnomocnika działa on za stronę z pełnymi konsekwencjami prawnymi, co w szczególności oznacza, że czynności procesowe dokonane przez pełnomocnika odnoszą skutek w sferze prawnej strony, a pominięcie pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w danym postępowaniu administracyjnym.

W myśl natomiast art. 33 k.p.a. pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłoszone do protokołu (§ 2); pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa;adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie (§ 3).K.p.a. nie przewiduje domniemania istnienia pełnomocnictwa. Obowiązek wykazania istnienia pełnomocnictwa w konkretnej sprawie ciąży na stronie lub na samym pełnomocniku. Nie jest to bowiem obowiązek organu prowadzącego postępowanie. Przy czym niedołączenie pełnomocnictwa do pisma sporządzonego w imieniu mocodawcy

(w sytuacji gdy pełnomocnictwo nie było wcześniej złożone do akt postępowania) stanowi brak formalny pisma, który można usunąć zgodnie z regułami określonymi

w art. 64 § 2 k.p.a. (por. K. Wąsowski /w/ A. Wiktorowska, M. Wierzbowski /red./,K.p.a.. Komentarz, Legalis 2021, t. 11 do art. 32). Dotyczy to również pisma jakim jest odwołanie,a to w związku z odesłaniem zawartym w art. 140 k.p.a. (por. wyrok NSA z 19 czerwca 1998 r., I SA/Lu 641/97). Dopuszczenie w postępowaniu administracyjnym do zastępstwa stronypełnomocnika należycie niewylegitymowanego stanowi wadliwość postępowania (por. G. Łaszczyca Grzegorz, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, LEX 2010, t. 5 do art. 33).

W przedstawionych przez organ odwoławczy aktach brak jest pełnomocnictwa udzielonego przez stronę do reprezentowania jej wpostępowaniu administracyjnym przez adw. R.A. Nie wynika również z nich, aby organ podejmował czynności wskazane w art. 64 § 2 k.p.a. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykona obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Zgodnie zaś z ugruntowanym orzecznictwem orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem (por. wyrok NSA z12 września 2019 r., I OSK 2623/17, wyrok NSA z 10 lipca 2014 r., I GSK 463/13). Mając na uwadze stanowisko wyrażone w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 26 lipca 2007 r., II OSK 767/07), czyniąc zadość zasadzie szybkości postępowania, wyrażonej w art. 7 p.p.s.a., Sąd przed wydaniem wyroku umożliwił SKO uzupełnienie akt administracyjnych o dokument potwierdzający udzielenie pełnomocnictwa, kierując w tym zakresie wezwanie do organu, które zostało doręczone w dniu 21 grudnia 2022 r. W odpowiedzi na nie organ odwoławczy nie przekazał żądanego dokumentu, nadesławszy jedynie pismo z dnia [...] grudnia 2022 r., z którego wynika, że przedłożył całość akt administracyjnych (k. 19).

Zwrócić również należy uwagę, że z treści pełnomocnictwa przedłożonego przez adw. R.A. na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie wynika, aby był on upoważniony do reprezentowania strony w postępowaniu administracyjnym. Ograniczone jest ono bowiem do postępowania przed sądem administracyjnym (k. 23). W sytuacji bowiem, gdyby z jego treści wynikało umocowanie także do działania na etapie postępowania administracyjnego, w orzecznictwie dopuszcza się przeprowadzenie z niego dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a.i uznanie, że naruszenie art. 64 § 2 k.p.a. nie miało istotnego charakteru (por. wyrok NSA z 2 września 2008 r., II GSK 318/08).

Mając na względzie pozycję ustroją sądów administracyjnych, których rolą jest kontrola zgodności z prawem działania lub zaniechania organów administracji (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), a nie zastępowania ich w jakimkolwiek zakresie

w podejmowaniu aktów,w szczególności uzupełnianie brakujących ustaleń, należało uznać, iż nie było podstaw do inicjowaniaprzez Sąd w niniejszej sprawie żadnych dalszych czynności nakierowanych na stwierdzenie istnienia umocowania do działania adw. R.A. na etapie postępowania administracyjnego w imieniu strony, poza tymi, które zostały przeprowadzone i omówione powyżej.

Podkreślenia wymaga również, iż kwestia braku wykazania umocowania pełnomocnika do działania dotyczy również etapu postępowania przed organem

I instancji, co ma istotne znaczenie dla sprawy. Podstawową bowiem okolicznościąjaką należało ustalić w kontrolowanym postępowaniu, byłoto czy nastąpiło uzyskanie dochodu przez skarżącą w rozumieniu regulacji zawartych w art. 3 pkt 1 i 2ustawy o świadczeniach rodzinnychw zw. z art. 2 pkt 4 i 5 u.p.o.u.a., co wiąże się z koniecznością analizy dokumentów potwierdzających ich osiągnięcie. W związku z tym w toku postępowania administracyjnego zostało wystosowane wezwanie do ich przedłożenia, jednakże zostało ono skierowane do wspomnianego pełnomocnika, którego dokument wykazujący umocowanie na etapie postępowania przed organem I Instancji również nie znajduje się w aktach sprawy. Tym samym organ odwoławczy przedwcześnie uznał, iż rzeczywiście zostały dochowane gwarancje procesowe w tym zakresie. Zgodnie bowiem z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.).

Przy czym odnosząc się do zarzutów skargi należy podkreślić, że co prawda

w procedurze administracyjnej regułą jest, że to na organie spoczywa ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, jednakże również na stronie ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, a dowody te podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobody oceny dowodów określoną w wskazanym już art. 80 k.p.a. ( por. wyrok NSA z 5 lipca 2019 r., II OSK 2192/17). Zwłaszcza dotyczy sytuacji, gdy wiedzęo dowodach posiada jedynie strona lub jest ona ich dysponentem, jak to miało miejsce

w niniejszej sprawie. Ponadto z art. 19 ust. 1 u.p.o.u.a. wynika, iż w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek

o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Stąd też strona skarżąca nie może przyjmować w tym zakresie pasywnej postawy i musi się liczyć, iż jeśli nie dostarczy żądanych dokumentów, organ będzie uprawniony do poczynienia ustaleń na jej oświadczeniu z [...] sierpnia 2020 r.

Mając na uwadze powyższe naruszenia art. 64 § 2 k.p.a., art. 33 § 3 k.p.a., art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., które mogły mieć wpływ na wynik postępowania,Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę organ przed przystąpieniem do merytorycznej oceny sprawy w pierwszej kolejności wyjaśni kwestię istnienia umocowania pełnomocnika do działania w imieniu strony, uwzględniając ocenę prawną

i wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Przedwczesne byłoby natomiast wypowiadanie się przez Sąd co do trafności zaskarżonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia prawa materialnego. Ocena bowiem prawidłowości wykładni i zastosowania norm prawa materialnego może być oparta jedynie na prawidłowo pod względem proceduralnym zbudowanej podstawie faktycznej rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 21 października 2015 r.,I OSK 124/14)

i po uprzednim stwierdzeniu, że postępowanie odwoławcze zostało zainicjowanego przez osobę do tego uprawnioną.