Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 16/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-03-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara - Dubiel Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. C. i W. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia 5 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1/ uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia 5 listopada 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji; 21 zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 8 sierpnia 2018 r. nr [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku J. C. i W. C. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] położonej w obr. [...] jedn. ewid. L. w granicach wywłaszczonych parcel l. kat. [...] i l. kat. [...] była gmina kat. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy za wystarczający. Starosta [...] decyzją z dnia 12 listopada 2015r. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. L. w granicach parceli l. kat. [...] b. gm. kat. [...] w części niezajętej pod zalew [...] oznaczonej na mapie będącej załącznikiem do decyzji kolorem pomarańczowym na rzecz: J. C. oraz W. C. oraz o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. L. w granicach parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...] w części zajętej pod zalew [...] oznaczonej na mapie będącej załącznikiem do decyzji kolorem zielonym, a także o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. L. w granicach parceli l. kat. [...]. Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji Wojewoda decyzją z dnia 21 września 2016r. orzekł o jej uchyleniu w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że: "kwestią wymagającą zatem wyjaśnienia będzie w pierwszej kolejności prawidłowe ustalenie zakresu żądania wnioskodawców, a następnie jednoznaczne i nie budzące żadnych wątpliwości określenie i ustalenie sposobu wykorzystania wnioskowanej do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości w terminach wynikających z art. 137 ugn". W wykonaniu zaleceń Wojewody przytoczonych powyżej, sporządzono opracowanie geodezyjne polegające na nałożeniu aktualnej mapy zasadniczej i ewidencyjnej na mapę katastralną b. gm. kat. [...], z treści którego wynika, że w skład parcel: l. kat. [...] i 1. kat. [...] b. gm. kat. [...] weszła część działki nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. L. .

Materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania wyjaśniającego pozwolił na ustalenie, że decyzją Naczelnika Gminy L. z dnia 25 lipca 1978 r., przejęto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] b. gm. kat. [...], natomiast decyzją Naczelnika Gminy L. z dnia 11 listopada 1980r., znak: [...] wywłaszczono nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] b. gm. kat. [...]. Obie decyzje wydano w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] pół. w obr. [...], jedn. ewid. L. stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Gminy L.. Podstawą wpisu prawa użytkowania wieczystego jest umowa zamiany zawarta w dniu [...] czerwca 1998r. Rep. A nr [...] pomiędzy Gminą L. a [...] Zakładami Eksploatacji [...] w K., które nabyły z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego m.in. nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, co zostało stwierdzone decyzją Wojewody z dnia 27 maja 1998 r. W dalszej części decyzji organ wskazał, że podstawą do rozpatrzenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W myśl art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stalą się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.Zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna,

nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W przedmiotowej w sprawie bezspornym jest, iż pierwsze dwie przesłanki zwrotu zostały spełnione, bowiem wnioskodawcy są spadkobiercami poprzedniej właścicielki, a odjęcie prawa własności nastąpiło poprzez wywłaszczenie w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Jednakże w niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, że nieruchomość będąca przedmiotem tego postępowania jest obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz Gminy L., co ustalono w oparciu o treść księgi wieczystej nr [...] W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy w wypadku, gdy nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi albo jego spadkobiercy. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 sierpnia 2016r., sygn. akt IOSK 2756/14 stwierdzono m.in., że organ administracji rządowej, orzekając o zwrocie nieruchomości powinien zbadać nie tylko przesłanki zwrotu nieruchomości, określone w tym przepisie, ale także aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości powstały po wywłaszczeniu oraz rozważyć, czy nie stanowi on przeszkody do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi (zob. uchwała podjęta w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015r., sygn. I OPS 3/14). Przykładem takiej przeszkody prawnej jest okoliczność władania objętą żądaniem zwrotu nieruchomością przez podmiot inny niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 28 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 138/14, podmiot publicznoprawny nie może zwrócić nieruchomości, która nie jest jego własnością, nawet gdyby zaistniała przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia. Konsekwencją przedstawionej linii orzeczniczej sądów administracyjnych jest pogląd prawny, wedle którego utrata władania przez podmioty publicznoprawne wywłaszczoną nieruchomością po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z naruszeniem prawa osób uprawnionych do jej zwrotu stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu takiej nieruchomości bez konieczności badania jej zbędności na cel wywłaszczenia. Zdaniem organu, należy rozważyć status Gminy L. w niniejszym postępowaniu, tj. ustalić, czy występuje w nim jako podmiot publicznoprawny - sfera imperium, czy też jako "osoba trzecia" - podmiot, uczestnik obrotu gospodarczego, sfera dominium. Organ uznał, że Gmina L., zawierając umowę zamiany z dnia [...] czerwca 1998 r. Rep. A nr [...], działała jako równoprawny uczestnik obrotu gospodarczego. Nabycie prawa użytkowania wieczystego przez gminę było bowiem rezultatem obrotu cywilnoprawnego i w takiej sytuacji Gmina L. jako osoba trzecia podlega ochronie. Uwzględniając zatem powyższe oraz okoliczność, że nieruchomość obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej (w niniejszej sprawie taki status ma Gmina L.) nie może być przedmiotem zwrotu, choćby prawo to zostało ujawnione po dniu 1 stycznia 1998 r., organ odstąpił od badania przesłanek zbędności nieruchomości wywłaszczonej w rozumieniu przepisu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] poł. w obr. [...], jedn. ewid. L. w granicach wywłaszczonych parcel: l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. [...] na rzecz wnioskodawców.

Od tej decyzji odwołanie wniósł J. C. i W. C. zarzucając naruszenie art. 229 oraz art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego wadliwe zastosowanie w sytuacji, w której przed 1.01.1998 r. nieruchomość stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania nie została sprzedana, ani nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Wojewoda decyzją z dnia 5 listopada 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że uwzględniając aktualnie uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2015 r., I OPS 3/14, należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z księgą wieczystą nr [...] przedmiotowa, nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym Gminy L., która nabyła to prawo umową zamiany zawartą w formie aktu notarialnego) z [...] czerwca 1998 r. Rep. Nr [...], od [...] Zakładów Eksploatacji [...] w K.. Jak wskazuje się w orzecznictwie, skutkiem powołanej uchwały jest to, że zwrot nieruchomości, na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jest możliwy jedynie w przypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz - po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Skarb Państwa lub gmina nie może bowiem odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Utrata władania przez podmioty publicznoprawne wywłaszczoną nieruchomością po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami z naruszeniem prawa osób uprawnionych do jej zwrotu stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie zwrotu takiej nieruchomości bez konieczności badania jej zbędności na cel wywłaszczenia (tak np. w wyrokach WSA w Krakowie z 8 października 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 103/15 oraz NSA w Warszawie z 7 lutego 2017 r. sygn. akt IOSK 3497/15). Organ wyjaśnił, że gmina, jako jednostka samorządu terytorialnego, ma z mocy art. 164 ust. 1 i art. 165 ust. 1 Konstytucji RP osobowość prawną, przysługuje jej prawo własności i inne prawa majątkowe. O osobowości prawnej gminy stanowi również art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym. Działając w sferze dominium gmina jest równoprawnym uczestnikiem obrotu gospodarczego i rozróżnienia wymaga funkcjonowanie jednostki samorządu terytorialnego w ramach imperium i dominium. Jednostka samorządu terytorialnego wykonując swoje uprawnienia w ramach dominium, jako podmiot prawa cywilnego, może być uznana za osobę trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n., gdyż nabycie prawa użytkowania wieczystego przez gminę jest rezultatem obrotu cywilnoprawnego i w tej sytuacji gmina jako osoba trzecia podlega ochronie, niezależnie od tego czy cel wywłaszczenia został zrealizowany czy też nie. Powyższe oznacza, iż brak w chwili obecnej podstaw do tego, by można było w sposób pozytywny ustosunkować się do wniosku stron o zwrot nieruchomości w stosunku do przypadających wnioskodawcom udziałów. Zauważyć bowiem należy, iż dopóki nie dojdzie do usunięcia przeszkody w postaci istnienia na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, to zwrot tej nieruchomości nie będzie możliwy.

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. C. i W. C. zarzucając naruszenie:

1/ art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego wadliwe zastosowanie w sytuacji w której przed 1 stycznia 1998 r. nieruchomość stanowiąca przedmiot postepowania nie została sprzedana, ani nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to nie zostało ujawnione w księdze wieczystej, co skutkuje tym, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.;

2/ art. 229 u.g.n. poprzez wadliwą wykładnię przesłanki "osoba trzecia" o jakiej mowa w tej normie prawnej, a w konsekwencji wadliwe zakwalifikowanie jako osoby trzeciej Gminy L.;

3/ art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy, a mianowicie czy prawo użytkowania wieczystego, które [...] Zakłady Eksploatacji [...] nabyły z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. zostało kiedykolwiek wpisane do księgi wieczystej, a tym samym czy zostało ważnie i skutecznie ustanowione;

4/ art. 12 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 8 § 1 K.p.a. poprzez prowadzenie postepowania w sposób sprzeczny z zasadą szybkości i prostoty postepowania, a także zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, bowiem organ mając dostęp do księgi wieczystej nr [...] od samego początku postępowania potrzebuje siedmiu lat, aby na podstawie okoliczności tam ujawnionych wydać decyzję o odmowie zwrotu nieruchomości;

5/ art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.

W konkluzji wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. stanowi, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. na treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w mniejszym postępowaniu podlega ocena legalności decyzji odmawiającej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organy obu instancji uznały, że nie zachodzą przesłanki do zwrotu tej nieruchomości, która stanowi własność Skarbu Państwa i jest w użytkowaniu wieczystym Gminy L., ponieważ gmina prawo użytkowania wieczystego nabyła drogą zamiany. Podmiot ten (Gmina L. ) jest więc w rozumieniu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.(dalej; u.g.n.) osobą trzecią, co wyłącza możliwość zwrotu użytkowanej przez nią nieruchomości. W ocenie sądu stanowisko to jest wadliwe.

Zgodnie z art. 136 ust 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Z kolei art. 229 u.g.n. stanowi, iż roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak zasadnie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 czerwca 2016 r. I OSK 2500/14, "przepis art. 229 u.g.n. określa jednoznacznie i kategorycznie przesłankę negatywną zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. W przypadku stwierdzenia takiej przesłanki organy administracji publicznej zobowiązane są do odmowy zwrotu nieruchomości. W orzecznictwie NSA jednolicie przyjmowany jest obecnie pogląd, że art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. Art. 229 u.g.n. należy rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi zatem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Uprawnienie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet".

Orzecznictwo wypracowało także stanowisko, że osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. może być jednostka samorządu terytorialnego oraz Skarb Państwa, jeżeli własność lub użytkowanie wieczyste podmioty te nabyły nie w drodze wywłaszczenia, ale na podstawie czynności cywilnoprawnej. Dla przykładu powołać się można na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2013 r. I OSK 1556/11 w którym orzeczono, iż nabycie przez gminę w drodze umowy sprzedaży prawa własności nieruchomości (prawa użytkowania wieczystego) i wpisanie tego prawa do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie u.g.n. powoduje spełnienie przesłanek przewidzianych w art. 229 u.g.n. (podobnie w powołanym w decyzji organu II instancji wyroku NSA z dnia 29 kwietnia 2010 r. I OSK 914/09 oraz uchwale składu % sędziów NSA z 25 października 1999 r. OPS 26/99).

Dokonując konkluzji wyżej zaprezentowanych poglądów, stwierdzić należy, iż orzecznictwo jako negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, której istnienie zwalnia organ od badania kwestii zbędności nieruchomości a cel wywłaszczenia, uważa sytuację zbycia nieruchomości lub ustanowienia na niej użytkowania wieczystego (w tym ostatnim przypadku także ujawnienie prawa w księdze wieczystej) na rzecz osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. przed 1 stycznia 1998 r. – przy czym sytuację tą opisuje wprost przepis art. 229 ustawy. Niejednolicie, ale w orzecznictwie występuje także trend, upatrujący negatywnej przesłanki zwrotowej także w sytuacji, kiedy organ nie dysponuje nieruchomością będącą przedmiotem żądania zwrotu a której zbycie nastąpiło po 1 stycznia 1998 r. i z naruszeniem zasad, o których mowa w art. 136 ust 2 ustawy. Podkreślić przy tym należy, iż fakt zbycia danej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 ustawy upatruje się, jako okoliczność która nie wyłącza możliwość potencjalnego badanie przesłanki zwrotu nieruchomości, a jedynie stanowi podstawę odmowy jej zwrotu (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego 7 sędziów NSA z dnia 13 kwietnia 2015 r. I OPS 3/14, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2018 r. II SA/Kr 661/18). W powołanej wyżej uchwale z dnia 13 kwietnia 2015 r. I OPS 3/14 NSA wskazał, że jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy. Jak mowa wyżej i na co powołuje się organ orzecznictwo wypracowało formułę, że osobą trzecią w rozumieniu art. 229 ustawy może być Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego jeżeli prawo własności lub użytkowanie wieczyste podmioty te nabyły w drodze czynności prawnej przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Innymi słowy, jeżeli nieruchomość wywłaszczona była następnie przedmiotem obrotu a jednostka samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa wtórnie nabył tą nieruchomość przed dniem 1 stycznia 1998 r., Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego są osobą trzecią, która prawo do nieruchomości w rozumieniu tego przepisu nabyła, co wyłącza możliwość zwrotu nieruchomości byłemu właścicielowi.

Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie zaistniała. Jak podaje organ, Gmina L. użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomość nabyła w drodze zamiany [...] czerwca 1998 r. a więc po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Takiego stanu faktycznego nie obejmuje hipoteza art. 229 u.g.n. W przepisie tym wyraźnie został określony termin, po upływie którego przejęcie na własność lub ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej jest spod tej reguły wyjęte. Terminem tym jest 1 stycznia 1998 r. Skoro nabycie użytkowania wieczystego nieruchomości przez Gminę L. nastąpiło [...] czerwca 1998 r (w przypadku użytkowania wieczystego konieczną przesłanką jest także ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej) to nie następuje wyłączenie roszczenia o zwrot, nie aktualizuje się bowiem negatywna przesłanka zwrotu tej nieruchomości określona przepisem art. 229 u.g.n. Nie zachodzi także sytuacja, że Skarb Państwa czy jednostka samorządu terytorialnego nie dysponuje własnością czy użytkowaniem wieczystym tej nieruchomości, co z przyczyn czysto faktycznych wykluczać by mogło jej zwrot. Właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa a użytkownikiem wieczystym Gmina L.. Nie zachodzą zatem przesłanki braku tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego – niewykonalność zwrotu.

W ocenie sądu badając tylko te okoliczności, uznać by należało, że żadne negatywne przesłanki do zwrotu nieruchomości nie zachodzą i organ powinien zbadać czy wystąpiła (nie wystąpiła) zbędność nieruchomości na cele wywłaszczeniowe. Jednakże zwrócić należy uwagę na jeden jeszcze aspekt sprawy. Mianowicie Gmina L. użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości nabyła od [...] Zakładów Eksploatacji [...] w K.. Kluczowym jest ustalenie, kiedy użytkowanie to zostało ustanowione. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko jakie zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z dnia 12 października 2018 r. II SA/Łd 445/18 wskazując, iż "z racji na intertemporalny charakter przepisu art. 229 u.g.n., odnosi się on do stanów, jakie istniały w dniu 1 stycznia 1998 r. To z kolei prowadzi do wniosku, że na podstawie tego przepisu, w sytuacji zaistnienia okoliczności zawartych w jego hipotezie, nie można uznać, że w tym dniu istniało po stronie byłych właścicieli roszczenie o zwrot nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego w warunkach wywłaszczenia. W związku z tym, również z tego powodu, dla ustalenia ziszczenia się przesłanek, o których mowa w art. 229 u.g.n. nie mają znaczenia późniejsze zmiany w stanie prawnym nieruchomości albo jej części, bowiem skoro roszczenie to na dzień wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie istniało to nie mogło "odżyć" w późniejszym okresie. W razie nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa w warunkach wywłaszczenia, która została następnie przed dniem 1 stycznia 1998 r. wpisana w księdze wieczystej jako objęta prawem wieczystego użytkowania na rzecz tzw. osoby trzeciej, późniejsze nabycie tego prawa od osoby trzeciej przez jednostkę samorządu terytorialnego, nie niweczy skutku w postaci nieprzysługiwania prawa do zwrotu tej nieruchomości na podstawie art. 229 u.g.n.".

Organ winien zatem ustalić czy przed dniem 1 stycznia 1998 r. [...] Zakłady Eksploatacji [...] w K. nabyły użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, ewentualnie przed tą datą złożono wniosek o wpis - wsteczna moc wniosku o wpis (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2002 r. III CZP 29/02). Pozytywne ustalenie tej okoliczności stanowić będzie negatywną przesłankę do zwrotu nieruchomości. W razie ustaleń przeciwnych tj. że nie miał miejsca fakt nabycia użytkowania wieczystego, przedmiotowej nieruchomości przez [...] Zakłady Eksploatacji [...] w K. przed dniem 1 stycznia 1998 r. oraz, że prawo to ujawniono w księdze wieczystej, ewentualnie przed tą datą złożono wniosek o wpis prawa, brak podstaw do przyjęcia, że zachodzi negatywna przesłanka do zwrotu tej nieruchomości.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a K.p.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.