Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 54/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Iwona Kosińska, asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej jako "Skarżąca"), od decyzji Burmistrza [...] (dalej jako "Burmistrz/organ I instancji") z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], przyznającej Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od [...] sierpnia 2021 r., na czas nieokreślony – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], Burmistrz przyznał Skarżącej na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości [...] złotych miesięcznie w związku z opieką nad matką – J. R.

Pismem z [...] kwietnia 2021 r., Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem, bądź rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowaną sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – J. R., która na mocy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] października 2014 r. wydanego na stałe, wymaga stałej lub długotrwałej opieki, albo pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z [...] maja 2021 r., nr [...], Burmistrz odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia, wskazując na brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust.1 lit. b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), w postaci powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia, a w przypadku powstania jej w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] Kolegium uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Burmistrzowi, stwierdzając dokonanie przez organ I instancji błędnej interpretacji przepisów u.ś.r., w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, oraz wskazując, że na potrzebę uzyskania przez organ I instancji jednoznacznej zgody Skarżącej na rezygnację z pobieranego zasiłku, co umożliwi następnie przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Oświadczeniem z [...] sierpnia 2021 r. Skarżąca poinformowała Burmistrza o rezygnacji z przyznanego decyzją z [...] września 2020 r. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (wpływ do organu I instancji – [...] sierpnia 2021 r.) od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], Burmistrz uchylił własną decyzję z [...] września 2020 r., nr [...], przyznającą Skarżącej na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką – J. R. Burmistrz wskazał w uzasadnieniu decyzji, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje Skarżącej od [...] sierpnia 2021 r. Skarżąca nie zakwestionowała ww. decyzji Burmistrza z [...] sierpnia 2021 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2021 r. nr [...], Burmistrz przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowaną sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – J. R., w wysokości [...] zł miesięcznie, od [...] sierpnia 2021 r., na czas nieokreślony.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca podnosząc, że w zaskarżonej decyzji organu I instancji odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] lipca 2021 r. z powodu takiego, że w tym okresie Skarżąca miała ustalone prawo do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z [...] listopada 2021 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił, że Burmistrz zasadnie przyznał Skarżącej prawo do wnioskowanego świadczenia bezterminowo, począwszy od [...] sierpnia 2021 r., ponieważ dotychczas pobierane przez Skarżącą świadczenie (specjalny zasiłek opiekuńczy) zostało uchylone dopiero z dniem [...] sierpnia 2021 r. Dlatego też Kolegium uznało, że w okresie od [...] kwietnia 2021 r. do [...] lipca 2021 r. Skarżąca miała już przyznane świadczenie (specjalny zasiłek opiekuńczy), którego pobieranie wykluczało prawną możliwość przyznania kolejnego (świadczenia pielęgnacyjnego) w tym samym okresie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Kolegium w całości wniosła Skarżącą, zarzucając jej naruszenie następujących przepisów prawa, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając na uwadze powyższy zarzut, którego rozwinięcie znalazło się w uzasadnieniu skargi, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] maja 2021 r. odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od [...] kwietnia 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia za okres od [...] kwietnia 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium przychyliło się do wniosku Skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Zgodnie natomiast z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Podstawę materialną obu kwestionowanych decyzji organów stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest zaś decyzja Kolegium z [...] listopada 2021 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], przyznającą Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od [...] sierpnia 2021 r., na czas nieokreślony, w związku z opieką nad matką – J. R.

Na wstępnie Sąd wyjaśnia, że zarówno zaskarżona decyzja Kolegium, jak i decyzja organu I instancji z [...] sierpnia 2021 r. nie rozstrzygają w żaden sposób w przedmiocie zasadności przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] lipca 2021 r. Zakresem rozstrzygnięcia organów zostało bowiem objęte jedynie uprawnienie Skarżącej do wnioskowanego świadczenia od [...] sierpnia 2021 r. Nawet gdyby zatem Sąd uznał skargę za zasadną, to uchylenie decyzji Kolegium w te części, zgodnie z wnioskiem skargi, nie byłoby prawnie możliwe. Zasadniczo istnieje możliwość zaskarżenia decyzji w części, ale musi to być taka część jej osnowy, która została w decyzji sformułowana i ma charakter na tyle odrębny i samodzielny, że może być objęta zakresem zaskarżenia w skardze, a taka sytuacja nie występuje w niniejszej sprawie.

W sprawie nie jest kwestionowane, że z wnioskiem (datowanym na [...] kwietnia 2021 r.) o przyznanie ww. świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca wystąpiła w chwili, gdy w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja Burmistrza z [...] września 2020 r., nr [...], przyznająca Skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. Skarżąca zrezygnowała z przedmiotowego zasiłku dopiero po złożeniu oświadczenia z [...] sierpnia 2021 r., co organ I Instancji natychmiast uwzględnił – wydał bowiem [...] sierpnia 2021 r. decyzję nr [...], mocą której uchylił własną decyzję z [...] września 2020 r., nr [...]. Skarżąca nie zaskarżyła powyższego rozstrzygnięcia Burmistrza, przez co stało się ono ostateczne i prawomocne.

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Co równie istotne w niniejszej sprawie, a czego zdaje się nie dostrzegać Skarżąca, to to, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r.).

Nie można zatem przyznać świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy w obrocie prawnym istnieje ważne uprawienie (decyzja administracyjna) strony do pobierania innego świadczenia rodzinnego związanego z opieką nad osobą niepełnosprawną (w tym przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego). Z powyższych przepisów u.ś.r. wynika również, że nie ma znaczenia dla ustalenia początkowej daty ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego sama data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uszło uwadze Skarżącej, że ustanowiona w art. 24 ust. 2 u.ś.r. zasada, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, wiąże początkowy termin uzyskania prawa nie z momentem złożenia samego wniosku, ale ze złożeniem wniosku wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. By bowiem świadczenie mogło być przyznane muszą być złożone w sprawie także inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia rodzinnego będącego przedmiotem wniosku, o których mowa w art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f) u.ś.r. Takim dokumentem umożliwiającym wykazanie przez stronę braku negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z innym świadczeniem opiekuńczym - specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, jest właśnie wiążąca organ i wykonalna decyzja uchylająca decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 110 § 1 i art. 130 § 4 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r.). Uwzględniając powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było zatem ostateczne uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Na taki sposób interpretacji ww. przepisów wskazuje również orzecznictwo sądów administracyjnych, gdzie podkreślono, że samo złożenie oświadczenia o rezygnacji ze świadczenia mniej korzystnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie i o przyznanie świadczenia korzystnego nie jest wystarczające do przyznania świadczenia korzystnego, gdy właściwe przepisy prawa materialnego nie przewidują wydania decyzji z zastrzeżeniem określonego warunku. W takim przypadku konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze wstrzymane albo uchylone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 210/21).

W realiach niniejszej sprawy, taką decyzją (decyzja z [...] sierpnia 2021 r., nr [...]) Skarżąca mogła się wylegitymować dopiero od dnia [...] sierpnia 2021 r., kiedy to doręczone zostało jej rozstrzygnięcie Burmistrza w przedmiocie uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką – J. R. Skoro zatem w decyzji z [...] sierpnia 2021 r. organ I instancji wskazał datę od kiedy uchylenie specjalnego zasiłku opiekuńczego następuje, to należało przyjąć, że skutek kasacyjny tejże decyzji następuje właśnie z tym momentem ([...] sierpnia 2021 r.). Wobec tego, że decyzja z [...] sierpnia 2021 r. stała się wykonalna w sierpniu 2021 r., co oznacza prawidłowo wypełniony dokument w rozumieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r., to najwcześniej od [...] sierpnia 2021 r. możliwe było przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a nie jak domaga się tego Skarżąca, od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (kwiecień 2021 r.).

Zasadnie zatem organ I instancji uznał, że w takiej sytuacji jak w niniejszej sprawie, możliwe jest przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] sierpnia 2021 r., tj. za okres, w którym Skarżąca nie posiadała już uprawnienia do innego świadczenia rodzinnego związanego z opieką nad osobą niepełnosprawną (w tym przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego). Tak sformułowane, prawidłowe rozstrzygnięcie Burmistrza, zawarte w decyzji z [...] sierpnia 2021 r., słusznie zostało następnie utrzymane w mocy przez Kolegium, z czym Sąd w pełni się zgadza.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.