Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 606/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego udzielenia pozwolenia wodnoprawnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni [...] z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki [...] na rzecz skarżącego kwotę [...](siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich ("ZZ WP") w P. decyzją z [...] lutego 2022 r. znak: [...], działając na podstawie art. 105 § 1 i art. 107 § 1-3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku skarżącego J. B. z dnia [...] listopada 2020 r. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia mu pozwolenia wodnoprawnego na: wykonanie urządzenia wodnego - obiektu służącego do ujmowania wód podziemnych - studni nr [...], z lokalizacją na działce o nr ewid.[...], obręb [...] B., gm. C., powiat wałecki; usługę wodną obejmującą pobór wód podziemnych z ww. ujęcia - studni nr [...]; szczególne korzystanie z wód obejmujące korzystanie z wód do nawadniania gruntów lub upraw, a także na potrzeby działalności rolniczej w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333), w ilości większej niż średniorocznie 5 m3 na dobę.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że niniejsze postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem J. B. wniesionym na podstawie art. 407 ust. 2 i art. 408 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm., dalej powoływanej jako "P.w."), do którego skarżący dołączył: operat wodnoprawny z oznaczeniem daty jego wykonania oraz opisem prowadzenia zamierzonej działalności; decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2019 r. zatwierdzającą projekt robót geologicznych na działce nr [...]; dokumentację hydrogeologiczną dotyczącą przedmiotowej działki, zatwierdzoną decyzją Starosty [...] z dnia [...] maja 2020 r.; decyzję Burmistrza M. i Gminy C. z dnia [...] listopada 2020 r. o środowiskowych uwarunkowaniach.

Dyrektor podkreślił następnie, że w stosunku do skarżącego toczyło się postępowanie w sprawie poboru wód podziemnych i nawadniania upraw rolnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, zainicjowane na skutek przeprowadzonej kontroli w dniach od 12 maja do [...] czerwca 2020 r. na terenie m.in. przedmiotowej działki nr [...]. Przy czym, jak wskazał organ, podczas tejże kontroli stwierdzono, że na terenie przedmiotowej działki znajdują się studnie, tj. otwory studzienne z grubościenną rurą PCV wyprowadzoną ponad powierzchnię terenu z wpuszczonym w głąb studni kablem zasilającym i liną stalową służącą do wpuszczania pompy, widoczne wyprowadzenie rurociągu ze studni z zainstalowanym zaworem, studnia nie była przykryta ani zabezpieczona przed ewentualnym przedostaniem się do wnętrza zanieczyszczeń, w pobliżu zlokalizowany był przenośny agregat prądotwórczy oraz skrzynka zasilająca, w odległości kilkunastu metrów zlokalizowana była deszczownia. Na tej podstawie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej Wód Polskich w B. (RZGW WP) ustalił, że studnie zlokalizowane na przedmiotowej działce wyposażone były w pompy, z ich wnętrza wyprowadzone były rurociągi (przyłącza), a w pobliżu znajdowały się agregaty, a zatem były one gotowe do eksploatacji.

Wobec tego, jak wskazał organ, pismem z dnia [...] grudnia 2020 r., skarżącego wezwano do przedstawienia decyzji o legalizacji urządzenia wodnego – studni nr [...] na działce nr [...] – ponieważ zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] października 2020 r. sygn. akt [...] J. B. został uznany winnym popełnienia zarzucanego mu czynu polegającego z korzystania z wód podziemnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego w okresie od [...] kwietnia do [...] sierpnia 2020 r. W piśmie tym skarżący został poinformowany, że w razie nieprzedłożenia prawomocnej decyzji o legalizacji urządzenia wodnego – studni nr [...] – postępowanie dotyczące pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód podziemnych z tego urządzenia należy zawiesić do czasu jej uzyskania.

Pismem z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżący odpowiedział na powyższe wezwanie, wskazując, że żądanie legalizacji urządzenia wodnego jest nieuzasadnione, i tłumacząc że na otworze badawczym na przedmiotowej działce nie zabudowano głowicy i pozostałych elementów uzbrojenia studni oraz nie wykonano obudowy. Podkreślił przy tym, że nie korzystał w okresie objętym zarzucanym mu czynem z urządzeń wodnych oraz że otwór znajdujący się na polu w Brzeźniaku był otworem badawczo-eksploatacyjnym, z którego pobrano jedynie niewielką ilość wody, która następnie została rozdysponowana na polu. Do pisma dołączył również oświadczenie geologa, dotyczące nadzorowania przebiegu pompowania pomiarowego.

Pismem z dnia [...] października 2021 r. organ wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień w związku z informacjami przekazanymi przez RZGW WP w B., odnośnie przeprowadzonej kontroli w dniu [...] września 2021 r. dotyczącej ujęć wód podziemnych i powierzchniowych oraz szczególnego korzystania z wód do nawadniania gruntów i upraw na terenie Gospodarstwa Rolnego J. B., podczas której stwierdzono, że na terenie działki nr [...] kontrolowany podmiot wykonał urządzenie wodne – studnię głębinową służącą do poboru wód podziemnych (studnię nr [...]) bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Jak stwierdzono, na terenie ww. działki były dwie obudowy z kręgów betonowych, wewnątrz drugiej obudowy (pierwsza dotyczyła studni nr [...]) widoczna rura studzienna oraz stalowa lina służąca do wpuszczania pompy, wychodzący rurociąg, rura studzienna niezabezpieczona przed przedostawaniem się zanieczyszczeń, niewyposażona w głowicę osłaniającą rurę studzienną, nie stwierdzono licznika. W związku z tym, zwrócono się do skarżącego czy zgodnie z art. 98 § 1 k.p.a. zawiesza przedmiotowe postępowanie do czasu uzyskania decyzji o legalizacji urządzenia wodnego.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący pismem z dnia [...] listopada 2021 r. wyjaśnił, że nie dostrzega podstaw do wniesienia wniosku o legalizację urządzenia wodnego i zakwestionował jednocześnie ustalenia z kontroli. Podniósł, że elementy konstrukcyjne zalegające na działce nr [...] nie są urządzeniem wodnym, ponieważ nie stanowią integralnej całości przez co nie mogą być wykorzystane w celu gospodarowania zasobami wodnymi.

W tym stanie rzeczy, organ I instancji stwierdził, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ skarżący wykonał urządzenie wodne – studnię głębinową nr [...] na działce nr [...], bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 1 P.w. jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, właściciel może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację. Jeśli zaś nie wystąpi z ww. wnioskiem, organ w myśl art. 190 ust. 13 P.w. nakłada na tego właściciela w drodze decyzji obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku. Wobec tego, jak wskazał Dyrektor ZZ WP, nie ma możliwości wydania w niniejszym stanie faktycznym decyzji, a tym samym uzasadnionym jest umorzenie postępowania.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący, domagając się jej uchylenia i zarzucając naruszenie:

- art. 16 pkt 65 lit. d P.w. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, że elementy konstrukcyjne pozostawione na terenie przedmiotowej działki o nr ewid.[...], stanowią "urządzenie wodne" w rozumieniu przepisów ustawy, podczas gdy w istocie ww. składowe dopiero po ich właściwym połączeniu mogłyby służyć do ujmowania wód;

- art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia skarżącemu pozwolenia wodnoprawnego w sytuacji kiedy brak było ku temu podstaw, albowiem w trakcie postępowania nie doszło do zaistnienia przesłanki "bezprzedmiotowości" postępowania;

- art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a polegający na zaniechaniu przez organ ponownych oględzin nieruchomości w związku z powstałymi wątpliwościami dotyczącymi klasyfikacji elementów konstrukcyjnych pozostawionych na terenie działki o nr ewid.[...], obręb [...] B.;

- art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez błędną analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności protokołu kontroli nr [...]: [...], co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie i wydania zaskarżonej decyzji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. znak: [...] Inne utrzymał w mocy decyzję organu I instancji umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia ww. pozwolenia wodnoprawnego.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy szczegółowo przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśnił, że zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie było ustalenie tego czy na przedmiotowej działce nr [...] doszło do wykonania studni służącej do ujmowania wód podziemnych. Ustalenie powyższego było konieczne aby organ I instancji mógł procedować wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2020 r. o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego. W przypadku bowiem stwierdzenia, że urządzenie zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, organ nie może udzielić pozwolenia na jego ponowne wykonanie. W takiej sytuacji właścicielowi przysługuje prawo do wystąpienia o jego legalizację w trybie art. 190 P.w. Wobec tego, Dyrektor, po przeanalizowaniu sprawy i ustaleniu że w sprawie doszło do wykonania urządzenia wodnego na przedmiotowej działce, uznał, że skoro organ nie może wydać pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie istniejącego już urządzenia wodnego, a w konsekwencji nie może też udzielić pozwolenia na pobór wód i nawadnianie gruntów z urządzenia, które nie zostało zalegalizowane w trybie art. 190 P.w., to tym samym rozstrzygnięcie organu I instancji, umarzające postępowanie w sprawie było prawidłowe.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył J. B., wnosząc o uchylenie obydwu wydanych w sprawie decyzji i zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, tj.:

1. art. 16 pkt 65 lit. d P.w., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że elementy konstrukcyjne pozostawione na terenie przedmiotowej działki stanowią "urządzenie wodne" w rozumieniu przepisów ustawy, podczas gdy zgromadzone elementy są niekompletne, niepołączone i w takim stanie nie mogą służyć do ujmowania wód, a otwór wiertniczy ma jedynie charakter badawczo-eksploatacyjny;

2. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a polegający na zaniechaniu przez organ II instancji ponownych oględzin nieruchomości w zw. z wątpliwościami dotyczącymi klasyfikacji elementów konstrukcyjnych pozostawionych na terenie przedmiotowej działki o nr ewid.[...], przez co wątpliwości tych nie rozstrzygnięto;

3. art. 77 i art. 80 k.p.a., poprzez błędną analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - w szczególności protokołu kontroli nr [...]/znak sprawy: [...], w którym wprost wskazano, że m.in. "rura studzienna nie była wyposażona w głowicę; instalacja elektryczna była niekompletna", co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie polegających na uznaniu, że konstrukcja stanowi "urządzenie wodne", podczas gdy nie odpowiada ona kryteriom zakreślonym przez ustawę dla tego typu urządzeń;

4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy przez organ II instancji zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy decyzja ta, jako wydana z naruszeniem przepisów postępowania winna zostać uchylona, albowiem brak było podstaw do umorzenia postępowania, gdyż nie zaistniała przesłanka "bezprzedmiotowości" postępowania, a zatem sprawa powinna zostać przekazana organowi I instancji do ponownego merytorycznego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie z innych powodów niż zostały podniesione w jej treści.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone zostały między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) – dalej jako: p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem (§ 1 art. 3 p.p.s.a.). Zakres takiej kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. O naruszeniu tych przepisów można mówić tylko wówczas, gdy sąd wyjdzie poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego (tzn. poza kontrolę działalności administracji publicznej, rozpoznając skargę na akt lub czynność nieobjęte jego kognicją), bądź w sprawach należących do jego właściwości uchyli się od badania legalności działalności administracji, ewentualnie zastosuje środki ustawie nieznane oraz posiłkować się przy tym będzie innym kryterium niż zgodność z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przechodząc do istoty sprawy należy przypomnieć, że kontroli Sądu poddana została decyzja Dyrektora RZGW WP w B. z dnia [...] kwietnia 2022 r., którą utrzymana została decyzja Dyrektora ZZ WP w P. z [...] lutego 2022 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia skarżącemu, pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie urządzenia wodnego tj. obiektu służącego do ujmowania wód podziemnych - studni nr [...] z lokalizacją na działce o nr ewid.[...], obręb [...] B., gm. C., powiat [...], usługę wodną obejmującą pobór wód podziemnych ze studni nr [...], oraz szczególne korzystanie z wód obejmujące korzystanie z wód do nawadniania gruntów lub upraw, a także na potrzeby działalności rolniczej w rozumieniu art. 2 ust 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333), w ilości większej niż średniorocznie 5 m3 na dobę.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją było prowadzone na wniosek skarżącego, który pismem z [...] listopada 2020 r. wystąpił do Dyrektora ZZ WP w P. z wnioskiem o wydanie pozwolenia wodnoprawnego. Postępowanie to prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz.2233 ze zm.).

Poza sporem jest również to, że Dyrektor RZGW WP w B. pismem znak: [...] z [...] września 2021 r. przekazał Dyrektorowi ZZ WP w P. ustalenia kontroli przeprowadzonej przez Wydział Kontroli i Gospodarowania Wodami Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód [...] w B., na terenie m.in. działki o nr ewid.[...] W trakcie przeprowadzonej kontroli stwierdzono wykonanie urządzenia wodnego - studni nr [...] na działce o nr ewid.[...] Kontrola przeprowadzona [...] września 2021 r. przez Wydział Kontroli Gospodarowania Wodami, wykazała, że na terenie objętej wnioskiem w niniejszej sprawie działki, tj. działki o nr ew. [...] widoczne były dwie obudowy z kręgów betonowych wystające ok. 30 cm ponad powierzchnię gruntu, ogrodzone metalowymi siatkami, a wewnątrz jednej obudowy widoczna była rura studzienna oraz stalowa lina służąca do wpuszczania pompy, wychodzący rurociąg, który nie był połączony z rurociągiem wychodzącym z obudowy w kierunku przyłącza, rura studzienna nie była zabezpieczona przed przedostawaniem się zanieczyszczeń, nie była wyposażona w głowicę osłaniającą rurę studzienną. Ponadto na przedstawionej przez Wydział Kontroli i Gospodarowania Wodami dokumentacji fotograficznej, widoczna była przy studni skrzynka elektryczna (przyłącze prądu). Po wewnętrznej stronie obudowy studni ułożono przewód elekryczny.

Sporne w sprawie jest zatem to czy zakres robót stwierdzonych przez kontrolujących przy studni nr [...] znajdującej się na działce nr ew. [...], świadczy o wykonaniu urządzenia wodnoprawnego bez wymaganego pozwolenia oraz czy skutki ustaleń kontrolnych, tj. wykonanie urządzenia wodnoprawnego bez pozwolenia właściwego organu, stanowiły przeszkodę do udzielenia pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie już istniejącego urządzenia wodnego. Wyjaśnienia wymaga również to, czy organ nie mógł udzielić pozwolenia wodnoprawnego na usługi wodne i szczególne korzystanie z wód związane z tym urządzeniem do czasu jego legalizacji w trybie art. 190 P.w.

W ocenie Sądu, stanowisko organów oparte na art. 105 § 1 k.p.a., o konieczności umorzenia postępowania prowadzonego na wniosek skarżącego z dnia [...] listopada 2020 r. z uwagi na wykonanie już urządzenia wodnoprawnego jest przedwczesne.

W pierwszej kolejności należy bowiem skierować uwagę na ustalenia kontroli przeprowadzonej [...] września 2021 r. przez Wydział Kontroli Gospodarowania Wodami, w ramach której stwierdzono, że otwór wiertniczy utracił charakter badawczo eksploatacyjny i stał się urządzeniem wodnym służącym do ujmowania wód podziemnych.

Sąd podziela stanowisko organów, że wykonanie ustalonych w trakcie kontroli elementów studni stanowi uzbrojenie otworu studziennego, które służy do poboru wody ze studni. Otwór wiertniczy utracił w ten sposób charakter badawczo eksploatacyjny i stał się urządzeniem wodnym służącym do ujmowania wód podziemnych.

Skarżący wykonał przy otworze wiertniczym zakres robót, które spowodowały uzbrojenie urządzenia. Zgodnie z operatem wodnoprawnym z listopada 2020 r. w części dotyczącej przedmiotu opracowania oraz celu i rodzaju planowanych do wykonania urządzeń wodnych lub robót wskazano, że opracowanie ma na celu uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego m.in. na wykonanie obudowy wraz z uzbrojeniem studni nr [...], że celem wykonania urządzenia wodnego jest wykonanie obudowy studni oraz umożliwienie poboru wody i, że obudowa i wyposażenie studni wykonane zostaną zgodnie z opisem zawartym w pkt 13 opracowania (patrz: str. 5 i 6 pkt 1 i pkt 2.2 operatu z listopada 2020 r.) – wynika z tego, że na etapie sporządzenia operatu odwiert studzienny nie posiada obudowy i uzbrojenia. Opis techniczny odwiertu ujęto w pkt 13.1. operatu (str. 25 operatu). W pkt 13.2 podano, że: "W studni należy zainstalować pompę głębinową, głowicę studzienną wyposażoną między innymi w otwór przeznaczony do badania lustra wody, zasuwę odcinającą, zawór zwrotny, wodomierz oraz kurek spustowy". Wykonanie obudowy studni zostało opisane technicznie w pkt 13.3, określając że należy ją wykonać z kręgów żelbetowych prefabrykowanych. Wyniki kontroli w zestawieniu z opisem technicznym studni zawartym w pkt 13 operatu potwierdzają przekroczenie robót opisanych w pkt 2.2 operatu. Ponadto materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, szczegółowo opisany w rozstrzygnięciach orzekających organów, potwierdza okoliczność korzystania przez skarżącego poprzez sporne urządzanie z zasobów wodnych po zatwierdzeniu dokumentacji hydrogeologicznej, tymczasem takiemu celowi nie może służyć odwiert wiertniczy. To skutkowało brakiem podstaw do zastosowania art. 389 pkt 1, pkt 2 i pkt 6 P.w. i procedowania wniosku skarżącego z [...] listopada 2020 r. o udzielenie pozwoleń wodnoprawnych.

W ocenie Sądu, powyższe postępowanie kontrolne jest odrębnym w stosunku do postępowania z wniosku skarżącego. Wyniki ustaleń zawarte w protokole kontroli ujawniają fakt wykonania urządzenia wodnoprawnego (studni) bez pozwolenia wodnoprawnego. Wobec powyższego stwierdzony i udokumentowany przez kontrolujących etap wykonanych prac przy studni objętej wnioskiem skarżącego z [...] listopada 2020 r. powinien znaleźć zakończenie w merytorycznym rozstrzygnięciu opartym na postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 190 P.w. Przepisy prawa wodnego w przypadku nielegalnie wykonanych urządzeń wodnoprawnych przewidują określony tryb postępowania, który ma doprowadzić samowolnie wykonane urządzenie do zgodności z przepisami prawa. Drogą do osiągnięcia tego celu są regulacje zawarte w art. 190 P.w. Powyższy przepis w ust. 1 stanowi, że jeżeli urządzenie wodne zostało wykonane bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia, właściciel tego urządzenia może wystąpić z wnioskiem o jego legalizację, do którego dołącza odpowiednio dokumenty, o których mowa w art. 407 ust. 2 oraz w art. 422 P.w.

W przedmiotowej sprawie nie ma wątpliwości co do podmiotu zobowiązanego do uregulowania stanu prawnego nielegalnie wybudowanej studni. Skarżący prowadzi bowiem Gospodarstwo Rolne J. B. i jest właścicielem urządzenia zlokalizowanego na jego nieruchomości. Przeszkodę do wdrożenia postępowania legalizacyjnego stanowi jednak brak wniosku skarżącego o legalizację urządzenia wodnoprawnego. Organ nie może przymusić skarżącego w trybie zarządzenia pokontrolnego do wdrożenia procedury legalizacyjnej zrealizowanego już urządzenia wodnego, ale ma obowiązek z urzędu uruchomić rozwiązania prawne i zastosować formę decyzji administracyjnej przewidzianą w art. 190 ust. 13 lub ust. 14 P.w. Artykuł 190 ust. 13 P.w. stanowi, że jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1, lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku. Z kolei ust. 14 art. 190 P.w. stanowi, że jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, a likwidacja urządzenia jest niemożliwa ze względów technicznych lub ekonomicznych, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych może nałożyć na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Normy z art. 190 ust. 13 i ust. 14 P.w. dają organowi możliwość rozważenia legalizacji urządzenia wodnego, a w przypadku biernej postawy właściciela urządzenia wodnego, które nie zostało zalegalizowane, nałożenia na niego, obowiązku likwidacji tego urządzenia lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Art. 190 P.w. stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku dotyczącym legalizacji urządzenia wodnego. Z uwagi na powyższe, organ powinien w pierwszej kolejności zakończyć na podstawie art. 190 ust. 1 ust. 13 lub ust. 14 P.w. postępowanie oparte na ustaleniach kontroli.

Prawidłowo organ zaproponował skarżącemu możliwość złożenia wniosku o legalizację urządzenia. Analiza akt sprawy oraz treść wydanych decyzji nie wyjaśniają jednak jak dalej, po rezygnacji przez skarżącego z drogi legalizacji urządzenia, potoczyło się postępowanie w sprawie wykonanego urządzenia wodnego. Wiadome jedynie jest, że skarżący mimo zapytania organu nie wystąpił z wnioskiem o legalizację. Tym samym, nie uzyskał decyzji o legalizacji. Organ powinien uruchomić z urzędu tryb wskazany w art. 190 ust. 13 lub ust. 14 P.w. To właśnie wyniki postępowania kontrolnego przedstawiają stan wykonanych prac przy studni objętej wnioskiem o wydanie pozwolenia. Ustalenia kontrolne dowodzą, że organ nie jest zwolniony z dalszego prowadzenia postępowania z urzędu i doprowadzenia sprawy do końca w trybie art. 190 ust. 13 lub ust. 14 P.w. Wynik postępowania legalizacyjnego, zakończony ostateczną decyzją umożliwi dopiero organowi rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku skarżącego o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego.

Z powyższych względów rozpoznanie wniosku skarżącego poprzez umorzenie postępowania było przedwczesne.

Pozwolenie wodnoprawne nie może być pozwoleniem następczym, wydawanym już po wykonaniu urządzenia wodnego. Art. 190 P.w. zezwala na wydanie przez organ decyzji o legalizacji urządzenia. Postępowanie legalizacyjne jest jednak odrębnym postępowaniem, którego zakres jest inny niż zakres postępowania o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego. Postępowanie legalizacyjne - podobnie jak postępowanie o wydanie pozwolenia wodnoprawnego - toczy się wyłącznie na wniosek. Brak zgody na legalizację skutkuje zastosowaniem art. 190 ust. 13 lub ust. 14 P.w. Postępowanie to prowadzone jest wówczas z urzędu. Całkowicie odmienny jest jego zakres, służy ono bowiem doprowadzeniu do stanu zgodnego z prawem przez likwidację nielegalnego urządzenia wodnego, a nie zalegalizowaniu istniejącej samowoli. O ile przy legalizacji to właściciel urządzenia wykazuje jego zgodność z przepisami i ubiega się o możliwość dalszej eksploatacji urządzenia (a więc zmierza do zabezpieczenia swych interesów), o tyle w przypadku postępowania na podstawie art. 190 ust. 13 lub ust. 14 to organ administracji arbitralnie nakłada obowiązek likwidacji urządzenia, przy czym jest to tzw. decyzja związana.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.), przy czym naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W pierwszej kolejności organ ustali jak zakończyło się postępowanie kontrolne.

W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).

Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.