Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1041/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2018-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 2188
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 3 par. 1, art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 61 ust. 1, ust. 3, art. 104 ust. 1 i 3,4
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego S. G. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z upoważnienia Prezydenta Miasta S., odmówiono odstąpienia od żądania zwrotu kwoty [...]zł z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. za pobyt syna S. G. - M. G. w Domu Pomocy Społecznej w T.-Z. za okres: od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2018 r. oraz orzeczono o zwrocie ww. wydatków w terminie 14 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji, na wskazany rachunek bankowy MOPR.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż sytuacja materialna i osobista wnioskodawcy nie daje wystarczającej podstawy do zastosowania odstąpienia od żądania zwrotu wydatków za pobyt jego syna w Domu Pomocy Społecznej w T. Z.. Osiągane przez stronę comiesięczne wpływy z ZUS w wysokości [...] zł przekraczają kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. W toku postępowania wnioskodawca nie wykazał wysokości ponoszonych stałych wydatków. Z uwagi na fakt, że przebywa on w Zakładzie Karnym, ma tam zapewnione podstawowe potrzeby takie jak: świadczenia zdrowotne, wyżywienie, odzież, nie ponosi wydatków z tytułu utrzymania lokalu mieszkalnego. Tym samym organ uznał, że comiesięczne wydatki strony są stosunkowo niskie. Organ zarzucił wnioskodawcy, że nie współpracował on z pracownikami OPS w P. , niemożliwe było przeprowadzenie wywiadu środowiskowego odnośnie do jego sytuacji majątkowej, rodzinnej, zdrowotnej oraz ustalenie jaki wpływ na sytuację życiową strony będzie miał obowiązek zwrotu całości wydatków za pobyt jego syna w domu pomocy społecznej.

W ocenie organu, posiadane przez wnioskodawcę dochody umożliwiają mu dokonanie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. tytułem odpłatności za pobyt jego syna w DPS.

W dniu 2 maja 2018 r. S. G., reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego złożył odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie:

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80,107 § 3 k.p.a. w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez dowolne i błędne przyjęcie, że zasadne jest orzeczenie o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt syna skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w T.-Z. za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2018 r. w kwocie [...]zł, w sytuacji gdy nie ustalono, jaka jest sytuacja osobista i materialna zstępnych wymienionego w zakresie możliwości obciążenia ich opłatą za pobyt ojca w DPS;

- art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że zachowanie skarżącego uniemożliwiało odebranie od niego wywiadu środowiskowego;

- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 64 i art. 107

ust. 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez dowolne i błędne przyjęcie, że:

a) brak jest podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt jego syna w Domu Pomocy Społecznej w T.-Z. za ww. okres, podczas gdy prawidłowa ocena sytuacji majątkowej i rodzinnej strony prowadzi do wniosku, że takie podstawy istnieją;

b) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, mających wpływ na rozstrzygnięcie w trybie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, w tym brak rozważenia sytuacji rodzinnej skarżącego w aspekcie relacji między nim i jego synem, w szczególności, gdy stosunki rodzinne mogą wpływać na ocenę zasadności obciążenia wstępnego obowiązkiem ponoszenia kosztów pobytu zstępnych w DPS,

a nadto nierozważenie, czy możliwe było prawidłowe odebranie wywiadu środowiskowego od skarżącego z uwagi na jego stan psychiczny i rozstrój nerwowy.

Skarżący podniósł, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania osoby korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej został zgodnie z art. 61 ustawy

o pomocy społecznej ograniczony do ściśle sprecyzowanego katalogu osób, od których możliwe jest żądanie przez Gminę zwrotu kosztów utrzymania osoby w Domu Pomocy Społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy obowiązkiem wnoszenia opłat obciążony został: małżonek, zstępni przed wstępnymi. Przepis powyższy, oprócz określenia katalogu osób zobowiązanych, wskazuje również, w jakiej kolejności do poszczególnych osób ustawodawca określił możliwość zwrócenia się o zwrot kosztów. W przedmiotowej sprawie organy opieki społecznej miały wiedzę, że skarżący jest osobą rozwiedzioną, ale posiada również dzieci, które zobowiązane są w pierwszej kolejności przed nim do partycypowania w utrzymaniu M. G. w Domu Pomocy Społecznej. Skarżący przyznał, że decyzja o zwolnieniu z odpłatności, podejmowana na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, jest decyzją uznaniową zatem organ nie jest ustawowo zobowiązany do przyznania zwolnienia. Jednak w ocenie strony, w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie

z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o przyznaniu bądź odmowie zwolnienia organ winien uzasadnić, odnosząc się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący i pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Zdaniem skarżącego, w celu poczynienia niezbędnych ustaleń w niniejszej sprawie winien być od niego odebrany szczegółowy wywiad środowiskowy, jednak w dniach pierwszego wywiadu był on w trakcie choroby i nie było możliwe sprawne komunikowanie się z nim, stąd został złożony wniosek o odebranie drugiego wywiadu środowiskowego. Wobec wskazanego w decyzji zachowania się skarżącego należało odstąpić od odbierania wywiadu i przystąpić do jego odebrania w innym terminie. Z uwagi na wiek oraz fakt przebywania w zakładzie karnym skarżący ma problemy z komunikowaniem się, a w szczególności postawiony w sytuacjach formalnych, urzędowych, nie potrafi opanować emocji. W ocenie skarżącego, gdyby o terminie czynności został zawiadomiony jego pełnomocnik, który mógłby wziąć udział w tej czynności, to możliwe byłyby uspokojenie skarżącego i wytłumaczenie mu celu oraz zasad odbierania wywiadu środowiskowego. Odstąpienie od odebrania wywiadu było pochopne, a zinterpretowanie zachowania oskarżonego jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym z gruntu nieuzasadnione. Nadto organ nie uwzględnił, że skarżący ma również obowiązki w zakresie swoich wnuków D. G. oraz M. K.. Organ I instancji nie ustalił i nie rozważał w niniejszym postępowaniu żadnych okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego oraz ponoszonych przez skarżącego wydatków związanych z jego leczeniem. Opieka zdrowotna w Zakładzie Karnym jest świadczona na poziomie podstawowym pozwalającym zapewnić jedynie biologiczne bezpieczeństwo osoby chorej. W sytuacji skarżącego, który ma wiele schorzeń w tym min. [...] wymaga on leczenia specjalistycznego oraz drogich leków, których zakład karny mu nie zapewnia. Leczenie to zapewnia sobie skarżący we własnym zakresie i płaci za prywatne wizyty lekarzy w zakładzie karnym.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Jednocześnie ustawa zakreśla jedynie górną granicę opłaty, która nie może przekraczać średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca domu. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej).

Organ odwoławczy zaznaczył, że na mocy decyzji z dnia [...] r., nr [...] organ I instancji ustalił obowiązek skarżącego wnoszenia odpłatności za pobyt syna w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie. W decyzji tej organ wskazał również, że pozostałą kwotę do pełnego kosztu utrzymania syna skarżącego w DPS ponosić będą inne osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w DPS oraz Gmina Miasto S.. Wobec powyższego kwestionowanie wysokości ustalonej opłaty i ewentualnego obciążenia obowiązkiem jej wnoszenia także innych osób zobowiązanych mogło odbywać się w odwołaniu od ww. decyzji ustalającej opłatę. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że pismem z dnia 31 lipca 2017 r. organ zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt jego syna w Domu Pomocy Społecznej w T. Z.. Pismem z dnia 11 sierpnia 2017 r. skarżący odwołał się od żądania zwrotu ww. należności, wskazując, że jego sytuacja finansowa, osobista i zdrowotna uniemożliwia zapłatę zaległych należności. W dniu 22 grudnia 2017 r. pełnomocnik strony sprecyzował, że pismo z dnia 11 sierpnia 2017 r. jest podaniem o odstąpienie od żądania zwrotu należności za pobyt syna skarżącego w Domu Pomocy Społecznej.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie konieczne było przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu m. in. ustalenia sytuacji życiowej i materialnej S. G.. Mając na uwadze przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoba ubiegająca się o odstąpienie od żądania zwrotu określonych wydatków na udzielone świadczenie, zobligowana jest do współdziałania z organem pomocy społecznej w zakresie zmierzającym do wykazania swojej realnej sytuacji bytowej, która potwierdzałaby, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożlwiający odstąpienie przez jednostkę samorządu terytorialnego od żądania zwrotu wymaganych należności. Brak współdziałania ze strony osób zobowiązanych może stanowić podstawę do negatywnego rozpatrzenia ich wniosku.

W dniu 12 lutego 2018 r. pełnomocnik wniósł o ponowne przeprowadzenie

u S. G. wywiadu środowiskowego, ponieważ ostatnia próba przeprowadzenia wywiadu miała miejsce w okresie zaostrzenia choroby i nie był on wówczas zdolny do przekazania pracownikom socjalnym pełnych informacji w sprawie. Wychodząc naprzeciw temu wnioskowi, pracownicy socjalni podjęli czynności celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze stroną. Jednakże, w dniu 23 marca 2018 r. wpłynęło do akt pismo Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z informacją, że skarżący jest osobą, której zachowanie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Z załączonej do pisma notatki wychowawcy Zakładu Karnego OZ w P. wynika, że w dniu 15 marca 2018 r. pracownicy socjalni Ośrodka Pomocy Społecznej w P. próbowali na terenie jednostki OZ P. przeprowadzić z wymienionym wywiad środowiskowy. W trakcie przeprowadzanej rozmowy zachowywał się on nagannie, podnosił głos na pracowników OPS, używał słów wulgarnych, nie chciał odpowiadać na pytania. W żadnym stopniu nie współpracował z pracownikami socjalnymi, ponadto nie reagował na polecenia wydawane przez funkcjonariusza SW o zachowanie spokoju.

Jak zatem wynika z powyższego, brak współdziałania po stronie wnioskodawcy uniemożliwił przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie. Zastosowanie zaś ulgi w postępowaniu dotyczącym stosownej opłaty winno zostać poprzedzone zebraniem pełnej wiedzy obrazującej sytuację socjalno-bytową strony. Współdziałanie zatem wnioskodawcy jest - zdaniem organu II instancji - warunkiem koniecznym do prawidłowego rozpatrzenia jego podania, w szczególności, że organ pomocy społecznej jako dysponent środków publicznych w rozumieniu przepisów o finansach publicznych zobowiązany jest do ich racjonalnego zagospodarowania.

Kolegium ustaliło, że skarżący ma ukończone [...] lat, od dnia [...] r. odbywa karę pozbawienia wolności. Obecnie przebywa w Zakładzie Karnym

w N. Oddział Zewnętrzny w P. . W Zakładzie Karnym nie jest zatrudniony odpłatnie, otrzymuje comiesięczne wpływy z ZUS Oddział w S. na kwotę [...]zł. Na dzień 19 marca 2018 r. posiada depozyt na kwotę [...]zł. Wspomniany depozyt nie jest zajęty na poczet egzekucji. W oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 15 stycznia 2018 r. strona podała, że nie posiada mieszkania, żadnych innych nieruchomości, ani ruchomości, posiada wpływy miesięczne [...] zł oraz oszczędności [...] zł. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 16 sierpnia 2017 r. wynika, że S. G. otrzymuje świadczenia z ZUS od dnia 1 marca 1985 r., natomiast w miesiącu sierpniu 2017 r. świadczenie wynosiło [...] zł brutto (po potrąceniu zaliczki na podatek, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zajęcia alimentacyjnego do wypłaty otrzymana kwota wyniosła [...] zł). Zgodnie z zaświadczeniem Zakładu Karnego o stanie zdrowia z dnia 19 marca 2018 r. w dokumentacji medycznej znajduje się szereg badań i konsultacji. W chwili obecnej skarżący jest pod stałą opieką lekarza POZ, znajduje się w stanie ogólnym zdrowia dobrym, bez dolegliwości bólowych.

Kolegium podkreśliło, że aby zastosować w sprawie z art. 104 ust. 4 ustawy

o pomocy społecznej, przypadek uzasadniający zwolnienie z obowiązku zwrotu świadczenia udzielonego w ramach pomocy społecznej musi być przypadkiem "szczególnym". Na tle art. 104 ust. 4 "przypadek szczególny", to "sytuacja, przypadek wyjątkowy, wyróżniający się od normy". Wymaganej w świetle ww. przepisu oceny wyjątkowości ("szczególności") danego przypadku, w którym określona osoba lub osoby zwracają się o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków, należy dokonywać na tle sytuacji innych osób korzystających z pomocy społecznej. W tym kontekście organ II instancji zauważył, że takie okoliczności, jak podnoszone w odwołaniu: zły stan zdrowia, trudna sytuacja materialna czy osadzenie w zakładzie karnym i wiek wnioskodawcy, same w sobie nie wyczerpują jeszcze pojęcia przypadku "szczególnie uzasadnionego", skoro w świetle art. 7 pkt 1, 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej ubóstwo, niepełnosprawność oraz długotrwała lub ciężka choroba stanowią jedne z podstawowych ("zwykłych") powodów udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto Kolegium podzieliło twierdzenie organu I instancji, że z uwagi na fakt przebywania strony w Zakładzie Karnym ma ona zapewnione podstawowe potrzeby takie jak: świadczenia zdrowotne, wyżywienie, odzież, nie ponosi wydatków z tytułu utrzymania lokalu mieszkalnego. Wydając decyzję z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. miał na względzie zarówno interes indywidualny, jak i społeczny, i w rezultacie słusznie uznał, że skarżący mając obowiązek partycypowania w kosztach pobytu syna w DPS oraz dysponując dochodem przekraczającym ponad trzykrotnie kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, nie jest w sytuacji "szczególnej" w rozumieniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i nie może żądać od Gminy, aby to ona zrealizowała ciążące na nim zobowiązanie.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. S. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na ww. decyzję SKO w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej naruszenie

art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7-9 i art. 77 k.p.a.

Skarżący podniósł, że żaden z organów nie rozważył w sposób należyty, jaka jest jego rzeczywista sytuacja w świetle uzyskiwanych dochodów oraz niezbędnych wydatków ponoszonych na utrzymanie i leczenie oraz jego sytuacji życiowej związanej z niedalekim opuszczeniem zakładu karnego. Swoje rozważania organy sprowadziły do wskazania, że fakt uzyskiwania wysokiej emerytury oraz fakt przebywania w zakładzie karnym nie uzasadnia całkowitego zwolnienia od ponoszenia kosztów pobytu syna w domu pomocy społecznej.

Zdaniem strony, organ II instancji w zasadzie powielił ustalenia organu I instancji i skupił się wyłącznie na kwestii analizy sytuacji finansowej skarżącego z tym, że nie odniósł się w żaden sposób, do argumentów podniesionych w odwołaniu od decyzji w zakresie wykazania, że skarżący ponosi znacznie wyższe koszty swojego utrzymania w szczególności związanego z leczeniem, które w warunkach Zakładu Karnego jest znacznie utrudnione. Skarżący wymaga specjalistycznego leczenia - tymczasem w czasie pobytu w Zakładzie Karnym może korzystać wyłącznie z podstawowej opieki medycznej. Natomiast wizyty lekarza specjalisty np. chirurga naczyniowego nie są możliwe w warunkach zakładu karnego. Z porad tego lekarza skarżący korzysta prywatnie, co związane jest z kosztem wizyty poza miejscem praktyki lekarskiej oraz dojazdem lekarza.

Ponadto z uwagi na stan zdrowia skarżący wymaga zdrowej diety, która również nie jest dostępna w warunkach zakładu karnego. W związku z powyższym lepsze artykuły żywnościowe, witaminy oraz środki higieniczne skarżący musi kupować we własnym zakresie zarówno w ramach paczek żywnościowych, które przygotowuje mu wnuk jak również przez zakupy w kantynie, co wiąże się ze znacznymi wydatkami, z uwagi na wysokie marże stosowane przez kantyny więzienne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W tak określonym zakresie kognicji, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. orzekającą o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt syna skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w T. – Z. za okres od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2018 r. w kwocie [...]zł oraz o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu wskazanej wyżej kwoty.

Podstawę prawną wydania wskazanych wyżej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508).

Zgodnie z art. 61 ust. 1 cytowanej ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z kolei w myśl art. 61 ust. 3 wspomnianej ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na:

1) osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej;

2) spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej - z masy spadkowej;

3) małżonku, zstępnych przed wstępnymi osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej - jedynie w przypadku gdy nie dokonano zwrotu wydatków zgodnie z pkt 1 i 2, w wysokości przewidzianej w decyzji dla osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej (art. 96 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 ww. ustawy).

Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 cytowanej ustawy).

W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa

w ust. 1 art. 104 ustawy, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że decyzją Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...] ustalono obowiązek wnoszenia przez skarżącego miesięcznej opłaty za pobyt jego syna w Domu Pomocy Społecznej w T. – Z. w wysokości [...] zł miesięcznie. Powyższą decyzję skarżący otrzymał w dniu 3 listopada 2016 r. i nie wniósł od niej odwołania.

W tej sytuacji kwestia wysokości kwoty jaką obowiązany był uiszczać skarżący tytułem opłaty za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej pozostaje poza sporem.

Skarżący nie zgodził się jednak z odmową odstąpienia od żądania zwrotu kwoty [...]zł z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. za pobyt jego syna w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2018 r., podnosząc, że decyzja w tym zakresie wydana przedwcześnie, bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W ocenie Sądu, powyższy zarzut skarżącego należy uznać za uzasadniony.

Jak już wyżej wskazano, właściwy organ może odstąpić od żądania zwrotu tego rodzaju świadczenia, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

Jak słusznie zauważyło Kolegium, działanie organu w granicach tak zwanego uznania administracyjnego nie może oznaczać dowolności. Zajęte przez organ stanowisko wymaga bowiem wyczerpującego uzasadnienia w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy, z wyjaśnieniem okoliczności czy żądnie przez organ zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części nie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia lub też czy takie działanie organu nie niweczyłoby skutków udzielonej pomocy.

Zdaniem Sądu, zgromadzony materiał dowodowy nie jest jednak wystarczający dla dokonania jednoznacznych ustaleń w omawianym zakresie.

Organy przyjęły, że skarżący otrzymuje comiesięczne wpływy z ZUS Oddział

w S. na kwotę [...]zł. Na dzień 19 marca 2018 r. posiada depozyt na kwotę [...]zł. Wspomniany depozyt nie jest zajęty na poczet egzekucji. Zgodnie

z zaświadczeniem Zakładu Karnego o stanie zdrowia z dnia 19 marca 2018 r.

w dokumentacji medycznej znajduje się szereg badań i konsultacji. W chwili obecnej skarżący jest pod stałą opieką lekarza POZ, znajduje się w stanie ogólnym zdrowia dobrym, bez dolegliwości bólowych. Z uwagi na fakt przebywania strony w Zakładzie Karnym ma ona zapewnione podstawowe potrzeby takie jak: świadczenia zdrowotne, wyżywienie, odzież, nie ponosi wydatków z tytułu utrzymania lokalu mieszkalnego.

Należy podkreślić, że chociaż organy obydwu instancji uznały za niezbędne dla dokonania stosownych ustaleń przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, to jednak ostatecznie ustaleń tych dokonały z jego pominięciem.

Jak wynika z akt administracyjnych, organ I instancji podjął próbę uzyskania wspomnianego wywiadu środowiskowego jednak w trakcie przeprowadzanej rozmowy skarżący zachowywał się nagannie, podnosił głos na pracowników OPS, używał słów wulgarnych, nie chciał odpowiadać na pytania. Zdaniem organu, wymieniony w żadnym stopniu nie współpracował z pracownikami socjalnymi, ponadto nie reagował na polecenia wydawane przez funkcjonariusza SW o zachowanie spokoju.

Z uwagi na powyższe, Kolegium uznało, że brak współdziałania po stronie wnioskodawcy uniemożliwił przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie.

Zdaniem Sądu, w analizowanym przypadku argumentacja organu okazała się jednak nietrafna. Organ całkowicie pomijając podnoszone przez skarżącego okoliczności związane z jego stanem zdrowia uznał, że nie chciał on współdziałać

z organem pomocy społecznej.

Powyższa ocena zachowania skarżącego, sformułowana w całkowitym oderwaniu od stanu jego zdrowia, w tym w szczególności – zdrowia psychicznego, jest wadliwa.

Jak wskazał pełnomocnik strony, wywiad został przeprowadzony w okresie zaostrzenia choroby i wnioskodawca nie był zdolny z uwagi na swoje samopoczucie przekazać pracownikom socjalnym pełnych informacji w sprawie. Skarżący od wielu lat przebywa w zakładzie karnym i "nie ma należytego poglądu na rzeczywistość". Ponadto u skarżącego z uwagi na proces chorobowy dochodzi do "silnych zmian nastroju", co obiektywnie utrudnia kontakt ze skarżącym.

Powyższe informacje w powiązaniu z nadesłaną przez Zakład Karny

w N. informacją z dnia 19 marca 2018 r., z której wynika, że skarżący był wielokrotnie konsultowany przez lekarzy specjalistów, w tym lekarza [...], niewątpliwie winny stanowić podstawę to podjęcia takich działań, które pozwolą na przeprowadzenie wywiadu w warunkach umożliwiających prawidłowy kontakt ze stroną. Jak słusznie podnosi skarżący, powyższe możliwe było do uzyskania czy to

w obecności jego pełnomocnika czy to w obecności lekarza. Tymczasem pełnomocnik nie został nawet zawiadomiony o terminie wywiadu środowiskowego, wobec czego nie miał możliwości w nim uczestniczyć.

W żadnym razie nie może być przy tym mowy o braku współdziałania z organem pomocy społecznej w sytuacji gdy działania strony podejmowane są pod wpływem czynników chorobowych, na które ta nie ma wpływu.

Niezależnie od powyższego nie sposób też nie zgodzić się ze skarżącym,

że dokonana w oparciu o zgromadzone dokumenty ocena jego sytuacji finansowej jest niepełna i nie uwzględnia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności.

Pomimo powoływania się przez skarżącego na zły stan zdrowia i zwiększone

z tego względu wydatki, organ nie podjął kroków w celu uzyskania stosownych informacji w tym zakresie, oczekując ich nadesłania przez stronę, nie zważywszy na to, że podejmowanie działań w warunkach zakładu karnego jest do pewnego stopnia ograniczone. Dodatkowym ograniczeniem w wypadku skarżącego jest też niewątpliwie jego wiek i zły stan zdrowia. Co prawda od grudnia 2017 r. skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, jednak korespondencja organu kierowana do tego pełnomocnika ogranicza się do trzech pism informujących

o przedłużeniu przewidywanego terminu rozpatrzenia sprawy kolejno do dnia 28 lutego 2018 r., 28 marca 2018 r. i 30 kwietnia 2018 r.

Z akt sprawy nie wynika by pełnomocnik został poinformowany o kolejnym terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 15 marca 2018 r., ani też

o jego rezultatach. Nie sposób zatem zarzucać mu brak inicjatywy dowodowej,

w sytuacji gdy oczekiwał na przeprowadzenie powtórnego wywiadu – na jego prośbę zawartą w piśmie z dnia 9 lutego 2018 r.

Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych, a taką jest decyzja

w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu określonej kwoty z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, sprowadza się w głównej mierze do oceny czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Materiał dowodowy sprawy powinien być przez organ administracji oceniony wszechstronnie, w świetle wszystkich okoliczności występujących w sprawie (art. 77 § 1 k.p.a.), a w tego rodzaju sprawie w szczególności w kontekście przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Postępowanie dowodowe, a także uzasadnienie decyzji powinny koncentrować się na ustaleniu, czy w danej sprawie rzeczywiście zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony" o jakim mowa w tym przepisie – w tym zwłaszcza czy żądanie wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji doszedł do przekonania, że organy obu instancji nie dokonały wszystkich niezbędnych ustaleń jak również nie przeprowadziły wyczerpującej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały należytej i wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej, życiowej i zdrowotnej skarżącego w świetle przesłanek z 104 ust. 4 ww. ustawy.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie przy wydawaniu decyzji organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ mając na względzie powyższe uwagi, podejmie czynności zmierzające do wyeliminowania wskazanych uchybień, w tym

w szczególności dokona niezbędnych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej, życiowej i zdrowotnej skarżącego w świetle przesłanek z 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.