Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1172/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Przyznano pełnomocnikowi wynagrodzenie za zastępstwo prawne w ramach prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant specjalista– Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2016 roku sprawy ze skargi I. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy 1) oddala skargę; 2) przyznaje adwokat E. W. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej I. T. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokat E. W. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 1172/15

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] orzekającą o odmowie umorzenia [...] należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 01.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r., w łącznej kwocie 18 724,78 zł, w tym składek w wysokości 16 416,78 zł, odsetek liczonych na dzień 2 marca 2015 r. w wysokości 2 308 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r. w łącznej kwocie 7 833,72 zł, w tym składek w wysokości 6 847,72 zł, odsetek liczonych na dzień 2 marca 2015 r. w wysokości 986 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 02.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r. w łącznej kwocie 1 554,33 zł, w tym składek w wysokości 1 398,33 zł, odsetek liczonych na dzień 2 marca 2015 r. w wysokości 156 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 27 lutego 2015 r. skarżąca wystąpiła o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie opłacała składek z powodu niewystarczających funduszy. Powstające w sąsiedztwie sklepy wielkopowierzchniowe wymuszały na niej poszerzenie asortymentu, a co za tym idzie zwiększenie wydatków na zakup towaru. Podejmowany wysiłek oraz oczekiwanie na poprawę koniunktury w małym handlu nie przyniosły oczekiwanych efektów. Osiągane dochody ledwie wystarczały na zakup żywności. Wnioskodawczyni wskazała nadto, że jej mąż jest osobą bezrobotną , bez prawa do otrzymania zasiłku. Wykonuje umowy zlecenia i osiągane z tego tytułu fundusze pokrywają częściowo wydatki konieczne związane z utrzymaniem mieszkania. Wskazała, że korzysta z pomocy MOPS w K., z którego otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Syn jest studentem studiów dziennych w Ł.. Koszty związane z studiami syna pokrywa mąż. Oświadczyła, że z dniem 31 stycznia 2015 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, a od dnia 13 lutego 2015 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w PUP w K.. Z załączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, że: strona nie pracuje, nie pobiera świadczenia z tytułu emerytury, renty, ani innych źródeł, nie otrzymuje zasiłku z urzędu pracy. Prowadzi wspólne gospodarstwo z mężem oraz synem. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania kształtują się w wysokości 489 zł. Nie ponosi kosztów związanych z leczeniem. Posiada inne zobowiązania pieniężne w bankach na kwotę 3 907 zł, w innych instytucjach na kwotę 2737,22 zł oraz u osób fizycznych w kwocie 6 500 zł. Nie posiada wierzytelności ani innych praw majątkowych Jest współwłaścicielem w ½ części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, o powierzchni 47,70 m2; samochodu osobowego Renault Kangoo, rok produkcji 2001 o wartości około 3 500 zł oraz posiada inne składniki mienia ruchomego (telewizor, lodówka, pralka, komputer) o łącznej wartości około 600 zł. Do wniosku strona załączyła zaświadczenia z PUP w K. poświadczające fakt zarejestrowania skarżącej oraz jej męża jako osoby bezrobotne; zaświadczenie wystawione przez Uniwersytet [...] Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska poświadczające fakt studiowania przez syna wnioskodawczyni; kserokopię decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] o przyznaniu dodatku mieszkaniowego na okres od dnia [...] do 31 marca 2015 r.; kserokopię deklaracji podatkowych PIT- 36 za lata 2012-2014; zaświadczenie o wykreśleniu prowadzonej działalności gospodarczej z CEIDG; zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. o niezaleganiu w podatkach.

Pismem z dnia 12 marca 2015 r. strona poinformowała o śmierci ojca, który w dużym stopniu pomagał jej rodzinie w utrzymaniu. Do pisma załączyła kserokopię odpisu skróconego aktu zgonu z dnia 20 lutego 2015 r. Podniosła również, że po wizycie u lekarza rodzinnego zdiagnozowano u niej prawie 100% stwardnienie rozsiane. Z uwagi na długie kolejki do neurologa, konieczność przeprowadzenia badań i poddania się kosztownemu leczeniu w prywatnych gabinetach lekarskich, okoliczność ta w dużym stopniu wpłynie na sytuacje materialną jej rodziny.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił [...] umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 01.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r. ,w łącznej kwocie 18 724,78 zł, w tym składek w wysokości 16 416,78 zł, odsetek liczonych na dzień 2 marca 2015 r. w wysokości 2 308 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 02.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r. w łącznej kwocie 7 833,72 zł, w tym składek w wysokości 6 847,72 zł, odsetek liczonych na dzień 2 marca 2015 r. w wysokości 986 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 02.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r. w łącznej kwocie 1 554,33 zł, w tym składek w wysokości 1 398,33 zł, odsetek liczonych na dzień 2 marca 2015 r. w wysokości 156 zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ administracji wskazał, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, należności mogą być umorzone w całości lub w części jeśli uzna się, że są one całkowicie nieściągalne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Natomiast w myśl art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie organu, w oparciu o powołane przepisy uznać należało, że przedstawione we wniosku z dnia 27 lutego 2015 r. argumenty strony nie stanowiły podstawy do umorzenia zaległych należności. W sprawie nie wystąpiła bowiem żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy. Natomiast co do wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, organ administracji wskazał, że aktualna sytuacja finansowa rodziny wnioskodawczyni pozwala uznać, że w niniejszym przypadku wystąpiła przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Jednakże w ocenie organu fakt, że do złożonego wniosku z dnia 27 lutego 2015 r. strona nie załączyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że zarówno ona jak i jej małżonek są osobami niezdolnymi do pracy, jak również to, że oboje są zarejestrowaniu w PUP w K. jako osoby poszukujące pracy, pozwala przyjąć, że aktualna sytuacja finansowa może nie mieć trwałego charakteru i może ulec zmianie, np. poprzez podjęcie pracy przez wnioskodawczynię, jej męża lub syna, który jak wynika z załączonego oświadczenia w niedalekiej przyszłości ukończy studia. W sprawie nie wystąpiła także przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podniesiona przez stronę argumentacja, co do stwierdzonego u niej schorzenia nie została poparta żadnymi dokumentami, świadczącymi, że stan zdrowia zobowiązanej uniemożliwia całkowicie i trwale podjęcie pracy. Ponadto organ administracji wskazał, że w celu zabezpieczenia wierzytelności Zakładu, na nieruchomości, której współwłaścicielem jest zobowiązano została ustanowiona hipoteka. W ocenie organu podkreślenia wymagało również, że ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej , jak i jej negatywnymi skutkami obciąża podmiot prowadzący tą działalność. Obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zapewnienie środków finansowych na pokrycie zobowiązań składkowych, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiągane z tego tytułu dochody. Z uwagi na publicznoprawny charakter składek na ubezpieczenia społeczne na Zakład został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, jak również staranności i ostrożności w ich dysponowaniu. Tym samym uprawnienie organu do ich umorzenia, mające każdorazowo charakter uznaniowy, może stanowić wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek , który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. W związku z powyższym organ administracji uznał, że uwzględnienie wniosku strony w obecnej sytuacji byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny.

I. T. pismem z dnia 16 marca 2015 r., zatytułowanym odwołanie, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzuciła wydanie decyzji bez uprzedniego prawidłowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącej przedstawiona przez nią dokumentacja świadczy w sposób wystarczający, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności z tytułu składek, co uzasadnia ich umorzenie na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] strona wskazała, że podjęła działalność gospodarczą za namową Urzędu Pracy, z którego otrzymała bezzwrotną pożyczkę. Rozpoczynając tę działalność zainwestowała wszystkie środki finansowe męża i ojca. Oświadczyła, że na początku uzyskiwany dochód wystarczał na żywność, podatki, czynsze i należności ZUS, na które przysługiwała ulga. W okresie, gdy nie płaciła składek nie korzystała z bezpłatnej służby zdrowia, nie przebywała na zwolnieniu lekarskim. Okres ten nie zalicza się do okresów składkowych. Tym samym w ocenie strony nie naraziła w żaden sposób interesu społecznego. Natomiast co do możliwości podjęcia pracy wskazała, że od początku lutego ma trudności w poruszaniu się, co wynika ze stwierdzonej u niej choroby. Aktualnie myśli przede wszystkim o swoim zdrowiu, a nie o poszukiwaniu pracy. Ponadto w ocenie skarżącej wykazała już dużą inicjatywę w tym zakresie poprzez podjęcie działalności gospodarczej. Jej mąż jest z wykształcenia rolnikiem. Od 2010 r. jest osobą bezrobotną i poszukującą stałej pracy. Pracuje na umowy śmieciowe, utrzymuje dom i rodzinę, płaci rachunki za leki. Płaci także za studia syna, ale nie po to, ażeby je ukończył, podjął pracę a potem spłacał długi matki, jak sugeruje ZUS. Ponadto poinformowała, że syn nie kończy w tym roku edukacji, będzie kontynuował studia magisterskie i będzie wymagał pomocy finansowej. Do wniosku strona załączyła dokumentacje medyczną wystawioną przez NZOZ [...] Szpital Samorządowy im. [...] w K..

Pismem z dnia 17 czerwca 2015 r. strona poinformowała ZUS, że jej sytuacja materialno-bytowa nie uległa poprawie. Skarżąca wskazała, że zarówno ona, jak i jej mąż nadal pozostają osobami bezrobotnymi , bez prawa do zasiłku. Dochody męża, uzyskiwane z tytułu "umów śmieciowych" są nieregularne. Studia syna dofinansowuje matka wnioskodawczyni. Wskazała także, że z uwagi na brak odpowiednich specjalistów w K., podjęła leczenie w prywatnym gabinecie neurologicznym w Ł.. Oświadczyła, że maju 2015 r. zmarła jej teściowa, która w miarę możliwości , czasami pomagała finansowo rodzinie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W obszernym uzasadnieniu organ administracji przedstawił stan faktyczny sprawy, z uwzględnieniem materiału dowodowego uzupełnionego w postępowaniu międzyinstancyjnym, oraz przebieg dotychczasowego postępowania. Dalej organ odniósł się do możliwości uwzględnienia wniosku w oparciu o przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład wskazał, że z przedstawionych przez stronę informacji i dokumentów wynika, iż zobowiązana nadal nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, zasiłków i świadczeń z Urzędu Pracy, pomocy społecznej, czy z innych źródeł. Zarówno strona, jak i jej małżonek są nadal zarejestrowani w PUP w K., co zdaniem organu świadczy o gotowości pojęcia pracy i o potencjalnej aktywności zawodowej. Dochody uzyskiwane z tytułu wykonywanych przez męża skarżącej, na podstawie "umów śmieciowych", pomimo, że są nieregularne, to wystarczają, zgodnie z oświadczeniem strony na utrzymanie domu , rodziny, opłatę rachunków, kosztów leczenia i studia syna. Ponadto organ podkreślił, że strona nie podała wysokości tych dochodów, jak również nie wskazała wydatków związanych z kosztem leczenia, na które powoływała się w toku dotychczasowego postępowania. Z oświadczenia skarżącej z dnia 2 marca 2015 r. o stanie majątkowym i rodzinnym wynika nadto, że strona posiada inne zobowiązania w bankach, w innych instytucjach i u osób fizycznych, które zgodnie z oświadczeniem nie są regulowane. Ponadto strona jest współwłaścicielem w ½ części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, w którego księdze wieczystej dokonano wpisu hipoteki przymusowej zwykłej na rzecz ZUS, z tytułu zaległych zobowiązań. Strona posiada nadto samochód marki Renault Kangoo wartości około 3 500 zł oraz sprzęt RTV i AGD o łącznej wartości około 600 zł.

W ocenie organu administracji powyżej przedstawione okoliczności potwierdzają trudną sytuację finansową zobowiązanej, wynikającą z osobistych uwarunkowań (choroby strony) oraz z faktu pozostawania strony oraz jej małżonka bez pracy, i pozwalają stwierdzić, że w niniejszym stanie faktycznym zachodzi przesłanka określona w przytoczonym w uzasadnieniu, przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Jednakże z uwagi na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu składek ZUS postanowił odmówić ich umorzenia. W ocenie organu trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do uwzględnienia wniosku, bowiem płatnik winien wykazać się starannością i zapobiegliwością , by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne. Osoba decydująca się na rozpoczęcie działalności gospodarczej musi być przygotowana na ponoszenie ryzyka, bowiem ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje możliwości nieopłacania składek w przypadku nieosiągania dochodu z prowadzonej działalności lub osiągania dochodu w niskiej wysokości. Ponadto organ administracji wskazał, że trudna sytuacja finansowa i materialna zobowiązanej może nie mieć charakteru trwałego. Strona nie przedstawiła bowiem żadnych dokumentów świadczących, że jest osobą niezdolną do podjęcia pracy całkowicie bądź też częściowo. Sytuacja ta zdaniem organu może ulec poprawie wskutek podjęcia zatrudnienia przez zobowiązaną, a co z kolei umożliwiłoby spłatę zadłużenia w układzie ratalnym, dopasowanym do możliwości strony.

Organ administracji stwierdził także, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Strona nie wykazała bowiem, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłoby spowodować , że opłacanie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Natomiast, co do podniesionej argumentacji dotyczącej stanu zdrowia zobowiązanej ZUS wskazał, że z przedstawionej przez stronę dokumentacji medycznej nie wynika, iż jest osobą całkowicie niezdolną do wykonywania pracy zarobkowej. Zakład nie kwestionuje istnienia schorzeń występujących u strony, jednakże samo ich istnienie nie stanowi przesłanki do umorzenia zaległości. Strona nie wykazała również, że członkowie rodziny z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej opieki skarżącej, co pozbawiałoby ją możliwość uzyskiwania dochodów. Tym samym w ocenie organu nie wystąpiły przesłanki umorzenia zaległości z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Dalej organ wskazał, iż rozpatrując wniosek skarżącej dokonał także oceny możliwości umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 1- 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie ZUS w niniejszej sprawie nie wystąpiła żądna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 powołanej ustawy. W szczególności organ wskazał na toczące się postępowanie egzekucyjne, które częściowo okazało się skuteczne, fakt posiadania przez stroną majątku ruchomego, jak również na fakt przysługującego skarżącej udziału we współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, zabezpieczonego hipoteką przymusową na rzecz ZUS. Na obecnym etapie, zdaniem organu powyższe okoliczności czyniłyby przedwczesnym potwierdzenia wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

Odnosząc się natomiast do zarzutów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co do niedokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, ZUS wskazał, że to strona wnosząca o uzyskanie ulgi jest zobowiązana do dołożenia należytej staranności i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową, w celu wykazania okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby umorzenie należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie rozpatrując wniosek skarżącej organ zgromadził materiał dowodowy, dokonał jego oceny i na jego podstawie wydał decyzję, której motywy przedstawił w sporządzonym uzasadnieniu Tym samym w ocenie organu nie doszło do naruszenia art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Organ administracji wskazał ponadto, że na Zakład został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek, jak również staranności i ostrożności w ich dysponowani. Ich umorzenie jest instytucją o charakterze wyjątkowym, mająca zastosowanie tylko w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności. Tym samym uprawnienie organu do ich umorzenia, mające każdorazowo charakter uznaniowy, może stanowić wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek , który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. W związku z powyższym organ administracji uznał, że uwzględnienie wniosku strony w obecnej sytuacji byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny, który nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności własnych racji, lecz jako potrzeba zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa.

Na powyższą decyzję I. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wnioskiem z dnia 15 października 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Postanowieniem dnia 29 października 2015 r., III SO/Łd 3/15 referendarz sądowy umorzył postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznał I. T. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata.

Z przesłanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w dniu 18 listopada 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargi I. T. wynika, iż strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7- 11, art. 77 § 1, art. 80 , art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadniając skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja wydana została stronniczo, a dokonane przez organ ustalenia faktyczne były dowolne i niekompletne. Wskazała nadto, że pomimo próśb kierowanych do organu, co do dowodów, które powinna złożyć, ZUS nie udzielił jej porady w tym zakresie. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że dowodów tych nie przedstawiła. Powyższe, zdaniem skarżącej stanowiło naruszenie art. 9 K.p.a. Ponadto zarzuciła brak woli i inicjatywy ze strony ZUS do ugodowego rozwiązania sprawy. W dalszej części uzasadnienia skarżąca zakwestionowała twierdzenia organu, co do możliwości podjęcia przez skarżącą i jej małżonka pracy, jak również niewłaściwego udokumentowania stanu zdrowia skarżącej, czy dochodów uzyskiwanych przez jej męża z tytułu pracy wykonywanej na podstawie "umów śmieciowych". Informację w tym zakresie organ mógł uzyskać z urzędu powołując biegłego na okoliczność stanu zdrowia zobowiązanej, lub występując z wnioskiem do właściwego urzędu skarbowego na okoliczność uzyskiwanych dochodów męża. Ponadto skarżąca stwierdziła, że sugestie ZUS, jakoby to syn skarżącej ma obowiązek spłacać jej długi, świadczy jedynie o kulturze prawnej organu. Wskazała również, że w ciągu 7 lat prowadzenia działalności gospodarczej więcej oddała daniny Państwu, niż skorzystała, a ostatecznie nie nabyła praw do okresu składkowego. Zdaniem skarżącej w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym. W każdym przypadku organy administracji mają obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny chodzi, udowodnić, że jest on ważny, bezwzględnie wymagający ograniczenia uprawnień indywidualnych obywatela. Ponadto zdaniem skarżącej organom administracji publicznej wolno ograniczać się do interesów państwa, nawet gdy działa w ramach uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 21 stycznia 2016 r. pełnomocnik skarżącej wskazał, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synem. Od końca września 2015 r. świadczy pracę na podstawie umowy zlecenia, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 490 zł netto. Pozostała część wynagrodzenia jest zajęta przez ZUS w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Umowa została zawarta na czas określony, do dnia 31 grudnia 2015 r. i skarżąca nie ma gwarancji, że zostanie przedłużona. Mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w K. , aktywnie poszukującą pracy. Natomiast syn skarżącej jest studentem studiów dziennych na Uniwersytecie [...]. Nie ma możliwości zarobkowania finansowego, nie partycypuje w kosztach utrzymania, jest wspierany finansowo przez rodziców. Poza wskazanym samochodem marki Renault Kangoo skarżąca nie posiada żadnego majątku. Odnośnie posiadanego przez skarżącą prawa współwłasności spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, pełnomocnik skarżącej wskazał, iż szacunkowa wartość tego mieszkania wynosi 110 000 zł. Miesięczne koszty utrzymania tego lokalu wynoszą około 500 zł. Obecnie małżonkowie otrzymują dodatek mieszkaniowy w wysokości 202 zł. Dalej pełnomocnik skarżącej, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, iż zarówno sytuacja materialna rodziny skarżącej, jak i stan zdrowia skarżącej uzasadniają umorzenie zaległych składek. Z powyższych względów pełnomocnik skarżącej zarzucił:

- naruszenie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nadużycie instytucji uznania administracyjnego i całkowicie pominięcie wskazanych i udowodnionych okoliczności, uzasadniających umorzenie składek, jak i zupełną dowolność w przedmiocie oceny skutków podjętej decyzji dla skarżącej i jej rodziny;

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. , gdyż z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb;

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego wadliwą ocenę i uznanie, że nie ma podstaw do przyjęcia, że sytuacja rodzinna i materialna rodziny skarżącej przy jednoczesnej egzekucji zaległych składek, nie stwarzała zagrożenia dla podstawowych potrzeb życiowych skarżącej i jej rodziny.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] orzekająca o odmowie uwzględnienia wniosku I. T. o umorzenie w całości zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 01.2012 r. do 12. 2012 r. i od 11.2013 r. do 01. 2015 r.

Natomiast podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.)- dalej: u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365).

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia zostały uregulowane w powołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak więc uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem to strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przedłożonego przez stronę. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, czym wypełnił obowiązki wynikające z art. 7 K.p.a. polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 K.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji zapewnił skarżącej, na podstawie art. 10 § 1 K.p.a., zapoznanie się i wypowiedzenie co do zebranego materiału dowodowego sprawy.

Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym strony, aktualnym na dzień złożenia wniosku o umorzenie zaległych składek oraz z informacji przedłożonych przez stronę w toku postępowania administracyjnego wynika, że skarżąca nie pracuje, prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z niepracującym małżonkiem oraz uczącym się synem. Nie osiąga żadnych innych dochodów z tytułu pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych, zasiłków i świadczeń z Urzędu Pracy, czy z innych źródeł. Zarówno strona, jak i jej małżonek są zarejestrowani w PUP w K., jako osoby bezrobotne, aktywnie poszukujące pracy. Mąż skarżącej uzyskuje nieregularne dochody z tytułu prac wykonywanych na podstawie "umów śmieciowych", które to dochody, zgodnie z oświadczeniem skarżącej wystarczają na utrzymanie domu , rodziny, opłatę rachunków, kosztów leczenia i studia syna. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że strona nie określiła wysokości dochodów uzyskiwanych przez męża. Miesięczne koszty ponoszone z tytułu opłat za mieszkanie wynoszą 489 zł. Ponadto ze złożonego oświadczenia wynika, że strona posiada inne zobowiązania w bankach, w innych instytucjach i u osób fizycznych, które nie są regulowane. Strona posiada samochód marki Renault Kangoo wartości około 3 500 zł oraz sprzęt RTV i AGD o łącznej wartości około 600 zł. Jest także współwłaścicielem w ½ części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, który jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego jest obciążony wpisem hipoteki przymusowej zwykłej na rzecz ZUS, z tytułu zaległych zobowiązań. Syn skarżącej jest studentem Uniwersytetu [...], nie pracuje, nie osiąga żadnych dochodów. Pozostaje na utrzymaniu rodziców. Skarżąca wskazała także, że zdiagnozowana u niej choroba – stwardnienie rozsiane, wymaga konieczności poddania się kosztownym badaniom i leczeniu u lekarzy specjalistów. Z uwagi na konieczność długiego oczekiwania na wizytę u lekarza w ramach NFZ, zmuszona jest korzystać z prywatnej opieki lekarskiej, co generuje wysokie, dodatkowe koszty.

Ponadto, jak wynika z akt administracyjnych sprawy prowadzone w stosunku do osoby skarżącej postępowanie egzekucyjne okazało się częściowo skuteczne.

W ocenie Sądu, odnosząc powyższe okoliczności do treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należało uznać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sposób uprawniony przyjął, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w powołanym przepisie przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Prowadzone w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne okazało się bowiem częściowo skuteczne i nie zostało zakończone stwierdzeniem przez właściwy organ egzekucyjny braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto skarżąca oraz jej małżonek posiadają majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego, jak i majątek nieruchomy w postaci spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, zabezpieczonego hipoteką przymusową ustanowioną na rzecz ZUS, z którego to majątku może być dochodzona przedmiotowa należność. Bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia pozostaje również podniesiona przez skarżącą okoliczność, zgodnie z którą powstanie zaległości nie było przejawem złej woli strony, lecz następstwem trudnej sytuacji w handlu. Wskazać bowiem należy, że powołany przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog przesłanek upoważniających zakład rentowy do umorzenia zaległych należności, który nie obejmuje okoliczności, dotyczących przyczyn i sposobu powstania zaległości.

Za prawidłowe w ocenie Sądu uznać również należało, odmowę umorzenia zaległości skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., I SA/Gd 119/14 (www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdził, że zadaniem w/w regulacji jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Przy badaniu wystąpienia przesłanek z art. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione, czy też subiektywnie niezawinione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2011 r., II GSK 832/10, www.cbois.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, z przedstawionych przez stronę dokumentów i okoliczności nie wynika, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej, że opłacenie zaległych należności pozbawiłoby skarżąca możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Fakt, że skarżąca oraz jej maż pozostając osobami bezrobotnymi, prowadząc wspólnie z uczącym się niepracującym synem wspólne gospodarstwo domowe, uzyskując nieregularne dochody z tytułu pracy wykonywanej przez męża na podstawie "umów śmieciowych" oraz korzystając z pomocy finansowej rodziny jest w stanie pokryć koszty utrzymania mieszkania, koszty eksploatacji samochodu, koszty nauki syna, jak i ponieść koszty leczenia w prywatnych gabinetach lekarskich, świadczy w ocenie Sądu, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia. Tym samym zarzut pełnomocnika skarżącej, co do naruszenia w/w przepisu uznać należało za niezasadny.

W sprawie nie wystąpiła także określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przesłanka wystąpienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd nie neguje niewątpliwie złego stanu zdrowia skarżącej, potwierdzonego załączoną do akt sprawy obszerną dokumentacją medyczną. Wskazać jednak należy, że z treści w/w przepisu przewlekła choroba zobowiązanego może podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia ona zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje bowiem jak słusznie wskazał organ administracji z przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej nie wynika, że strona jest całkowicie lub częściowo niezdolna do podjęcia pracy zawodowej. Nie przedstawiła nadto żadnego dokumentu, z którego wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przeciwnie wskazać należy, że w dacie składania wniosku o umorzenie zaległych składek skarżąca oświadczyła, że zarówno ona jak i jej mąż są zarejestrowani w PUP w K. jako osoby bezrobotne, aktywnie poszukujące pracy. Na marginesie wskazać należy również, że zasadność powyższego stanowiska potwierdza informacja zawarta w złożonym do sądu piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia 21 stycznia 2016 r., z którego wynika, że z końcem września 2015 r. skarżąca podjęła zatrudnienie, na podstawie zawartej umowy zlecenia na czas określony i z tego tytułu osiąga stałe miesięczne dochody. Część otrzymywanego wynagrodzenia, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, podlega zajęciu na rzecz ZUS z tytułu prowadzonego w stosunku do osoby skarżącej postępowania egzekucyjnego.

Bezspornym pozostaje także, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Tym samym w ocenie Sądu, nie można zatem przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sformułowany w przepisie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2013 r. katalog sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych. Wskazać przy tym należy, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny.

Mając to wszystko na uwadze Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uznał, iż wbrew zarzutom skargi, materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. W ocenie Sądu w sprawie nie został także naruszony przepis art. 9 K.p.a. Zawarta w powołanym przepisie zasada informowania stron musi być rygorystycznie przestrzegana w postępowaniu, w którym uczestniczą podmioty nieprofesjonalne. Przepis ten nie nakłada jednak na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych czy też doradztwa. Nie może być utożsamiany z obowiązkiem zawiadamiania strony o powszechnie obowiązujących aktach prawnych i wynikających z nich obowiązkach czy konsekwencjach niedostosowania się do konkretnych przepisów, jak również z zastępowaniem aktywności strony poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania. Zasady ogólne k.p.a. mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. Przypomnienia bowiem wymaga, że to na wnioskodawcy, który domaga się umorzenia zaległych składek, ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z jego żądaniem. ZUS rozpatrując wniosek o umorzenie zaległych należności nie jest bowiem zobowiązany do wyręczania strony i poszukiwania z urzędu dowodów wskazujących na zasadność jej twierdzeń.

Podkreślić jednak w tym miejscu należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może kolejny raz wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ z uwzględnieniem nowych okoliczności.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tj. Dz.U. z 2013 poz. 461 ze zm.).

ms