Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 24/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 106
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 28 poz 353
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant starszy inspektor sądowy W. L. po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 780/17 w sprawie ze skargi A. E. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 stycznia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyjęcia oświadczenia woli nabycia obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 780/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. E. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 stycznia 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy przyjęcia oświadczenia woli nabycia obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją z dnia 26 stycznia 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy decyzję Wojewody M. z dnia 21 października 2016 r. o odmowie przyjęcia oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wywiódł, że organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy. Przepisy art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji obowiązek dokładnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu, warunki te zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie. Organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w odniesieniu do skarżącego zapadł wyrok Sądu Rejonowego dla W. P. z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt ... uznający skarżącego za winnego popełnionego czynu z art. 223 k.k. i skazujący go na karę łączną 1 roku pozbawienia wolności w zawieszeniu warunkowym na okres 3 lat próby (obecnie, jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącego złożonego na rozprawie, wyrok ten jest prawomocny). Ponadto, w aktach sprawy znajduje się również odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla m. W. z dnia 5 sierpnia 2011 r. sygn. akt III K 449/11 uznający skarżącego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, o którym mowa w art. 305 ust. 1 ustawy prawo własności przemysłowej oraz wymierzający skarżącemu karę 100 stawek dziennych grzywny. Tym samym, organ odwoławczy miał podstawy do przyjęcia, że postawa i sposób zachowania skarżącego koliduje z obowiązującym w Polsce porządkiem prawnym i nie leży w interesie społecznym wydanie decyzji, na mocy której cudzoziemiec naruszający porządek prawny nabędzie obywatelstwo polskie. Zdaniem Sądu, dla oceny zaistnienia ewentualnego zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa czy porządku publicznego nie było konieczne przeprowadzenie dowodu z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia 29 maja 2015 r. Wystarczające jest natomiast to, że skarżący został uznany za winnego tego, że w dniu 23 maja 2010 r. działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, używając niebezpiecznych przedmiotów dopuścił się czynnej napaści na funkcjonariuszy Policji, podczas pełnienia przez nich obowiązków służbowych. W ocenie Sądu, okoliczność, że skarżący dopuścił się w przeszłości przestępstw, za które został skazany wywołuje wątpliwości co do jego dalszego podporządkowania się normom prawny powszechnie obowiązującym na terytorium RP. Sąd uznał, że nie zmienia tego okoliczność, ze Sąd Rejonowy zawiesił wykonywanie kary przez skarżącego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie można przyjąć, że od popełnienia czynu z dnia 23 maja 2010 r. skarżący nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa. Jak wynika z akt sprawy skarżący w dniu 5 maja 2011 r. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, dokonał obrotu odzieżą oznaczoną podrobionymi znakami towarowymi, a zatem popełnił kolejny czyn zabroniony. Zgromadzone przez organ informacje dotyczące toczących się postępowań karnych, a następnie wydanych wyroków stanowiły wystarczającą podstawę do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki do odmowy przyjęcia oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego na podstawie art. 10 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 r., Nr 28, poz. 353 ze zm.), ponieważ nie leży to w interesie społecznym.

Sąd pierwszej instancji argumentował, że okoliczność, że skarżący w dniu 19 lipca 2012 r. uzyskał na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2011 r, Nr 264, poz. 1573 ze zm.) zezwolenie na osiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie podważa stanowiska zajętego przez organy w tej sprawie. Nie jest wystarczające powoływanie się przez skarżącego na to, że w toku postępowania o udzielenie zezwolenia na osiedlenia się były oceniane te same zdarzenia w świetle art. 66 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach. Skarżący wskazał, że wówczas nie stanowiły one podstawy do ustalenia, że skarżący stanowi realne niebezpieczeństwo dla państwa polskiego bądź porządku publicznego. Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów, Sąd wskazał, że nie wszystkie zdarzenia, czy też czyny kryminalne będą tak samo oceniane w kontekście przesłanek odmowy udzielenia zezwolenia na osiedlenie oraz przesłanek odmowy przyjęcia oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego. Nie można bowiem pominąć, że uzyskanie statusu obywatelstwa polskiego wiąże się z pewną nieodwracalnością, wynikającą z przyjętej w polskim porządku prawnym szerokiej ochrony konstytucyjnej tego statusu (art. 34 ust. 2 Konstytucji). Natomiast zezwolenie na osiedlenie (obecnie zezwolenie na pobyt stały) może być w każdym czasie cofnięte, jeżeli zostaną spełnione odpowiednie przesłanki ustawowe. W odróżnieniu od zezwolenia na osiedlenie się, obywatelstwo nie podlega cofnięciu w drodze decyzji administracyjnej.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę w całości

W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentu urzędowego w postaci odpisu Wyroku Sądu Rejonowego dla W. P. w W. z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt ... wraz z pisemnym uzasadnieniem na okoliczność postawy Skarżącego, jego właściwości i warunków osobistych, oraz dotychczasowego sposobu życia oraz zachowania się po popełnieniu przestępstwa, które uzasadniają przekonanie, że skarżący nie popełni ponownie przestępstwa.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, 77, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, polegające na niewystarczająco wnikliwym rozważeniu przez Sąd zaistniałego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego polegającego na dowolnej, jednostronnej i wybiórczej ocenie materiału dowodowego z pominięciem dowodów i okoliczności wskazujących na to, że Skarżący nie stanowi żadnego zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa i ochrony porządku publicznego, w tym w szczególności:

– na niekompletnym zgromadzeniu materiału dowodowego, to jest nieuwzględnieniu nieodzownego w okolicznościach sprawy dokumentu urzędowego w postaci pisemnego uzasadnienia Wyroku Sądu Rejonowego dla W. P. w W. z dnia 29 maja 2015 r. sygn. akt ... wskazującego na okoliczności łagodzące incydentalnego czynu z dnia 23 maja 2010 r., oraz na pozytywną prognozę kryminologiczną, to jest przekonanie, że skarżący będzie w przyszłości przestrzegał porządku prawnego,

– niedokładnym rozpatrzeniu stanu faktycznego, to jest pomięciu okoliczności, że formułowane wobec skarżącego wątpliwości opierają się wyłącznie na dwóch incydentalnych występkach, które miały miejsce ponad 6 lat temu, a od tego czasu skarżący nie dopuszczał się nowych naruszeń prawa, nie prowadzi żadnej działalności wrogiej wobec Rzeczypospolitej Polskiej, sprzecznej z zasadami ustroju, oraz nie uczestniczy w środowiskach kryminogennych ani policyjnie podejrzanych;

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, lub niewłaściwe zastosowanie, to jest naruszenie art. 106 Kodeksu karnego polegające na rozpatrywaniu przez Sąd oraz organ okoliczności dotyczących drobnego występku popełnionego przez skarżącego w dniu 5 maja 2011 r., który winien być uznany za niebyły, wobec zatarcia skazania;

3. naruszenie prawa materialnego, przez błędną jego wykładnię, lub niewłaściwe zastosowanie, to jest naruszenie art. 10 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim polegające na niedopatrzeniu się uchybień uzasadnienia decyzji o charakterze uznaniowym opartej na nieaktualnych i niebyłych okolicznościach dotyczących występków popełnionych przez skarżącego, który od ponad 6 lat prowadzi nienaganny tryb życia co stanowi, że nabycie przezeń obywatelstwa polskiego nie powoduje jakiegokolwiek zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa i ochrony porządku publicznego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

2. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Postawione zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego przez wadliwą wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie nie są zasadne.

2.1. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wywodzono z naruszenia tych przepisów postępowania nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Sąd dokonał oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego w oparciu o zasadnicze przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Tę zasadniczą przesłankę wyprowadził z przyjętych wartości w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sfery praw i obowiązków państwa wobec obywatela, ale i obowiązków obywatela wobec państwa. Przesłanką tą są względy bezpieczeństwa i porządku publicznego. Na podstawie tej przesłanki zasadnie wywiódł, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo. Przytoczył w pełni te fakty, które miały istotne znaczenie dla oceny, postawy skarżącego do porządku publicznego. Fakty te powodują, że nie można przyjąć w sprawie spełnienia przez skarżącego przesłanek gwarancji bezpieczeństwa i porządku publicznego. Przytoczone fakty prowadzonego postępowania karnego, zachowania wobec funkcjonariuszy Policji w pełni przesądzają o braku przesłanki wydania decyzji o przyjęciu oświadczenia woli nabycia obywatelstwa polskiego, w trybie uregulowanym w art. 10 ust. 1 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Nie jest przy tym zasadny zarzut nieuwzględnienia uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego dla W. P. w W. z 29 maja 2015 r. sygn. akt .... Przyznanie obywatelstwa polskiego stanowi szczególne prawo, które wymaga konsekwentnie spełnienia szczególnie wysokich wymogów przez osobę ubiegającą się o to prawo. Nie można w tym zakresie wprost stosować wartości, które przyjęte są w przepisach prawa karnego pociągnięcia do odpowiedzialności karnej, w tym okoliczności łagodzących. Zarzut zatem wyprowadzony co do wadliwego ustalenia stanu faktycznego z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego dla W. P. w W. nie jest zasadny. Dla oceny spełnienia przesłanek nadania obywatelstwa polskiego nie mają zastosowania przepisy prawa karnego wiążące sąd powszechny. Organ administracji publicznej nie jest zatem związany uzasadnieniem wyroku sądu powszechnego, a dokonuje, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego), oceny materiału dowodowego, kierując się tymi wartościami, które wynikają z przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej obowiązków obywatela wobec państwa. Zgodnie z art. 83 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej "Każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej". Ocena zachowania skarżącego nie dawała podstaw do spełnienia tego warunku powołano się na naruszenie art. 106 kodeksu karnego, który stanowi: "Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych." Dla oceny postawy skarżącego fakt zatarcia skazania nie wyłączał dokonania samodzielnej oceny przez organ administracji publicznej potrzeby przestrzegania prawa dla przyznania prawa obywatelstwa polskiego. Sąd Najwyższy w wyroku z 29 października 2015 r. I CSK 893/14 (Orzecznictwo Sądów Polskich 2017, z 3 poz. 27, Lex nr 1991135) wskazał: "(...) Sądy obu instancji zaakceptowały koncepcję przyjmowaną głownie w orzeczeniach sądów karnych, opowiadającą się za bezwzględnym skutkiem zatarcia, który nie ogranicza się do uznania za niebyłe skazania, ale za niebyłe uznaje także popełnienie przestępstwa, za które to skazanie nastąpiło (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r., IV KK 326/10, "Biuletyn Prawa Karnego" 2010, nr 7, s. 17). Ten rezultat następuje z chwilą zatarcia i ukierunkowany jest na przyszłość, co oznacza, że od tej chwili fakt skazania nie może rodzić dla skazanego żadnych negatywnych konsekwencji, ponieważ został mu przywrócony status osoby niekaranej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2012 r., IV KK 59/12, OSNKW 2013, nr 1, poz. 3).

Stanowisko takie, oparte na założeniu, że w drodze fikcji prawnej można wyeliminować z rzeczywistości i pamięci fakty, które miały miejsce w przeszłości, prowadziło jednak w wielu wypadkach do wyników nie do pogodzenia z elementarnymi zasadami słuszności, wobec czego w orzecznictwie wyrażane są także mniej rygorystyczne kierunki interpretacji skutków działania art. 106 k.k., uznające, że zatarcie skazania niewątpliwie wywołuje skutki w sferze prawnej; tworzy fikcję niekaralności osoby skazanej, nie może jednak usunąć obiektywnie istniejących faktów, a więc nie niweczy ani popełnionego przestępstwa, ani wydanego wyroku, nie pozbawia też tego wyroku przewidzianego w art. 11 k.p.c. znaczenia w postępowaniu cywilnym. Nawet w postępowaniu karnym, w którym zatarcie pociąga za sobą w zasadzie bezwzględnie przestrzegane konsekwencje, przyjmuje się, że w pewnych wypadkach fakt zatartego skazania należy brać pod uwagę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2009 r., I KZP 24/09, OSNKW 2009, nr 12, poz. 105). Niewątpliwie zatarcie skazania nie uchyla wyroku skazującego, nie stanowi też odpowiednika orzeczenia uniewinniającego ani nie przywraca całkowicie stanu istniejącego przed skazaniem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2011 r., SDI 32/10, OSNKW 2011, nr 2, poz. 12).

Orzecznictwo z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych i orzecznictwo administracyjne skłania się do dopuszczalności uwzględnienia zatartego skazania wtedy, gdy popełnienie przestępstwa stanowiło zdarzenie wpływające na uprawnienie do świadczeń, nawet jeśli w chwili wydawania deklaratoryjnej decyzji w tej materii skazanie uległo już zatarciu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015 r., IV UK 247/14, nie publ.). Podobnie oceniane są przypadki, w których ocenie podlegają kwalifikacje społeczno-moralne danej osoby niezbędne do uzyskania określonych przywilejów, świadczeń, zezwoleń lub objęcia stanowiska wymagającego spełniania podwyższonych, szczególnych warunków osobistych (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1984 r., III AZP 6/84, OSNCP 1985, nr 8, poz. 105, oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2005 r., VI SA/Wa 2263/04, nie publ., z dnia 20 lipca 2007 r., VI SA/Wa 820/07, nie publ., i z dnia 17 lipca 2008 r., VI SA/Wa 669/08, nie publ.). Podkreśla się jednak, że chodzi wówczas nie o fakt skazania, lecz sygnał wskazujący na dotychczasowy sposób życia osoby poddanej ocenie. Mimo więc, że w wyniku zatarcia skazania osoba skazana może się przedstawiać jako niekarana i jako taka powinna być traktowana, w pewnych sytuacjach fakt wcześniejszego popełnienia przestępstwa może, a nawet powinien być uwzględniany (...)."

Takie stanowisko uwzględniające postawę osoby składającej oświadczenie w trybie art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie zostało przyjęte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 1098/11.

Rozważenie faktu zatarcia skazania wymaga rozważenia w warunkach danej rozpoznawanej sprawy. W okolicznościach tej sprawy nie mógł Sąd pominąć wyroku z 29 maja 2015 r. sygn. akt ....

2.2. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 106 Kodeksu karnego i art. 10 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim. Postawienie zarzutu kasacyjnego naruszenia przepisu prawa materialnego przez wadliwą wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie nie jest prawidłowym wyprowadzeniem podstaw kasacyjnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stawiając zarzut naruszenia art. 10 ustawy o obywatelstwie polskim nie uwzględniono, że zawiera on trzy jednostki redakcyjne, a Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej nie może wyprowadzić ani domniemywać, który to przepis prawa został poddany wadliwej wykładni. W skardze kasacyjnej nie przeprowadzono wykładni przepisów prawa zawartych w art. 10 ustawy o obywatelstwie polskim. Z argumentacji uzasadnienia skargi można wyprowadzić, że intencją skargi kasacyjnej było niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 1 tej ustawy. Zarzut ten nie jest zasadny skoro nie jest zasadny zarzut wadliwego ustalenia stanu faktycznego, który wyklucza niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim.

3. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.