Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 968/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2  pkt 1,  art. 1  ust. 1,  art. 7  ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia posiadania przez M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i S. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez M. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i S. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w mieście [...], w województwie [...], obecnie [...].

Organ Wojewódzki ustalił, że S. i S. D. – właściciele pozostawionej nieruchomości nie repatriowali się w trybie żadnej z umów wskazanych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ani na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Wojewoda [...] zaznaczył, iż ze złożonego przez stronę oświadczenia wynika, że przyczyną opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1938 r. był awans zawodowy S. D.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. C. podnosząc, iż właściciel pozostawionego mienia nie mógł powrócić do swojej własności ze względu na rozpoczętą w 1939 r. wojnę.

Minister Skarbu Państwa rozpoznając odwołanie stwierdził, iż z sentencji wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lipca 1988 r. wynika, iż S. i S. D. pozostawili w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego w mieście [...] mienie w postaci parceli o obszarze ok. [...] m2, budynku mieszkalnego jednopiętrowego, murowanego o powierzchni użytkowej około [...] m2 składającego się z [...] pokoi oraz garaż murowany. Z oświadczenia M. C. z dnia 21 stycznia 2009 r. wynika, że S. i S. D. wyjechali z [...] w 1938 r. z powodu [...]. Z powyższego oświadczenia wynika również, że dom w [...] pozostał jako [...] i nie został sprzedany ani wynajęty.

Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1,

2) posiada obywatelstwo polskie.

Powyższy artykuł wyznacza przesłanki, których spełnienie jest niezbędne do uzyskania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ II instancji stwierdził, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż właściciele pozostawionego mienia przyjechali na obecne terytorium państwa polskiego już w 1938 r., a więc w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwali na byłym terytorium państwa polskiego. Minister wskazał, że zgodnie z art. 25 kc miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której ona przebywa z zamiarem stałego pobytu. Ustalenie tego zamiaru zdaniem organu II instancji powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane, o zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej.

Organ przywołał wyrok NSA z dnia 30 marca 2006 r. sygn. akt I OW265/05.

Zdaniem organu odwoławczego z oświadczenia z dnia 21 stycznia 2009 r. jasno wynika, że centrum życia rodzinnego małż. D. nie toczyło się w [...], a w W. w związku z [...]. Tak więc zdaniem organu jedna z bezwzględnych przesłanek, jaką jest zamieszkiwanie właścicieli pozostawionej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, nie została spełniona.

Minister podkreślił, iż S. i S. D. nie repatriowali się na podstawie żadnej z umów czy z przyczyn wymienionych w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie zostali również wypędzeni z byłego terytorium RP.

Zdaniem organu odwoławczego Wojewoda [...] ustosunkował się do całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz wydał decyzję opartą na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. C. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż Minister Skarbu Państwa błędnie ustalił, że właściciele pozostawionego mienia nie zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium państwa polskiego.

Zdaniem skarżącej bezsporne jest, iż przyczyną opuszczenia byłego terytorium RP w 1938 r. był awans zawodowy S. D., który podjął pracę w W., ale była to praca wyłącznie tymczasowa, nakierowana na lepszy zarobek niż w [...], a sam S. D. nie miał zamiaru zamieszkiwać w W. na stałe. Małżonkowie D. utrzymywali więzi z miejscem zameldowania tj. pozostawili tam rzeczy osobiste, ponosili koszty utrzymywania lokalu, uzewnętrzniali wolę powrotu do miejsca zameldowania poprzez tymczasowe przekształcenie pozostawionego w [...] domu w [...], aby go utrzymać.

Zdaniem skarżącej w sprawie niniejszej należy uznać, iż miejscem zamieszkania właścicieli pozostawionej nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. był [...], a nie poddanie się formalnej procedurze repatriacyjnej nie ma decydującego znaczenia przy ustalaniu prawa do rekompensaty.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie można pominąć w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy względów słuszności i sprawiedliwości.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.)

Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust. 1). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy). Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1,

2) posiada obywatelstwo polskie.

W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Niespełnienie wymogów, o których mowa w art. 2, stosownie do art. 7 ust. 2 powołanej ustawy obliguje zaś wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

W niniejszej sprawie podstawą odmowy uwzględnienia przez organy orzekające wniosku następczyni prawnej S. i S. D. (właścicieli nieruchomości położonej w [...]) było ustalenie, że nie spełniali oni przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkującej przyznanie prawa do rekompensaty, gdyż nie zamieszkiwali oni w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. terytorium leżącym w granicach ówczesnej Rzeczypospolitej Polskiej, które w następstwie zmian geopolitycznych po II wojnie światowej znalazło się poza obecnymi granicami Państwa Polskiego.

W sprawie sporne pozostaje ustalenie zamieszkania S. i S. małż. D. na dzień 1 września 1939 r.

W ocenie Sądu prawidłowo organ przyjął, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kodeksu cywilnego jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

W ocenie Sądu uprawnione pozostaje stanowisko organu, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, należało przyjąć, że S. i S. D. w dniu 1 września 1939 r. mieszkali w W., a nie w [...].

Miejsce zamieszkania właścicieli nieruchomości pozostawionej w [...] potwierdza znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy oświadczenie skarżącej z dnia 21 stycznia 2009 r. (k.41) z którego wynika, że S. i S. D. wyjechali z [...] w 1938 r. z powodu [...], a dom w [...] pozostał jako lokal i nie został sprzedany ani wynajęty.

Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 25 kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus), oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. O stałości pobytu na danym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka.

O stałym pobycie decyduje zwłaszcza topograficzne powiązanie istniejące między miejscowością, w której dana osoba przebywa a jej pracą tj. zakładem pracy. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi jeszcze o zamieszkiwaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jednakże zamiar stałego pobytu nie jest jednoznaczny z pragnieniem dożywotniego lub co najmniej długotrwałego pozostawania w danej miejscowości. Przez termin "zamiar" należy pojmować nie wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności.

W świetle powyższego oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należy uznać w sposób nie budzący wątpliwości, iż miejscem zamieszkania S. i S. D. w dniu 1 września 1939 r. była W.

W ocenie Sądu tam właśnie było centrum życia osobistego, rodzinnego, małżonków D., jak również ośrodek ich majątkowych interesów, bo przecież to [...], z którym z pewnością łączyło się zwiększenie możliwości zarobkowych, spowodował wyjazd małż. D. w 1938 r. z [...].

Utrzymywanie więzi z poprzednim miejscem zamieszkania nie stanowi w ocenie Sądu przesłanki do przyjęcia, że miejscem zamieszkania małż. D. był [...] w świetle przepisów ustawy zabużańskiej.

Skoro zaś właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, to niewątpliwie nie spełniał jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. W konsekwencji nie mógł on sam, a w ślad za nim jego spadkobiercy, wspomnianego prawa nabyć. Trafnie zatem Wojewoda [...] w oparciu o art. 7 ust. 2 powołanej ustawy, odmówił potwierdzenia następczyni prawnej S. i S. D. prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Nie można zatem postawić organom zarzutu, by rozstrzygając sprawę dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu nie uchybiły one również przepisom postępowania administracyjnego. Organy bowiem w sposób wyczerpujący zgromadziły i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy.

Dodać jedynie należy, iż zgodnie z art. 6 kpa organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, nie mogły więc w sprawie niniejszej, jak twierdzi skarżąca brać pod uwagę względów słuszności czy sprawiedliwości, tym bardziej, że decyzja wydana w niniejszej sprawie nie jest decyzją uznaniową. Również wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lipca 1988 r. sygn. akt [...], na który powołuje się skarżąca nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia, gdyż fakt pozostawienia przez S. i S. D. nieruchomości w [...] jest bezsporny.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.