Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 140/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 41 ust. 1, art. 2 ust.1, art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie - k.p.a., Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił A.L. przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności.

Organ ustalił, że z analizy budżetu wynika, że z dochodu strona jest w stanie pokryć wszelkie niezbędne wydatki, w tym zakupić żywność we własnym zakresie. Ponadto strona korzysta z możliwości spożycia ciepłego posiłku, uzyskuje stałą pomoc w postaci środków spożywczych od swoich rodziców oraz babć. Wnioskowana potrzeba została więc zaspokojona przy wykorzystaniu własnych środków i możliwości.

W odwołaniu od powyższej decyzji A.L. zarzucił naruszenie przepisów art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że posiada środki finansowe i możliwości do samodzielnego zabezpieczenia wnioskowanej potrzeby. Podkreślił, że organ nie ustalił w sposób prawidłowy jego sytuacji majątkowej. Uzyskiwany dochód nie jest bowiem wystarczający na pokrycie wydatków, takich jak zakup jedzenia, ubrań, butów, środków czystości i leków.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ stwierdził, że A.L.14 października 2011 r. złożył do protokołu wniosek o udzielenie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na żywność. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonej dokumentacji w sprawie ustalono, że strona zamieszkuje wraz z babcią, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Jego dochodem jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł Od rodziców otrzymuje pomoc w formie codziennych obiadów i kolacji. Pomocy żywnościowej udzielają mu również obie babcie. Strona stwierdziła, że na żywność wydaje około 300 zł miesięcznie.

Następnie organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Dodał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Wskazał również, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

Przytoczył także organ treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany za zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Nadto wskazał, że stosownie do art. 41 pkt 1 tej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczajacej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, bądź zasiłek okresowy, celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zaznaczył przy tym, że przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego bądź zasiłku celowego specjalnego i zwrotnego ma charakter uznaniowy. Ponadto zwrócono uwagę, że w myśl art. 48 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. W myśl ust. 4 tego artykułu pomoc doraźna albo okresowa w postaci gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić.

Kolegium wskazało, że strona osiąga dochód przekraczający kryterium dochodowe, brak więc podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego.

Jednocześnie uznało, że organ I instancji jednoznacznie wyjaśnił, że A.L. posiada wystarczające środki pozwalające na zaspokojenie potrzeb żywnościowych. Ponadto strona korzysta z szerokiej pomocy rodziny w zakresie wyżywienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.L. zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Strona wniosła o uchylenie wadliwej decyzji organu odwoławczego oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Przytaczając ustalenia organu I instancji dotyczące zaspokojenia zgłaszanej potrzeby oraz otrzymywania pomocy od rodziny nadmienił, iż od 14 lat jest osobą dorosłą i sam powinien zadbać o utrzymanie i godną egzystencję. Zdaniem skarżącego jego rodzice i babcie nie mają prawnego obowiązku udzielania mu pomocy, który spoczywa na Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie. Uzyskiwane przez skarżącego dochody oraz ponoszone wydatki nie pozwalają mu na życie w warunkach godnej egzystencji. Ponadto podniósł, że postępowanie odwoławcze toczyło się bez jego udziału, oraz pomimo cofnięcia odwołania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdzono, że w aktach przekazanych Kolegium brak pisma strony o cofnięciu odwołania, nadto strona nie wniosła bezpośrednio do Kolegium pisma dotyczącego cofnięcia odwołania, co czyni bezzasadnym zarzut rozpoznania odwołania pomimo jego cofnięcia. Zauważono także, iż w pierwszej kolejności to krewni w linii prostej winni udzielić wsparcia materialnego osobie znajdującej się w niedostatku, gdyż to na nich ciąży względem tej osoby obowiązek alimentacyjny. Natomiast zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości Państwa, dopiero w sytuacji gdy skarżący przy wykorzystaniu wszystkich własnych możliwości i uprawnień nie będzie mógł egzystować, to obowiązek udzielenia pomocy będzie ciążył na gminie lub Państwie.

Na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik podniósł, że organy administracji w sposób wadliwy ustaliły wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego, uznając za jego dochód świadczenie pielęgnacyjne, które przysługuje jego babci. Dodatkowo zaakcentował, iż świadczenie, o które ubiega się skarżący należy do egzystencjonalnych potrzeb i powinno być w pierwszej kolejności zaspokojone przez organy pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzając ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności.

Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji tej ustawy świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy, który przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (art. 39 ustawy), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Tymczasem z ustaleń organów wynika, że miesięczny dochód skarżącego wynosi 670 zł. W tym miejscu za chybione należy uznać stanowisko pełnomocnika skarżącego, iż świadczenie pielęgnacyjne, jakie otrzymuje skarżący, przysługuje jego babci, a tym samym nie stanowi dochodu skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom tam wymienionym w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej (tj. niepodejmującym zatrudnienia bądź rezygnującym z dotychczasowego zatrudnienia) po to, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie to stanowi zatem formę pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie ma tym samym zrekompensować utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjalnego dochodu.

Prawidłowo więc organy ustaliły dochód skarżącego, w którym uwzględniły kwoty zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż te nie zostały wyłączone z dochodu stanowiącego podstawę obliczenia kryterium dochodowego na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy. W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego organ administracji rozpatrzył sprawę w kontekście przyznania pomocy społecznej w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z tym uregulowaniem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wskazać w tym miejscu wypadnie, że "szczególny przypadek", o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1623/ 11 i podane tam orzecznictwo, Lex nr 1113249).

Tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co powoduje, że nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania. Orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku celowego specjalnego (tak jak i zasiłku celowego) organ ma bowiem obowiązek w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest zatem dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 cyt. ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Przechodząc, zatem do rozstrzygnięcia w kwestii przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu istotne znaczenie miało ustalenie, że potrzeba, której dotyczył wniosek, jest przez skarżącego zaspokojona we własnym zakresie, co znajduje potwierdzenie w zebranym przez organ I instancji materiale dowodowym. Z akt jednoznacznie wynika, że strona codziennie ma zapewniony ciepły posiłek, uzyskuje stałą pomoc rodziny w postaci środków spożywczych, a także własne środki finansowe przeznacza na zakup żywności. Wobec tego prawidłowa jawi się ocena organów, że zgłoszona potrzeba została przez stronę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej. Wymaga bowiem podkreślenia, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego specjalnego, tak jak zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba ta jest zaspokojona to oznacza, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić. Takie potrzeby, które strona może zaspokoić we własnym zakresie nie odpowiadają celom pomocy społecznej, a co za tym idzie – stosownie do treści art. 3 ust. 4 wskazanej ustawy - nie powinny zostać uwzględnione. Pomoc społeczna przysługuje bowiem w przypadku wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia, co znajduje wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości wyrażona w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Stwierdzić należy, że organy wyjaśniły sytuację skarżącego, o czym świadczy zarówno wywiad środowiskowy przeprowadzony ze skarżącym jak i jego rodzicami, a także oświadczenia składane przez stronę w toku postępowania przed organem I instancji odnośnie swojej sytuacji, w tym w zakresie dochodów jak i wydatków. Ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Nie zasługiwały również na uwzględnienie podnoszone w skardze twierdzenia, iż rodzice ani babcie nie mają prawnego obowiązku udzielania skarżącemu pomocy. Słusznie bowiem wskazało Kolegium w odpowiedzi na skargę, iż w pierwszej kolejności to krewni w linii prostej (a więc rodzice i dziadkowie) winni udzielić wsparcia materialnego osobie która nie jest w stanie się utrzymać bądź znajdującej się w niedostatku, gdyż to na nich ciąży względem tej osoby obowiązek alimentacyjny (art. 128 k.r.io.) Natomiast zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości państwa dopiero, jeśli skarżący przy wykorzystaniu wszystkich własnych możliwości i uprawnień nie będzie mógł przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej, to obowiązek udzielenia pomocy będzie spoczywał na gminie lub Państwie.

Ponadto okoliczność, iż strona nie brała udziału w postępowaniu przed Kolegium nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż materiał dowodowy zebrany z udziałem strony dawał wystarczające podstawy do wydania rozstrzygnięcia. Jednocześnie strona skarżąca nie wykazała, by niezawiadomienie jej przez organ odwoławczy o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów pozbawiło ją możliwości dokonania konkretnych czynności procesowych, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ani nie przedstawiła dodatkowych argumentów mogących podważyć wynik sprawy. Tymczasem jak podkreśla się w orzecznictwie na stronie stawiającej taki zarzut spoczywa ciężar wykazania istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 575/10 Lex nr 1070853). Jednocześnie, wbrew twierdzeniom skargi, nie było podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego, bowiem z akt nie wynika aby strona cofnęła odwołanie, nadto strona nie wykazała aby taka sytuacja miała miejsce.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych oraz prawidłowej ich oceny.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.