Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 698/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135,  art. 119 pkt 2, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2021 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

E. M. (dalej jako "wnioskodawca, "strona" albo "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 maja 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzje Burmistrza Miasta [...] z dnia 6 kwietnia 2021 r. nr [...], którą organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. M.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 19 marca 2021 r. E. M. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką J. M. (ur. 7 listopada 1939 r.).

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie Burmistrz Miasta [...] wydał w dniu 6 kwietnia 2021 r. decyzję nr [...], którą odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.").

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że matka wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia 31 grudnia 2021 r., przy czym w świetle orzeczenia nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. W toku rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca zapewnia matce opiekę (w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji) i nie jest uprawniony do żadnych własnych świadczeń. Stan zdrowia matki oraz konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką nie pozwala na ewentualne podjęcie przez wnioskodawcę jakiejkolwiek pracy, mimo iż wnioskodawca jest w wieku produkcyjnym oraz brak jest przeciwskazań zdrowotnych. Przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. została zatem przez wnioskodawcę spełniona.

Zestawiając realia sprawy z obowiązującą regulacją normatywną organ wskazał, że przyczyną odmowy przyznania żądanego świadczenia jest niespełnienie warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych albowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (matki wnioskodawcy) nie powstała - jak tego wymaga przepis - przed ukończeniem przez nią 25 - go roku życia. Zdaniem organu pierwszej instancji fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. odnoszącego się do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie ma wpływu na sytuację wnioskodawcy, gdyż ustawodawca nie podjął działań mających na celu wykluczenie zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki ze stosowania. Powyższe stanowisko podziela także Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej cytowane w piśmie [...] Urzędu Wojewódzkiego i przesłane do jednostek organizacyjnych gmin realizujących świadczenia rodzinne w województwie pomorskim (pismo z dnia 17 kwietnia 2018 r. nr [...]). Jeżeli zatem niepełnosprawność matki wnioskodawcy powstała w 55 – tym roku jej życia organ pomimo spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie mógł przyznać świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem.

W wyniku rozpoznania odwołania E. M. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wydanego w dniu 12 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 u.ś.r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wyjaśniło, że podstawy odmownego rozpatrzenia wniosku przez organ pierwszej instancji nie mogło stanowić stwierdzenie tzw. przesłanki wieku osoby niepełnosprawnej związanej z momentem powstania niepełnosprawności, w tym jej stwierdzenia u osoby dorosłej (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wydany w sprawie K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) Kolegium podzieliło linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów. W świetle jednolitego orzecznictwa organ odwoławczy przyjął, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stosować z pominięciem tej części tego przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną. Oznacza to, że w sprawie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stać na przeszkodzie nabyciu przez opiekuna osoby dorosłej prawa do wnioskowanego świadczenia.

Organ odwoławczy zauważył natomiast, że pomimo bezsprzecznego sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad matką, która z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, świadczenie pielęgnacyjne nie może być wnioskodawcy przyznane. W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane, o ile w przypadku wnioskującego o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej albo też do niepodejmowania jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej i jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki.

Kolegium wskazało, że E. M. nie był zmuszony do rezygnacji z aktywności zarobkowej w związku z objęciem matki opieką. Do takiego wniosku przekonuje wieloletnia bierność zawodowa strony. Odróżnienia wymaga bowiem brak zatrudnienia i jego podejmowania od konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Z akt wynika, że ostatnie zatrudnienie strony miało miejsce w roku 2000, co w zestawieniu z momentem wystąpienia o ustalenie niepełnosprawności matki (2020 r.) nie prowadzi do wniosku, że powodem rezygnacji z aktywności zawodowej, wobec wieloletniej bierności zawodowej, było objęcie opieki nad matką. Odwołujący się od lat nie pracował i nie był też zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W sprawie nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje określonym w nim osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało nadto, że spełnienie tych przesłanek ocenia się nie na podstawie samej deklaracji osoby wnoszącej o świadczenie pielęgnacyjne czy nawet osoby niepełnosprawnej lecz na podstawie całokształtu okoliczności występujących w danej sprawie. Z kolei fakt wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie przesądza z góry, że każdy zajmujący się osobą niepełnosprawną, legitymującą się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie. Zdaniem Kolegium w realiach sprawy brak aktywności zawodowej wnioskodawcy stanowi jego wybór.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. M. wskazał, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącego wymaga bowiem stałej pomocy a nie ma innej osoby (poza skarżącym), która taką pomoc mogłaby świadczyć.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, aczkolwiek ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zakreślona przez przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała po ukończeniu przez nią 25 - go roku życia i tym samym wiek ten nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organ odwoławczy wskazał z kolei, że skarżący nie jest osobą, która w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W ocenie Kolegium, decydujące znaczenie odgrywa fakt, że skarżący od 2000 r. w ogóle nie pracował. Trudno więc uznać, że powodem rezygnacji z aktywności zawodowej wobec wieloletniej bierności zawodowej skarżącego było objecie opieką niepełnosprawnej matki.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Burmistrza Miasta [...] wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 – go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine nietrafne, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organu drugiej instancji, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez skarżącego opieką.

Zdaniem Sądu argumentacja organu drugiej instancji na tle okoliczności faktycznych sprawy jest ewidentnie wadliwa, a wydane rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane. Oceniając zaprezentowane stanowisko należy wskazać, że w sprawie nie jest kwestionowane, że matka skarżącego jako osoba po przebytym udarze mózgu wymaga nieprzerwanej i intensywnej opieki a sprawowanie opieki, jak i jej zakres, który swoją drogą obejmuje wszelkie niemal czynności związane z egzystencją człowieka, również nie budzą najmniejszych wątpliwości. Okoliczności te są w zasadzie niesporne, przy czym zostały na tyle dobrze udokumentowane w aktach sprawy, że zbędnym byłoby ich ponowne przytaczanie. Szczególnego podkreślenia w tym kontekście wymaga jednak to, że w ustalonym stanie faktycznym skarżący nie ma najmniejszych możliwości pozostawienia matki na określony czas bez opieki a tym samym podjęcia pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. W realiach sprawy ustalono bowiem (vide: opis i wnioski pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 25 marca 2021 r.), że przedmiotowa pomoc ze strony skarżącego musi być niesiona bezustannie.

W ocenie Sądu wskazanie bierności zawodowej skarżącego na tle realiów związanych ze stanem zdrowia matki i zakresem sprawowanej opieki nie może być uznane za przesłankę braku związku pomiędzy sprawowaną aktualnie przez skarżącego opieką i niemożnością podjęcia przez niego zatrudnienia. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. Przede wszystkim jednak, co umknęło organowi odwoławczemu, z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W realiach niniejszej sprawy konieczność objęcia niepełnosprawnego członka rodziny opieką i jej permanentne sprawowanie niewątpliwie uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. W sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie czynienie rozważań na temat bierności zawodowej skarżącego jak też porównywanie czasokresu ostatniego zatrudnienia z datą ustalenia niepełnosprawności u matki skarżącego jawi się jako całkowicie bezcelowe i w istocie zbędne. Pełnienie całodobowej opieki, co dla Sądu jest oczywiste w świetle dokumentacji zawartej w przedstawionych aktach administracyjnych, całkowicie uniemożliwia podjęcie skarżącemu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trafnie zauważył to organ pierwszej instancji wyjaśniając w uzasadnieniu wydanej decyzji, że: "[...] stan zdrowia matki oraz konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką nie pozwala na ewentualne podjęcie przez wnioskodawcę jakiejkolwiek pracy, mimo iż wnioskodawca jest w wieku produkcyjnym oraz brak jest przeciwskazań zdrowotnych.[...]".

W nawiązaniu do powyższych rozważań wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopnia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony wyżej przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 573), która w art. 4 ust. stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 857) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Taki kontekst prawny, powinny mieć na uwadze organy przy ocenie konieczności i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (orzeczenie z dnia 7 lipca 2020 r. nr [...]).

Podkreślić w tym miejscu należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącego, na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dotknięta była schorzeniami neurologicznymi, które stały się podstawą wydania w dniu 7 lipca 2020 r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem na konieczność długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono jej sprawność psychofizyczną i stwierdzono brak zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych. Jak już wspomniano wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawowanie opieki musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem – jak w rozpatrywanej sprawie), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Taka sytuacja, wbrew stanowisku zaprezentowanemu przez organ odwoławczy, ma bezsprzecznie miejsce w realiach tej sprawy.

W zaistniałej sytuacji przyjąć zatem należało, że odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że zachodzą przesłanki do jego przyznania organy administracji naruszyły, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jako że nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów doprowadziło do odmowy ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zasadnym jest uznanie, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ pierwszej instancji dopuścił się również, z przyczyn wyjaśnionych na wstępie rozważań prawnych zawartych w niniejszym uzasadnieniu, naruszenia art. 17 ust. 1b wskazanej wyżej ustawy.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie został wydany w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji zobligowany jest uwzględnić przedstawioną przez Sąd ocenę prawną zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a.