Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4775/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej małoletniej J.K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 751/20 w sprawie ze skargi małoletniej J.K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 751/20 , oddalił skargę małoletniej J. K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] lutego 2020 r. decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] dotyczącą odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej J. K. po zmarłym ojcu M. S.

Organ wskazał, że udokumentowane zostało 11 lat 10 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku [...] lat. Pierwsze zatrudnienie poparte opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne ojciec dziecka podjął [...] 1986 r., tj. w wieku 22 lat. W okresach od [...] 1990 r. do [...] 1991 r., od [...] 1991 r. do [...] 1994 r., od [...] 1996 r. do [...] 2000 r., od [...] 2002 r. do [...] 2007 r., od [...] 2013 r. do [...] 2015 r., od [...] 2015 r. do [...] 2017 r. ojciec dziecka nie wykonywał pracy ani innej działalności, która podlegała opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Organ zaznaczył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedstawiciel ustawowy dziecka – B. K. podniosła, że ojciec dziecka wykonywał prace bez ubezpieczenia. Zdaniem organu wykonywanie prac dorywczych nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53, dalej: ustawa emerytalna).

Organ podniósł również, że uzależnienie alkoholowe nie stanowi nie dającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy emerytalnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w ww. wyroku uznał skargę J. K. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego B. K. za bezzasadną.

W ocenie Sądu I instancji, skarżąca nie wskazała żadnych szczególnych okoliczności, które powodowały, że łączny staż zmarłego ojca dziecka wynosił niespełna 12 lat. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazano, że tzw. "praca na czarno", praca która nie została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego, ani też nieleczona choroba alkoholowa nie stanowią szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że brak spełnienia przesłanki "szczególnych okoliczności", w skutek których nie został wypracowany wymagany staż ubezpieczeniowy uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła małoletnia J. K. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego B. K., zarzucając naruszenie:

- prawa materialnego tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu polegającej na uznaniu, że skarżąca nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku z powodu braku "szczególnych okoliczności", podczas gdy "szczególne okoliczności" w sytuacji skarżącej polegają na zmaganiu się przez zmarłego ojca skarżącej z chorobą alkoholową, co uniemożliwiło mu znalezienie stałego legalnego zatrudnienia, a sama skarżąca ze względu na swój stan zdrowia i wiek nie może podjąć pracy i nie mą niezbędnych środków utrzymania.

- przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1,80 k.p.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oddalił skargę, mimo, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. polegającym na zaniechaniu przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co w konsekwencji doprowadziło do nierozpatrzenia materiału dowodowego w sposób wszechstronny i całościowy oraz naruszenia zasad prawdy obiektywnej oraz proporcjonalności.

2. art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. polegające na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oddalił skargę, mimo, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 15 k.p.a. polegającym na ograniczeniu przez organ drugiej instancji postępowania odwoławczego do kontroli legalności działania organu pierwszej instancji oraz zaniechanie dokonania dalszej, merytorycznej i samodzielnej oceny dowodowej sprawy w jej całokształcie oraz pominięcie w ocenie istotnych okoliczności, w szczególności choroby alkoholowej ojca Skarżącej oraz złego stanu zdrowia samej skarżącej, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia jedynie w oparciu o niepełne ustalenia faktyczne.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, przyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wniósł o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie pismem z 27 października 2021 r., a strona przeciwna pismem z 28 października 2021 r. wyraziły zgodę na skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej, stosownie do art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na obu podstawach: naruszeniu przepisów prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. oraz art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie.

Przede wszystkim zauważyć trzeba, że przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. jest przepisem ogólnym o charakterze tylko kompetencyjnym, stanowiącym, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Norma ta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Przepis art. 3 p.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych art. 3 p.p.s.a. nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. wyrok NSA z 4 września 2008 r. sygn. akt I OSK 266/08 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, nie oznacza naruszenia tego przepisu (zob. wyroki NSA z 5 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1636/11 i 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2226/17).

Natomiast co do naruszenia wskazanych przepisów postępowania administracyjnego zauważyć należy, że sąd administracyjny nie stosuje wprost przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej, stąd też jego związanie tymi przepisami sprowadza się do obowiązku sformułowania oceny prawnej, czy proces podjęcia decyzji stosowania prawa przez organ administracji był prawidłowy. Nie budzi wątpliwości, że sformułowanie tej oceny wymaga odpowiedzi na szereg pytań, pytań takich samych jak te, na które musi odpowiedzieć organ administracji bezpośrednio stosujący te przepisy. Jednak to nie wojewódzki sąd administracyjny stosuje te przepisy, lecz posługuje się nimi jedynie, jako matrycą porównawczą, w celu ustalenia, czy postępowanie organu w tym zakresie jest zgodne z ustalonym porządkiem prawnym. I w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku Sąd I instancji dał wyraz swojej argumentacji odnosząc się do całokształtu sprawy i zgromadzonego przez organy administracyjne materiału dowodowego. W tym kontekście podzielić należy stanowisko Sądu I instancji, że wyjaśniono wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony w sposób wyczerpujący. Jak wynika z ogólnikowego uzasadnienia tego zarzutu "w ocenie pełnomocnika z urzędu, organ w postępowaniu drugoinstacyjnym nie wykazał dostatecznej aktywności zmierzającej do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności celem dokonania ponownej i wszechstronnej oceny sytuacji Skarżącej oraz zgromadzonych w sprawie dowodów i znanych organowi okoliczności faktycznych." Oprócz tego zarzut ten został umotywowany poprzez "nazbyt formalistyczne podejście do niniejszej sprawy", jak i przez pozbawienie Skarżącej "znajdującej się w bardzo trudnej sytuacji życiowej – realnej możliwości otrzymania finansowej pomocy ze strony państwa", co w konsekwencji "stanowić może również przejaw działania, które faktycznie uniemożliwia jednostce skorzystanie z przysługujących jej praw ze względu na szczególne okoliczności życiowe." Tym samym pełnomocnik skarżącej kasacyjnie nie uzasadnił należycie naruszenia wskazanych w zarzutach przepisów postępowania administracyjnego. Nie jest wystarczające ogólne powołanie się na samo zaniechanie przez organ administracyjny podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy też naruszenia zasad prawdy obiektywnej i proporcjonalności bez wykazania na czym te uchybienia miały polegać. Nadto skarga kasacyjna w przypadku zarzutu naruszenia prawa procesowego powinna wykazywać wpływ zarzucanego naruszenia prawa na wynik sprawy. Analiza wpływu na wynik sprawy powinna sprowadzać się do wykazania przez skarżącego kasacyjnie związku przyczynowego między naruszeniem prawa a wynikiem sprawy, tj. do wskazania stosowną argumentacją, że gdyby nie doszło w sprawie do zarzucanego naruszenia, to mogłoby zapaść w sprawie inne rozstrzygnięcie niż kwestionowane skargą kasacyjną, że naruszenia prawa były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego rozstrzygnięcia. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia (jej przedstawiciela ustawowego). Należy mieć bowiem na względzie, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte na wniosek skarżącej. Zatem to ona (jej przedstawiciel ustawowy) powinien w toku postępowania administracyjnego przedstawić albo przynajmniej wskazać dowody na istnienie tych okoliczności. Wynika to z treści znowelizowanego art. 7 k.p.a., który nakazuje organowi podejmowanie czynności wyjaśniających stan faktyczny sprawy na żądanie strony, w sytuacji, gdy dowody na potwierdzenie istnienia danej okoliczności znajdują się w posiadaniu tej strony i ona z nich wywodzi dla siebie skutki prawne, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jeżeli skarżąca wniosła o udzielenie świadczenia rentowego w drodze wyjątku, która to pomoc jest wszak świadczona z pieniędzy podatnika, to miała obowiązek wskazać dowody świadczące, że zostały spełnione przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, ale tego nie uczyniła. Należy podkreślić, że w toku postępowania administracyjnego matka małoletniej skarżącej wskazywała jedynie, że ojciec dziecka pracował dorywczo bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, a przerwy w ubezpieczeniu ojca dziecka usprawiedliwiano też chorobą alkoholową, na którą cierpiał. Do akt sprawy nie załączono żadnej dokumentacji potwierdzającej leczenie odwykowe ojca dziecka. W żadnym z pism zalegających w aktach sprawy matka małoletniej nie twierdziła, iż zmarły podejmował jakiekolwiek próby leczenia odwykowego, nie wskazywała również na potrzebę pozyskania przez organ jakichkolwiek dokumentów urzędowych na okoliczność rzeczywistego występowania wskazanych schorzeń i ewentualnego ich leczenia. Nie można zatem czynić Prezesowi ZUS zarzutu, że ten w swych rozważaniach nie uwzględnił powyższych okoliczności i rozpoznał sprawę w sposób wadliwy, nie przeprowadzając w tym zakresie stosownego postępowania wyjaśniającego. Dlatego podniesiony w tym względzie zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 151 p.p.s.a. powiązany z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 15 k.p.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Nie sposób także podzielić argumentu skargi kasacyjnej, że zgodne z prawem działanie organu jest podejściem "nazbyt formalistycznym" do niniejszej sprawy. Przypomnieć należy, że na podstawie art. 7 Konstytucji oraz art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają tylko i wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Organy administracyjne muszą zatem bezwzględnie przestrzegać obowiązujące przepisy prawa procesowego oraz materialnego, a tym samym nie mogą przejawiać innego podejścia do sprawy. Bezzasadne jest również twierdzenie pełnomocnika skarżącej kasacyjnie, że działania organu faktycznie uniemożliwiają "jednostce skorzystanie z przysługujących jej praw ze względu na szczególne okoliczności życiowe", gdyż w niniejszej sprawie skarżąca nie nabyła jeszcze żadnych praw, a już zwłaszcza z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Uprawnienie do renty rodzinnej w drodze wyjątku wynika z decyzji administracyjnej wydanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która kształtuje treść stosunku administracyjnoprawnego indywidualnego podmiotu w konkretnej sprawie i w warunkach uznania administracyjnego, a nie wprost z przepisu ustawy. Zasadnie Sąd I instancji przyjął, że Prezes ZUS prowadził przedmiotowe postępowanie administracyjne zgodnie z ww. przepisami procedury administracyjnej, nie przekraczając przy tym swobodnego uznania w ramach decyzji podejmowanej w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.

Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej poprzez dokonanie jego błędnej wykładni. W odniesieniu do powyższego zarzutu należy wskazać, że naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa. Jednocześnie autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12). Tymczasem wbrew podniesionemu w skardze kasacyjnej zarzutowi pełnomocnik nie wykazał na czym polega błędne rozumienie wskazanego przepisu przez Sąd I instancji, ani jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Z treści samego zarzutu oraz z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że chodziło raczej o zarzut błędnej subsumpcji tego przepisu, który to zarzut nie został jednak sformułowany przez pełnomocnika. Jednak dla pełności oceny dodać należy, że również zarzut błędnego zastosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej byłby bezzasadny. Sąd I instancji trafnie uznał, że w sprawie nie wykazano zaistnienia szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby niespełnienie przez ubezpieczonego warunków dających prawo do emerytury lub renty. Powszechnie akceptowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest bowiem stanowisko, że skutków alkoholizmu (a także innych uzależnień) nie można uznać za okoliczności usprawiedliwiające bezczynność zawodową. O ile brak aktywności zawodowej, spowodowany chorobą w ogóle, w tym także chorobą alkoholową, otwiera – co do zasady – możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia, to jednak sytuacja ulega zmianie, gdy osoba taka nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przezwyciężenia zaistniałej sytuacji, a w szczególności nie podejmuje stosownego leczenia. Nie można oczekiwać od organu administracji publicznej, że w takim przypadku stwierdzi występowanie szczególnej okoliczności (por. wyroki NSA: z dnia 13 grudnia 2000 r., sygn. akt II SA 1936/00, z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 8/13, z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1135/14, z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt I OSK 1541/16). Wykonywanie pracy dorywczej bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, na co wskazywała matka skarżącej, świadczy o istnieniu po stronie zmarłego zdolności do pracy, z której korzystał, świadomie i celowo unikając obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Przyczyną braku uprawnień do przyznania świadczenia w trybie zwykłym nie był stan zdrowia ojca skarżącej, ponieważ do dnia zgonu nie została wobec niego orzeczona całkowita (ani częściowa) niezdolność do pracy, jak również nie istniały inne zdarzenia zewnętrzne niezależne od jego woli. Negatywnym skutkom alkoholizmu mógł przeciwdziałać podejmując próbę leczenia odwykowego. Nie sposób twierdzić, że taka osoba jest w stanie podejmować pracę (bez ubezpieczenia), a jednocześnie uznawać ją za osobę nieodpowiadającą za swe życiowe wybory. Alkoholizm jest oczywiście schorzeniem, lecz schorzeniem szczególnego rodzaju - jego negatywnych skutków można uniknąć poprzez konsekwentne leczenie odwykowe, ponadto nie ma podstaw by uznawać, że samo pojawienie się takiego schorzenia automatycznie skutkuje niezdolnością do pracy oraz do rozsądnego pokierowania własnym postępowaniem. W okolicznościach niniejszej sprawy powoływanie się na chorobę alkoholową, przy braku dowodów świadczących o podejmowaniu leczenia uzależnień, nie może być uznane za szczególną okoliczność, uzasadniającą niewypracowanie przez ojca skarżącej wymaganego okresu ubezpieczenia, od której zależało przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Trafna jest więc konkluzja Sądu I instancji, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie narusza prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Podkreślić także należy, że dla zastosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie mają znaczenia inne powołane przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie okoliczności tj. jej trudna sytuacja materialna, stan zdrowia, czy wiek. Przesłanki te nie wynikają z powołanego przepisu, a nadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest instytucją pomocy społecznej, zaś renta rodzinna w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, lecz jest świadczeniem z systemu ubezpieczenia społecznego związanym z osobą ubezpieczonego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.