Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 411/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-02-03 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 5 sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za maj 2009 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. S. (dalej jako skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 5 sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za maj 2009 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 2.489 zł. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 20 grudnia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) - zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotowym wnioskiem skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.

Z treści wniosku wynika, że obecnie skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, uzyskując dochody netto w wysokości 5.300 zł miesięcznie (z działalności gospodarczej, renty rolniczej i innych źródeł), ponosząc zarazem koszty związane z obsługą kredytów w wysokości 4.900 zł i innych pozostałych zobowiązań w wysokości 500 zł. Poza tym skarżąca wskazała, że posiada majątek w postaci domu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (o wartości szacunkowej 600.000 zł) oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (o wartości szacunkowej około 15.000 zł).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy prawnego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (skierowane przykładowo do osób pozbawionych dochodów lub osób, których dochody są tak niewielkie, że nie są w stanie pokryć niezbędnych kosztów utrzymania).

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jej gospodarstwa domowego. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 28 grudnia 2016 r. wezwano skarżącą do przekazania:

- szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią i męża w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów i pożyczek pouczono, że należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu),

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez nią i jej męża w 2015 r.,

- kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2016 r.,

- szczegółowej informacji na temat aktualnie prowadzonej egzekucji pieniężnej wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje,

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące.

W odpowiedzi skarżąca przedłożyła pismo (sporządzone 14 stycznia 2017 r.), w którym oświadczyła, że miesięczne koszty dotyczące zakupu żywności, wody, energii elektrycznej, środków czystości, odprowadzenia ścieków oraz płatności za ogrzewanie wynoszą łącznie 720 zł, że od stycznia 2017 r. zawiesiła działalność gospodarczą, że mąż uzyskuje dochody z tytułu renty oraz prowadzenia hodowli, że obecnie pozyskują środki finansowe również z wyprzedaży składników majątku ruchomego firmy męża, że posiada zaległości podatkowe, które spłaca w ratach (wskazała na "ugodę" zawartą z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w [...]), oraz że obciążona jest zobowiązaniem kredytowym w wysokości 170.000 CHF. W załączeniu do wymienionego pisma skarżąca przekazała również wyciągi z rachunków bankowych, rozliczenie dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej za lata 2015 i 2016 wraz z remanentem, harmonogram spłaty kredytu oraz kserokopie zeznań podatkowych PIT-36 za 2015 r. i rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2015 (kserokopie wymienionych dokumentów znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze I SA/Op 407/16).

Mając do dyspozycji opisany wyżej materiał dowodowy referendarz uznał, że w świetle przepisów art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zastosowanie wobec skarżącej instytucji prawa pomocy (w swej istocie przeznaczonej dla ludzi ubogich) byłoby nieuzasadnione. W wyniku analizy danych pochodzących z rachunku bankowego (prowadzonego w A) ustalono bowiem, iż w okresie od 29 września do 27 grudnia 2016 r. (a więc kiedy skarżąca winna mieć na względzie, iż w związku z wydaniem niekorzystnych dla niej decyzji organów podatkowych i następnie przeniesieniem sporu na drogę sądową zobowiązana będzie do poniesienia kosztów postępowania sądowego) na rachunek bieżący męża skarżącej prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe wpłynęły środki pieniężne w wysokości 27.870,75 zł (co średnio miesięcznie oznacza kwotę około 9.290,25 zł).

Zatem dysponując w ramach gospodarstwa domowego tak znacznymi środkami pieniężnymi i mając świadomość wymagalności kosztów sądowych skarżąca winna uwzględnić konieczność ich zapłaty, a dopiero w dalszej kolejności regulować inne zobowiązania.

Również mając na uwadze dochody uzyskiwane w gospodarstwie domowym skarżącej w wysokości 5.300 zł (według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy) referendarz uznał, że jest ona w stanie wywiązać się obowiązku pokrycia kosztów sądowych wymaganych zarówno przedmiotowej sprawie jak i w pozostałych zawisłych przed tut. Sądem (ustalono bowiem, że na obecnym etapie łączna wartość wpisów od złożonych przez nią skarg opiewa na kwotę 1.578 zł).

Przy tym należy wskazać, iż nie wszystkie z wykazanych przez skarżącą wydatków gospodarstwa domowego należałoby uznać za koszty w rozumieniu przepisów art. 246 § 1 p.p.s.a.

W orzecznictwie (zob. postanowienie NSA z 20 czerwca 2006 r., I OZ 805/06, niepubl.; postanowienie NSA z 17 czerwca 2008 r., II FZ 178/08, CBOSA; postanowienie WSA w Olsztynie z 10 lipca 2008 r., I SA/OI 238/08,CBOSA.) przyjmuje się bowiem, że do kategorii wydatków "utrzymania koniecznego", których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należą: wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. żywność i mieszkanie, odzież, środki czystości, a w przypadku osób chorych – wydatki na wizyty lekarskie, zabiegi i lekarstwa. Przy czym, jak zauważa się, wydatki te należy odnieść do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów, jakie ponosi dana rodzina (postanowienie NSA z 28 grudnia 2004 r., FZ 507/04, CBOSA.). W tym znaczeniu, po analizie wykazanych kosztów, uznano, że dochody gospodarstwa domowego skarżącej obciążają wydatki należące do kategorii kosztów utrzymania koniecznego w wysokości 720 zł (za takie uznano bowiem wykazane przez skarżącą w piśmie wydatki dotyczące zakupu żywności i środków czystości, a także koszty związane z szeroko rozumianym utrzymaniem domu mieszkalnego, tj. z opłatą za odprowadzenie ścieków, ogrzewanie, energię elektryczną, wodę).

W ocenie referendarza za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może przemawiać okoliczność obsługi kredytów. Należy bowiem wskazać, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, w tym zobowiązań kredytowych, w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktowała zobowiązania prywatnoprawne uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa.

Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914).

Zatem opisany wyżej potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącej wskazuje na możliwości uregulowania kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia zawodowego pełnomocnika, nawet w sytuacji, gdyby w rozliczeniu uwzględnione zostały koszty związane z zapłatą raty kredytu w wysokości około 1.060 zł (takie koszty związane z obsługą kredytu zostały udokumentowane przekazanym harmonogramem spłaty).

Na marginesie, odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia, należy również wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącej możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżąca bowiem nie jest zobligowana do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez tut. Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Poza tym należy wskazać, iż skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu. Nadto na mocy art. 35 § 1 p.p.s.a. skarżąca może być reprezentowana przez osoby bliskie, co ma miejsce w niniejszej sprawie, w której ustanowiła pełnomocnikiem małżonka.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.