Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 377/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska /spr./, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Andrzej Wicherski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2005 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej 1. Uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej stwierdzenia nieważności pkt-u 2 orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1949 r.; 2. W pozostałej części skargę oddala; 3. Zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego K. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu poniesionych kosztów postępowania


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 377/04

UZASADNIENIE

Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1945 r. uznał, że nieruchomość obejmująca grunty dla gminy kat. S. .o obszarze 4 ha 90 ar 65 m ze znajdującym się na nich browarem przemysłowym oraz grunty dla gminy kat. S. o obszarze 9 ha 26 ar 50 m ze znajdującą się na nich cegielnią są wyłączone spod działania art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] lutego 1949 r. wydanym na podstawie art. 2 ust. 1 pkt "e" i art. 6 dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w trybie art. 101 ust. 1 lit. "b" rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. R. P. Nr 36 poz. 341) uchylił z urzędu orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] czerwca 1945 r. oraz w punkcie 2 uznał, że nieruchomości ziemskie objęte lwh [...] i [...] ks. grunt. dla gm. kat. S. o powierzchni 4,9065 ha wraz z browarem oraz Lwh [...] ks. grunt. dla gm. kat. S. o powierzchni 9,265 ha wraz z cegielnią w dniu 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. W uzasadnieniu organ stwierdził, że orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego jest sprzeczne z art. 2 ust. 1 pkt "e" i art. 6 dekretu z dnia 9 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu, przejęciu na cele reformy rolnej podlegają nieruchomości ziemskie stanowiące własność osób fizycznych, jeżeli ich łączny rozmiar przekracza 100 ha powierzchni ogólnej.

Nieruchomość ziemska w S. .stanowiąca własność G. M. została przejęta na własność Skarbu Państwa, gdyż obszar jej przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej - wynosił bowiem 304,5 ha.

Nieruchomości objęte orzeczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego są położone poza gruntami administracyjnymi miast, a więc są nieruchomościami ziemskimi w rozumieniu art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i jako należące do tego samego właściciela podlegają łączeniu z nieruchomością w S. stosownie do postanowień art. 2 ust. 1 pkt "e" dekretu. Nieruchomości ziemskie z mocy tego przepisu przechodzą bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa w całości, a zatem ze wszystkim, co się znajduje w ich granicach hipotecznych bez żadnego wyłączenia, a więc z zakładani przemysłu (browar, cegielnia) tym bardziej, że obiekty te stanowią przedsiębiorstwa przemysłu rolnego, nad którymi zarząd przejmuje Minister Rolnictwa i Reform Rolnych stosownie do art.

6 dekretu.

Następcy prawni byłego właściciela ww. nieruchomości ziemskiej - K. W. i K. W. w dniu 21 czerwca 1995 r. wnioskiem skierowanym do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej zwrócili się o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] lutego 1949 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 §1 pkt 2 kpa). Wnioskodawcy podnieśli, że nieruchomości te nie miały charakteru rolnego ani ziemskiego, oraz że zostały przeznaczone na cele nie mające nic wspólnego z reformą rolną, bowiem grunty te położone w L. przeznaczono m.in. na korty tenisowe, budowę odlewni, siedzibę Muzeum Ziemi L., Wydziału Geodezji Urzędu Miasta L..

Decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 § 2 pkt 2 kpa odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] lutego 1949 r. Organ wskazał, że przedmiotowe nieruchomości, na których były usytuowane obiekt pobrowarniczy oraz cegielnia stanowiły własność G. M. i wchodziły w skład jego majątku ziemskiego o powierzchni 304,5 ha przejętego na cele reformy rolnej. Z dokonanych ustaleń wynika, że istniejąca cegielnia nie była prawnie wyodrębniona i nie została wpisana do rejestru handlowego jako przedsiębiorstwo. Natomiast obiekt pobrowarniany oparty wyłącznie na przetwórstwie jęczmienia był przedsiębiorstwem przemysłu rolnego i zgodnie z art. 6 dekretu podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Rozpatrując sprawę ponownie na podstawie art. 127 § 3 kpa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2004 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2003 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzaniu reformy, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych. Nieruchomości spełniające warunki określone w tym przepisie przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 r.

Stosownie do art. 6 ww. dekretu Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmował niezwłocznie w zarząd państwowy nieruchomości ziemskie wymienione w cytowanym art. 2 dekretu wraz z budynkami, całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego.

Przedmiotowe nieruchomości, na których były usytuowane obiekt pobrowarniany i cegielnia wchodziły w skład majątku ziemskiego o powierzchni 304,5 ha stanowiącego własność G. M. , przejętego na cele reformy rolnej.

Skargę na powyższą decyzję wniósł K. W. zarzucając jej brak odniesienia się do zarzutów zawartych we wniosku oraz pozostawienia bez odpowiedzi decyzji Urzędu Ziemskiego w K., stwierdzającej, iż majątek G. M. nie podlega reformie rolnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Zaskarżona decyzja oraz decyzja z dnia [...] marca 2004 r. zostały wydane

w postępowaniu nieważnościowym. Postępowanie wszczynane na podstawie art. 156 § 1 kpa jest jednym z postępowań nadzwyczajnych, dających możliwość wzruszenia decyzji ostatecznych. W ramach tego trybu podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią tylko przesłanki ściśle określone w art. 156 § 1 kpa, żadne inne okoliczności nie mogą być brane pod uwagę. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Podstawy stwierdzenia nieważności muszą być ściśle określone w decyzji. Należy mieć na uwadze, że prowadzone w trybie nadzoru postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie ma na celu merytorycznego rozpoznawania sprawy, a jedynie ustalenie, czy decyzja jest dotknięta kwalifikowana wada prawną wymienianą w art. 156 § 1 kpa.

Zauważyć należy, że materialnoprawną podstawę orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1949 r. stanowił art. 2 ust. 1 lit "e" i art. 6 dekretu z dnia 6 września 1944 r. Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu - na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, śląskiego jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa i przewłaszczanie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r.

Zarówno w samym dekrecie jak i przepisach wykonawczych nie było uregulowań, które uzależniały przejście na własność Skarbu Państwa wymienianych w art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu nieruchomości ziemskich, od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytucyjnym. Brak było również uregulowań, które odraczałyby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ziemskich w czasie. Zaistnienie skutków rzeczowych tego uregulowania w postaci przejścia majątków ziemskich na własność Państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej.

Przepisy wykonawcze ww. dekretu - Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu w § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzenia był rozpatrywany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Zgodnie z § 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym, czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału. Wprawdzie § 5 rozporządzenia posługuje się zwrotem orzekania "w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu, co mogłoby sugerować, że przepis ten stanowi podstawę do rozstrzygnięcia również o tym, czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu, z uwagi na swój charakter, czy społeczno-gospodarcze przeznaczenie. Jednakże zestawienie treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działania dekretu nieruchomości ziemskiej

w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona łącznie obejmuje. Omawiany § 6 podobnie jak § 5 rozporządzenia posługuje się określeniem "dana nieruchomość", a zestawienie treści obu tych uregulowań i odniesienie ich do treści art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" oznacza nieruchomość ziemską objętą wnioskiem o stwierdzenie, że nie podpada ona pod działanie dekretu z uwagi na jej areał gruntów.

W tym miejscu należy zauważyć, że stanowisko takie zawarte jest w uzasadnieniu decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który stwierdził, iż łączna powierzchnia majątku ziemskiego przejętego na cele reformy w oparciu o uregulowanie art. 2 ust. 1 lit "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, należącego do G. M. wynosiła 304,5 ha, a zatem majątek ten niewątpliwie podpadał pod działanie dekretu.

Odmawiając zaskarżoną decyzją stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1949 r. organ, wbrew stanowisku zajętym w uzasadnieniu decyzji, pozostawił w obrocie prawnym orzeczenie uznające, że część nieruchomości ziemskiej przeszła na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej (pkt 2 orzeczenia).

Rozstrzygnięcie przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych o przejściu części nieruchomości ziemskiej zostało wydane bez podstawy prawnej i organ dokonując

w postępowaniu nieważnościowym kontroli tego orzeczenia winien był zająć stanowisko w tej kwestii.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 ust 1 lit "e" oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i 205 § 1 cytowanej ustawy.