Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 471/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne: Inspekcja weterynaryjna
Skarżony organ: Lekarz Weterynarii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 48b ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1855
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt - tekst jedn.
article: art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Lekarz Weterynarii z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...](1) w przedmiocie nakazu uboju zwierząt I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Powiatowego Lekarza Weterynarii w Ł. z dnia [...] maja 2019 r., znak [...](P); II. zasądza od Lekarz Weterynarii na rzecz skarżącej M. S. kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2019 r., znak: [...], Lekarz Weterynarii (dalej także: organ odwoławczy), po rozpoznaniu odwołania M. S. (dalej także: skarżąca) od decyzji Powiatowego Lekarza Weterynarii w Ł. (dalej: organ pierwszej instancji) z 17 maja 2019 r., znak: [...] w przedmiocie nakazu niezwłocznego zabicia (uboju) zwierząt z gatunku świnie – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach sprawy.

W toku kontroli przeprowadzonej 23 marca 2019 r. w gospodarstwie skarżącej, położonym w miejscowości S.-M. [...] (gmina T. ), stwierdzono naruszenie obowiązujących przepisów w zakresie utrzymania świń: § 1 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 2, pkt 3, pkt. 4 lit. a i b, pkt 5, pkt 8 i pkt 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 maja 2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2018 r. poz. 290 ze zm.; dalej: rozporządzenie MRiRW z 6 maja 2015 r.), art. 20 ust. 2 i 2a, art. 23 ust. 3 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2017 r. poz. 546 ze zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych, jakie muszą spełniać gospodarstwa w przypadku, gdy zwierzęta lub środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego pochodzące z tych gospodarstw są wprowadzane na rynek (Dz. U. z 2003 r. nr 168, poz. 1643; dalej: rozporządzenie MRiRW z18 września 2003 r.).

Wobec powyższego organ pierwszej instancji wspomnianą decyzją, działając na podstawie art. 48b ust. 1 pkt 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2018 r. poz. 1967 ze zm.; dalej także: u.o.z.z.), nakazał zabicie lub ubój wszystkich posiadanych zwierząt z gatunku świnie (14 szt.) znajdujących się w gospodarstwie o numerze siedziby stada [...] oraz zakazał utrzymywania w gospodarstwie skarżącej zwierząt z gatunku świnie.

W odwołaniu od tej decyzji (wniesionym 6 czerwca 2019 r.) skarżąca poinformowała, że usunęła już uchybienia dostrzeżone przez organ pierwszej instancji i wnosi o pozytywne rozpatrzenie jej sprawy.

Przekazując to odwołanie organowi odwoławczemu pismem z 17 czerwca 2019 r. organ pierwszej instancji stwierdził, że przeprowadzona 13 czerwca 2019 r. ponowna kontrola w gospodarstwie skarżącej wykazała, iż skarżąca usunęła większość nieprawidłowości wskazanych w protokole kontroli z 23 marca 2019 r., jednakże nadal nie poprawiła warunków bioasekuracji w zakresie wymaganej maty wjazdowej na teren gospodarstwa, która jest zbyt mała, a także w zakresie wymogu utrzymywania świń w sposób wykluczający kontakt z wolno żyjącymi zwierzętami –dojście do świń jest ogrodzone, jednak nie zostało ogrodzone całe gospodarstwo.

Utrzymując tę decyzję w mocy wskazaną na wstępie decyzją organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko w niej wyrażone. Odnosząc się do argumentacji podniesionej w odwołaniu, organ podkreślił, że ponowna kontrola przeprowadzona już po wniesieniu odwołania wykazała, że skarżąca "w dalszym ciągu nie poprawiła warunków bioasekuracji". Okoliczność ta uzasadniała zarówno nakazanie skarżącej zabicie lub ubój wszystkich posiadanych zwierząt z gatunku świnie w ilości 14 sztuk, jak i nałożony bezterminowo zakaz utrzymywania w jej gospodarstwie zwierząt z gatunku świnie. Organ odwoławczy stwierdził dodatkowo, iż nieprzestrzeganie wymagań w zakresie bioasekuracji stwarza realne zagrożenie dalszego rozprzestrzeniania się choroby zakaźnej oraz pociąga za sobą ogromne straty gospodarcze dla całego kraju.

W skardze do Sądu na opisaną decyzję organu odwoławczego skarżąca zarzuciła, że decyzja ta została oparta na nieprawdziwych danych. Jak wskazała strona, nie jest prawdą, że po wniesieniu odwołania "w dalszym ciągu nie poprawiła warunków bioasekuracji". W rzeczywistości było tak, że o ile liczba uchybień stwierdzonych podczas pierwszej kontroli jej gospodarstwa była znaczna, to w czasie drugiej kontroli zwrócono jej uwagę jedynie na to, że "mata wjazdowa jest za krótka" oraz że "brak stropu i dachu w części stodoły". W tej sytuacji zupełnie niezrozumiałe jest dla niej stanowisko organu odwoławczego, tym bardziej, że obecny podczas ponownej kontroli inspektor wyraźnie poinformował ją, że dla spełnienia wymagań z zakresu bioasekuracji wystarczające będzie "wydłużenie" maty wjazdowej na teren gospodarstwa. Podsumowując swe wywody skarżąca stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca, tym bardziej, że hodowla świń stanowi jej jedyne źródło utrzymania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że wydanie nakazu zabicia wszystkich świń znajdujących się w gospodarstwie skarżącej oraz zakazu utrzymywania w jej gospodarstwie tych zwierząt było konieczne dla zapobieżenia rozprzestrzenianiu się choroby zakaźnej zwierząt, jaką jest afrykański pomór świń. Zdaniem organu odwoławczego, takie stanowisko uzasadnia fakt, że "uchybienia miały charakter rażący, a czas konieczny do dostosowania gospodarstwa do spełnienia wymogów bioasekuracji byłby znaczny i spowodowałby ryzyko szerzenia się wirusa".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Sąd uwzględnił skargę także z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który zobowiązuje – co do zasady – Sąd do rozpoznania całości sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze.

W ocenie Sądu, stanowisko organów obu instancji, które stwierdziły, że w opisanej sytuacji zachodziły podstawy do wydania wobec skarżącej nakazu zabicia lub uboju świń oraz zakazu utrzymywania tych zwierząt w jej gospodarstwie, było niezasadne.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 48b ust. 1 u.o.z.z. Zgodnie z tym przepisem powiatowy lekarz weterynarii, w przypadku stwierdzenia, że posiadacz zwierząt nie stosuje się do nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie upoważnień zawartych w ustawie, w drodze decyzji: nakazuje usunięcie stwierdzonych uchybień w określonym terminie (pkt 1) albo nakazuje zabicie lub ubój zwierząt określonych gatunków oraz zakazuje utrzymywania w gospodarstwie zwierząt tych gatunków (pkt 2).

Podkreślenia wymaga, że powołany przepis pozwala organowi administracji na zastosowanie jednego z dwóch alternatywnych rozstrzygnięć. Organ nakazuje usunięcie uchybień w określonym terminie, a dopiero w sytuacji, gdy uchybienia nie zostaną usunięte, nakazuje zabicie lub ubój zwierząt, albo od razu sięga po bardziej radykalny środek, jakim jest nakaz zabicia (uboju) zwierząt. Alternatywa rozstrzygnięć nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który dopuszczałby arbitralny wybór. Oznacza to, po pierwsze, że organ musi wyczerpująco uzasadnić, dlaczego wybrał takie, a nie inne z dwóch alternatywnych rozstrzygnięć. Po drugie, skoro ustawodawca dopuszcza w tej sytuacji wydanie rozstrzygnięć istotnie ingerujących w sferę praw jednostki, co odnosi się zwłaszcza do decyzji, opartej o art. 48 ust. 1 pkt 2 u.o.z.z., która – z uwagi na swój radykalny charakter – powinna być podejmowana jedynie w ostateczności, dokonując wyboru koniecznego rozstrzygnięcia organ ma obowiązek przestrzegania zasady proporcjonalności. Radykalność opisanego rozstrzygnięcia podkreśla fakt, że zgodnie z art. 48b ust. 5 u.o.z.z., za zwierzęta zabite lub poddane ubojowi z nakazu powiatowego lekarza weterynarii, o którym mowa w ust. 1 i 3, nie przysługuje odszkodowanie ze środków budżetu państwa. W konsekwencji oznacza to, że posiadacz zwierząt ponosi całkowity ekonomiczny koszt uśmiercenia należących do niego zwierząt.

Wyjaśnienia wymaga przy tym, że w demokratycznym państwie prawnym organy administracji publicznej obowiązane są do przestrzegania zasady proporcjonalności, określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy stosują one środki władcze, ingerujące w sferę praw jednostek. Zgodnie z powszechnie akceptowaną w europejskiej kulturze prawnej formułą, na zasadę proporcjonalności składają się trzy elementy: przydatność, konieczność i proporcjonalność w sensie ścisłym. Przydatność oznacza wybór takich środków, które rzeczywiście służą realizacji danego założonego celu. Konieczność to wybór środka najmniej "szkodliwego", w najmniejszym stopniu ingerującego w sferę prawnie chronioną jednostki, ale pozwalającego zrealizować w pełni zamierzony cel. Proporcjonalność w sensie ścisłym wreszcie to równoważenie dóbr i interesów, konieczność wykazania, że dobro (interes), do którego realizacji organ zmierza jest (przynajmniej w danych okolicznościach) bardziej wartościowe niż dobro (interes), który musi zostać poświęcony (zob. A. Stępkowski, Zasada proporcjonalności w europejskiej kulturze prawnej. Sądowa kontrola władzy dyskrecjonalnej w nowoczesnej Europie, Warszawa 2010, s. 355 i n. wraz z powołanym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego).

Z powyższego wynika zatem, że obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, iż zastosował środek proporcjonalny. Zwłaszcza w sytuacji, gdy decyduje się na rozwiązanie bardziej radykalne, jakim jest nakaz uboju zwierząt, organ musi wykazać w uzasadnieniu, dlaczego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należało zastosować środek dalej idący, dlaczego nie wystarczyło nakazanie usunięcia stwierdzonych uchybień, a dopiero w razie niedopełnienia tych obowiązków, organ wydałby decyzję o nakazie zabicia zwierząt.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie wykazały należycie, z jakich powodów stwierdziły, że należało od razu zastosować środek najbardziej radykalny.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że same uchybienia, stwierdzone w protokole kontroli z 23 marca 2019 r. i niekwestionowane przez skarżącą, nie stanowią przesłanki wydania decyzji o nakazie uboju (zabicia) zwierząt, skoro w art. 48b ust. 1 u.o.z.z. uchybienia w przestrzeganiu obowiązków związanych z ochroną przed rozprzestrzenianiem się choroby zakaźnej uzasadniają obydwa alternatywne rozstrzygnięcia. Istotne jest zarazem, jak wskazano wyżej, że skarżąca – co do zasady – zastosowała się do wszystkich zaleceń zawartych w protokole kontroli z 23 marca 2019 r.

Zauważyć bowiem należy, że kontrola opisanego wyżej gospodarstwa skarżącej przeprowadzona 23 marca 2019 r. wykazała następujące uchybienia obowiązków w zakresie bioasekuracji:

- brak oznakowania 1 sztuki świń,

- brak aktualnych wpisów do księgi rejestracji stada świń, brak prawidłowego wzoru,

- brak tabliczek ostrzegawczych,

- brak spisu świń z podziałem na grupy technologiczne,

- brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami i wyjściami do pomieszczeń, w których utrzymywane są świnie,

- brak mat dezynfekcyjnych przed wjazdem na teren gospodarstwa,

- brak środków higieny w tym mycia i odkażania rąk,

- brak rejestru środków transportu, wejść i wyjść osób,

- brak programu monitorowania i zwalczania gryzoni.

Ponowna kontrola w gospodarstwie skarżącej, przeprowadzona 13 czerwca 2019 r., już po wniesieniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, potwierdziła, że skarżąca usunęła w zasadzie wszystkie wymienione uchybienia. Z protokołu kontroli z 13 czerwca 2019 r. wynika, że skarżąca spełnia wszystkie wymagania w zakresie identyfikacji i rejestracji zwierząt. W stadzie utrzymywanych jest 15 sztuk świń, pozostających pod opieką lekarza weterynarii, u których w ostatnim czasie nie stwierdzono żadnych problemów zdrowotnych. Stosownie do unormowań art. 9, art. 20 ust. 2 i 2a oraz art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2019 r. poz. 1149 ze zm.; dalej: u.s.i.r.z.), siedziba stada skarżącej jest zarejestrowana w Centralnej Bazie Danych Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt, prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR), świnie są prawidłowo oznakowane, zgodnie z obowiązującymi przepisami, a skarżąca dopełniła obowiązku sporządzenia i złożenia w ARiMR spisu świń oraz obowiązku do ARiMR zdarzeń dotyczących świń, których dotyczy obowiązek znakowania (za ostatnie 12 miesięcy). Skarżąca dopełniła też obowiązku prowadzenia księgi rejestracji stada świń; księga jest prowadzona zgodnie z obowiązującym wzorem, a za ostatnie 12 miesięcy wpisy są dokonywane w terminie 7 dni od daty zdarzenia – zgodnie z art. 23 ust. 3 u.s.i.r.z. oraz § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 grudnia 2018 r. w sprawie księgi rejestracji bydła, świń, owiec lub kóz (Dz. U. z 2018 r. poz. 2505). Stosownie do § 3 ww. rozporządzenia MRiRW z18 września 2003 r., przy wejściach do budynków, w których utrzymywane są zwierzęta, znajdują się tablice z napisem "Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony". W gospodarstwie skarżącej przestrzegany jest zakaz żywienia świń odpadami gastronomicznymi lub materiałem paszowym zawierającym odpady gastronomiczne, wynikający z art. 11 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (Dz. Urz. UE L 300/1 z 14 listopada 2009 r.; dalej: rozporządzenie (WE) nr 1069/2009) (zob. s. 2-3 i 5 protokołu – k. 30, 32-33 akt adm.).

Ponadto w gospodarstwie skarżącej przestrzegane są wynikające z rozporządzenia MRiRW z 6 maja 2015 r. nakazy:

- utrzymywania świń w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. b);

- sporządzenia przez posiadaczy świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu (§ 1 ust. 1 pkt 2);

- karmienia świń paszą zabezpieczoną przed dostępem zwierząt wolno żyjących (§ 1 ust. 1 pkt 3);

- wyłożenia mat dezynfekcyjnych przed: wejściami do gospodarstwa w którym są utrzymywane świnie i wyjściami z tego gospodarstwa oraz przed wejściami do budynków lub pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych budynków lub pomieszczeń, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia, a długość - nie mniejsza niż 1 m, a także stałego utrzymywania tych mat w stanie zapewniającym utrzymanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego (§ 1 ust. 1 pkt 4 lit. a);

- wykonywania czynności związanych z obsługą świń wyłącznie przez osoby, które wykonują te czynności tylko w danym gospodarstwie (§ 1 ust. 1 pkt 4a);

- stosowania przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń, przed rozpoczęciem tych czynności, środków higieny niezbędnych do ograniczenia ryzyka szerzenia się afrykańskiego pomoru świń, w tym mycie i odkażanie rąk oraz oczyszczanie i odkażanie obuwia (§ 1 ust. 1 pkt 5);

- bieżącego oczyszczania i odkażania narzędzi oraz sprzętu wykorzystywanych do obsługi świń (§ 1 ust. 1 pkt 6);

- używania przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń odzieży ochronnej oraz obuwia ochronnego przeznaczonego wyłącznie do wykonywania tych czynności (§ 1 ust. 1 pkt 7);

- prowadzenia rejestru środków transportu do przewozu świń, paszy lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu art. 3 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1069/2009, wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie (§ 1 ust. 1 pkt 8);

- uniemożliwienia osobom postronnym wchodzenia do budynków, w których są utrzymywane świnie (§ 1 ust. 1 pkt 9);

- wdrożenia programu monitorowania i zwalczania gryzoni (§ 1 ust. 1 pkt 10) (zob. s. 2-6 protokołu – k. 29-33 akt adm.).

Skarżąca przestrzega również opisanych w rozporządzeniu MRiRW z 6 maja 2015 r. zakazów:

- karmienia świń zielonką lub ziarnem pochodzącymi z obszaru objętego ograniczeniami lub obszaru zagrożenia, chyba że tę zielonkę lub to ziarno poddano obróbce w celu unieszkodliwienia wirusa afrykańskiego pomoru świń lub składowano w miejscu niedostępnym dla dzików co najmniej przez 30 dni przed ich podaniem świniom (§ 1 ust. Id pkt 1);

- wykorzystywania w pomieszczeniach, w których są utrzymywane świnie, słomy na ściółkę dla zwierząt pochodzącej z obszaru objętego ograniczeniami lub obszaru zagrożenia, chyba że tę słomę poddano obróbce w celu unieszkodliwienia wirusa afrykańskiego pomoru świń lub składowano w miejscu niedostępnym dla dzików, co najmniej przez 90 dni przed jej wykorzystaniem (§ 1 ust. 1d pkt 2);

- wnoszenia i wwożenia na teren gospodarstwa, w którym są utrzymywane świnie, zwłok dzików, tusz dzików, części tusz dzików i produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu art. 3 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1069/2009 oraz materiałów i przedmiotów, które mogły zostać skażone wirusem ASF (§ 2 ust. 1 pkt 1);

- prowadzenia uboju świń w celu produkcji mięsa na użytek własny innych niż utrzymywane w tym gospodarstwie (§ 1 ust. 1e);

- wykonywania czynności związanych z obsługą świń przez osoby, które w ciągu ostatnich 72 godzin uczestniczyły w polowaniu na zwierzęta łowne lub odłowie takich zwierząt (§ 2 ust. 2 pkt 2) (zob. s. 7 protokołu – k. 28 akt adm.).

Jedyne uchybienie, jakie stwierdzono podczas kontroli przeprowadzonej 13 czerwca 2019 r., dotyczyły dwóch kwestii. Po pierwsze, zdaniem kontrolującego, wyłożona przez skarżącą przed wjazdem na teren gospodarstwa mata dezynfekcyjna, której przed pierwszą kontrolą w ogóle nie posiadała, nie miała prawidłowych wymiarów ("za krótka w długości, nie obróci się całe koło na macie"). Po drugie, w protokole pokontrolnym podniesiono nową okoliczność, która – co istotne w okolicznościach sprawy – nie została dostrzeżona podczas pierwszej kontroli. Mianowicie wskazano, że w gospodarstwie skarżącej nie jest przestrzegany nakaz "utrzymywania świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi i ze zwierzętami domowymi". Wyjaśniając charakter tego uchybienia stwierdzono: "Gospodarstwo całe nie jest ogrodzone, ale dojście do świń jest odgrodzone siatką od otoczenia. Świnie zostały oddzielone od bydła, znajdują się w stodole, w wydzielonym miejscu – odgrodzone, ale brak części sklepienia. Stodoła uniemożliwia dostęp osób postronnych i zwierząt do świń". Przy czym, jak podkreślono w protokole, okolicznością o szczególnie istotnym znaczeniu dla oceny niedopełnienia przez skarżącą wymogów bioasekuracji w opisywanym zakresie był: "brak jednej deski w ścianie stodoły" (zob. s. 5-6 i 8 protokołu – k. 27, 29-30 akt adm.).

Organy nie wyjaśniły przy tym w żaden sposób, dlaczego – mając na uwadze podjęte przez skarżącą działania zmierzające do wyeliminowania wszystkich uchybień stwierdzonych podczas kontroli przeprowadzonej przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji, a także dostrzeżoną dopiero tuż przed wydaniem zaskarżonej decyzji wadliwość odnoszącą się do spełnienia wymogu odizolowania świń od innych zwierząt – jedynym racjonalnym środkiem prawnym służącym przywróceniu stanu zgodnego z prawem, było fizyczne unicestwienie całego stada trzody chlewnej utrzymywanego w gospodarstwie skarżącej, co do którego nie było jakichkolwiek podstaw, by stwierdzić ognisko choroby zakaźnej zwierząt. W tym miejscu zauważyć należy, że w wyniku badania klinicznego zwierząt należących do skarżącej, przeprowadzonego 13 czerwca 2019 r. przez lekarza weterynarii, działającego w imieniu organu pierwszej instancji, nie stwierdzono żadnych odchyleń od normy (zob. s. 9, k. 26 akt adm.).

Zauważyć także trzeba, że organ odwoławczy wskazał, że natychmiastowe zabicie (ubój) zwierząt utrzymywanych w gospodarstwie skarżącej było absolutnie konieczne, z uwagi na fakt, iż stwierdzone podczas kontroli 13 czerwca 2019 r. "uchybienia miały charakter rażący". W ocenie Sądu, stanowisko to narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Po pierwsze, po kontroli przeprowadzonej 23 marca 2019 r., która wykazała znaczną ilość uchybień skarżąca podjęła działania w celu usunięcia wszystkich tych nieprawidłowości. W konsekwencji jedynie co do wyłożonej przez skarżącą przed wjazdem na teren gospodarstwa maty dezynfekcyjnej zaistniały wątpliwości dotyczące spełnia wymagań prawa, wobec zawartej w protokole uwagi: "za krótka w długości, nie obróci się całe koło na macie". Po drugie, zdaniem Sądu, nie da się wykluczyć, że opisane wyżej nieprawidłowości w zapewnieniu wymogu odizolowania świń od innych zwierząt, które stwierdzono 13 czerwca 2019 r. z uwagi na swój charakter mogły być niezwłocznie usunięte przez skarżącą, jednakże organ odwoławczy nie umożliwił jej dochowania tego wymogu przed wydaniem zaskarżonej decyzji. W szczególności nie sposób uznać, że czas konieczny do wykonania robót polegających na wyeliminowaniu uchybienia w postaci "braku jednej deski w ścianie stodoły [...] byłby znaczny". Co więcej, zdaniem Sądu, uchybień skarżącej w tym zakresie nie można ocenić jako rażących także z tego powodu, że jak dostrzeżono podczas kontroli choć "gospodarstwo całe nie jest ogrodzone" to jednak "dojście do świń jest odgrodzone siatką od otoczenia", a zwierzęta te "zostały oddzielone od bydła, znajdują się w stodole, w wydzielonym miejscu – odgrodzone". Jakkolwiek przy tym w stodole stwierdzono "brak części sklepienia", to zarazem zauważono, że "stodoła uniemożliwia dostęp osób postronnych i zwierząt do świń" (zob. s. 5 i 8 protokołu – k. 27 i 30 akt adm.).

Nie można też uznać za uzasadnienie zastosowania bardziej radykalnego środka argumentów organu odwoławczego dotyczących ilości stwierdzonych ognisk ASF w regionie. Po pierwsze, argumenty te odnoszą się do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, a nie do samego rozstrzygnięcia. Po drugie, brakuje wykazania związku pomiędzy ilością stwierdzonych przypadków ASF a koniecznością zastosowania tak radykalnego środka, jakim jest ubój zwierząt w odniesieniu do gospodarstwa skarżącej. Nie wykazano w szczególności, że na skutek nieprzestrzegania wymogów doszło już do zakażenia stada (co wymagałoby zapewne pobrania próbek i przeprowadzenia badań), co z pewnością uzasadniałoby podjęcie od razu najbardziej radykalnych kroków. Podobnie argumentacja organu pierwszej instancji, odnosząca się do skali zagrożenia rozprzestrzenieniem się choroby, odnosiła się do uzasadnienia odstąpienia od zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie, jednak nie wyjaśniała, dlaczego niewystarczające było zastosowanie rozstrzygnięcia art. 48b ust. 1 pkt 1 u.o.z.z.

Oczywiste jest przy tym, że nakaz zabicia lub uboju zwierząt na podstawie art. 48b ust. 1 pkt 1 u.o.z.z. nie jest karą za nieprzestrzeganie przepisów w zakresie bioasekuracji, lecz środkiem służącym ochronie przed rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych. Tym bardziej w decyzji nakazującej podjęcie tak radykalnych kroków trzeba wykazać zasadność zastosowanie tego środka jako koniecznego dla zapobiegania lub zwalczania chorób zakaźnych zwierząt w konkretnej sytuacji.

Organy naruszyły zatem art. 48b ust. 1 u.o.z.z. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wybierając środek bardziej radykalny bez wykazania jakimikolwiek argumentami, że zastosowanie łagodniejszego środka nie byłoby wystarczające dla osiągnięcia celu w postaci ochrony przed rozprzestrzenianiem się choroby zakaźnej zwierząt.

Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji.

W konsekwencji podjętego rozstrzygnięcia Sądu sprawa powróci do rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Obowiązkiem organu będzie ponowna ocena sprawy, z uwzględnieniem ewentualnych zmian w stanie faktycznym, z uwagi na upływ czasu od wydania poprzedniego rozstrzygnięcia oraz wybór takiego rozstrzygnięcia, które zapewni osiągnięcie celu w postaci ochrony przed rozprzestrzenianiem się choroby zakaźnej zwierząt, ale zarazem uwzględni konstytucyjne standardy ingerencji w prawa skarżącej.

Podkreślenia wymaga przy tym, że stosownie do art. 152 § 1 p.p.s.a., wobec uwzględnienia wniesionej skargi, zaskarżona decyzja ani utrzymana nią w mocy decyzja organu instancji, nie mogą wywoływać skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 205 § 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.