Wyrok NSA, sygn. akt OSK 876/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 229
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędziowie NSA Janina Antosiewicz, Zbigniew Rausz (spr.), Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Eugeniusza Tadeusza G., Barbary Anny D., Andrzeja K., Michała K., Wojciecha K., Jadwigi Zofii T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 lutego 2004 r. sygn. akt II SA/Lu 1026/03 w sprawie ze skargi Eugeniusza Tadeusza G., Barbary Anny D., Andrzeja K., Michała K., Wojciecha K., Jadwigi Zofii T. na decyzję Wojewody L. z dnia 14 lipca 2003 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 25 lutego 2004 r. II SA/Lu 1026/03 oddalił skargę Eugeniusza Tadeusza G., Barbary Anny D., Andrzeja K., Michała K., Wojciecha K., Jadwigi Zofii T., na decyzję Wojewody L. z 14 lipca 2003 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzja Wojewody L., o której mowa w powyższym wyroku, dotyczy zwrotu dawnej działki nr 88 o pow. 2.900 m2 położonej w B. przy ul. P. Działka ta stanowiła własność Marianny G. w 1/4 części oraz Julii M. i Wiktora S. w 3/4 części i została przejęta na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Zjednoczenie Przemysłu Jajczarsko-Drobiarskiego Delegaturę w L. z 27.02.1959 r. (...). Odszkodowanie zostało ustalone orzeczeniem tego samego organu z 27.02.1969 r. Wywłaszczona działka weszła w skład działki Nr 98, arkusz 56, która z dniem 27.05.1990 r. stała się z mocy prawa własnością Miasta B., co potwierdza decyzja komunalizacyjna Wojewody Z. z 19.09.1994 r. (...), Następnie działka Nr 98 została oddana w użytkowanie wieczyste wraz z nieodpłatnym przeniesieniem budynków i budowli na rzecz Spółdzielni Niewidomych "T." w B. umową z 5 grudnia 1994 r. Rep. A. (...),a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw (...) wpisem z 2.01.1995 r. Aktualnie działka Nr 98 została podzielona na działki Nr 98/1 i Nr 98/2 ale jej stan prawny nie uległ zmianie. Wywłaszczona działka wchodzi obecnie w skład działki Nr 98/2 o pow. 0.6479 ha. Jadwiga T., Barbara D., Michał K., Andrzej K., Wojciech K., Stanisław S., Małgorzata S. i Eugeniusz G. jako spadkobiercy właścicieli wywłaszczonej nieruchomości byli uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości, ale prowadzenie postępowania administracyjnego było w tej sprawie bezprzedmiotowe z uwagi na treść art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./.

Przedmiotowa nieruchomość została bowiem oddana w użytkowanie wieczyste, które zostało ujawnione w Księdze wieczystej.

Na decyzję Wojewody L. skargę do sądu administracyjnego wnieśli: Eugeniusz G., Barbara D., Andrzej K., Michał K., Wojciech K. i Jadwiga T., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Podnieśli w skardze, że odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości narusza - w ich ocenie - konwencje praw człowieka i nie czyni zadość obowiązkowi zadośćuczynienia za wyrządzone krzywdy przez państwo obywatelom.

Zakwestionowali możliwość uznania postępowania za bezprzedmiotowe w sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomość istnieje i nie została zagospodarowana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zarzucili także, że organu orzekające nie wzięły pod uwagę stanowiska NSA publikowanego w "Rzeczypospolitej" z 19.02.1999 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie uznał zasadności zarzutów skargi i oddalił ją.

Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku, że przepis art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ stanowi, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, gdy przed wejściem w życie ustawy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w Księdze wieczystej. W sytuacji zaistnienia przesłanek z art. 229 brak jest podstaw prawnych do prowadzenia postępowania o zwrot nieruchomości, a zatem postępowanie ulega umorzeniu na podstawie art. 105 par. 1 Kpa. W rozpatrywanej sprawie wywłaszczona działka Nr 88 /obecnie stanowiąca część działki Nr 98/2/ położona w B., została jako własność miasta B., oddana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Niewidomych "T." w B. w dniu 5.12.1994 r. a prawo użytkowania wieczystego ujawnione zostało w Księdze wieczystej (...) w dniu 2.01.1995 r. Z tego względu prowadzenie postępowania administracyjnego o jej zwrot byłoby, w świetle powołanego art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bezprzedmiotowe. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja nie pozostaje w sprzeczności z powołaną przez skarżących uchwałą NSA z 15.02.1999 r. OPS 15/98, która dotyczy innego stanu faktycznego i rozstrzyga o możliwości realizacji roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, którą następnie uwłaszczono z mocy prawa inną osobę prawną, a wniosek o zwrot został złożony nawet po 5.12.1990 r. ale nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Kwestionowanie przez skarżących podstaw faktycznych i prawnych do przekazania przedmiotowej nieruchomości w użytkowanie wieczyste nie mogło mieć znaczenia przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną sporządzoną przez adwokata Edwarda S. wnieśli: Eugeniusz Tadeusz G., Jadwiga Zofia T., Barbara Anna D., Michał K., Wojciech K. i Andrzej K. zaskarżając wyrok ten w całości.

Wyrokowi zarzucono: 1/ obrazę ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./, a szczególnie przez błędne zastosowanie art. 229 tej ustawy, z którego wynika, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeśli nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej, 2/ obrazę art. 134 par. 1 w związku z art. 133 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegająca między innymi na całkowitym pominięciu kwestii odszkodowania na rzecz wnioskodawców za wywłaszczone, a będące przedmiotem postępowania nieruchomości mimo alternatywnego żądania wnioskodawców, którzy nie zrezygnowali z odszkodowania. Co miało oczywisty wpływ na oddalenie skargi wnioskodawców mimo, że kwestia ta nie została rozstrzygnięta także w zaskarżonych decyzjach administracyjnych. Podnosząc te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub wypłaty za nią odszkodowania, wnioskodawcy składali w latach 1992-1995. Najpierw żądali odszkodowania, a następnie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z tym, że wniosek o odszkodowanie nie został wycofany. W trakcie trwającego przez tak długi okres czasu postępowania nastąpiły zmiany w przepisach. Wnoszący skargę kasacyjną nie mogą się pogodzić z odmową zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ich zdaniem przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może być zastosowany w tej sprawie ponieważ przekazanie spornej nieruchomości w wieczyste użytkowanie nastąpiło kiedy już toczyło się postępowanie o zwrot nieruchomości, a więc nastąpiło w złej wierze i w celu uniemożliwienia wnioskodawcom odzyskania ich własności. Ani o procesie komunalizacji działki, ani o przekazaniu jej w użytkowanie wieczyste, wnioskodawcy nie byli informowani. Wskazywanie w zaskarżonych decyzjach i wyroku, że skarżący musieliby najpierw czynić starania o unieważnienie lub rozwiązanie wieczystego użytkowania do niczego by nie doprowadziło wobec możliwości obecnie przekształcenia wieczystego użytkowania we własność oraz możliwości sprzedaży wieczystego użytkowania. Zanim by wnioskodawcy ukończyli postępowanie o unieważnienie wieczystego użytkowania, z pewnością obecni użytkownicy wieczyści szybko zmieniliby stan prawny przedmiotowej nieruchomości. W tej sytuacji sprawa zwrotu nieruchomości winna być rozstrzygnięta w sprawie niniejszej, a jeśli nie zwrotu to wypłacenia odpowiedniego odszkodowania ponieważ za wywłaszczenie tej nieruchomości właściciele należności nie otrzymali. Wszczynanie na nowo postępowania o odszkodowanie, które by miało trwać następne kilkanaście lat, jest dla skarżących nie do przyjęcia. Pomijając wniosek o odszkodowanie, to już w postępowaniu administracyjnym powinny być rozstrzygnięte wszystkie zgłoszone względem nieruchomości wnioski, a nie tylko jeden z nich.

Mimo, że w skardze do sądu administracyjnego ta sprawa była poruszana, w wydanym wyroku brak na ten temat nawet wzmianki. Skarżący uważali, że w sytuacji gdy wywłaszczona im nieruchomość jest zbędna na cele publiczne, zostanie im zwrócona lub przynajmniej otrzymają słuszne wynagrodzenie. Praktyka jak widać jest inna, a przecież obowiązują takie przepisy jak art. 1.2.21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu dodatkowego do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, którą Polska ratyfikowała i przyjęła jako obowiązującą.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniosła Spółdzielnia Niewidomych "T." w B. wnosząc o oddalenie tej skargi. Działka, której zwrotu domagają się skarżący została Spółdzielni przekazana w użytkowanie wieczyste i prawo to zostało ujawnione w Księdze wieczystej. Działka ta została w pełni zagospodarowana.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej wniesionej przez Eugeniusza Tadeusza G., Jadwigę Zofię T., Barbarę Annę D., Michała K., Wojciecha K. i Andrzeja K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 25.02.2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie znajduje odzwierciedlenia w dokumentacji sprawy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut, iż przedmiotem postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego w tej sprawie był nie tylko zwrot wywłaszczonej w 1959 r. nieruchomości stanowiącej współwłasność Wiktora S., Julii M. i Marianny G., ale też i kwestia odszkodowania za wywłaszczone poprzednikom prawnym skarżących nieruchomości. Eugeniusz Tadeusz G. wystąpił 12.05.1995 r. do urzędu Rejonowego w B. o zwrot wywłaszczonej w 1959 r. nieruchomości stanowiącej działkę Nr 88 o pow. 2.900 m2 położonej w B. przy ul. P. ponieważ nie została ona użyta na cel wywłaszczenia /budowę Zakładu Jajczarskiego w B./.

Wniosek zawierał też żądanie "zapłacenia" za budynki jakie znajdowały się na przedmiotowej działce w dacie wywłaszczenia /27.02.1959 r./ oraz rozliczenie po wywłaszczeniu powierzchni działek 338/1-338/3 przy ul. Z. w B. Działająca w imieniu Eugeniusza Tadeusza G. jego żona Alina G. uściśliła w dniu 9.06.1995 r. w Urzędzie Rejonowym w B. żądanie wniosku wyjaśniając, iż chodzi o zwrot nieruchomości, która w 1959 r. przejęta została na rzecz Państwa dla potrzeb Zakładów Przemysłu Jajczarsko-Drobiarskiego oraz ustalenie różnicy w powierzchniach działek Nr 338/1 i 338/3 przy ul. Z. w B.

Poinformowano wówczas Alinę G., że przedmiotem postępowania w tej sprawie będzie kwestia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, natomiast wyjaśnienie różnicy w powierzchni działki Nr 338/3 obecnie Nr 125 nastąpi w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Następnie na rozprawie w Starostwie Powiatowym w B. w dniu 3.01.2003 r. przeprowadzonej z udziałem zainteresowanych stron, ustalenia te zostały potwierdzone jednoznacznym stwierdzeniem, że wniosek z 12.05.1995 r., o którym wyżej mowa dotyczy wyłącznie zwrotu działki Nr 88, która po wywłaszczeniu weszła w skład nieruchomości oznaczonej geodezyjnie numerem 98, a po podziale tej nieruchomości w skład działki nr 98/2. Niewątpliwym jest zatem, że przedmiotem postępowania administracyjnego, a którym wydane zostały decyzje, do których odnosi się zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 25.02.2004 r. była kwestia zwrotu wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium WRN w L. z 27.02.1959 r. (...) nieruchomości położonej w B. przy ul. P. o pow. 2.900 m2 oznaczonej jako działka nr 88 przeznaczonej pod budowę Zakładu Jajczarskiego w B.

Nieruchomość ta - jak wykazano po wywłaszczeniu weszła w skład nieruchomości oznaczonej geodezyjnie numerem 98, którą umowa notarialną z 5.12.1994 r. Rep. (...) miasto B. będące wówczas jej właścicielem oddało w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Niewidomych "T." w B. W księdze wieczystej KW (...) urządzonej dla działki Nr 98 Spółdzielnia Niewidomych "T." w B. ujawniła się jako użytkownik wieczysty w dniu 2.01.1995 r. Prawidłowe jest zatem w tym stanie faktycznym stanowisko Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że w tym, przypadku na przeszkodzie w rozpoznaniu wniosku skarżących o zwrot przedmiotowej nieruchomości stanął przepis art. 229 ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./. Przepis ten stanowi, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 /ustawy o gospodarce nieruchomościami/ nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w Księdze wieczystej.

W prawdzie według art. 136 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu i jeżeli były właściciel lub jego spadkobierca w przypadku niewykorzystania nieruchomości zgodnie z celem wywłaszczenia złoży wniosek zwrot, to nieruchomość taka powinna mu zostać zwrócona, ale przepis ten doznaje jednak ograniczenia właśnie w sytuacji określonej ww. art. 229 omawianej ustawy. Oznacza to, że jeżeli przed 1.01.1998 r. - tj. przed dniem wejścia w życie ww. ustawy z 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami - rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 i fakt ten został ujawniony w Księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - jego spadkobiercy - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Celem cyt. art. 229, który ma charakter regulacji przejściowej było usankcjonowanie stanu prawnego powstałego przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1.01.1998 w wyniku sprzedaży wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste, jeżeli prawa nabywcy zostały ujawnione w Księdze wieczystej. W rozpoznawanej sprawie - jak wykazano - wywłaszczona w 1959 r. nieruchomość została umową w formie aktu notarialnego z 5.12.1994 r. przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Niewidomych "T." w B., która swe prawo do nieruchomości ujawniła w Księdze wieczystej Kw (...) w styczniu 1995 r. a więc przed wejściem w życie omawianej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wbrew przy tym twierdzeniom skargi kasacyjnej, ustanowienie na rzecz Spółdzielni prawa użytkowania wieczystego m.in. na spornej nieruchomości, nastąpiło przed wystąpieniem spadkobierców byłych właścicieli /i to nie wszystkich/ z wnioskiem o zwrot tej nieruchomości, co miało miejsce 12.05.1995 r. Wcześniejszy wniosek złożony przez Tadeusza Eugeniusza G. w dniu 14.05.1992 r. w imieniu własnym oraz sióstr Stefanii O. i Janiny K. dotyczył wyłącznie kwestii związanych z odszkodowaniem za wywłaszczone w latach 50-tych i 60-tych nieruchomości stanowiące współwłasność Wiktora S., Julii M. i Marianny G., których następcami prawnymi są skarżący.

Organ administracji publicznej - w tym przypadku Starosta B. - kiedy w toku postępowania wszczętego wnioskiem Tadeusza Eugeniusza G. z 12.05.1995 r. ustalił, że wnioskodawcy i pozostałym spadkobiercom byłych współwłaścicieli, którzy przyłączyli się do tego wniosku, nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu ponieważ z tą chwilą z powodu bezprzedmiotowości nie mogło być ono dalej prowadzone. Takie postępowanie organu - jak słusznie zauważył to Sąd I-ej instancji - było zgodne z prawem.

Powyższe wskazuje, że skargi kasacyjnej wniesionej w tej sprawie nie można uznać za zasadną i z tego względu na podstawie art. 184 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ należało ją oddalić.