Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 1766/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 165a § 1 w zw. z art. 14h O.p.
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia WSA del. Zbigniew Łoboda (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Łysiak, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 406/17 w sprawie ze skargi M. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 2 lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie interpretacji dotyczącej podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 2 lutego 2017 r. nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 25 listopada 2016 r. nr [...], 3) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz M. kwotę 1020 (słownie: jeden tysiąc dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Gl 406/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi Miasta J. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 2 lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej - "p.p.s.a."), oddalił skargę.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Miasto J. wystąpiło o wydanie interpretacji indywidualnej przedstawiając we wniosku zdarzenie przyszłe, z którego wynikało, że jako jednostka samorządu terytorialnego posiada status miasta na prawach powiatu oraz jest czynnym podatnikiem VAT. W związku z dokonywaniem nabycia towarów i usług, wykorzystywanych zarówno do działalności gospodarczej, jak i do celów innych, niż działalność gospodarcza, Miasto zamierza, w ramach scentralizowanego rozliczenia gminy, dokonać określenia prewspółczynnika na rok 2017 dla urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego oraz dla jednostek budżetowych - na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników (Dz.U. z 2015 r., poz. 2193 ze zm., dalej "rozporządzenie"). W związku z powyższym powstały wątpliwości, jakie wartości należy uwzględnić pod poszczególnymi składowymi wzorów zamieszczonych w rozporządzeniu w odniesieniu do pojęcia "obrotu z działalności gospodarczej", o którym mowa w § 2 pkt 4 rozporządzenia, "dochodach wykonanych urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego", o których mowa w § 2 pkt 9 rozporządzenia oraz "dochodach wykonanych jednostki budżetowej", o których mowa § 2 pkt 10 rozporządzenia.

Miasto zadało następujące pytania:

1. Czy dla jednostek organizacyjnych jednostki samorządu terytorialnego, będących czynnymi podatnikami VAT właściwe jest przyjęcie do kalkulacji prewspółczynnika jako obrotu podsumy pozycji podlegających u.p.t.u. spośród dochodów wykazanych w sprawozdaniach Rb-27S, Rb-27ZZ oraz Rb34S (określonych w przepisach Ministra Finansów z dnia 16 stycznia 20914 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej (Dz.U. z 2016 r., poz.1015))?

2a. Czy przez dochody wykonane urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego, należy rozumieć tylko dochody wynikające ze sprawozdania rocznego z wykonania budżetu jednostki samorządu terytorialnego, to jest Rb-27S, czy również podsumę dochodów wykonanych jednostek budżetowych wynikających ze sprawozdań Rb-34s (wiersz H sprawozdań), o których mowa w § 2 pkt 10 lit. b) rozporządzenia?

2b. Czy jako dochody, o których mowa w art. 5 ust. 2 pkt 4 lit. d) ustawy o finansach publicznych należy odjąć od dochodów urzędu – dochody wykazane pod § 074 – wpływy z dywidend oraz § 073 – wpłaty z zysku przedsiębiorstw i jednoosobowych spółek jednostek samorządu terytorialnego?

3. Czy przez dochody wykonane jednostki budżetowej wynikające ze sprawozdania z wykonania planu finansowego jednostki budżetowej, należy rozumieć podsumę dochodów wykonanych wynikającą ze sprawozdania Rb-27S (§ 2 pkt 10 lit. a) rozporządzenia)?

We wniosku Miasto J. przedstawiło własne stanowisko odnośnie sformułowanych pytań (zagadnień).

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2016 r., działając na podstawie art. 165a § 1 w związku z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej – "O.p.") Minister Rozwoju i Finansów odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. W uzasadnieniu organ podniósł, że merytoryczne rozpatrzenie tak sformułowanego żądania o wydanie indywidualnej interpretacji wykraczałoby poza uprawnienie przysługujące organowi w ramach postępowania w tego rodzaju sprawach. Wydana interpretacja w zakresie sformułowanym przez wnioskodawcę, byłaby nie tyle interpretacją indywidualną, co dokumentem o charakterze ogólnej instrukcji dotyczącym nie tyle kwestii interpretacji prawa podatkowego, co zagadnień z dziedziny księgowości i rachunkowości budżetowej, leżących poza obszarem kompetencyjnym organu podatkowego wydającego interpretację indywidualne przepisów prawa podatkowego.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Miasto zażalenia, Minister Rozwoju i Finansów, postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r., utrzymał w mocy swoje postanowienie podjęte w pierwszej instancji.

Minister podkreślił w uzasadnieniu, że w przypadku negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy, musiałby przedstawić prawidłowe postępowanie Miasta, podczas gdy art. 86 ust. 2a u.p.t.u. pozostawia podatnikowi możliwość wyboru postępowania spomiędzy różnych wariantów. Skoro sposób określenia proporcji nie wynika z przepisu prawa i podatnik, dokonując określenia proporcji, nie stosuje normy prawnej ustalającej jej (proporcji) określenie, to nie jest możliwe wydanie interpretacji indywidualnej, co do zgodności z przepisem prawa podjętego działania strony. Ponadto organ ponowił stwierdzenie, że tak sformułowana treść wniosku determinowałby odpowiedź będącą w istocie instrukcją z zakresu rachunkowości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Miasto J. podniosło, że brak było podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie interpretacji indywidualnej, gdyż wniosek o jej wydanie nie wykraczał poza zakres przedmiotowy tego rodzaju spraw.

Organ podatkowy, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie.

Oddalając skargę wskazanym na początku wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga nie była zasadna.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek złożony przez Miasto dawał podstawę do zastosowania art. 165a § 1 w zw. z art. 14h oraz art. 14g O.p., bowiem stwierdzone przez organ mankamenty wniosku oraz oczekiwania strony co do ukształtowania sposobów i kryteriów służących ustaleniu proporcjonalnej części podatku naliczonego do odliczenia w sytuacji, gdy ustawodawca pozostawia w tym zakresie wybór podatnikowi, nie dawały podstawy do jego uzupełnienia na podstawie art. 169 § 1 w zw. z art. 14h O.p. Skoro sposób określenia proporcji nie wynika z konkretnego przepisu prawa, lecz należy każdorazowo do podatnika, to organ nie może podatnika w tym wyręczać. Organ słusznie wskazał na funkcje interpretacji, podnosząc, że w realiach sprawy nie spełniałaby ani celu informacyjnego ani gwarancyjnego.

Ponadto Minister Rozwoju i Finansów prawidłowo przyjął, że w przedmiotowej sprawie strona skarżąca oczekiwała interpretacji o charakterze instrukcji ogólnej, dotyczącej nie tyle kwestii interpretacji prawa podatkowego lecz zagadnień z dziedziny księgowości i rachunkowości budżetowej, leżących poza obszarem kompetencyjnym organu podatkowego wydającego interpretacje indywidualne przepisów prawa podatkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podniósł również, że stan faktyczny Miasto przedstawiło w sposób lakoniczny, przy czym sformułowane pytania nie zostały powiązane z konkretnym stanem faktycznym, lecz hipotezami, których nie odniesiono do przepisów prawa.

Na powyższy wyrok Miasto J. złożyło skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok ów w całości i wniosło o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Skarżąca strona, wskazując na przepis art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i w związku z art. 14b § 1 i art. 121 § 1 O.p. w związku z art. 14h tej ustawy, poprzez niezastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i w związku z art. 14b § 3, art. 14g § 1 O.p. w związku z art. 14h i art. 169 § 1 O.p. oraz art. 121 § 1 O.p. w związku z art. 14h tej ustawy;

3) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe uzasadnienie wydanego wyroku, jako że nie przedstawia ono właściwie stanu sprawy, wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, a także brak w nim dostatecznego odniesienia się do kluczowych argumentów skarżącej przedstawionych w skardze, co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy.

Organ podatkowy nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna była zasadna.

Przede wszystkim usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 165a § 1 w związku z art. 14h O.p. Zarzut ten Miasto umiejscowiło w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, co wszakże nie stanowiło przeszkody do jego rozpoznania i oceny.

Zgodnie z powołanym przepisem (art. 165a § 1 O.p.), gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Unormowanie to znajduje odpowiednie zastosowanie do spraw z wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, na podstawie art. 14h O.p.

U podstaw odmowy wszczęcia postępowania w sprawie interpretacji indywidualnej legło kilka względów. Przede wszystkim organ podatkowy oraz Sąd pierwszej instancji wyrazili przekonanie, że w ramach interpretacji indywidualnej organ nie może wypowiadać się co do poprawności przyjętego przez podatnika prewspółczynnika, gdyż wybór właściwej metody rozdziału podatku naliczonego od zakupów związanych z działalnością gospodarczą, a także działalnością nie mającą charakteru gospodarczego, jest kwestią jego wyboru ("należy do podatnika").

Trzeba stwierdzić, że przedstawione stanowisko nie jest właściwe. Okoliczność, że ustawa podatkowa (u.p.t.u.) pozostawia podatnikowi dobór "adekwatnego" prewspółczynnika, nie usuwa kwestii tej poza obszar prawa podatkowego. Zagadnienie to nie przestaje być przedmiotem regulacji przepisów prawa podatkowego, w rozumieniu art. 3 pkt 2 O.p.

Według art. 86 ust. 2a u.p.t.u., w przypadku nabycia towarów i usług wykorzystywanych zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, z wyjątkiem celów osobistych, do których ma zastosowanie art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2, oraz celów, o których mowa w art. 8 ust. 5 – w przypadku, o którym mowa w tym przepisie, gdy przypisanie tych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej podatnika nie jest możliwe, kwotę podatku naliczonego, o której mowa w ust. 2, oblicza się zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do ceków działalności gospodarczej ("sposobem określenia proporcji"). Sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej.

W dalszych przepisach, ustawa podatkowa (u.p.t.u.) wyjaśnia, kiedy (pod jakimi warunkami) sposób określenia proporcji może być uznany za najbardziej odpowiadający specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć (art. 86 ust. 2b oraz ust. 2c u.p.t.u.).

Z powyższego wynika, że ustawa nie dopuszcza, aby podatnik zastosował dowolny sposób określenia proporcji, skoro ma on (prewspółczynnik) odpowiadać przesłankom wymienionym w przepisach. To, czy z poszanowaniem tych przesłanek, zostanie w konkretnym przypadku prewspółczynnik określony, podlegać będzie weryfikacji przez organ w toku kontroli lub postępowania podatkowego, gdyż kwestia ta dotyczy w prostej linii prawidłowości rozliczenia podatku od towarów i usług (rzutuje na zakres odliczenia podatku naliczonego). Podatnik ma przeto interes w poznaniu stanowiska organu na temat prawidłowości określonego prewspółczynnika, który stosuje bądź zamierza stosować przy rozliczeniu podatku.

Można tu również przypomnieć, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej formułując stanowisko w sprawie zakazu pełnego odliczenia podatku naliczonego, w odniesieniu do tzw. wydatków mieszanych, w wyroku z dnia 8 maja 2019 r. (C-566/17, Związek Gmin Zagłębia Miedziowego w Polkowicach) odwołał się do możliwości uzyskania przez podatnika ze strony właściwych krajowych organów podatkowych (pkt 46 wyroku) interpretacji podatkowej, wskazującej prawidłowe sposoby stosowania prawa (w zakresie sposobu określenia podatku podlagającego odliczeniu - przypis). Wprawdzie wyrok ten dotyczył innego stanu prawnego, w którym brak było przepisów dotyczących sposobu określenia proporcji, to tym bardziej uzasadnione jest stanowisko, że w zmienionym stanie prawnym, obejmującym sposób określenia proporcji, podatnik powinien uzyskać informację w tym zakresie.

Powyższe uwagi znajdują mocniejsze jeszcze uzasadnienie, gdy chodzi o prewpsółczynnik wykorzystywany przez jednostki samorządu terytorialnego, które co do zasady określają sposób obliczenia proporcji na podstawie wymienionego wcześniej rozporządzenia. Nie ma najmniejszych wątpliwości co od tego, że rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu określania zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej w przypadku niektórych podatników, mające swą podstawę w art. 86 ust. 22 u.p.t.u., zalicza się do przepisów prawa podatkowego, o których mowa w art. 3 pkt 2 O.p. W sytuacji, w której wskazane rozporządzenie odwołuje się do regulacji ustawy o finansach publicznych oraz nakazuje uwzględnić określone dane wynikające ze sprawozdań budżetowych, mających przecież swe umocowanie w wymienionej ustawie o finansach publicznych (por. art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – Dz. U. z 2016 r., poz. 1870 ze zm.), to nie można zasadnie utrzymywać, że kwestia uwzględnienia (bądź nie uwzględnienia) określonych danych sprawozdawczych, w celu określenia prewspółczynnika, co do zasady, nie może być przedmiotem interpretacji indywidualnej.

Można tu się odwołać do ugruntowanego stanowiska, obecnego orzecznictwie (m.in. w wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3028/14), że jeżeli pojęcia z przepisów prawnych innych dziedzin prawa zostały uwzględnione, wykorzystane w określonych unormowaniach prawa podatkowego, które się do nich bezpośrednio lub w sposób dorozumiany odwołują, to i tak do zobowiązań podatkowych zastosowanie znajdują normy prawa podatkowego, a nie współtworzące je tylko pojęcia z pozostałych gałęzi prawa zaczerpnięte. Norma prawnopodatkowa będzie wówczas jednak zbudowana nie tylko z określonych przepisów ustawy podatkowej ale i z regulacji prawnych innych dziedzin prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku dalej skonkludował, że interpretacji w rozumieniu rozdziału 1a działu II Ordynacji podatkowej podlegać będą wszystkie przepisy konkretną normę podatkową tworzące, w tym przepisy niepodatkowe, ocena możliwości stosowania i wykładnia których są niezbędne dla zinterpretowania normy prawnopodatkowej (podobnie NSA w wyrokach: z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1019/09, z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt I FSK 1465/11, z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 27/12 oraz z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 2524/12).

W świetle powyższego, niezasadnie Sąd pierwszej instancji oraz organ podatkowy uznali, że na przeszkodzie do wydania interpretacji indywidualnej stała okoliczność dociekania przez wnioskodawcę, czy przy określeniu prewspółczynnika należy uwzględniać określone dane sprawozdawcze. Przy tym z treści wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej nie wynikało, jak to wyrażano w zaskarżonym postanowieniu, że strona oczekiwała od organu weryfikacji poprawności sporządzanych sprawozdań.

Po wtóre, argumentem przemawiającym za odmową wszczęcia postępowania, nie mogła być ocena co do niedostatku powołanych okoliczności składających się na opis zdarzenia przyszłego. W tym zakresie organ powinien wziąć pod uwagę całość wypowiedzi strony, także tę, którą Gmina zawarła w ramach własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej zaistniałego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego (część H. wniosku). Stąd też nie można było zasadnie utrzymywać, że Miasto w ramach przedstawienia zdarzenia przyszłego ograniczyło się do podania, że jest czynnym podatnikiem VAT i centralizując rozliczenia swoich jednostek organizacyjnych, zamierza dokonać określenia prewspółczynnika na 2017 r. dla urzędu obsługującego jednostkę samorządu terytorialnego oraz dla jednostek budżetowych.

Przykładowo, jeżeli Miasto wyraziło przekonanie, że pośród składowych uwzględnianych we wzorze na prewspólczynnik trzeba uwzględnić dochody z mienia jednostek sektora finansów publicznych w postaci wpłat z zysku przedsiębiorstw i jednoosobowych spółek jednostek samorządu terytorialnego oraz wpływy z dywidend – to logicznie można złożyć, ze Miasto zakłada uzyskiwanie tego rodzaju dochodów (wniosek dotyczył zdarzenia przyszłego). Jeżeli zaś w jakimkolwiek zakresie sprawy, wypowiedź wnioskodawcy budziła wątpliwości, bądź był niepełna, organ posiadał instrument możliwy do wykorzystania w celu usunięcia owych wątpliwości (częściowych braków). Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie, odpowiednie zastosowanie w sprawach interpretacji indywidualnej przepisu art. 169 § 1 O.p., dotyczy również wymogów określonych w art. 14b § 3 O.p. (wyrok z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt I FSK 1025/14). Zatem również w tym zakresie podniesiony przez Miasto zarzut był zasadny.

Należy odnotować, że analogiczne stanowisko, jak w niniejszym przypadku, Naczelny Sad Administracyjny zajmował już w innych sprawach. Podkreślano tam, że fakt, iż w świetle art. 86 ust. 2a u.p.t.u., do podatnika należy wybór sposobu określenia proporcji, nie wyklucza, aby organ – uwzględniając informacje przedstawione we wniosku o interpretację indywidulaną – dostarczył temu podatnikowi wskazówek umożliwiających mu wybór takiego sposobu, który – zdaniem organu – spełniać będzie warunki z art. 86 ust. 2b u.p.t.u., a tym samym będzie najbardziej odpowiadał specyfice prowadzonej przez podatnika działalności i dokonywanych nabyć (wyrok z dnia 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt I FSK 411/17 oraz z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt I FSK 679/17, a także z dnia 24 października 2019 r., sygn. akt I FSK 1439/17).

Nie był natomiast uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., albowiem uzasadnienie zaskarżonego wyroku posiadało elementy wymienione w tym przepisie, zaś Sąd zajął stanowisko co do zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia oraz wyjaśnił je, co umożliwiło kontrolę instancyjną w tym zakresie.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić przez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uchylenie zaskarżonego postanowienia, a także postanowienia podjętego w pierwszej instancji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego za obydwie instancje orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.