Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 547/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 145 par. 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 10 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 23 lutego 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącej T. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 lutego 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy S. - działając na podstawie art. 2, art. 17 , art. 20, art. 23, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz zarządzenia Wójta Gminy S. Nr [...] w sprawie upoważnienia Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych w Urzędzie Gminy S. do prowadzenia postępowania oraz do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie zadań w zakresie świadczeń rodzinnych, a także art. 6, art. 7, art. 76, art. 77, art. 104 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej "k.p.a.") – odmówił T. K. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem – J. K..

W uzasadnieniu decyzji organ, przywołując na wstępie treść art. 6 i art. 77 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, ust. 1a, art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r., a także odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, wskazał, że istota świadczenia pielęgnacyjnego polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którego muszą zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki lub niepodejmowanie zatrudnienia z tego powodu. Przy czym niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. była pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę lub niosącym długotrwałą pomoc osobom niepełnosprawnym, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. Powyższe wskazuje, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością permanentnej opieki nad osobą bliską, gdyż świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską , która jej wymaga (por. wyroki NSA: z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt. I OSK 2820/13 oraz z dnia 2 lutego 2017 sygn. akt I OSK 2729/16). Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacji z niej w związku z koniecznością opieki. Przy czym świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Sposób i zakres sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty wykluczać możliwość podjęcia zatrudnienia przez opiekuna.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, jednakże stosownie do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) ww. wymieniona przesłanka negatywna nie dotyczy osób sprawujących opiekę mających ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

W związku z powyższym organ wskazał, że po przeprowadzonym postępowaniu ustalił, iż w dniu 4 stycznia 2020 r. T. K. za pośrednictwem pełnomocnika zwróciła się do organu z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem - J. K.. Z akt sprawy wynika, że w ostatnim czasie strona nie podlegała zatrudnieniu (wydruk z systemu Empatia potwierdzający brak zatrudnienia od 2019 r. oraz oświadczenie wnioskodawczyni załączone do wniosku o ostatnim okresie zatrudnienia z 2000 r.), w związku z czym można stwierdzić, że w tym przypadku nie ma realnego, faktycznego związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy bądź też rezygnacją z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Z oświadczenia załączonego do wniosku wynika, że T. K. jest uprawniona do świadczenia emerytalno-rentowego w KRUS-ie z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, co zostało potwierdzone wydrukiem z systemu Empatia, w związku z czym nie została spełniona ustawowa przesłanka zawarta w art. 17 ust. 5 u.ś.r., ponieważ świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia emerytalno-rentowego.

J. K. jest mężem T. K. i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia 31 października 2022 r., w którym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 40. roku życia. Orzeczenie to zostało wydane w dniu 19 października 2020 r., a w związku z tym – jak stwierdził organ - nie została spełniona kolejna przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ orzeczenie którym legitymuje się J. K. nie spełnia wymogów do przyznania ww. świadczenia. Organ wskazał także, że J. K. był aktywny zawodowo do dnia 30 listopada 2020 r. - wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia.

W przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym wskazano zakres czynności jakie strona wykonuje w ramach sprawowania opieki względem męża. J. K. jest osobą schorowaną (nie jest osobą leżącą); cierpi z powodu licznych dolegliwości związanych przewlekłymi zaburzeniami nerwicowymi oraz zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa oraz dyskopatii - dlatego też z pewnością wymaga opieki i pomocy ze strony osób trzecich. Takiej pomocy i wsparcia udziela mu żona T. K. wykonując niezbędne, codzienne czynności (tj. gotowanie, podawanie posiłków, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich oraz podawanie niezbędnych lekarstw, wykonywanie czynności higienicznych, ubieranie, częste masaże kończyn). Zatem w ocenie GOPS S. strona sprawuje opiekę nad mężem w niezbędnym zakresie adekwatnie do jego potrzeb.

W ocenie organu jednak zakres czynności wykonywanych w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem nie uniemożliwia podjęcia stronie zatrudnienia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę względem małżonka sprowadzają się do pomocy w ubieraniu, podawaniu leków, mierzeniu ciśnienia. Pozostałe czynności opisane w oświadczeniach oraz wywiadzie, takie jak: sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów - to czynności związane z prowadzeniem domu a nie bezpośrednio z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponadto nie można uznać, że opisane przez wnioskodawczynię czynności, takie jak: odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, czasopism, wyjścia do kościoła, na spacery, przygotowanie opału, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych - stanowią o sprawowaniu stałej permanentnej opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Wobec tego zdaniem organu czynności opiekuńcze nie absorbują strony w taki sposób, aby uniemożliwić jej wykonywanie aktywności zawodowej. Sprawowana przez stronę opieka względem męża umożliwia jej podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, bowiem obecnie rynek pracy jest bardzo elastyczny i istnieje wiele form wykonywania pracy, w tym w domu w niepełnym wymiarze godzinowym. W ocenie organu czynności stricte opiekuńcze jakie wykonuje strona względem męża zajmują ok. 1 godziny dziennie (pomoc w ubieraniu, podawanie leków, mierzenie ciśnienia). Pozostałe czynności, takie jak: sprzątanie, pranie, gotowanie - to czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, co nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że odmawia T. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad mężem J. K. wobec braku przesłanek prawnych zawartych w art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r.

Jednocześnie organ wskazał, że niezależnie od indywidualnych rozstrzygnięć sądów administracyjnych, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zostały zmienione w zakresie ustalenia prawa do ww. świadczenia względem daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Trybunał Konstytucyjny orzekł niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i jednocześnie w uzasadnieniu wskazał, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki".

Po rozpoznaniu odwołania strony decyzją z dnia 10 maja 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych i judykaturze. Jak wskazują się natomiast w doktrynie "zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskutek rezygnacji z zatrudnienia (porzucenia zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku zatrudnienia). Brak perspektyw na zatrudnienie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w prosty sposób pozbawia osobę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę. Niedobory te częściowo są kompensowane w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych" (por. Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz pod red. Maciejko, 2019, wyd. 5).

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Rezygnacja z zatrudnienia musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś innymi przyczynami. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Organ odwoławczy wskazał, że z przekazanych akt postępowania wynika, iż w dniu 4 stycznia 2021 r. T. K. (ur. [...] 1964 r.) złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem J. K., który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 19 października 2020 r., stwierdzającym konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 września 2020 r., niepełnosprawność istnieje od 40. roku życia, zaś orzeczenie wydano do dnia 31 października 2022 r.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że J. K. (ur. [...] 1959 r.) mieszka z żoną, która jest jego jedyną opiekunką; małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. J. K. do dnia 30 listopada 2020 r. był osobą aktywną zawodowo, wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia. T. K. podała następujące czynności wykonywane podczas opieki nad J. K.: higiena, przygotowywanie ubrań, ubieranie, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia do kościoła i na spacery, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze, czytanie książek, pism urzędowych, czuwanie podczas snu. W piśmie z dnia 20 stycznia 2021 r. J. K. opisał czynności wykonywane przez żonę, które potwierdzają czynności podane przez T. K.. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z J. K. w obecności T. K. wynika, że jest on osobą chorującą przewlekle, z rozpoznaniem przewlekłego zaburzenia nerwicowego, z nawarstwieniem lękowym, stan po urazie czaszkowo-mózgowym ze wstrząsem pnia mózgu, złamaniem lewej kości skroniowej, trepanacją lewostronną z następczą encefalopatią pourazową, organiczne zaburzenie osobowości, przewlekłe zespoły bólowe korzeniowe na tle zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i wielopoziomowej dyskopatii odcinka lędźwiowo-krzyżowego, stan po złamaniu kości udowej lewej (z orzeczenia Komisji lekarskiej z dnia 6.08.2020 r.). W wywiadzie opisano przebieg dnia: J. K. wstaje ok. godz. 9, żona pomaga mu w porannej toalecie, przygotowuje śniadania, lekarstwa, które spożywa samodzielnie, następnie wspólnie czytają gazety, książki, przy zmiennej pogodzie pojawiają się bóle głowy, wówczas żona mierzy ciśnienie, wykonuje masaż kończyn górnych i dolnych, które często drętwieją. Później żona przygotowuje obiad, który mąż spożywa ok. godz. 13-14, następnie przyjmuje leki przygotowane przez żonę, w wolnym czasie ucina sobie drzemkę poobiednią, później żona czyta mężowi prasę czy książki, wychodzą na wspólny spacer, żona pomaga mężowi w przemieszczaniu się, gdyż J. K. ma często problemy z utrzymaniem równowagi. Ok. godz. 18 wnioskodawczyni przygotowuje kolację, podaje lekarstwa, ok. godz. 21 pomaga mężowi w wieczornej toalecie, w nocy bardzo często żona musi wykonywać masaż kończyn dolnych i górnych oraz pleców z uwagi na silne bóle, podaje leki przeciwbólowe. Zdaniem J. K. nie istnieje realna możliwość podjęcia zatrudnienia przez żonę w żadnym wymiarze czasu pracy, gdyż żona musi być dostępna przez całą dobę z uwagi na ww. wymienione schorzenia. J. K. porusza się o lasce kiedy wychodzi na zewnątrz domu, często musi prosić żonę o asekurację, wymaga pomocy w czynnościach higienicznych. T. K. otrzymuje rentę rolniczą z Kasy Rolniczego Ubezpieczenie Społecznego.

Mając powyższe na uwadze Kolegium wskazało, że nie podziela zasadności argumentacji organu I instancji dotyczącej przesłanki wynikającej żart. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując, że podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, która w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1201/17, a także wyroki NSA: z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2920/16; z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 8/19; a także wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt III SA Gd/662/19; z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 470/20 oraz z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 519/20, a także w Rzeszowie z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1356/19 i z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1355/19 oraz w Krakowie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 60/20). W tym zakresie organ I instancji błędnie przyjął, iż istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że - jak wskazuje orzecznictwo - w przypadku pobierania świadczenia emerytalno-rentowego przez osobę sprawującą opiekę przepisy prawa umożliwiają jej wybór świadczenia, gdyż przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji, gdy osoba mająca ustalone prawo do emerytury (renty) pobiera emeryturę (rentę) i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1183/20), dlatego w tej sytuacji nie istnieje także negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., jak przyjął to organ I instancji.

Kolegium podkreśliło jednak raz jeszcze, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rozmiar tej opieki musi być natomiast na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

Mając na uwadze materiał dowodowy sprawy Kolegium stwierdziło, że rozmiar i zakres opieki nie wymusza na stronie niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ wskazał, że J. K. nie jest osobą leżącą, porusza się po mieszkaniu, kiedy wychodzi na zewnątrz porusza się o kulach przy asekuracji żony, samodzielnie spożywa przygotowane przez wnioskodawczynię posiłki oraz samodzielnie przyjmuje przygotowane leki, jest samodzielny w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych. Czynności opiekuńcze związane z mężem to pomoc przy porannej i wieczornej toalecie, pomoc w ubiorze, w zależności od pogody mierzenie ciśnienia, masaż kończyn górnych i dolnych. Pozostałe czynności wskazane przez J. K. i jego żonę - jak sprzątanie, pranie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów, realizacja recept, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze - są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zresztą zamieszkują razem małżonkowie i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków, po ubraniu męża) strona może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie są to także czynności o bardzo czasochłonnym charakterze i nie świadczą zarazem o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad mężem. Większa część z czynności wykonywanych przez skarżącą nie jest lub nie musi być wykonywana codziennie (realizacja recept, wizyty lekarskie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, pranie, prasowanie, opłacanie rachunków). Należy podkreślić, że opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia (por. np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 39/21). Czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad mężem nie zajmują stale czasu wnioskodawczyni, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. masaż kończyn, pomoc w czynnościach higienicznych rannych i wieczornych, przygotowywanie leków, i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni wykonującej opiekę nad niepełnosprawnym mężem, by nie można było podjąć zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Niepełnosprawność męża nie wyklucza samodzielnego przyjmowania leków czy też spożycia posiłku, które wcześniej zostaną przygotowane przez żonę. Podkreślić należy, że wnioskodawczyni w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż J. K. nie będąc osobą wyłącznie leżącą, nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności. Pomoc w ubieraniu czy rozbieraniu i czynnościach higienicznych (rano i wieczorem), masaż kończyn, nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.

Mając to na uwadze Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy nie podejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. W ocenie Kolegium rozmiar i zakres opieki nie wymusza na skarżącej całkowitego niepodejmowania pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nad mężem nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej, która może być także wykonywana chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opis wykonywanych czynności nie wskazuje, aby istniała konieczność niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą.

T. K. zaskarżyła ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie T. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika zatem, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być całodobowa, zaś skarżąca sprawuje taką opiekę nad niepełnosprawnym mężem, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wnosząc o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Wyjaśnić na wstępie należy – w szczególności w odniesieniu do stanowiska akcentowanego w niniejszej sprawie przez Wójta Gminy S. - że regulacja prawna wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13; Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18. roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak treść wyroku wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności męża skarżącej nie może być podstawą do odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu – co należy podkreślić - błędne było w tej mierze stanowisko organu I instancji, który za podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przyjął także okoliczność, że skoro niepełnosprawność męża skarżącej powstała w 40. roku życia, to stanowi to okoliczność wyłączającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zgodzić należy się także – również wbrew twierdzeniom organu I instancji – ze stanowiskiem Kolegium, że sam fakt legitymowania się skarżącej (wnioskodawczyni) prawem do renty nie może – co do zasady - skutkować odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co prawda, stosownie do brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, to jednak z utrwalonego już orzecznictwa wynika, że taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 254/20) w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (por. wyrok z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87, a także wyroki: z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została w ustawie o świadczeniach rodzinnych zróżnicowana w ten sposób, że te podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. pozbawiono świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących racjach prawnych. Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OSK 254/20, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W szczególności za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r., nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne, także osobom zamożnym (świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) oraz zapowiedzi daleko idącego rozszerzenia takich programów w najbliższym czasie. Należy również zwrócić uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających rentę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że z powodu sprawowania opieki opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Całkowite zatem wyłączenie opiekunów – rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych byłoby sprzeczne z zasadą równości. Sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest bowiem tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przy czym – co należy podkreślić – w przypadku beneficjentów świadczenia rentowego w grę może wchodzić tylko taka sytuacja, gdy renta ta nie została przyznana z uwagi na całkowitą niezdolność danej osoby do pracy. W takiej bowiem sytuacji – skoro dana osoba jest całkowicie (bezwarunkowo) niezdolna do wykonywania pracy - nie zachodzi przesłanka konieczna, warunkująca możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepodejmowanie albo rezygnacja z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, bowiem taka osoba nie posiada wyboru podjęcia lub zaniechania aktywności zawodowej, skoro jest całkowicie niezdolna do pracy. Istotne zatem w takim przypadku pozostaje każdorazowo bezsporne wyjaśnienie przez organy, czy podstawą otrzymywanej przez wnioskodawcę renty jest jej całkowita niezdolność do pracy. Skoro bowiem dana osoba nie jest w świetle prawa uznana za całkowicie niezdolną do pracy (i ma ustalone prawo do renty np. z tytułu częściowej niezdolności do pracy), to podejmując się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, może tym samym pozbawiać się potencjalnej możliwości zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej. Brak jest więc podstaw do wykluczenia z możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego takiej kategorii osób (tj. osób, w stosunku do których została orzeczona częściowa niezdolność do pracy i które to legitymują się z tego tytułu prawem do renty), jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (w celu sprawowania takiej opieki), z tego tylko powodu, że mają ustalone prawo do renty i otrzymują świadczenie rentowe.

Renta z tytułu niezdolności do pracy w powszechnym systemie emerytalnym zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 – dalej jako: "u.e.r.f.u.s.") przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Jeżeli osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (art. 12 ust. 2 u.e.r.f.u.s.), a jeżeli utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji jest osobą częściowo niezdolną do pracy (art. 12 ust. 3 u.e.r.f.u.s.).

W przypadku przyznawania renty rolniczej ocenie nie podlega tak rozumiana niezdolność do pracy, bowiem przesłanką nabycia renty rolniczej jest trwała lub okresowa całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników; t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 74 – dalej w skrócie "u.u.s.r."). Przy czym za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 5 art. 21 u.u.s.r.). W orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż oceny niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym dokonuje się w odniesieniu do pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym (por. wyroki SN: z dnia 20 maja 1997 r., sygn. akt II UKN 121/97, OSNP 1998 Nr 6, poz. 188; z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt III UK 71/08, LEX nr 725063 oraz z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II UK 306/10, LEX nr 885008). Oznacza to, że pojęcie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest definiowanie nie tylko schorzeniami odwołującego lecz także wielkością i rodzajem gospodarstwa, w którym on pracuje.

Z akt niniejszej sprawy nie sposób jest niewątpliwie stwierdzić, czy istotnie T. K. jest aktualnie (potencjalnie) zdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy. Ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia wnioskodawczyni z dnia 29 grudnia 2020 r. wynika, że jest "całkowicie niezdolna do pracy w gosp. rol.". Okoliczność ta zatem winna zostać w niniejszej sprawie należycie wyjaśniona. Organy winny bowiem ustalić, czy całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym skarżącej (jako beneficjentki renty rolniczej) oznacza także jej całkowitą niezdolność do pracy w innych sferach gospodarki; czy z uwagi na stan zdrowia skarżącej wskazana niezdolność eliminuje ją całkowicie z kręgu osób potencjalnie zdolnych do wykonywania pracy czy może tylko częściowo, tj. w rolnictwie, co nie wyklucza możliwości podjęcia pracy lub zatrudnienia innego rodzaju poza rolnictwem. Sam fakt stwierdzenia uzyskiwania renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie może prowadzić do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż niemożność osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, nie wyłącza bowiem możliwości podjęcia innej, niż w gospodarstwie rolnym, pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 267/21). W zależności od ustalenia "zakresu" niezdolności skarżącej do pracy, w przypadku całkowitego braku zdolności skarżącej do pracy a tym samym niewypełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. organy winny odmówić wnioskowanego świadczenia, w przypadku jednak ustalenia częściowej niezdolności do pracy czyli potencjalnej możliwości podejmowania przez skarżącą aktywności zawodowej w określonym zakresie, organy winny umożliwić skarżącej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 u.u.s.r., zgodnie z którym prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 28 u.u.s.r. skutkować będzie natomiast zawieszeniem jej wypłaty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 148/21). O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Zaznaczyć należy, że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, gdy strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W niniejszej sprawie organ I instancji, co prawda, zawiadomił stronę pismem z dnia 8 lutego 2021 r. o możliwości wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony, jednakże w istocie powiązał to jedynie z brakiem wypełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co w świetle powyższych wyjaśnień odnoszących się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ u.ś.r. należało uznać za niewystarczające.

Przechodząc natomiast do oceny zasadności stanowiska odnośnie braku podstaw przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z powodu nie spełnienia wymogów określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w szczególności z uwagi na zaakcentowanie przez Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza podjęcia lub wykonywania przez nią pracy zarobkowej (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy), co w konsekwencji wskazuje na brak spełnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a koniecznością rezygnacji/niepodejmowania w tym celu pracy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazać należy, że stanowisko takie jest co najmniej przedwczesne.

Dokonując oceny w tym zakresie należy na wstępie zaznaczyć, że z wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. K. – męża skarżącej wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wyjaśnić należy, że ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a/ u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm. – dalej w skrócie: "u.r.z.n."), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 u.r.z.n. rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r., poz. 2027 ze zm.), w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Taki zatem kontekst prawny powinny mieć na uwadze organy przy ocenie koniecznego zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą nad mężem, zakwalifikowanym - przez orzekający w jego przypadku zespół lekarski - do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga także to, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a "długotrwała" zaś w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19).

W niniejszej sprawie, jak wynika z treści przedłożonego w sprawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyczyna stwierdzonej u J. K. niepełnosprawności posiada dwojakie źródło, bowiem została oznaczona symbolem: "02-P" (choroby psychiczne) oraz "10-N" (choroby neurologiczne). Istnienie orzeczonej niepełnosprawności potwierdza także znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja, tj. treść przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 20 stycznia 2021 r. wywiadu środowiskowego, a także złożone w postępowaniu oświadczenia skarżącej i jej męża. W przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny stwierdził, że J. K. jest osobą chorującą przewlekle, tj. na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej podległej ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych z dnia 6 sierpnia 2020 r. (nr [...]) rozpoznano u niego: przewlekłe zaburzenia nerwicowe z nawarstwieniem lękowym, stan po urazie czaszkowo-mózgowym ze wstrząsem pnia mózgu, złamaniem lewej kości skroniowej, trepanacją lewostronną z następczą encefalopatią pourazową, organiczne zaburzenie osobowości oraz przewlekłe zespoły bólowe korzeniowe na tle zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i wielopoziomowej dyskopatii odcinka lędźwiowo-krzyżowego, stan po złamaniu kości udowej lewej leczony operacyjnie. Z treści wywiadu środowiskowego wraz z treścią oświadczenia załączonego do wywiadu przez J. K. oraz oświadczenia T. K. załączonego do wniosku o przyznanie świadczenia wynika, że skarżąca pomaga mężowi w porannej toalecie; przygotowuje śniadania, które ten spożywa samodzielnie; kiedy jest zmienna pogoda i pojawiają się bóle głowy skarżąca mierzy ciśnienie mężowi, wykonuje masaż kończyn górnych i dolnych, które często drętwieją; przygotowuje obiad oraz leki; czyta prasę, książki; wychodzi wspólnie na spacery, przy czym skarżąca pomaga mężowi w przemieszczani się, gdyż ten ma często problem z utrzymaniem równowagi; przygotowuje kolację i podaje mężowi leki oraz pomaga w wykonaniu wieczornej toalety; w nocy bardzo często wykonuje masaż kończyn górnych i dolnych oraz palców z uwagi na silne bóle, które uniemożliwiają spokojny sen (często podaje leki uśmierzające ból). Ponadto skarżąca wykonuje z mężem ćwiczenia fizyczne, a także przygotowuje mu ubrania i pomaga przy ubieraniu; sprząta, pierze, prasuje, przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu, odśnieża, wykonuje czynności w ogrodzie. J. K. porusza się o lasce, a kiedy wychodzi na zewnątrz domu bardzo często musi prosić o asekurację żonę; wymaga także pomocy w czynnościach higienicznych. Z wywiadu środowiskowego wynika także, że "z uwagi na zawroty głowy, myśli depresyjne i nerwicę lękową oraz niepewność J. K. obawia się bycia samemu w domu, żona musi być w jego pobliżu. (...) Nie widzi możliwości, aby mógł sam przygotowywać sobie leki, obawia się, że pomyli opakowania i dawki".

W oparciu o wskazane okoliczności sprawy Kolegium zwróciło uwagę na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki przez skarżącą, wskazując, że zakres czynności opiekuńczych - z uwagi na to, że J. K. nie jest osobą leżącą, wymagającą ciągłej obecności opiekuna i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych oraz szczególnej pielęgnacji – oraz czas ich wykonywania (realizowanie w pewnych odstępach czasowych) nie wskazuje na takie zaangażowanie skarżącej, by uniemożliwiało podjęcie przez nią zatrudnienia, zaś większość wskazywanych przez skarżącą czynności dotyczy prowadzenia gospodarstwa domowego, co nie jest związane wyłącznie z osobą chorego i nie wyklucza podjęcia przez opiekuna aktywności zawodowej. Jak podkreśliło Kolegium, niepełnosprawność męża skarżącej nie wyklucza samodzielnego przyjmowania leków czy też spożycia posiłku, które wcześniej zostaną przygotowane przez żonę, natomiast pomoc w ubieraniu czy rozbieraniu i czynnościach higienicznych (rano i wieczorem), masaż kończyn, nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei takie czynności, jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów, realizacja recept, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, palenie w piecu, odśnieżanie, czynności ogrodnicze są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego, w którym zamieszkują razem małżonkowie i przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków po ubraniu męża) skarżąca może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Sądu z takim stanowiskiem, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie sposób się zgodzić. Wskazać należy, że "konieczność sprawowania opieki" oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, zaś "konieczność udzielania pomocy" oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Cały zakres wymienionych czynności składa się na sprawowanie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W zakres opieki wchodzą zatem czynności samoobsługowe, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może – co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku (np. przygotowanie posiłków czy podanie lekarstw). Taki zakres opieki wynika nie tylko z zasad doświadczenia życiowego ale przede wszystkim cytowanej wyżej normy § 29 ust. 1 rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku organu odwoławczego, nie tylko osoby leżące wymagają opieki ze strony osób trzecich. Także osoby, które nie są w takim stanie, lecz ze względu na charakter (współistnienie) danych schorzeń, mogą wymagać opieki lub asystowania w codziennych czynnościach. W ocenie Sądu dotyczy to – tak jak w omawianym przypadku – osoby, której "możliwość samodzielnej egzystencji" została znacznie ograniczona z uwagi na występowanie chorób (dolegliwości) psychicznych oraz neurologicznych. Bez wątpienia choroby (dolegliwości) tej natury mogą wymagać szczególnego sposobu postępowania w odniesieniu do osoby ze stwierdzoną znaczną niepełnosprawnością z powodu ich wystąpienia. Błędne jest zatem wnioskowanie, że skoro dany podopieczny nie jest osobą leżącą, to opiekun może podjąć zatrudnienie. W ocenie Sądu należy przede wszystkim brać pod uwagę całokształt schorzeń, na które osoba wymagająca opieki cierpi i z uwagi na ich charakter oraz związane z tym potrzeby niepełnosprawnego (do tyczące leczenia czy jego rehabilitacji) dokonać wszechstronnej oceny jego rzeczywistych możliwości samodzielnego sprostania podstawowym czynnościom związanym z prawidłowym funkcjonowaniem takiej niepełnosprawnej osoby. Mając to na uwadze, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w niniejszej sprawie – wbrew ocenie dokonanej przez organ odwoławczy – nie dawało wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że z uwagi na zakres wymaganej opieki skarżącej nad mężem, posiada ona możliwość podjęcia zatrudnienia, a tym samym, że nie istnieje realny i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a koniecznością sprawowaną przez nią wymaganej (koniecznej) opieki nad mężem. Z materiału dowodowego, a w szczególności z treści przeprowadzonego i sporządzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego wynika, że wg J. K. "nie istnieje realna możliwość podjęcia zatrudnienia przez żonę w żadnym wymiarze czasu pracy, gdyż musi być dostępna przez całą dobę z uwagi na schorzenia" – tj. "zawroty głowy, myśli depresyjne, nerwicę lękową i niepewność", na które to cierpi J. K. i co w konsekwencji nie daje mu możliwości samodzielnego funkcjonowania. Do wskazanych okoliczności nie odniósł się organ odwoławczy konstatując, że skarżąca, opiekując się należycie swoim mężem, ma jednocześnie możliwość podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, zważywszy na to, że J. K. (będąc po urazie czaszkowo-mózgowym ze wstrząsem pnia mózgu, złamaniem lewej kości skroniowej, trepanacją lewostronną z następczą encefalopatią pourazową) cierpi na przewlekłe zaburzenia nerwicowe z nawarstwieniem lękowym oraz organiczne zaburzenie osobowości, a także na przewlekłe zespoły bólowe korzeniowe na tle zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i wielopoziomowej dyskopatii odcinka lędźwiowo-krzyżowego (stan po złamaniu kości udowej lewej leczony operacyjnie), to koniecznym i istotnym dla należytego dokonania oceny istnienia w tym przypadku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością (potrzebą) sprawowania opieki przez skarżącą nad mężem w wymaganym (koniecznym) zakresie a niepodejmowaniem/rezygnacją przez nią w tym celu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, powinno być wyjaśnienie, jaki - z uwagi na charakter konkretnych schorzeń psychiczno-neurologicznych występujących u J. K. – winien być zakres czasowej i wymaganej (koniecznej) opieki nad nim i dopiero na podstawie dokonanych w tym zakresie szczegółowych ustaleń, ewentualne wykazanie, że rzeczywisty zakres koniecznej opieki nie wymaga od skarżącej czasowo na tyle zaangażowania, że faktycznie może ona potencjalnie podejmować aktywność zawodową, bez uszczerbku dla wykonywania koniecznej opieki nad mężem. Co do zasady bowiem, zdaniem Sądu, w świetle unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, organ nie powinien negować wymagań dotyczących sposobu i intensywności opieki nad osobą niepełnosprawną określonych w orzeczeniu o niepełnosprawności. Ustalenia organu w tym zakresie mogą być odmienne w wyjątkowych sytuacjach, to jednak winny być poprzedzone wnikliwą, opartą na faktach oceną stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej i zakresu oraz czasookresu sprawowania nad nim koniecznej opieki. Organ administracji rozpoznający wniosek, co do zasady, nie jest bowiem uprawniony od oceny stanu zdrowia i sprawności osoby pozostającej pod opieką (por. wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 207/21).

Z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 19 października 2020 r. o zaliczeniu J. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że orzeczenie to wydano wraz ze wskazaniem na konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co w świetle wyżej wskazanych regulacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wskazuje, co do zasady, że podopieczny potrzebuje takiej pomocy. Aby zatem "podważyć" ww. wskazanie wynikające z orzeczenia zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności organy winny wykazać, że z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że osoba niepełnosprawna, nad którą sprawuje swoją opiekę osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne, dla zapewnienia jej "stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" z uwagi na stwierdzone schorzenia, w istocie nie wymaga takiego zaangażowania w pomoc (opiekę) osoby drugiej, które uniemożliwiałoby podjęcie przez nią zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie, wobec powyższych rozważań Sądu, organy nie wykazały takich okoliczności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem wynagrodzenia reprezentującego ją adwokata, ustalonego zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę Wójt Gminy S. uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP oraz stanowisko dotyczące spełnienia wymogów wskazujących na możliwość skorzystania przez skarżącą z prawa wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia rentowego. Jednocześnie organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, po dokonaniu ustaleń dających podstawę do pełnej (faktycznej) oceny możliwości skarżącej do jednoczesnego sprawowania należytej i efektywnej opieki nad niepełnosprawnym mężem oraz podjęcia aktywności zawodowej, uwzględnią przedstawioną ocenę prawną dotyczącą rozumienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżąca z zatrudnienia a opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).