Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 465/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15, art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 124, art. 128 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 35, art. 36 ust. 2
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c), art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 sierpnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2018 roku sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania z tytułu szkód powstałych na nieruchomości w związku z wybudowaniem linii energetycznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej G. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...]., nr [...], Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017 r., poz. 935), po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez G.Z. oraz A Spółka Akcyjna A Oddział Ł. . , uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. , wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z [...]., nr [...], w przedmiocie odszkodowania ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z przebiegającą napowietrzną linią energetyczną i umorzył postępowanie I instancji w całości.

Organ II instancji wskazał, że pismem z 16 grudnia 2015 r., nr [...], Prezydent Miasta Ł. , wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej zawiadomił strony o wszczęciu na wniosek G. Z. postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu szkód jakie powstały na nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A nr 48/50 oraz odszkodowania za utracone korzyści w związku z wybudowaniem linii energetycznej.

Wskazaną na wstępie decyzją z [...]., nr [...], Prezydent Miasta Ł., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, ust. 2, ust. 6, art. 134, art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) – zwanej dalej: "u.g.n." – oraz art. 104, art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o ustaleniu na rzecz G. Z. odszkodowania w wysokości 47.709 zł za szkodę w postaci utraty pożytków w okresie od 23 września 1976 r. do 21 lipca 1983 r., do którego wypłaty zobowiązał A Spółka Akcyjna A Oddział Ł. . . Jednocześnie odmówił ustalenia odszkodowania: za utracone pożytki po 22 lipca 1983 r., za straty i utracone pożytki za okres od 23 września 1976 r. do 21 lipca 1983 r. oraz od 22 lipca 1983 r. do dnia wydania decyzji za wybudowanie i eksploatowanie urządzeń, które ograniczają korzystanie z nieruchomości wskutek posadowienia słupów energetycznych oraz przesunięcia osi linii oraz za zmniejszenie wartości całej nieruchomości. Ponadto organ umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za naniesienia roślinne określone w protokołach z 21 lipca 1983 r. i 14 lipca 1986 r.

W ocenie Prezydenta Miasta Ł. ograniczenie prawa własności nieruchomości położnej w Ł. przy ul. A nr 48/50 nastąpiło na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) w związku z wydaną decyzją Naczelnika Dzielnicy Ł. –Ś. z [...]. o zezwoleniu na przeprowadzenie linii energetycznej 110 kV R. Jak zostało wskazane, nie odnaleziono żadnych dokumentów wskazujących, by właścicielowi gruntu wypłacono jakiekolwiek odszkodowanie w związku z wydaną decyzją administracyjną. Zasadnym było zatem ustalenie odszkodowania z tytułu szkody spowodowanej przebiegającą przez nieruchomość linią energetyczną 110 kV, jednakże nie w całym zakresie zgłoszonym przez wnioskodawcę. W ocenie organu I instancji, w okresie trwania budowy linii energetycznej na nieruchomości powstała szkoda w postaci niemożności użytkowania, należało zatem ustalić odszkodowanie za tę szkodę w okresie od 23 września 1976 r. (dzień ostateczności decyzji Naczelnika Dzielnicy Ł. -Śródmieście) do 21 lipca 1983 r. (dzień protokolarnego odbioru technicznego odcinka linii przebiegającej nad spornym gruntem). Ustalenie odszkodowania w powyższym zakresie nastąpiło w oparciu o operat szacunkowy sporządzony w 24 marca 2017 r. przez rzeczoznawcę majątkowego J.W. Pozostałe roszczenia właścicielki gruntu uznane zostały przez organ I instancji za bezzasadne.

W odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji G.Z. podniosła, że w jej ocenie, ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości w omawianej sprawie ma charakter trwały. Błędne jest zatem przyznanie wyłącznie odszkodowania za szkodę w postaci utraty pożytków wskutek niemożności użytkowania w okresie od 23 września 1976 r. do dnia 21 lipca 1983 r. części nieruchomości. W decyzji z 1976 r. jednoznacznie wskazano na odpowiedzialność karno-administracyjną i obowiązek naprawienia szkody spowodowanej zajęciem dalszej części nieruchomości. Wszystkie zgłoszone przez odwołującą się roszczenia winny być zatem rozstrzygnięte w postępowaniu administracyjnym.

Decyzję organu I instancji, w części dotyczącej punktów 1, 2 i 7, zaskarżyła również A Spółka Akcyjna A Oddział Ł., która podniosła, że roszczenia G. Z. związane z budową napowietrznej linii energetycznej 110 kV relacji R. na jej nieruchomości zostały zaspokojone w drodze toczących się z jej powództwa postępowań cywilnych. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw do ustalania na jej rzecz odszkodowania w postępowaniu administracyjnym. Ponadto wskazano, iż roszczenie o odszkodowanie za szkodę w postaci utraty pożytków uległo przedawnieniu.

Dalej Wojewoda wyjaśnił, że decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. -Ś. z [...], nr[...], zatwierdzono plan realizacyjny przebiegu trasy linii 110 kV.

Następnie decyzją Naczelnika Dzielnicy Ł. –Ś. z [...]., nr [...], zezwolono Zakładowi Energetycznemu Ł.-Miasto na przeprowadzenie linii 110 kV R. przez szereg nieruchomości w pasie operacyjnym o szerokości 16 m, w tym nieruchomość oznaczoną jako działka nr 11, stanowiącą własność G.Z. Orzeczenie to wydane zostało na podstawie art. 35 i 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Działka nr 11 została podzielona na trzy działki: 11/2, 11/3 i 11/4. Linia energetyczna zlokalizowana jest na obecnej działce nr 11/4 o pow. 0,7194 ha, stanowiącej zgodnie z zapisami księgi wieczystej [...] własność G. Z.

Zgodnie z art. 35 ust. 1 ww. ustawy organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. W myśl ust. 2 osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że obecnie ww. problematyka uregulowana jest w art. 124 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Z kolei w myśl art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Zdaniem Wojewody bezspornym jest w sprawie, że w trybie administracyjnym możliwe jest wyłącznie orzekanie o odszkodowaniu za szkody i za zmniejszenie wartości gruntu, które są wynikiem działań podejmowanych na podstawie decyzji administracyjnej.

Decyzja Naczelnika Dzielnicy Ł. -Ś. z [...] nie precyzowała usytuowania planowanej linii energetycznej 110 kV na nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A nr 48/50, oznaczonej jako działka nr 11. Z uwagi na powyższe w celu ustalenia przebiegu inwestycji na spornym terenie sięgnąć należało do załącznika graficznego do decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z 1975 r. Po porównaniu lokalizacji słupów energetycznych na przedmiotowej nieruchomości oraz istniejący przebieg linii energetycznej z trasą zatwierdzoną decyzją Urzędu Dzielnicowego Ł. -Ś. z [...] organ II instancji stwierdził, że inwestycja ta nie jest zgodna z zatwierdzonym planem realizacyjnym, a tym samym z udzielonym zezwoleniem na przeprowadzenie linii 110 kV. Planowana na nieruchomości oznaczonej jako działka nr 11 (obecnie 11/4) inwestycja nie przewidywała posadowienia na niej trzech słupów energetycznych. Powyższe potwierdza znajdujący się w dokumentacji organu I instancji fragment załącznika graficznego do decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, jak również pismo Urzędu Rejonowego w Ł. Oddział Geodezji i Gospodarki Gruntami z [...] nr [...], w którym wyjaśniono, że decyzja zezwalająca na zajęcie przedmiotowej nieruchomości mówiła jedynie o zajęciu pasa o szer. 16 m wzdłuż przeprowadzanej linii, nie uwzględniając wbudowania słupów, których na ww. nieruchomości w zatwierdzonym projekcie nie było.

W ocenie organu odwoławczego powstałe szkody oraz zmniejszenie wartości nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A nr 48/50 są wynikiem działań inwestora wykraczających poza zakres udzielonego przez organ administracji zezwolenia. Nie można uznać by były one wynikiem inwestycji wykonanej na podstawie decyzji organu administracji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Powyższe potwierdza właścicielka nieruchomości, która wielokrotnie w trakcie prowadzonego postępowania podnosiła, iż wszelkie działania związane z budową trzech słupów i linii 110 kV są bezprawne (pisma z 4 lipca 2016 r., 21 lipca 2016 r., 12 września 2016 r.).

Wojewoda wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym ustalane jest odszkodowanie wyłącznie wówczas, gdy powstałe szkody i zmniejszenie wartości nieruchomości są konsekwencją działania podejmowanego na podstawie decyzji administracyjnej. Zarówno brak decyzji ograniczającej sposób korzystania z konkretnej nieruchomości, jak również wyrządzenie szkody w wyniku działań wykraczających poza zakres udzielonego w decyzji zezwolenia, wyklucza możliwość dochodzenia takiego roszczenia przed organem administracji i czyni właściwym do jego rozpoznania sąd powszechny.

W związku z powyższym organ II instancji uznał, że brak podstaw do ustalenia w postępowaniu administracyjnym odszkodowania w związku z przeprowadzeniem przez przedmiotową nieruchomość linii energetycznej, a zatem przedmiotowe postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Wojewoda dodał, że nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest powołana przez pełnomocnika Spółki Akcyjne A. okoliczność, że roszczenia G. Z. związane z wybudowaną na jej nieruchomości linią elektroenergetyczną zostały zaspokojone w drodze orzeczeń wydanych w toczących się z jej powództwa postępowaniach cywilnych. Z dokumentacji sprawy wynika, że wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Ł. z 24 maja 1993 r., sygn. akt II C 2354/91, zasądzono na rzecz G. Z. kwotę 107 278 750 zł z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia 1992 r., zaś wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Ł. z 31 stycznia 1994 r., sygn. akt II C 1721/93, zasądzono na rzecz G. Z. kwotę 668 451 059 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 stycznia 1992 r. Kwoty te stanowiły odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości oznaczonej jako działki nr 11/2, 11/3 i 11/4. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z [...]., sygn. akt [...], zasądzono na rzecz G. Z. kwotę 204 603,20 zł z ustawowymi odsetkami za wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości bez tytułu prawnego. Ponadto zwrócić trzeba uwagę na wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z [...]sygn. akt [...] oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł. z [...] sygn. akt [...], w których nakazano Spółce Akcyjnej A usunięcie trzech słupów linii energetycznej znajdujących się na nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A nr 48/50, oznaczonej jako działka nr 11/4. Sądy uznały, iż nie zostało wykazane, by ingerencja w prawo własności G. Z. była zgodna z prawem.

Przytoczone wyroki potwierdzają, iż pomimo funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji Naczelnika Dzielnicy Ł.-Ś. nr [...] z [...] Spółka Akcyjna A nie ma tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości G. Z. z uwagi na to, iż zrealizowana inwestycja wykracza poza zakres udzielonego zezwolenia. Ustalając na rzecz właścicielki gruntu odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości oraz za bezumowne korzystanie z nieruchomości, jak również nakazując usunięcie słupów jako postawionych niezgodnie z prawem, sądy przesądziły, iż właściwą drogą do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych związanych z wybudowaniem linii energetycznej na gruncie zlokalizowanym przy ul. A nr 48/50 jest droga sądowa, a nie postępowanie administracyjne. Powyższej oceny nie zmienia zawarty w uzasadnieniu decyzji z [...]. zapis, iż "w przypadku przekroczenia pasa operacyjnego niezależnie od naprawienia szkody spowodowanej zajęciem dalszej części nieruchomości poza granicami zezwolenia winni naruszeń będą pociągnięci do odpowiedzialności karno-administracyjnej". Zapis ten nie stanowi podstawy do ustalenia stosownego odszkodowania za realizację inwestycji poza zakresem udzielonego zezwolenia, nie ma bowiem przepisu prawa materialnego, który by takie uprawnienie przyznawał organom administracji publicznej.

Wojewoda wyjaśnił następnie, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Z uwagi na uznanie, iż właściwym trybem dochodzenia wszelkich roszczeń odszkodowawczych związanych w wybudowaniem na przedmiotowej nieruchomości słupów energetycznych jest postępowanie przed sądem powszechnym organ odwoławczy uznał, że należy uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć prowadzone z wniosku G. Z. postępowanie.

Na ostateczną decyzję Wojewody [...] skargę do sądu administracyjnego złożyła G.Z. podnosząc, że decyzja Prezydenta Miasta Ł. z [...] prawidłowo oceniła co do zasady obowiązek odszkodowawczy za utratę pożytków wskutek niemożności użytkowania nieruchomości ( bez odszkodowania za zniszczone naniesienia roślinne) w przestrzeni 16-to metrowego pasa operacyjnego w kierunku wschód - zachód (880 m2) od [...] (data ostatecznej decyzji) za okres 81 miesięcy - czyli do 21 lipca 1983 r. (data odbioru technicznego).

Skarżąca nie zgadza się jednak z oddaleniem jej pozostałych roszczeń i zarzutów. Według niej zaskarżona decyzja narusza zarówno przepisy ustawy wywłaszczeniowej jak i przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawę zasadniczą i jako taka nie może pozostać w obrocie prawnym.

Skarżąca wyjaśniła, że wielokrotnie już w trakcie postępowania przed Prezydentem Miasta Ł. podnosiła, że odszkodowanie o jakie wnosiła (a pominięte w skarżonej decyzji) jest zgodne z decyzją z 1976 r. i ustawą o gospodarce nieruchomościami, a także rozporządzeniem Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r., Nr 207, poz. 2109 ze zm.).

W ocenie skarżącej przepisy ustaw mówią jednoznacznie, że odszkodowanie należy się za samo ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości od dnia wydania decyzji administracyjnej. Ograniczenie to wywołuje różne skutki w sferze własności. Nie ma znaczenia czy prawa inicjatora decyzji z 1976 r. (Zakładu Energetycznego) zostały zrealizowane czy też nie, czy nastąpiło przekroczenia tych uprawnień czy nie też nie. Ważne jest, że legalna decyzja ograniczała jej prawa właścicielskie od 1976 r. co najmniej do 1983 r. w pasie operacyjnym 16 m (powierzchnia 880 m2 ) - i chociażby za to należy jej się odszkodowanie. Od 23 września 1976 r. Energetyka korzystała z tego prawa przez okres 81 miesięcy, a skarżąca była ograniczona w swoich prawach i ponosiła szkody. Te działanie energetyki w tej przestrzeni i w tym czasie było legalne i zgodnie decyzją z 1976 r. i ustawą wywłaszczeniową należy się skarżącej za to odszkodowanie.

Skarżąca podniosła, że to, że Energetyka oprócz tych legalnie zajętych 880 m2 w rzeczywistości zajęła dodatkowo powierzchnię kilkukrotnie większą (zgodnie z protokółem z 1983 r. zajęciu i zniszczeniu uległ łącznie grunt o powierzchni 4200 m2) i niezgodnie z decyzją nielegalnie wybudowała trzy słupy i linię 110 kV nie ma żadnego znaczenia. Za przekroczenie tych uprawnień decyzja z 1976 r. przewidywała obowiązek naprawienia szkody i to zarówno w czasie trwania naruszeń, jak i w okresie późniejszym. Żaden punkt decyzji z 1976 r. nie wskazywał, że takowe odszkodowanie skarżąca ma dochodzić w postępowaniach przed sądami powszechnymi. To, że sądy cywilne zasądziły jej - wynagrodzenie za współistnienie, nie zwalnia od prawa do ustalenia i dochodzenia stosownego odszkodowania przewidzianego wspomnianą decyzją z 1976 r. w postępowaniu administracyjnym.

Ponad to zdaniem skarżącej, wynagrodzenie przyznane w postępowaniu cywilnym (tylko za okres 2008 - 2013 r. za tzw. współistnienie - bezumowne korzystanie z gruntu ) nie wyłącza prawa do dochodzenia i ustalenia odszkodowania - jeżeli decyzja administracyjna przewiduje stosowne odszkodowanie zarówno za okres od dnia wydania decyzji ([...]) jak i za przekroczenie uprawnień nadanych decyzją, gdyż szkody te obejmują cały czas trwania naruszeń.

Skarżąca dodała, że w orzecznictwie sądów cywilnych wynagrodzenie za współistnienie - bezumowne korzystanie z gruntu - nie jest rozumiane jako odszkodowanie, ale jest wynagrodzeniem takim jakie uzyskałby właściciel od użytkownika gdyby jego obecność w przestrzeni nieruchomości byłaby legalna. Natomiast w niniejszym postępowaniu skarżąca nie dochodziła wynagrodzenia za współistnienie, ale dochodziła odszkodowania - przewidzianego stosownymi ustawami i decyzją administracyjną z 1976 r.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o:

1. odszkodowanie za straty i utratę pożytków wskutek niemożności użytkowania nieruchomości w tym obowiązku udostępniania nieruchomości, w przestrzeni 16-to metrowego pasa operacyjnego w kierunku wschód - zachód (880 m2) od 23 września 1976 r. do dnia wydania decyzji odszkodowawczej;

2. odszkodowania za straty i utracone pożytki od 23 września 1976 r. do dnia 21 lipca 1983 r. za wybudowanie i eksploatowanie urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, które to ograniczają korzystanie z nieruchomości, a obejmujących: wybudowanie trzech słupów linii 110 kV, przesunięcia osi linii (słup 19) w kierunku północ południe o odległość około 8-9 metrów przestrzeni minimum 4000 m2, przy szerokości pasa 16 m i długości 250 metrów dodatkowych dwóch torów linii 110 kV (według standardów decyzji z 1976 r.) lub pasa o powierzchni minimum 7000 m2 przy pasie ochronnym 20 metrów od osi linii według norm prawa stosowanego - przestrzeni nieobejmującej pas 880 m2 ujęty w pkt 1;

3. odszkodowania za straty i utracone pożytki od 22 lipca 1983 r. do dnia wydania decyzji odszkodowawczej za wybudowanie i eksploatowanie urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej które to ograniczają korzystanie z nieruchomości, a obejmujących: wybudowanie trzech słupów linii 110 kV, przesunięcia osi linii ( słup 19 ) w kierunku północ południe o odległość około 8-9 metrów przestrzeni minimum 4000 m2 , przy szerokości pasa 16 m i długości 250 metrów dodatkowych dwóch torów linii 110 kV (według standardów decyzji z 1976 r.) lub pasa o powierzchni minimum 7000 m2 przy pasie ochronnym 20 metrów od osi linii według norm prawa stosowanego - przestrzeni nie obejmującej pas 880 m2 ujętego w pkt 1;

4. odszkodowania za zmniejszenia wartości całej nieruchomości na skutek istniejących i eksploatowanych urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji energii elektrycznej, które to ograniczają korzystanie z nieruchomości ze względu na przestrzeń 16-to metrowego pasa operacyjnego w kierunku wschód - zachód (880 m2), wybudowane trzy słupy linii 110 kV, przesunięcia osi linii (słup 19) w kierunku północ południe o odległość około 8-9 metrów przestrzeni minimum 4000 m2 , przy szerokości pasa 16 m i długości 250 metrów dodatkowych dwóch torów linii 110 kV (według standardów decyzji z 1976 r.) lub pasa o powierzchni minimum 7000 m2 przy pasie ochronnym 20 metrów od osi linii według norm prawa stosowanego - przestrzeni nie obejmującej pas 880 m2 ujętego w pkt 1.

Ewentualnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. (w zaskarżonej części) i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia według właściwości.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie 2 sierpnia 2018 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania Spółka Akcyjna A Oddział w Ł. . złożył pismo, w którym podniósł, że roszczenia skarżącej związane z wybudowaną na należącej do niej nieruchomości siecią elektroenergetyczną zostały zaspokojone, poprzez uzyskanie orzeczeń w postępowaniu cywilnym, nie ma podstaw do ustalenia na jej rzecz jakiegokolwiek odszkodowania w postępowaniu administracyjnym.

Pełnomocnik uczestniczki postępowania wskazał również, że roszczenie skarżącej o wypłatę odszkodowania uległo przedawnieniu na podstawie art. 117-127 k.c. W związku z powyższym, mając na uwadze, że budowa linii elektroenergetycznej na nieruchomości Skarżącej zakończona została dnia 21 lipca 1983 r., to roszczenie o odszkodowanie z tytułu ewentualnych strat wynikających z tej budowy, dawno już uległo przedawnieniu.

Pełnomocnik uczestniczki postępowania ponadto podniósł, że w 2014 r. Spółka Akcyjna A Oddział w Ł. uzyskała pozwolenie na przebudowę spornej linii energetycznej.

Mając powyższe na uwadze pełnomocnik uczestniczki postępowania wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W świetle art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – w skrócie: "p.p.s.a." – sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie kwestią sporną jest to, czy organ odwoławczy zasadnie umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Organ II instancji uznał po pierwsze, że żądanie skarżącej odszkodowania na drodze administracyjnej jest niedopuszczalne z uwagi na fakt, że budowa sieci elektroenergetycznej stanowiła odstępstwo od wydanej decyzji zezwalającej na jej realizację (przesunięcie osi linii sieci w stosunku do planu realizacyjnego), a tym samym stanowiła bezprawną ingerencję inwestora w prawo własności nieruchomości, a więc roszczenia z tym związane winny być dochodzone wyłącznie przed sądem powszechnym.

Po drugie Wojewoda stwierdził, że sąd powszechny zasądził na rzecz skarżącej zarówno od następcy prawnego inwestora odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości, w związku z posadowieniem na jej gruncie linii elektroenergetycznej, jak również przyznał jej wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu, co wyklucza orzekania w tym samym zakresie przez organy administracji.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że sąd powszechny nakazał również usunięcie części urządzeń elektroenergetycznych (trzech słupów), których nie przewidywała decyzja zezwalająca na realizację spornej inwestycji, co świadczy o bezprawności ich wybudowania.

Wszystkie wymienione powyżej okoliczności świadczyły, zdaniem organu II instancji, o bezprzedmiotowości postępowania, czego skutkiem było umorzenie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.

Jednakże w ocenie sądu stanowisko Wojewody jest błędne. W orzecznictwie ugruntowany jest bowiem pogląd, że o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. można mówić wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej (podmiotu, przedmiotu, podstawy prawnej), a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Innymi słowy bezprzedmiotowość to brak przedmiotu postępowania, którym jest konkretna sprawa, a w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie organu administracji nie ma charakteru merytorycznego, lecz stanowi jedynie jego formalne zakończenie.

Istota sporu sprowadza się zatem do dwóch zasadniczych kwestii:

1. czy w związku ze wybudowaniem przez inwestora linii elektroenergetycznej niezgodnie z decyzją zezwalającą na jej realizację, organy administracji nie są władne do wydania decyzji w przedmiocie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości?

2. czy w związku z wyrokami sądu powszechnego zasądzającymi na rzecz skarżącej od następcy prawnego inwestora odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości oraz wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości, sprawa o ustalenie odszkodowania na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami jest tym samym bezprzedmiotowa?

W ocenie sądu w pierwszej kolejności zgodzić się należy z uzasadnieniem decyzji organu I instancji, że skoro decyzją z [...]. zezwolono na przeprowadzenie robót w pasie 16 m wzdłuż projektowanej linii (po 8 m na każdą stroną od środka osi linii), to jej przesunięcie o ok 2 metrów w kierunku północnym od osi wyznaczonej w projekcie mieści się w pasie technicznym 16 m, a w związku z tym należy przyjąć, że budowa "głównej" linii energetycznej była zgodna z ww. decyzją. Tego rodzaju odstępstwo nie uprawniało do stwierdzenia, że cała inwestycja została zrealizowana w sposób bezprawny. O bezprawności inwestycji można byłoby mówić jedynie wówczas, gdyby realizowano ja w warunkach samowoli budowlanej, bez jakichkolwiek zezwoleń. Tymczasem bezspornie inwestor dysponował zarówno decyzją lokalizacyjną, jak i zezwalającą na zajęcie nieruchomości w celu realizacji inwestycji. Odstępstwo co do ulokowania linii w stosunku do pozwolenia, skoro i tak linia mieściła się w liniach określających zasięg inwestycji, nie uprawnia do wniosku wysnutego przez organ odwoławczy.

Zwrócić należy również uwagę, że jak wynika z załączonych wyroków sądu powszechnego, inwestor w toku postępowań cywilnych powoływał się niejednokrotnie na fakt dysponowania wymaganymi zezwoleniami na realizację inwestycji.

Natomiast bez wątpienia o bezprawnym wybudowaniu urządzeń można jedynie mówić odnośnie trzech słupów energetycznych wraz z ich podłączeniem do "głównej" linii, a więc tylko i wyłącznie w tym zakresie kwestie odszkodowawcze nie podlegają kognicji organów administracji.

Skoro zatem część spornej inwestycji została zrealizowana na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej, to co do zasady skarżącej z tego tytułu przysługuje prawo do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie na jej rzecz stosownego odszkodowania na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami. Rolą organu administracji jest natomiast ustalenie w jakim zakresie odszkodowanie to będzie przysługiwać.

Po drugie nie można również kategorycznie stwierdzić, że wobec prawomocnych wyroków sądów powszechnych zasądzających na rzecz skarżącej od następcy prawnego inwestora odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości oraz wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, sprawa administracyjna o ustalenie odszkodowania na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami stała się bezprzedmiotowa. Podzielić bowiem należy pogląd organu I instancji, że wydając orzeczenia dotyczące odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości sąd powszechny oceniał stan nieruchomości od daty wybudowania spornej inwestycji oraz jaki wpływ miała realizacja tej inwestycji na wartość nieruchomości skarżącej. Z orzeczeń sądów powszechnych nie wynika natomiast, aby sądy te ustalały odszkodowanie również za ograniczenie sposobu w korzystaniu z nieruchomości, w tym utratę pożytków za czas budowy. Przepis art. 128 ust. 4 u.g.n. stanowi natomiast, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa m.in. w art. 124 (ograniczenie sposób korzystania z nieruchomości), które powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Niewątpliwie utrata pożytków jest szkodą, a więc należy się z tego tytułu odszkodowanie, niezależnie od odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości, gdyż wedle ww. przepisu odszkodowanie za szkodę powiększa się o kwotę zmniejszenia wartości nieruchomości. Tak też przyjął organ I instancji, który wyjaśnił, że za ograniczenie sposobu korzystania nieruchomości poprzez uniemożliwienie pobierania pożytków odszkodowanie skarżącej przysługuje, ale tylko za czas realizacji inwestycji, tj. od daty uostatecznienia się decyzji zezwalającej na jej realizację do daty odbioru technicznego inwestycji. Zdaniem organu I instancji od daty odbioru technicznego inwestycji i rozpoczęcia jej użytkowania odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności do nieruchomości polegające na niemożności pobierania pożytków będzie zawierało się już w odszkodowaniu za obniżenie wartości nieruchomości, jako trwały skutek realizacji inwestycji. Co do zasady pogląd organu należy uznać za zasadny. a więc nie ma racji ani organ odwoławczy, ani pełnomocnik uczestniczki postępowania, że roszczenie skarżącej o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z przebiegającą napowietrzną linią energetyczną zostało już w całości zaspokojone na mocy wyroków sądów powszechnych.

Reasumując, jak wynika z powyższych uwag, sprawa odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z wybudowaniem sieci energetycznej w części obejmującej przestrzeń 16-to metrowego pasa operacyjnego w kierunku wschód - zachód (880 m2) nadawała się do merytorycznego rozstrzygnięcia, a to z kolei oznacza, że przynajmniej w części skarżąca była uprawniona do wystąpienia do organu administracji z roszczeniem odszkodowawczym, a zatem postępowanie nie było bezprzedmiotowe, co nie uprawniało organu odwoławczego do jego umorzenia.

Wobec tego stwierdzić należy, że skoro nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w całości, to tym samym organ II instancji naruszył art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Skutkiem tego było naruszenie art. 15 k.p.a., wyrażającego zasadę dwuinstancyjności postępowania. Sprawa nie została bowiem rozpatrzona pod względem merytorycznym przez organ odwoławczy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe uchybienia procesowe sąd nie mógł odnieść się do zasadności zarzutów podniesionych w skardze, dotyczących rozstrzygnięcia organu I instancji .Odnosząc się natomiast do podniesionego przez pełnomocnika uczestniczki postępowania zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie podkreślić należy, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w wprawie cywilnym. Tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13 – odstępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym o ewentualnym przedawnieniu roszczeń można mówić jedynie w stosunku do żądania odszkodowania za naniesienia roślinne (cztery jabłonie i pole lucerny z koniczyną), bowiem art. 36 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., stanowił, że roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody. Jednakże w niniejszej sprawie skarżąca wycofała wniosek o ustalenie odszkodowania za naniesienia roślinne, co skutkowało umorzeniem postępowania administracyjnego w powyższym zakresie przez organ I instancji. Natomiast roszczenie odszkodowawcze w pozostałym zakresie nie uległo przedawnieniu, skoro takiego skutku nie przewidziano ani w przepisach art. 35 i 36 ww. ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r., ani w obecnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami. Dlatego o tych roszczeniach należało orzec merytorycznie.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., o czym orzekł w pkt 1 wyroku.

O zwrocie na rzecz skarżącej od organu administracji kosztów postępowania, obejmujących kwotę równą uiszczonemu wpisowi od skargi, orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ II instancji rozstrzygnie sprawę co do istoty, ustosunkowując zarówno do podniesionych w odwołaniu zarzutów skarżącej, jak i następcy prawnego inwestora, zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Innymi słowy organ odwoławczy oceni merytorycznie, czy organ I instancji ustalił odszkodowanie na rzecz skarżącej za prawidłowy okres i we właściwej wysokości, a także czy pozostałe rozstrzygnięcia organu I instancji zawarte w pkt 2-7 decyzji z dnia [...]. znajdują oparcie w przepisach prawa oraz stanie faktycznym sprawy.

IB