Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3402/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Protokolant L.W., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwo B. SP. Z O.O. z siedzibą w L. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) października 2005 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji o umorzeniu odsetek od zaległości we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i rozłożeniu na raty zaległości we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia (...) września 2004 r. nr (...) oraz stwierdza nieważność decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia (...) listopada 2003 r. nr (...) 2) stwierdza, że decyzje wymienione w pkt 1 nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedsiębiorstwo B. Sp. z o.o. pismem z dnia (...) listopada 2005 r. wniosło skargę na decyzją Ministra Polityki Społecznej z dnia (...) października 2005 r. nr (...) utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia (...) września 2004 r. nr (...). Decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia (...) września 2004 r. wydana została na podstawie art. 258 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako O.p. Organ I instancji podniósł, iż wskutek postępowania wszczętego z urzędu postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2004 r. Państwowy Fundusz Osób Niepełnosprawnych stwierdził, że strona nie dotrzymała terminu wpłaty 9 raty określonego w pkt 2 w decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia (...) listopada 2003 r. nr (...). Decyzją tą Prezes Zarządu PFRON postanowił:

- umorzyć skarżącej spółce odsetki od wpłat na PFRON w kwocie 7 185,35 zł za okres od stycznia 2002 r. do sierpnia 2002 r., za okres od listopada 2002 r. do lutego 2003 r. i za miesiące kwiecień i maj 2003 r., pod warunkiem spłacenia należności głównej zgodnie z pkt 2 sentencji decyzji,

- rozłożyć płatności należnych wpłat na PFRON za okres od stycznia 2002 r. do sierpnia 2002 r., za okres od listopada 2002 r. do lutego 2003 r. za miesiące: kwiecień i maj 2003 r. wpłat w kwocie 39 209,96 zł na 24 miesięczne raty płatne do 28 dnia każdego miesiąca w okresie od listopada 2003 r. do 28 października 2005 r.

Jednocześnie Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych podkreślił, że "Powyższa decyzja została wydana z zastrzeżeniem warunku polegającego na terminowym regulowaniu określonego decyzją układu ratalnego". W uzasadnieniu Strona została pouczona, iż w przypadku niespełnienia warunku wpłaty rat w terminie organ stwierdzi wygaśnięcie decyzji. Ponieważ Strona nie wywiązała się ze spłaty układu ratalnego, a tym samym nie spełniła określonego warunku, Prezes Zarządu PFRON na podstawie art. 258 § 1 i 2 O.p. stwierdził wygaśnięcie pkt. 1 decyzji z [...] listopada 2003 r. znak:[...]".

Przedsiębiorstwo B. Sp. z o.o.. pismem z dnia (...) października 2004 r. złożyło odwołanie od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu strona Skarżąca podniosła, że uchybienie terminowi dotyczy jednego dnia. Spółka złożyła w dniu 6 września b.r. wyjaśnienia, w których wskazała okoliczności zdarzenia, tj. termin płatności dziewiątej raty w kwocie 1 633,75 zł został określony na dzień 28 lipca 2004 r. Spółka ratę w pełnej wysokości uiściła w dniu 30 lipca 2004 r. Uchybienie terminowi płatności nastąpiło w wymiarze jednego dnia (29 lipca b.r.). Zgodnie z art. 60 § 1 pkt. 2 Ustawy Ordynacja Podatkowa za termin zapłaty uważa się dzień obciążenia rachunku bankowego zobowiązanego. Uchybienie terminowi płatności dziewiątej raty nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez Spółkę. W dniu 28 lipca 2004 r. Spółka złożyła w banku prowadzącym rachunek bankowy polecenie zapłaty kwoty 1 633,75 zł na dobro PFRON. Polecenie zapłaty zostało wykonane przez bank w dniu 30 lipca 2004 r. Zgodnie z wyciągiem dziennym z dnia 28 lipca 2004 r. na koncie Spółki znajdowały się wystarczające środki finansowe na zapłatę raty. Saldo początkowe dnia było6 638,19 zł a saldo końcowe 9 093,45 zł. Bank o opóźnieniu realizacji polecenia zapłaty Spółki nie poinformował. Wobec powyższego Spółka w dniu zapłaty tj. 30 lipca 2004 r. nie mogła złożyć wniosku o przywrócenie terminu płatności dziewiątej raty, gdyż nie miała wiedzy, że uchybienie to miało miejsce. W momencie powzięcia informacji o uchybieniu terminowi płatności Spółce nie przysługiwało już prawo wniesienia podania o przywrócenie terminu, gdyż zgodnie z postanowieniem art. 162 Ustawy Ordynacja Podatkowa podanie takie wnoszone jest wraz z dopełnieniem czynności, dla której był określony uchybiony termin. Złożenie podania o przywrócenie terminu po dokonaniu czynności jest niedopuszczalne". Odnosząc się do twierdzenia organu I instancji, iż decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia z (...) listopada 2003 r. została wydana z warunkiem polegającym na spłaceniu należności głównej zgodnie z punktem drugim sentencji tej decyzji strona skarżąca stwierdziła, że "podstawowym warunkiem jest tutaj spłata kwoty należności głównej. Warunek ten był i jest przez spółkę wypełniany rzetelnie. Tym samym wydanie przez organ I instancji zaskarżonej decyzji nie znajduje podstaw faktycznych i prawnych. Spółka podnosiła, iż stwierdzenie organu, że układ ratalny nie jest realizowany przez spółkę jest zdecydowanie przedwczesne. O tym, że układ ratalny nie jest realizowany zdaniem spółki przesądzać winno coś więcej niż uchybienie terminowi płatności raty o jeden dzień.

Minister Polityki Społecznej po rozpatrzenia odwołania Przedsiębiorstwo B. Sp. z o.o. Sp. z o.o. z dnia (...) października 2004 r., uznał za zasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, gdyż w ocenie organu jest ona uzasadniona zarówno faktycznym jak i prawnym stanem sprawy. W uzasadnieniu organ stwierdził, że podstawę prawną decyzji I instancji stanowi przepis art. 258 § 1 pkt 2 w związku z art. 259 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa zgodnie, z którymi organ, który wydał decyzje w I instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli został ona wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku. Decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia z (...) listopada 2003 r. został wydana z zastrzeżeniem warunku, polegającego na terminowym regulowaniu określonego decyzją układu ratalnego. Jednocześnie w uzasadnieniu tejże decyzji Spółka została pouczona o konsekwencjach niedopełnienia tego warunku. Zdaniem organu odwoławczego z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Spółka nie dokonała w terminie wpłaty 9 raty z układu ratalnego, a tym samym nie spełniła określonego w decyzji warunku. Wyjaśnienia strony skarżącej odnośnie zaistniałych okoliczności mających wpływ na uchybienie terminowi płatności dziewiątej raty nie mają znaczenia prawnego, gdyż zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w z 8 sierpnia 2002 r., sygn. akt III SA 392/02 dyspozycja art. 258 § 1 pkt 5 w związku z art. 259 § 1 O.p. nie pozostawia organowi żadnego luzu decyzyjnego, co znajduje wyraz w kategorycznym sformułowaniu "stwierdza" nakazującym wydanie takiej decyzji, gdy zobowiązany nie dotrzymał terminu płatności. Okoliczności z powodu, których podatnik nie mógł dokonać w terminie zapłaty, w świetle powołanych przepisów nie mają znaczenia prawnego. Organ odwoławczy podkreślił, że prezentowane w odwołaniu stanowisko strony skarżącej jest nieuzasadnione..

Pismem z dnia (...) listopada 2005 r. Przedsiębiorstwo B. Sp. z o.o. wniosło skargę na decyzję organu odwoławczego. Strona skarżąca podkreśliła, że podniesione w uzasadnieniu przez organ II instancji argumenty nie nawiązują w żaden sposób do faktu, iż przyczyny z powodu, których nastąpiło uchybienie o jeden dzień terminowi zapłaty dziewiątej raty obciążają nieterminowo realizujący polecenie zapłaty Bank, a nie samą Spółkę. Ponownie podniesiono, że zgodnie z art. 259 § 1 pkt 2 O.p. w razie niedotrzymania terminu płatności odroczonego podatku bądź zaległości podatkowej lub płatności którejkolwiek z rat, na jakie został rozłożony podatek lub zaległość podatkowa następuje z mocy prawa wygaśnięcie decyzji o rozłożeniu na raty zapłaty w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie płatności. Przepis ten w żaden sposób nie wskazuje, iż wygaśnięciu ulega decyzja o rozłożeniu na raty w pozostałym zakresie. Strona skarżąca podniosła również naruszenie przepisów dotyczących terminu rozpatrzenia sprawy przez organy, gdyż pomiędzy złożeniem odwołania a wydaniem zaskarżonej decyzji upłynął rok czasu.

Minister Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z dnia (...) grudnia 2005 r. powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skargi. Ponadto organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu dotyczącego przewlekłego załatwienia sprawy przyznał, że został przekroczony ustawowy termin załatwienia sprawy, jednakże tego typu działanie nie miało wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, jednakże nie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których skarżąca nie wskazała w skardze. Sąd postanowił uchylić również decyzję organu pierwszej instancji, gdyż zgodnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie należy wskazać, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia (...) listopada 2003 r. nr (...) została wydana z rażącym naruszeniem art. 67 § 1 O.p. Przepis ten umożliwia umorzenie zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Przepis ten na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ma zastosowanie do wpłat na PFRON. Przepis art. 67 § 1 O.p. ani tez żaden inny przepis prawa nie daje organowi kompetencji do umorzenia należności publicznoprawnych wymienionych w tym przepisie z zastrzeżeniem wypełnienia przez stronę warunku określonego przez organ w decyzji w sprawie umorzenia. Zamieszczenie w decyzji wydanej na podstawie art. 67 § 1 O.p. warunku, od którego spełnienia uzależnione będzie umorzenie należności publicznoprawnej stanowi rażące naruszenie tego przepisu, gdyż organ w tym przypadku orzeka o uprawnieniach podatnika w sposób oczywiście sprzeczny z treścią normy prawnej uprawniającej podatnika do zastosowania w stosunku do niego ulgi płatniczej. Działanie takie w swej istocie stanowi przyznanie sobie przez organ kompetencji orzeczniczych nie przewidzianych przez przepisy prawa, co w sposób oczywisty narusza wyrażoną w art. 120 zasadę praworządności w postępowaniu podatkowym a także stoi w oczywistej sprzeczności z art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Z tego względu należało stwierdzić, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia (...) listopada 2003 r. nr (...) została wydana z rażącym naruszeniem art. 67 § 1 i art. 120 O.p. co na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 O.p. stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji.

Zgodnie z treścią art. 134 § 2 p.p.s.a. Sąd może wydać orzeczenie na niekorzyść skarżącego w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisu prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji. Powołane na wstępie określone w art. 135 p.p.s.a. uprawnienie Sądu do stosowania określonych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, oznacza uprawnienie do skontrolowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji a także innych decyzji wydanych w tej samej sprawie z punktu widzenia materialnoprawnego, którego zaskarżona decyzja decyzja i decyzja ją poprzedzająca stanowiły powtórzenie lub przedłużenie (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi komentarz, Warszawa 2005, s. 442). W tym miejscu należy wskazać, że w literaturze przyjmuje się że przez pojęcie sprawy, której dotyczy skarga należy rozumieć sprawę administracyjną w ujęciu materialnym (J.P. Tarno: Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego, s. 83). Stanowisko to należy podzielić i w związku z tym stwierdzić, że zgodnie z ustaleniami doktryny (np. B. Adamiak: glosa do wyroku NSA z dnia 23 stycznia 1998 r. sygn. I SA/Gd 654/96, OSP 1999, nr 1, poz. 49, s. 51) na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Pogląd taki został wyrażony w uchwale NSA z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, poz. 7 na gruncie treści przepisu art. 49 ustawy z dnia 11 maja 1995 r, o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74 poz. 368 ze zm.), jednakże w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zachowuje on swoją aktualność również na gruncie art. 135 p.p.s.a.

W świetle tego poglądu należało stwierdzić, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia (...) listopada 2003 r. nr (...) była aktem administracyjnym wydanym w granicach sprawy administracyjnej, której dotyczyła zaskarżona decyzja i decyzja ja poprzedzająca, gdyż wszystkie te decyzje dotyczyły określonych na podstawie art. 67 § 1 O.p. uprawnień tego samego podmiotu. Z tego względu Sąd rozstrzygając niniejsza sprawę na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wobec stwierdzenia, że wymieniona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa , stwierdził nieważność tej decyzji.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszały prawo, gdyż określały dodatkowe skutki prawne rozstrzygnięcia wydanego z rażącym naruszeniem ar. 67 § 1 i 120 O.p. to jest decyzji z dnia (...) listopada 2002 r. Jak już Sąd wskazał decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa a zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca stan ten sankcjonowały uznając zaistniałe w sprawie rażące naruszenie prawa w postaci ustanowienia w decyzji warunku umorzenia odsetek od zaległości, za warunek o którym mowa w art. 258 § 1 pkt 2 O.p. W ocenie Sądu przedmiotem rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 258 § 1 pkt 2 O.p. nie może być warunek, który w decyzji został umieszczony z rażącym naruszeniem prawa materialnego i art. 120 O.p. Z uwagi na to że warunek określony w decyzji dotyczącej umorzenia odsetek został w decyzji tej zamieszczony z rażącym naruszeniem art. 67 § 1 i art. 120 O.p. to również zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, które określały sankcję prawną niespełnienia tego warunku naruszały przepis art. 120 i art. 67 § 1 O.p. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów zdaniem Sądu organy obowiązane były nie wydawać zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej i podjąć działania w celu stwierdzenia z urzędu nieważności decyzji z dnia (...) listopada 2002 r.

Wywody skargi, z których wynikało, że organ wydając decyzję w oparciu o art. 258 § 1 pkt 2 O.p. obowiązany jest zbadać czy do niewykonania warunku zawartego w decyzji doszło z winy strony., nie zasługiwały na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zasadnie wskazywał, że użyty w powołanym przepisie zwrot "stwierdza jej wygaśnięcie" nie daje organowi podstaw do badania przyczyn niespełnienia zawartego w decyzji warunku. Nie zmienia to jednak faktu że wymienione decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa które uzasadniało ich eliminację z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 134 § 1 i 2, art. 135 , art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i pkt 2, art. 152 orzekł jak w sentencji

Sąd nie zasądził na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a., gdyż zgodnie z treścią art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów postępowania, jeśli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego Sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Skarżący do zamknięcia rozprawy w dniu (...) stycznia 2006 r. nie zgłosił wniosku o zwrot kosztów postępowania sądowego. Sąd nie pouczył strony skarżącej o treści przytoczonego przepisu, gdyż skarżąca spółka nie była reprezentowana na rozprawie.