Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 618/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2b
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Protokolant Starszy referent Małgorzata Wasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. z [...]r. nr [...] w sprawie;

1) zobowiązania J. M. do wnoszenia opłat za pobyt córki O. w Domu Pomocy Społecznej "A" w W. w okresie od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r.,

2) ustalenia opłaty w wysokości:

- w okresie od 1 września 2015 r. do 29 lutego 2016 r. – 1661,61 zł miesięcznie;

- w okresie od 1 marca 2016 do 30 czerwca 2016 r. – 1 695,20 zł miesięcznie;

3) zwolnienia częściowego strony z ponoszenia opłaty określonej w pkt 2 za pobyt córki w domu pomocy społecznej (DPS) w okresie od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. i ustalenia opłaty:

- w okresie od 1 września 2015 r. do 29 lutego 2016 r. – 800,00 zł miesięcznie;

- w okresie od 1 marca 2016 do 30 czerwca 2016 r. – 1 200,00 zł miesięcznie (łącznie 8 800 zł).

Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

[...] r. J. M. została wezwana przez Miejski Ośrodek Opieki Społecznej (MOPS) w W. do złożenia oświadczenia o w sprawie wysokości dochodu i składu rodziny w celu ustalenia odpłatności za pobyt córki O. M. w DPS. J. M. przedłożyła dwa oświadczenia z [...] r. o dochodach za okres od 10.2015 r. do 02.2016 r. oraz od 03.2016 r. Organ uznał, że J. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdyż dwie córki studiują i mieszkają we W. a jedna przebywa w DPS (art. 6 pkt 14 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.).).

J. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu co do prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa i podkreśliła, że obie córki korzystają z jej pomocy finansowej i pozostają na jej utrzymaniu, gdyż otrzymywana przez nie renta rodzinna po zmarłym ojcu nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania na studiach. Wskazała, że w sierpniu i wrześniu 2015 r. jej dochód wynosił 2578,88 zł i renta rodzinna 1350,10 zł a córki K. i D., które również pobierają rentę rodzinną, przebywały w domu prowadząc wspólne gospodarstwo ale wcześniej przekazywała na ich rzecz po 600 zł miesięcznie co potwierdzają przedstawione przelewy pocztowe. Nadto [...] r. J. M. złożyła oświadczenie o dobrowolnym pokrywaniu kosztów pobytu córki O. w DPS w kwocie 1200 zł miesięcznie w sytuacji, gdy odpłatność pełna za pobyt córki w DPS w roku 2016 wynosi [...] zł, co wynika z obwieszczenia NR [...] Starosty [...] z [...] . (Dz. Urz. Województwa Śląskiego z r., poz. [...]).

[...] r. J. M. złożyła dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym i kosztach prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa oraz zaświadczenie z [...] r. Starostwa Powiatowego w W. o otrzymanym za marzec 2016 r. wynagrodzeniu (3 606,40 zł brutto; 2578,88 zł netto) i decyzji dot. ustalenia renty rodzinnej z [...] r.

Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent W. zmienił swoją decyzję z [...] r. nr [...] i ustalił odpłatność za pobyt w DPS O. M. w kwocie 820,83 zł. Jak wynika z uzasadnienia decyzji została wydana w związku ze zmianą podstawy do obliczenia odpłatności za pobyt O. w DPS. Podstawą był dochód O. w kwocie 1493,14 zł, zgodnie z art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej. Pozostałą kwotę opłaty – do kwoty 2 795,05 zł uiszcza Gmina W.. Decyzję doręczono J.M. będącej opiekunem prawnym jej córki O. M..

Pismem z [...] r. J. M. podtrzymała deklaracje o uiszczaniu opłaty 1200 zł za pobyt córki w DPS od czerwca 2016 r. ale nie od 1 września 2015 r. jak zaproponował w warunkach umowy MOPS. Podkreśliła, że opłata za pobyt córki w DPS z jej dochodów w roku 2015 wynosiła 1 045,20 zł, natomiast od października 2015 r. winna wynosić 820 zł z racji obniżenia renty rodzinnej.

Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 106 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2b ustawy o pomocy społecznej oraz w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964) postanowił zobowiązać J. M. do ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS w wysokości 1200 zł miesięcznie od września 2015 r.

Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Jak wynika z uzasadnienia rozstrzygnięcia córka J. M., O. została umieszczona na jej wniosek w Domu Pomocy Społecznej "A" w W. na podstawie decyzji z [...] r. Koszt utrzymania w DPS od marca 2015 r. do lutego 2016 r. wynosił 2706,81 zł, a od marca 2016 r. 2795,05 zł. Ponieważ opłata wnoszona z dochodów córki przez J.M. nie pokrywała w całości kosztu jej pobytu w DPS a strona też jest zobowiązana do pokrywania kosztów pobytu córki w DPS zbadano sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową skarżącej. Ustalono dochód miesięczny w kwocie 3 928,98 zł, który przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jednakże z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika dlaczego J. M. została zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt córki w DPS od września 2015 r. a organ nie rozważył także wystąpienia okoliczności pozwalających na zastosowanie zwolnienia od ponoszenia opłaty w całości lub części, zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja ta ma charakter uznaniowy ale nie zwalnia organu z wszechstronnego zbadania sprawy. Organ nie dopatrzył się także w aktach sprawy postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie partycypacji skarżącej w opłatach za pobyt córki w DPS w okresie od września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r.

Pismem z [...] r. organ powiadomił J. M. o wszczęciu postępowania w sprawie partycypacji przez nią w opłatach za pobyt córki w DPS w okresie od września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r.

W toku postępowania J. M. poinformowała organ pismem z [...] r. o bezprawności jego działania a w szczególności braku podstaw do podpisania przez nią umowy na partycypowaniu w ponoszeniu kosztów pobytu córki O. w DPS, co wynika z uzasadnienia wyroku wydanego w jej sprawie 21 czerwca 2016 r. wyroku przez WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/GL 889/15.

W odpowiedzi na powyższe pismo organ wskazał, że przy ustalaniu odpłatności za pobyt córki w DPS weźmie pod uwagę złożone przez nią deklaracje ponoszenia odpłatności za pobyt córki w DPS. Dotyczy to okresów od 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r. po 300 (pismo z [...] r.), od 1 marca 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. po 800 zł (pismo z [...] i [...] r.) i od 1 maja 2016 r. 1200 zł (pismo z [...] r.).

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z [...] r. [...] Prezydenta Miasta W. postanowił zobowiązać J. M. do wnoszenia opłat za pobyt córki O. w domu pomocy Społecznej w okresie od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r., w kwotach stanowiących różnice pomiędzy kosztami ponoszonymi przez samą zainteresowaną a kosztami ustalonymi za pobyt w tym ośrodku. Jednocześnie organ rozważył kwestie zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia pełnej odpłatności i uznał możliwość częściowego jej zwolnienia do kwoty 800 zł w okresie od 1 września 2015 do 30 kwietnia 2016 r. oraz do kwoty 1200 zł od 1 maja 2016 r. do 30 czerwca 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy o pomocy społecznej, w tym art., 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2b ustawy. podkreślił jednocześnie, że wniosek o umieszczenie córki O. w DPS z [...] r. był już drugim wnioskiem w tej sprawie i wnioskodawczyni była w pełni świadoma zasad odpłatności za pobyt córki w DPS oraz konieczności partycypowania w tych kosztach. Organ zaproponował polubowne załatwienie sprawy przez dobrowolne ponoszenie odpłatności i zawarcie umowy w tej kwestii na podstawie art. 103 ustawy. Pomimo składanych deklaracji skarżąca uchylała się od obowiązku partycypacji w kosztach dokonując dobrowolnych wpłat, jak również podpisania umowy. Stąd organ zmuszony był określić zobowiązanie strony decyzją.

Organ zebrał w sprawie materiał dowodowy wskazujący na prowadzenie przez skarżącą jednoosobowego gospodarstwa domowego, gdyż dwie córki studiują i otrzymują rentę rodzinną. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę i renty rodzinnej po zmarłym mężu. Wspiera równię studiujące córki po 600 zł miesięcznie. Ponieważ, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, organ przyjął za podstawę ustalenia opłaty dochód z miesiąca sierpnia 2015 r. Dochód ten wynosił brutto 3 928,98 zł (2 578,88 pensja + 1350,10 zł renta rodzinna) i przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (1 626,00 zł), gdyż wynosił 2 302,98 zł (3 928,98 -1 626,00). W tym czasie koszt pobytu córki w DPS wynosił 2 706,81 i ona sama pokrywała go w wysokości 1 045,20 zł (70% renty). Do uregulowania pozostawała zatem kwota 1 661,61 zł i sytuacja taka występowała w okresie od września 2015 r do 29 lutego 2016 r. kwotę tę pokrywała zastępczo Gmina. W tożsamy sposób organ ustalał podstawy do odpłatności skarżącej za pobyt córki w DPS w kolejnych miesiącach. W każdym miesiącu dochód skarżącej przekraczał o 300 % kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej a kwota uzupełniająca wynosiła odpowiednio 1661,61 zł a następnie 1695,20 zł. Ustalając wysokość odpłatności za pobyt córki O. w DPS organ wziął pod uwagę sytuację materialną skarżącej, osiągane dochody, koszty leczenia, wspieranie finansowe studiujących córek jak również złożoną przez nią deklaracje o wysokości dobrowolnego ponoszenia odpłatności za pobyt córki w DPS. W efekcie ustalił ją w kwotach odpowiadających deklaracjom.

Decyzja ta została zaskarżona przez J. M., która wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Zarzuciła organowi wydanie jej z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 kpa poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, art. 61 ustawy o pomocy społecznej przez jego zastosowanie zamiast art. 104 ust. 4 tej ustawy.

W uzasadnieniu podkreśliła, że kwestia odpłatności za pobyt córki w DPS winna być rozstrzygnięta w decyzji o skierowaniu osoby do domu pomocy społecznej a odmowa podpisania umowy o dobrowolnym ponoszeniu kosztów pobytu dziecka w DPS nie jest wystarczająca dla określenia tych kosztów decyzją. Członek rodziny osoby umieszczonej w DPS powinien znać swoje obowiązki i sytuację prawną na przyszłość. Niedopuszczalna jest sytuacja, że koszty pobytu osoby w DPS ponosi Gmina a następnie dochodzi ich od członków rodziny. Sama skarżąca poczuwa się do obowiązku ponoszenia kosztów pobytu córki w DPS jednakże od miesiąca stycznia 2017 r. i w kwocie 600 zł miesięcznie. Jej propozycji odpłatności po 800 zł i 1200 zł miesięcznie organ nie przyjął i nie może się nań powoływać obecnie. Podkreśliła, że organ prowadzi kilka postępowań o obciążeniu jej za pobyt córki w DPS, a to za okres od 15 marca 2014 do 28 lutego 2015 r., od 1 marca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. oraz od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. Łącznie tymi decyzjami zobowiązano ją do uiszczenia opłaty w kwocie 3 464,52 zł oraz 4 800 zł ni licząc kwoty 8 800 z zaskarżonej decyzji. Wskazała także na stanowisko WSA w Gliwicach z 21 czerwca 2016 r, sygn. akt IV SA/GL 889/17 wydanego w sprawie dotyczącego innego kresu ustalonej odpłatności.

Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyjaśniło, że małoletnia O. M. została umieszczona w domu pomocy społecznej na podstawie decyzji Starosty Powiatu [...] z [...] r. nr [...]. Wniosek w tej sprawie złożyła matka małoletniej - J. M.. Decyzją z [...] r. Prezydenta Miasta W. ustalił opłatę za pobyt O. M. w DPS z jej dochodów za marzec 2014 r. w kwocie [...] zł a od kwietnia 2014 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Miesięczny koszt pobytu małoletniej w DPS wynosił początkowo 2706,81 zł a od marca 2016 r. 2795,05 zł. W świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej nie ma wątpliwości, że pobyt w DPS jest odpłatny a obowiązek jego pokrycia ciąży na osobach wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy i zgodnie z ustaloną w nim kolejnością. Zainteresowana osoba ponosi tylko koszty do wysokości 70% jej dochodów, pozostałe koszty małżonek, zstępni, wstępni i gmina, której osoba została skierowana do DPS. SKO nie dopatrzyło się wad w zakresie stanu faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że wysokość odpłatności do uiszczenia poza małoletnią została ustalona prawidłowo, organ uwzględnił dochody rodziny i jej ograniczone możliwości finansowe w ponoszeniu opłat poprzez udzielenie częściowego zwolnienia w ponoszeniu ich w pełnej wysokości. Uwzględnił również deklarację samej matki O., jak również wskazał, że może wystąpić o rozłożenie płatności na raty.

Nie zgadzając się z decyzją SKO J. M. wniosła skargę do tut. Sądu. Wniosła o uchylenie decyzji zaskarżonej oraz decyzji organu I instancji jako wydanej z naruszeniem prawa materialnego, art. 61 ustawy o pomocy społecznej przez jego niewłaściwą interpretację. W szczególności art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, który wymaga określenia partycypacji w kosztach pobytu osoby w DPS już w decyzji o skierowaniu jej do takiego ośrodka i ustaleniu opłaty za pobyt. Organ tego nie uczynił i nie ma podstaw dochodzenia od niej odpłatności uiszczonej zastępczo przez gminę za pobyt córki w DPS od 15 marca 2015 do 28 lutego 2016 r. Stanowisko takie zajął WSA w Gliwicach we wskazanym wyroku dotyczącym ustalenia odpłatności za okres od marca 2015 r. do 28 lutego 2015 r., podkreślając, że podmioty zobowiązane winny znać swoją sytuację prawną na przyszłość, gdyż tylko w takiej sytuacji mogą podjąć decyzję o skorzystaniu z takiej formy pomocy społecznej. Niedopuszczalna jest sytuacja, że gmina ponosi koszty a następnie decyzją nakazuje ich zwrot.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podkreślając, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że ‘zawarci w jednym rozstrzygnięciu oświadczenia woli o skierowaniu i o wysokości opłaty za pobyt, jest pożądanym z punktu widzenia ustawodawcy modelem, lecz nie reguła czy zasadą prawną" (wyrok WSA w Rzeszowie z 10.03.2013 r., sygn.. akt II SA/Rz 493/13).

Na rozprawie skarżąca podtrzymała swoje stanowisko przedstawione w skardze. Podkreśliła, że ma 3 córki z których dwie studiują, K. i O.. Starsza córka studiuje od [...] r., początkowo [...] a obecnie [...], młodsza od [...] r. [...]. Córki otrzymują rentę rodzinną każda ok. 1000 zł. Rentę córki O. w kwocie 800,25 zł przekazuje na rzecz DPS. Innych kosztów nie ponosi, chociaż deklarowała różne kwoty. Jest w stanie przekazywać 500-600 zł miesięcznie za pobyt córki w DPS. Sama zarabia ok. 2600 zł netto, pobiera rentę rodzinną ok. 1000 zł miesięcznie. Otrzymuje także tzw. 13 pensje i nagrody uznaniowe.

Sąd stwierdza z urzędu, że przed tut. Sądem zawisły 3 skargi J. M. na decyzje w sprawie odpłatności za pobyt córki O. w DPS. W sprawie IV SA/GL 634/17 okres odpłatności obejmuje 15 marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r., w sprawie IV SA/GL 916/17 okres ten obejmuje 1 marca do 31 sierpnia 2015 r. a kontrolowanej od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r., co obejmuje pełny okres pobytu córki skarżącej w DPS.

Postanowieniem z 7 września 2017 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2017, poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej ustawą ppsa). Na mocy bowiem art. 134 § 1 ustawy ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem sporu jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą dla J. M. odpłatność za pobyt córki O. w DPS za okres od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. w wysokości odpowiednio 800 i 1200 zł. Organy stwierdziły, że w całym okresie objętym postępowaniem dochód skarżącej prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe był wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę i istnieje podstawa do ustalenia odpłatności w podanej wysokości, która nawet nie stanowi różnicy pomiędzy dochodem w rodzinie, a 300% kryterium dochodowego w rodzinie. Odpowiada deklaracjom składanym na piśmie w tej kwestii przez skarżącą oraz uwzględnia fakt wspomagania finansowego dwóch studiujących córek, które mieszkają i studiują we W.. W tej samej decyzji organu I instancji, zaaprobowanej przez Kolegium, zwolniono bowiem częściowo skarżącą z ponoszenia opłaty w pełnej wysokości stanowiącej różnice między kwotą ponoszoną z renty rodzinnej córki 800, 25 zł a pełną odpłatnością pokrywana zastępczo przez Gminę 1661,61 zł, zmniejszając jej wysokość do kwoty deklarowanej miesięcznie. Skarżąca domaga się uchylenia obydwu decyzji jako wydanych z naruszeniem prawa materialnego, art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wysokość ciążącej nań odpłatności winna zostać określona w decyzji kierującej córkę do OPS.

Z poglądem tym nie sposób się zgodzić.

Materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej (art. 54-66). Co do zasady pobyt w domu opieki społecznej jest odpłatny (art. 60 ust. 1). Decyzje o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w DPS wydaje prezydent miasta (wójt, burmistrz) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do DPS (art. 59 ust. 1 ). Ustaw określa też kolejność obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Są to mieszkaniec DPS (a w przypadku osoby małoletniej przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka), małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina (art. 61 ust. 1). Z zasady kolejności wynika, że gdy osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ponoszenia kosztów spoczywa na małżonku,, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej na wstępnych, a jeszcze dalszej na gminie. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ups, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. W art. 61 ust. 3 przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2. Gminie przysługuje prawo dochodzenia wniesionych w tym celu kwot. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy kierowanie do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te jako własne pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywistym, że realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny, ale i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, która to opłata może i powinna zostać poniesiona przez jego rodzinę.

W myśl art. 64 ustawy osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Stosownie do art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ nie może tez ograniczać deklaracji osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach osób w DPS, co może znaleźć potwierdzenie w podpisanej umowie na podstawie art. 103 ustawy. deklaracje te mogą dotyczyć kwot wyższych niż wynikające z wyliczonych na podstawie kryterium ustawowych. To osoba zobowiązana deklaruje wysokość partycypacji w kosztach wg swojej woli i ocenianych możliwości. Nie może jednak zmieniać tego zdania bez wskazania istotnej przyczyny obiektywnej lub poprzestać na samej deklaracji, bez potwierdzenia jej stosowna umową czy dobrowolnym uiszczaniem deklarowanych kwot. Podkreślić należy, że nawet w przypadku podpisania umowy o wysokości wnoszonej opłaty za pobyt bliskiej osoby w DPS, nie ma przeszkód dla decyzyjnego ustalenia wysokości należnej opłaty, uwzględniającej maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego (por. wyrok NSA z 19 maja 2015 r., I OSK 62/14, LEX 1984476). Nie można tez umowy traktować za wyłączna podstawę kształtowania obowiązków krewnych do ponoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w OPS. Gdyby była taka intencja ustawodawcy dałby temu wyraz w zapisach ustawy.

W tym miejscu należy wskazać, decyzją z [...] r., na podstawie art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej Prezydent Miasta W. postanowił 1) skierować małoletnią O. M. do Domu Pomocy Społecznej "A" w W., 2) opłata za pobyt w domu pomocy społecznej zostanie określona odrębna decyzją. W uzasadnieniu decyzji zawarto informacje, że decyzję wydano na wniosek J. M. z [...] r. oraz o obowiązkach ciążących na opiekunie prawnym małoletniej, w tym obowiązku ponoszenia kosztów jej pobytu w ośrodku z jej własnych dochodów oraz obowiązku uiszczenia pozostałej kwoty opłaty zgodnie z art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Decyzja adresowana była do J. M., opiekuna prawnego małoletniej O..

Następnie decyzją z [...] r., na podstawie art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 2, art. 106 ust. 1 i art. 109 ustawy o pomocy społecznej oraz § 8 i 9 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 27 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U., poz. 964) Starosta Powiatu [...] (z jego upoważnienia Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z W.) umieścił małoletnią O.M. w Domu Pomocy Społecznej "A" w W. na czas nieokreślony. Jak wynika z uzasadnienia decyzji decyzje podjęto na wniosek matki małoletniej z [...] r. ze względu na zły stan zdrowia O. (niepełnosprawność intelektualna), brak możliwości zapewnienia specjalistycznych usług przez rodzinę, niemożliwość pozostawienia w dotychczasowym środowisku, po przeprowadzeniu stosownego postepowania przez MOPS. W decyzji wskazano również, że pobyt w DPS jest odpłaty i wynosi 2 778,51 zł i obowiązek ponoszenia kosztów ciąży na dziecku (do 70% jego dochodów) a pozostała kwota obciąża osoby wg wskazania art. 61 ust. 1 ustawy. Małoletnia została przyjęta do DPS w dniu [...] r. Decyzja adresowana była do J. M., opiekuna prawnego małoletniej O..

Prezydent Miasta W. decyzja z [...] r. ustalił opłatę za pobyt małoletniej O. M. w DPS w wysokości 70% dochodu, tj.

- w okresie od 15 marca 2014 r. do 31 marca 2014 r. w wysokości 438,85 zł,

- od miesiąca kwietnia 2014 r. w wysokości 800,25 zł. Jak podstawę prawna decyzji organ wskazał art. 106 ust. 1 i ust. 3b, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika z uzasadnienia decyzji dochód własny O. wynosił w lutym 2014 r. 1 143,22 (renta rodzinna + zasiłek pielęgnacyjny), od marca 1179,59 zł, co nie miało wpływu na wysokość ustalonej odpłatności. Pozostałą kwotę opłaty ponosi Gmina W.. Decyzja adresowana była do J. M., opiekuna prawnego małoletniej O..

J. M. otrzymania powyższych decyzji nie neguje ani zawartych w niej informacji i pouczeń, w tym dotyczących obowiązku ponoszenia kosztów pobytu córki w DPS z własnych środków finansowych. Potwierdzają powyższe również pisemne deklaracje o wysokości dobrowolnych opłat możliwych do ponoszenia za pobyt córki O. w DPS. Pierwsza deklaracja datowana jest na [...] r. i kwotę 300 zł miesięcznie, druga [...] z na kwotę 800 zł, podobnie jak deklaracja z [...] r. od maja 2016 r. skarżąca deklarowała wnoszenie opłaty w kwocie 1200 zł. Żadnej z deklarowanych kwot skarżąca nie uiściła, chociaż co wskazuje przekazywała dobrowolnie kwotę 2x 600 zł miesięcznie na rzecz dwóch córek, które studiują we W. i również pobierają rentę rodzinna po zmarłym ojcu i prowadzą własne gospodarstwa domowe.

Należy też wskazać, że organ badał dochody skarżącej, w głównej mierze opierając się na jej oświadczeniach i deklaracjach. W aktach ujawniono aktualizacje wywiadu z [...] r. Wynika z niego, że skarżąca pracuje w Starostwie Powiatowym, zamieszkuje [...] domu z osobnym wejściem ([...] pokoje), który jest własnością rodziców. Jej aktualny dochód wynosi 3598,50 zł (renta+ pensja netto). Ponoszone koszty stanowią opłaty za energię -200 zł, gaz – 120 zł, woda - 130 zł, smieci-18 zł, opał 450 zł, podatek 25 zł, co daje łącznie 943 zł. Jednakże są ta opłaty uiszczane co drugi miesiąc (gaz, prąd), lub raz w roku (podatek, opał). W oświadczeniu z [...] r. (k.43, 45) J. M. wskazuje na opłaty miesięczne: 100 zł energia, 60 zł gaz, 130 zł woda, 18 zł śmieci, 450 zł opał, podatek 25 zł i 1200 zł dopłata do utrzymania córek na studiach. Nie można też pominąć kwestii odliczenia od dochodów skarżącej kwoty 1626 zł, określonych ryczałtowo kosztów prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa, w której mieszczą się wskazane obciążenia, za wyjątkiem dopłaty do utrzymania córek. Kwota ta nawet w 50% nie pokrywa rzeczywistych kosztów ponoszonych przez skarżącą. Organ nie dokonał wnikliwej analizy dochodów skarżącej, przyjął z korzyścią dla niej wysokość należnej dopłaty do kosztów utrzymania córki w DPS w kwotach deklarowanych, w tym 1200 zł miesięcznie – oświadczenie z [...] r. (k. 33), a wcześniej 800 zł. Wskazując dochody skarżąca w oświadczeniu z [...] r. deklarowała wyłącznie dochody swoje i córek z renty rodzinnej za okres od października 2015 r. do marca 2016 r. Zaświadczenie o dochodach datowane jest z [...] r. wynika z niego, że otrzymała wynagrodzenie brutto 3 606,40 zł, netto 2 578,88 (k.40), jednakże jak wynika z zeznań na rozprawie nie jest to pełny dochód miesięczny skarżącej, gdyż otrzymuje również tzw. 13 pensje i premie, które nie zostały uwzględnione w dochodach za marzec 2016 r. posiada nadto samochód [...] wartości 30 000 zł (k. 39 akt). Nie jest też prawdą, że nie korzysta z pomocy rodziny skoro mieszka w domu będącym własnością rodziców, bez ponoszenia z tego tytułu jakiejkolwiek odpłatności na ich rzecz, chociaż korzysta z połowy domu z osobnym wejściem. Skarżąca na potwierdzenie składanych oświadczeń nie przedstawiła żadnych dokumentów poza decyzja rentową i przelewami bankowymi kwot 600 zł na rzecz córek, które studiują. Nie partycypuje w takich kosztach na rzecz córki przebywającej w DPS, chociaż składa deklaracje w tym zakresie. Wskazuje na swój stan zdrowia i depresję spowodowaną umieszczeniem córki w DPS oraz niemożność zapewnienia chorej na [...] córce O. opieki i świadczenie pracy.

W tej sytuacji istotne jest ustalenie formy w jakiej następuje określenie osoby (bądź osób) związanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zakresu tego zobowiązania (wysokość należnych od nich kwot). W szczególności wyjaśnienia wymaga, czy następuje to w drodze decyzji administracyjnej czy też wyłącznie w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy (zobacz wyrok NSA z 9 czerwca 2010 r., I OSK 204/10, LEX mr 643299).

Jak wskazano wyżej (art. 61 ust. 3), w przypadku niewywiązywania się wskazanych osób z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, której przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. W sytuacji zatem zastępczego poniesienia przez właściwą gminę opłat przysługuje jej prawo domagania się ich zwrotu od obowiązanego. Zgodnie natomiast z treścią art. 104 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami tej ustawy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ust. 4 tego artykułu ustawodawca przewiedział jednocześnie, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, a zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydaje decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że przewidziany w przywołanym art. 61 ust. 1 obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić, bądź to w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 powołanej ustawy, bądź też w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy (wyrok NSA z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12). Zawarcie umowy nie wyklucza określenie obowiązku decyzją.

Zaskarżona decyzja takowy obowiązek konkretyzuje a ponieważ decyzja ta ma charakter uznaniowy organ ustalając wysokość opłaty nałożonej na skarżącą kierował się jej własnymi deklaracjami. Uznał, że skarżąca sama najlepiej zna swoje możliwości finansowe i ciążące na niej poczucie obowiązku w partycypowaniu kosztów utrzymania córki O. przebywającej w DOS. Może ono być zmodyfikowane jedynie w razie zmiany relewantnych okoliczności faktycznych lub przepisu prawa. Okoliczności takich skarżąca nie zgłaszała, ale odmówiła podpisania umowy zgodnie z deklarowanymi kwotami, jak również nie ponosiła żadnych opłat za pobyt córki w OPS. Nie negowała także ustaleń co do jej sytuacji materialnej, które organ czynił na podstawie jej oświadczeń, nie popartych dokumentami. Organ przyjął za wiarygodne składane przez skarżącą oświadczenia co do jej możliwości finansowych, łącznie ze składanymi deklaracjami o wysokości ponoszonych dobrowolnie kwot. Okoliczności faktyczne sprawy w tym postępowaniu, wobec braku zarzutów dotyczących naruszenia przez organy przepisów postępowania nie podważyły prawidłowości rozstrzygnięcia organów. które mogłyby mieć wpływ na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Skoro bowiem skarżąca nie wywiązała się ze zobowiązania, które za nią wykonała właściwa gmina, istniały podstawy faktyczne i prawne do uzyskania przez gminę zwrotu uiszczonych świadczeń. Powołane w skardze przepisy prawa materialnego zostały poprawnie zastosowane i wyłożone. Oznacza to, że organy prawidłowo przyjęły, że w związku z niewywiązywaniem się przez skarżącą z obowiązku odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jej córkę za okres od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. w łącznej kwocie 8 800 zł, uzasadnione było dochodzenie należności z tytułu zastępczej odpłatności poniesionej przez gminę.

Należy zgodzić się ze skarżącą, że decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej córki winien wydać organ w dniu kierowania danej osoby do domu pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak, że w późniejszym czasie decyzja taka nie może zostać wydana. W kontrolowanej sprawie małoletnia została umieszczona w DPS na wniosek matki i organ ustalił opłaty ponoszone z jej dochodów, poinformował tej opiekuna prawnego czyli skarżącą o ustawowym obowiązku ponoszenia pozostałych kosztów pobytu córki w zakładzie oraz ich wysokości. Jak wynika z pisma skarżącej z [...] r. organ uznał, że skarżąca powinna ponosić odpłatność w kwocie 1661,61 zł, tj. w kwocie uzupełniającej opłatę córki do wysokości obowiązujące w gminie opłaty za pobyt w OPS. Skarżąca takie żądanie uznała za przekraczające jej możliwości finansowe i odmówiła podpisania umowy (k. 67 akt). Deklarowała opłatę w wysokości 800 zł. Odmowa podpisania umowy spowodowała konieczność określenia opłaty skarżącej decyzją co wymaga ustalenia jej sytuacji materialnej a w szczególności możliwości płatniczych. Stąd opłata może być ustalana za okres wsteczny w stosunku do daty wydania decyzji (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Rz 493/13; WSA we W. z dnia 21 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 270/13; WSA w Olsztynie z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1053/14).

Odnosząc się do argumentu niemożności ponoszenia odpłatności w pełnej wysokości z uwagi na konieczność wspomagania finansowego dwóch dorosłych, studiujących córek, to skarżąca jest niekonsekwentna w swoich działaniach. Cierpi na depresje w związku z koniecznością umieszczenia córki w DPS a jednocześnie nie partycypuje w żaden sposób w ponoszenia opłat z tego tytułu, ograniczając się jedynie do przekazywania opłaty z dochodów córki, chociaż sama korzysta także z renty rodzinnej, niezależnie od wynagrodzenia za pracę, która może wykonywać z racji przejęcia opieki na córką przez państwo. Kwestionuje tym samym obowiązek częściowego utrzymania córki O., a z drugiej powołuje się na konieczność zaspokojenia potrzeb dorosłych dzieci sama korzystając z pomocy rodziców, którzy udzielili jej nieodpłatnie połowę nieruchomości. Akceptuje tym samym stanowisko, że córka ma być utrzymywana w części przez państwo albo gminę - ze środków publicznych, podczas gdy ku temu brak podstaw, gdyż jej dochody nie uzasadniają takiego rozstrzygniecia. Mogłoby to naruszać zasadę równości wobec prawa i dyskryminować obywateli polskich, którzy w takim wypadku ponosiliby odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej. Alternatywą dla pobytu córki w domu pomocy społecznej jest alimentowanie jej przez odwołującą się albo świadczenie osobistej opieki. Jeżeli czyni to dom pomocy społecznej, to skarżąca, jako matka, winna partycypować w odpowiednim zakresie w związanych z tym wydatkach, jako osoba zobowiązana prawnie do alimentowania córki.

W każdym przypadku, gdy kwoty partycypacji z umów bądź deklaracji nie będą pokrywały rzeczywistego kosztu utrzymania w placówce, organ ma obowiązek wydania decyzji o ustaleniu wysokości należnej od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Opowiedzenie się za wyłączeniem dopuszczalności wydania decyzji w sytuacji zawarcia umowy o wysokości partycypacji, gdy kwota tej partycypacji odbiega od rzeczywistych kosztów utrzymania w domu pomocy społecznej czyniłoby iluzorycznym ustawowy obowiązek osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ups ponoszenia kosztów pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona a zaskarżonych decyzja, wbrew twierdzeniom skarżącej odpowiada prawu i skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ppsa.