Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 720/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 - 3, art. 7 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 170 poz 1051
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 73 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 31
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
article: art. 7, art. 75 par. 1 i 2, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski, sędzia WSA Wojciech Czajkowski (spr.), Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 1 marca 2012r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010 rok 1.uchyla zaskarżoną decyzję, 2.określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3.zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 400 zł (słownie czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania D.G., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]" w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Z akt sprawy wynika, że we wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 D.G. zadeklarował powierzchnię 20,00 ha gruntów do objęcia jednolitą płatnością obszarową (JPO) oraz 10,00 ha gruntów do objęcia uzupełniającą płatnością obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych (UPO). Deklaracja powyższa przedstawiona została w następujący sposób:

- działka rolna A, grupa upraw JPO_TUZ, powierzchnia 10,00 ha, działka ewidencyjna nr "[...]", roślina uprawna - łąka trwała;

- działka rolna B, grupa upraw JPO, powierzchnia 10,00 ha, działka ewidencyjna nr "[...]", roślina uprawna - mieszanka traw wieloletnich z motylkowatymi;

- działka rolna B1, grupa upraw UPO, powierzchnia 10,00 ha, działka ewidencyjna nr "[...]", roślina uprawna - mieszanka traw wieloletnich z motylkowatymi.

W dniu 4 czerwca 2010 roku do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenie D.G. z dnia 1 czerwca tegoż roku, w którym wskazano, iż w związku z podniesieniem stanu wody przez tamy bobrów, nie jest możliwe użytkowanie gruntów o powierzchni około 12 ha, co dotyczy działki ewidencyjnej nr "[...]". Jednocześnie producent rolny podał, że w związku z zaistniałą sytuacją przesłano stosowny wniosek do Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody.

W odpowiedzi na wezwanie organu z do złożenia wyjaśnień odnośnie braku możliwości użytkowania gruntów rolnych na powierzchni około 12 ha, w oświadczeniu z 15 kwietnia 2011r. D.G. podał, że na działce ewidencyjnej nr "[...]" doszło do podtopienia części, tj. około 12 ha użytków rolnych. Podniósł jednocześnie, iż z tych podtopionych 12 ha, powierzchnia użytków rolnych zgłoszona do dopłat, to jedynie 4 ha łąki. Do wymienionego oświadczenia dołączył protokół szacowania szkód spowodowanych przez bobry w użytkach zielonych i innych szkód z dnia 14 lipca 2010 r. oraz z dnia 7 sierpnia 2009 r..

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, decyzją z "[...]" przyznał D.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 w łącznej wysokości 7.114,96 zł, w tym z tytułu:

- jednolitej płatności obszarowej (JPO) kwotę 4.496,72 zł zaś

- uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grup upraw podstawowych (UPO), kwotę 2.618,24 zł.

Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał, iż oświadczenie z dnia 15 kwietnia 2011 r. jest niezgodne ze stanem faktycznym i nie mogło być uwzględnione. Organ zwrócił uwagę, iż w piśmie z dnia 1 czerwca 2010r. oraz protokole z 14 lipca 2010 r. sporządzonym na okoliczność szacowania szkód spowodowanych przez bobry w użytkach zielonych i innych szkód, wskazano, że zalania przez bobry występują na powierzchni 12 ha użytków zielonych. We wniosku o przyznanie płatności na rok 2010 brak jest natomiast informacji o powierzchni niezgłoszonej do programów pomocowych. Poinformowanie o powyższym we wniosku miałoby niewątpliwie wpływ na ocenę treści oświadczenia z dnia 15 kwietnia 2011 r.. W takim zaś stanie rzeczy, organ wykluczył z płatności powierzchnię zalanych 12 ha, uznając, iż całość tych gruntów ujęta była we wniosku. W przypadku jednolitej płatności obszarowej deklaracja wyniosła 20,00 ha, a powierzchnia zakwalifikowana do objęcia tą płatnością 8,00 ha. Naliczona płatność została określona w wysokości 4.496,72 zł. W przypadku zaś uzupełniającej płatności obszarowej deklaracja wyniosła 10,00 ha, a powierzchnia zakwalifikowania 8,00 ha. Naliczona płatność UPO na rok 2010 została określona w wysokości 2.618,24 zł.

W odwołaniu D.G. podniósł, że przy wyliczeniu kwot płatności brak było podstaw do odejmowania zalanych powierzchni gruntów w całości. Zaznaczył, iż z protokołu szacowania szkód wynika, że powierzchnia użytków zielonych na działce o powierzchni 28,15 ha, podtopiona lub zalana wynosi 12 ha i nie uwzględnia pozostałych 16 ha, na których nie występują szkody. Skarżący podkreślił, że zgodnie z prawem odszkodowania za szkody wyrządzone przez bobry należą się za straty w zbiorach na użytkach rolnych i nie są one uzależnione od powierzchni zgłoszonych do dopłat. Dalej wskazał, iż zgłaszana powierzchnia do dopłat uwzględnia powierzchnię około 5-6 ha stale podtopionych użytków rolnych, a powierzchnia użytkowana i zgłaszana do dopłat wynosi 20 ha. W 2011 r. z w/w powierzchni tylko 4 ha zostały czasowo podtopione, a 16 ha jest ciągle użytkowanych rolniczo. Dodatkowo podał, że jest to powierzchnia na wyraźnym wzniesieniu, na którym nie jest możliwe wystąpienie podtopień, a pozostała część działki nie jest zgłaszana do dopłat i przeznaczona została na budowę stawu. Zdaniem skarżącego, organ I instancji nieprawidłowo oparł obliczenie powierzchni działek na braku wpisu w sekcji VII wniosku, kolumna 11, albowiem zgodnie z instrukcją wypełniania wniosku, rolnik ma obowiązek zadeklarować wszystkie działki ewidencyjne, na których znajdują się grunty rolne, będące w jego posiadaniu. Skarżący podkreślił, że grunty niezgłoszone do dopłat nie są użytkowane rolniczo, więc nie muszą być uwzględnione we wniosku.

Uzasadniając rozstrzygnięcie drugoinstancyjne, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR powołał jako podstawę prawną m.in. art. 7 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), określający warunki jakie muszą być spełnione w celu otrzymania jednolitej płatności obszarowej. Zdaniem Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji, organ I instancji w sposób prawidłowy dokonał ustalenia powierzchni zakwalifikowanej do objęcia w 2010 r. płatnością JPO, jak i UPO, która wyniosła odpowiednio 8,00 ha oraz 8,00 ha przy deklaracji 20,00 ha oraz 10,00 ha. Zgłoszenie przez D.G. braku możliwości użytkowania 12 ha gruntów z powodu podniesienia stanu wody przez tamy bobrów prawidłowo potraktowane zostało jako przekazanie informacji, iż wniosek o przyznanie płatności na rok 2010 zdezaktualizował się. W ocenie organu odwoławczego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w sposób poprawny uznał, że po otrzymaniu takiej informacji należało bezsankcyjnie zmniejszyć powierzchnię deklarowaną o 12 ha gruntów nieużytkowanych rolniczo, z powodu zalania przez bobry.

Organ II instancji powołał również treść art. 73 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., w myśl którego możliwe jest poinformowanie o tym, że wniosek jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu jego złożenia, pod warunkiem, że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu przez właściwy organ oraz że organ ten nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku. Dyrektor ARiMR stwierdził, iż z treści dokumentów zebranych w przedmiotowej sprawie wynika, iż do dnia poinformowania organu I instancji o braku możliwości użytkowania 12 ha gruntu, nie otrzymał on od ARiMR żadnej informacji o wykrytych nieprawidłowościach, czy też o zamiarze przeprowadzenia kontroli w jego gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym za powierzchnię zadeklarowaną do objęcia jednolitą płatnością obszarową uznano 8,00 ha. Powierzchnia zadeklarowana pierwotnie wyniosła 20,00 ha i od niej odjęto 12 ha nieużytkowanych z powodu podtopienia przez bobry, z czego 10 ha odjęto od powierzchni działki rolnej A, a 2 pozostałe ha od powierzchni działki B/B1. Naliczona stronie jednolita płatność obszarowa na rok 2010 wyniosła 4.496,72 zł. Natomiast w przypadku uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych pierwotna deklaracja wyniosła 10,00 ha (działka rolna B1), zaś po odjęciu od niej 2,00 ha nieużytkowanych w wyniku zalania przez bobry, powierzchnia kwalifikująca się do objęcia wnioskowana płatnością wyniosła 8,00 ha. Kwota naliczonej płatności UPO na rok 2010 wyniosła 2.618,24 zł.

Organ odwoławczy podniósł, iż w art. 31 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) Nr 1290/2005, (WE) Nr 247/2006, (WE) Nr 379/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) Nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE L 30 z 31 stycznia 2009 r.), wskazano przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, które należy mieć na względzie przy naliczaniu płatności rolnych. Jak podniesiono w uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej, powołany przepis nie wskazuje na działalność bobrów jako okoliczność świadczącą o wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Takiej okoliczności nie przewiduje również rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie rodzajów dowodów potwierdzających działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności (Dz. U. z 2007 r., Nr 46, poz. 308, ze zm.).

Dyrektor ARiMR zwrócił uwagę na sprzeczność oświadczenia strony z dnia 1 czerwca 2010 r. z oświadczeniem z dnia 15 kwietnia 2011 r.. W oświadczeniu z dnia 1 czerwca 2010 r. D.G. podał bowiem, iż nie jest w stanie użytkować gruntów o powierzchni około 12 ha. Natomiast w oświadczeniu z 15 kwietnia 2011 r. wskazał, że jedynie 4 z 12 hektarów gruntów zalanych przez bobry stanowiło użytki rolne zadeklarowane we wniosku.

Dowodem potwierdzającym faktyczną powierzchnię zalania w roku 2010 jest zdaniem organu odwoławczego, protokół z dnia 14 lipca 2010 r. z szacowania szkód spowodowanych przez bobry w użytkach zielonych i innych szkód. Z dokumentu tego jednoznacznie wynika, że zalanie w 2010 roku 12 hektarów gruntów dotyczyło użytków zielonych, dla których przyznana została rekompensata za siano. Są to więc grunty deklarowane we wniosku. Pozostała część działki ewidencyjnej nr "[...]", nie zadeklarowana jako powierzchnia gruntów rolnych na działce ewidencyjnej oraz niezgłoszona do programów pomocowych czy też zalesiona, stanowiła nieużytek. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji zwrócił uwagę, iż odszkodowania nie są uzależnione od powierzchni zgłoszonych do dopłat. Rekompensaty za utracone zbiory przyznawane są tylko do gruntów użytkowanych rolniczo, nie zaś nieużytków, z których rolnik nie dokonuje żadnych zbiorów. Podkreślono także, że organ I instancji nie dokonał obliczeń powierzchni działek rolnych na podstawie braku wpisu w sekcji VII wniosku o przyznanie płatności na rok 2010, a na podstawie danych przedstawionych przez stronę, które potwierdzono w protokole szacowania szkód spowodowanych przez bobry i innych szkód z dnia 14 lipca 2010 r..

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze D.G., wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie podstawowych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art.6, art.7, art.9 i rozporządzenia Rady WE nr 796/2004. Jak podał, w związku z postępowaniem w sprawie organ dokonał wadliwego przekwalifikowania użytków rolnych w nieużytki i nie uwzględnił stanu rzeczywistego w gospodarstwie.

Skarżący podniósł, iż na obszar prowadzonego przez niego gospodarstwa składa się 16 ha powierzchni użytków rolnych, na których nie ma możliwości by były podtapiane w wyniku działalności bobrów oraz 10,27 ha użytków rolnych narażonych na okresowe podtapianie w wyniku działalności bobrów. Do dopłat z 26,27 ha użytków rolnych zostały zgłoszone 20 ha użytków rolnych, tj. 16 ha nie narażonych na podtopienia i wybrane z pozostałych 10,27 ha użytków rolnych 4 ha najmniej narażone na okresowe zalewania. Pozostałe użytki rolne nie zostały zgłoszone do dopłat ze względu na to, iż w przyszłości grunty te będą wykorzystywane w inny sposób.

Dalej skarżący podał, iż w 2011 r. za straty poniesione na użytkach rolnych w wyniku dzielności bobrów przyznano odszkodowanie za 10 ha użytków rolnych, tj. 6,27 ha nie zgłoszonych do dopłat i 3,73 z 20 ha zgłoszonych do dopłat. Zdaniem skarżącego, na podstawie dziwnych i niezgodnych ze stanem rzeczywistym i prawnym obliczeń, dopłaty zostały przyznane za 8 ha użytków rolnych, co nie jest odzwierciedleniem stanu rzeczywistego na tej działce. W wyniku przyznania skarżącemu dopłat za 8 ha, został on narażony na stratę w wysokości 10.080 zł.

W odpowiedzi Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja (postanowienie) może być uchylona tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji tego rodzaju uchybień, które skutkowały koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż postępowanie w przedmiocie wniosków o przyznanie płatności do gruntów rolnych jest postępowaniem administracyjnym uregulowanym przepisami prawa krajowego i prawa unijnego, tworzącymi spójny system. Oznacza to, że w zakresie nieuregulowanym odrębnie przepisami prawa wspólnotowego, (mającymi pierwszeństwo stosowania z mocy art. 91 ust. 3 Konstytucji RP) zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe wynika wprost z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008r. nr 170, poz. 1051 ze zm.), stanowiącego, iż z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 ust. 2 wymienionej ustawy, w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej, płatności do pomidorów, pomocy do rzepaku oraz pomocy do plantacji trwałych organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Ustęp 3 art. 3 ustawy stanowi z kolei, iż strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne".

Zarówno w orzecznictwie (p. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r. o sygn. akt: II GSK 109/10 – opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), jak i w doktrynie prawa, na tle art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego prezentowany jest pogląd, iż stanowiąc w art. 3 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący "rozpatrzyć" cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Podnosi się również, że ustawodawca zrezygnował z wyrażonej w art. 77 k.p.a. zasady postępowania dowodowego, nakładającej na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W art. 3 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy obowiązek ten został ograniczony jedynie do "rozpatrzenia" materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. (Bieluk Jerzy, Łobos-Kotowska Dorota, Komentarz do art. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wg LEX 2012, uwaga nr 5 do art. 3 cyt ustawy ). Jak wynika z treści cyt. wyżej art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach, w prowadzonym na jej podstawie postępowaniu, to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu o przyznanie płatności są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa zaś na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Niemniej jednak postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie płatności ze środków unijnych, pomimo przerzucenia ciężaru dowodu na producenta rolnego występującego o dopłaty, nadal oparte jest na zasadzie prawdy obiektywnej (materialnej), co oznacza, że jego celem jest ustalenie tej prawdy w oparciu o fakty i okoliczności udowodnione. Dotarcie do prawdy materialnej następuje dzięki zgromadzeniu (z większym udziałem strony postępowania) odpowiedniego materiału dowodowego, a następnie jego ocenie. Na organie spoczywa zatem obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. (p. wyrok WSA z dnia 1 grudnia 2008r., sygn. akt IV SA/Wa 631/08, wyrok WSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II SA/Bk 649/07).

W pełni zgadzając się z powyższymi poglądami, w związku z analizą przedstawionych do kontroli Sądu akt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopełnił ustawowego obowiązku "rozpatrzenia" całego materiału dowodowego. Jego wywody odnośnie ustaleń faktycznych i stwierdzenie, że istotne okoliczności zostały w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnione, pozostają zaś w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej.

Jak wynika z akt, w związku z wezwaniem strony do złożenia wyjaśnień odnośnie braku możliwości użytkowania gruntów rolnych na powierzchni około 12 ha, w podpisanym przez reprezentującego stronę w postępowaniu administracyjnym pełnomocnika – K.H., oświadczeniu z dnia 15 kwietnia 2011r. (k. 28 akt. adm.), jednoznacznie podano, że z podtopionych 12 ha gruntów, powierzchnia użytków rolnych zgłoszona do dopłat, to jedynie 4 ha łąki. Pomimo złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia organ uznał, że wszystkie zalane 12 gruntów ujęte zostały we wniosku o przyznanie płatności. Pominął natomiast milczeniem podnoszone na etapie postępowania odwoławczego twierdzenia strony, iż użytkowana rolniczo powierzchnia szesnastu (z dwudziestu hektarów zgłoszonych do płatności gruntów), położona jest na wyraźnym wzniesieniu i nie jest możliwe występowanie na niej podtopień. Dotyczyć mogą one bowiem jedynie 4 ha zgłoszonej do płatności powierzchni.

Fakt złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczenia o częściowym zalaniu zgłoszonych do płatności gruntów, a następnie podania przez stronę logicznych argumentów to oświadczenie potwierdzających, w związku z ich kwestionowaniem przez organy powinien być podstawą dalszego wyjaśnienia istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Po dokonaniu analizy wszystkich posiadanych danych w postaci dołączonych do wniosku o przyznanie płatności dokumentów (w tym dołączonej do akt ortofotomapy dla wnioskowanego gruntu i wypełnionego przez producenta wniosku), organ nadal uznając wyjaśnienia strony za niewiarygodne, powinien więc podjąć dalsze czynności dowodowe, w szczególności dokonać oględzin spornych gruntów na miejscu, a w zależności od ustaleń, analizy zapisów w ewidencji gruntów oraz danych z map wysokościowych.

Wysnute wnioski organ oparł tymczasem na analizie złożonych przez stronę pism i oświadczeń, z odniesieniem ich do treści przedstawionego protokołu szacowania szkód, który wskazuje wprawdzie na szkody na użytkach zielonych, jednak nie wynika z niego, iż dotyczy to użytków rolnych przeznaczonych do płatności. Sam zaś fakt przyznania odszkodowania od gruntów nie przeznaczonych do płatności pozostaje bez znaczenia dla oceny prawa do tej płatności na gruncie cyt. wyżej ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku.

W związku z oświadczeniem z dnia 15 kwietnia 2011r. zwrócić jednocześnie należy uwagę, iż w myśl art. 75 § 2 kpa, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania organ administracji publicznej odbiera od strony na jej wniosek, jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji. Organ administracji publicznej jest obowiązany przyjąć od strony oświadczenie, jeżeli: 1) przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, 2) strona złoży wniosek o odebranie oświadczenia, 3) organ uprzedzi stronę o odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Organ może poprzestać na odebraniu od strony oświadczenia, jeżeli to oświadczenie "nie budzi w ocenie organu wątpliwości co do jego zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy" (B. Adamiak (w:) Komentarz, 1996, s. 358). Oświadczenia składane w trybie art. 75 § 2 należy odróżniać od wyjaśnień (twierdzeń i oświadczeń) składanych przez strony w toku postępowania dowodowego na rozprawie (art. 95 § 1) oraz dowodu z przesłuchania strony (art. 86).

Artykuł 75 § 1 zd. 2 kpa wymieniając środki dowodowe nie określa bezwzględnej hierarchii ich wartości. Wymienienie zatem na pierwszym miejscu dowodu z dokumentu urzędowego nie oznacza, że dokument urzędowy posiada wyższą moc dowodową nad pozostałymi środkami dowodowymi, ani też, że inne dowody mogą być przeprowadzone tylko wówczas, gdy w sprawie brak dokumentu urzędowego albo że istnienie względnie nieistnienie pewnych faktów może być wykazane tylko dokumentem urzędowym. Kodeks nie przewiduje, tak jak czyni to kodeks postępowania cywilnego w art. 244-247, pierwszeństwa dowodu z dokumentów w stosunku do dowodu ze świadków. Jednakże dowód z przesłuchania strony może być przeprowadzony posiłkowo jedynie wówczas, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 86).

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony K.H., który podpisał oświadczenie z 15 kwietnia 2011r. i posiada wiedzę co do okoliczności mających wpływ na ustalenia faktyczne, powinien być przesłuchany w charakterze świadka. Nie przesłuchanie Wymienionego tym charakterze odnośnie znanych mu, istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności związanych z rzeczywistym stanem gruntów, stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa. Odebranie oświadczenia co do faktów od pełnomocnika, a nie bezpośrednio od strony narusza ponadto art. 75 § 2 kpa. W świetle tego uregulowania walor samodzielnego środka dowodowego ma bowiem treść wypowiedzi strony odnośnie danego stanu faktycznego, a nie treść wypowiedzi jej pełnomocnika w tym zakresie.

Reasumując stwierdzić należało, iż uznanie za niewiarygodne twierdzeń strony, bez ich wnikliwszego sprawdzenia, stanowi o nienależytym wyjaśnieniu sprawy. Ustalenia poczynione w toku postępowania administracyjnego powinny w sposób jednoznaczny wskazywać jej stan faktyczny, zadaniem organu jest zaś wyjaśnić wszystkie występujące wątpliwości. Jeżeli zatem organy doszły do przekonania, iż zalana została powierzchnia 12 ha użytków rolnych z 20 ha pierwotnie zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności, to wobec odmiennych, wspartych logiczną argumentacją twierdzeń strony i jej pełnomocnika, powinny w sposób nie budzący wątpliwości udowodnić tę tezę, uzupełniając zebrany materiał dowodowy. Wszelkie wątpliwości powinny być bowiem zostać wyjaśnione w oparciu o konkretne dowody, a nie o domniemania i przypuszczenia organów, które w niniejszej sprawie dowolnie uznały za bardziej wiarygodną tezę o podtopieniu 12 ha gruntów zgłoszonych do płatności.

Wobec złożonego na rozprawie wniosku o dopuszczenie dowodów z przedłożonych dokumentów wskazać należy, iż sąd administracyjny nie może zastępować organów administracyjnych w ocenie materiału dowodowego i przeprowadzaniu (uzupełnianiu) postępowania dowodowego. Postępowanie dowodowe, jakie sąd może przeprowadzić samodzielnie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., służyć ma temu samemu celowi, jakiemu służy całe postępowanie sądowoadministracyjne, a więc kontroli działalności administracji publicznej. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 października 2005 r., (o sygn. akt: II GSK 164/05, ONSA WSA 2006, nr 2, poz. 45), przeprowadzenie przez sąd administracyjny uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu będzie dopuszczalne w sytuacji, gdy wnioskowany (bądź dopuszczony z urzędu) dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Celem tego postępowania nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. W okolicznościach niniejszej sprawy dopuszczenie przez Sąd jako dowód przedłożonych na rozprawie dokumentów w postaci wypisu rejestru gruntów, czy mapy wysokościowej prowadziłoby do dalszych ustaleń faktycznych w sprawie administracyjnej, co jak wskazano nie jest kompetencją sądu administracyjnego. Z tych względów wniosek w powyższym zakresie należało oddalić.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ odwoławczy dążąc do wyjaśnienia wszystkich wyłaniających się wątpliwości co do rzeczywistej powierzchni zalanych gruntów, uzupełni, a następnie oceni zebrany materiał dowodowy respektując reguły określone w art. 7, art. 75, art. 77 oraz art. 80 kpa. W tym celu powinien zaś przesłuchać w charakterze świadka K.H. na okoliczność treści jego oświadczenia z 15 kwietnia 2011r.. Organ powinien ponadto wyjaśnić rolę pełnomocnika strony przy sporządzeniu protokołu z dnia 14 lipca 2010r., (podpisanego przez K. H.) oraz kwestie dotyczące przyznania odszkodowania, ustalając w sposób jednoznaczny, których konkretnie gruntów ono dotyczyło (poprzez ewentualne przesłuchanie w charakterze świadków członków komisji, którzy dokonali oszacowania szkód). W razie potrzeby organ powinien dokonać z udziałem strony oględzin spornych gruntów oraz uzupełnić materiał dowodowy o dowody opisane w pkt 6 lit. a, b i c pisma procesowego strony skarżącej z dnia 28 lutego 2012r..

Dyrektor OR ARiMR jest zatem zobowiązany odnieść się do wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i po ich wyjaśnieniu z udziałem strony, dokonać oceny zebranego materiału dowodowego, po czym szczegółowo uzasadnić podjęte stanowisko. Pominięcie kwestii mających znaczenie dla wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy oznacza jej nierozpatrzenie, a co za tym idzie, stanowi niewykonanie obowiązku nałożonego na organ przepisami prawa.

Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu dającym podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z zm.), gdyż doszło do naruszenia wskazanych przepisów prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 cytowanej ustawy.