Wyrok NSA, sygn. akt GSK 702/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Celne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Głównego Urzędu Ceł
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 181, art. 183 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: W art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./ ustanowiony został zakaz wydania decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie dwóch lat od dnia w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Jeśli przed upływem tego okresu wymiar tych należności został już dokonany przez organ celny I instancji, to organ II instancji orzekający już po upływie tego okresu i utrzymujący w mocy to rozstrzygnięcie nie działa niezgodnie z powyższym przepisem, gdyż jedynie stwierdza prawidłowość ustalonej już wysokości należności.

TEZY

W art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./ ustanowiony został zakaz wydania decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie dwóch lat od dnia w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Jeśli przed upływem tego okresu wymiar tych należności został już dokonany przez organ celny I instancji, to organ II instancji orzekający już po upływie tego okresu i utrzymujący w mocy to rozstrzygnięcie nie działa niezgodnie z powyższym przepisem, gdyż jedynie stwierdza prawidłowość ustalonej już wysokości należności.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Rybińska, Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska (spr.), Czesława Socha, Protokolant Anna Tomaka, po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej sprawy ze skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 lutego 2004r. sygn.akt 3 I SA/Gd 379/01 w sprawie ze skargi Jana Simlata na decyzję Prezes Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 stycznia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła - oddala skargę kasacyjną -


UZASADNIENIE

GSK 702/04

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 6 czerwca 1997r. zawartą w [...] Dyrektor Urzędu Celnego w Toruniu dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym samochód ciężarowy Mercedes Benz nr nadwozia [...] /kod PCN 870421999/ sprowadzony z Niemiec przez J. S. i wymierzył cło w kwocie 2.898,60 zł stosując stawkę celną obniżoną /30%/ w oparciu o dokumenty przedłożone przez importera a w szczególności formularz EUR 2 nr L 807210 wystawiony w dniu 22 maja 1997r. przez Hermanna Schwertera w miejscowości Wuppertal /Niemcy/ oraz umowę sprzedaży z tej samej daty odnośnie tego samochodu na wartość 5100 DEM.

Na skutek wniosku polskich organów celnych o weryfikację danych zawartych w powyższym formularzu EUR 2 i umowie sprzedaży, niemieckie władze celne przedstawiły protokół dochodzenia z dnia 20 sierpnia 1998r. /wraz z kserokopiami powołanych w nim dokumentów/ w którym podano, iż w miejscowości Wuppertal nie udało się ustalić osoby o nazwisku Hermann Schwerter a przedmiotowy pojazd o wskazanych danych identyfikacyjnych został sprzedany J. S. przez firmę Unfallwagen Nolle z Wuppertalu za cenę 26.000 DEM łącznie z niemieckim podatkiem od towarów i uslug i firma ta wystawiła rachunek z dnia 26 maja 1997r. a także dokument wywozowy na wywiezienie samochodu. Na podstawie tego dokumentu wywozowego cena 26.000 DEM na rachunku została w dniu 12 sierpnia 1997r. skorygowana o niemiecki podatek od towarów i usług w wysokości 3.391,30 DEM i w tym samym dniu kwota tego podatku została odebrana przez Zbigniewa Zaborowskiego – upoważnionego do odbioru przez J. S..

W związku z uzyskaniem opisanych wyżej informacji Dyrektor Urzędu Celnego w Toruniu postanowieniem z dnia 18 listopada 1998r. wznowił postępowanie celne zakończone decyzją wymienioną na wstępie a następnie decyzją z dnia 14 maja 1999r. nr [...] uchylił powyższą decyzję własną z dnia 6 czerwca 1997r. w części dotyczącej ustalenia wartości celnej oraz wymiaru cła i wymierzył cło w kwocie 14.822,50 zł według stawki celnej autonomicznej 35% przy przyjęciu wartości 22.608,70 DEM i klasyfikacji taryfowej 870332901 /samochód do przewozu osób a nie do przewozu towarów/

Odwołanie od powyższej decyzji z dnia 14 maja 1999r. złożył importer J. S. i po rozpoznaniu tegoż odwołania Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 23 stycznia 2001r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej określając tę klasyfikację jako 870421911 a w pozostałej części utrzymał ją w mocy.

Uzasadniając swoje stanowisko, Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że stawka celna obniżona może być zastosowana w przypadku, gdy towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej i pochodzenie to zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem EUR 2 wystawionym zgodnie z postanowieniami Protokołu nr 4 Układu Europejskiego oraz przepisami obowiązującego wówczas Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 1996r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 145 poz. 670 z 1996r./. Weryfikacja dokumentów przeprowadzona przez niemieckie władze celne wykazała, że faktycznie sprzedawcą i eksporterem samochodu była firma Nolle KG a nie Hermann Schwerter i ta właśnie firma wystawiła rachunek sprzedaży na kwotę 26.000 DEM /w tym podatek 3.391,30 DEM odebrany przez importera/. Dokonując zmiany klasyfikacji taryfowej organ odwoławczy – na podstawie niemieckiego dokumentu samochodowego i wyniku rewizji celnej – przyjął, iż był to samochód do transportu towarowego zbudowany na bazie nadwozia samochodu osobowego, przy czym zmiana kodu taryfy celnej nie wpłynęła na wysokość stawki celnej.

Przedstawione wyżej okoliczności wskazujące, że dowód pochodzenia towaru /EUR 2/ nie został wystawiony i podpisany przez właściwego eksportera tj. firmę Nolle KG a również wartość samochodu była inna, uzasadniały wznowienie postępowania celnego i dokonanie ponownego wymiaru cła przy zastosowaniu stawki celnej autonomicznej.

J. S. złożył skargę na powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł wnosząc o stwierdzenie jej nieważności jako wydanej bez podstawy prawnej tj. z naruszeniem art. 83 ust. 1 Prawa celnego ewentualnie o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z dnia 14 maja 1999 r. Skarżący zarzucił, że organ celny II instancji dokonał zmiany klasyfikacji taryfowej samochodu nie mając ku temu podstaw faktycznych i prawnych i uczynił to wadliwe bo importowany samochód jest typowym samochodem ciężarowym a nie samochodem zbudowanym na podłożu samochodu osobowego, organy celne obu instancji nie przeprowadziły wymaganego postępowania dowodowego i oparły się wyłącznie na wybiórczej weryfikacji dokumentów dokonanej przez niemieckie władze celne co doprowadziło do bezpodstawnego zakwestionowania dokumentów przedłożonych przez niego do odprawy celnej. W skardze zarzucono także, iż organ odwoławczy nie miał prawa do wydania decyzji "z nowym rozstrzygnięciem" a to ze względu na upływ 2-letniego okresu przedawnienia przewidzianego w art. 83 ust.1 Prawa celnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 lutego 2004r. sygn. 3 I SA/Gd 379/01 oddalił wniesioną skargę.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd odwołał się do stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. 3 I SA/Gd 389/01 co do braku podstaw do upływu terminu przedawnienia w dacie wydawania decyzji przez organ odwoławczy /w powyższej sprawie również wniesiona została skarga kasacyjna będąca przedmiotem rozpoznania w sprawie sygn. GSK 701/04 tut. Sądu/ a na podstawie ustaleń dokonanych przez organy celne dodatkowo wskazał, iż zmiana klasyfikacji towarowej dokonana w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy – która to klasyfikacja była także przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji - nie miała wpływu na wysokość cła. Za prawidłowe uznał Sąd ustalenia organów celnych co do przyjęcia, iż w rzeczywistości przedmiotem importu był samochód nabyty od firmy Nolle Kg za cenę 26.000 DEM łącznie z niemieckim podatkiem od towarów i usług, który to podatek od takiej właśnie wartości i w tej firmie został odebrany przez skarżącego a faktu tego odbioru skarżący nie kwestionuje; w konsekwencji dokonanie wymiaru cła od tak ustalonej wartości celnej jest prawidłowe.

Od wymienionego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę kasacyjną wniósł J. S. reprezentowany przez ustanowionego pełnomocnika –adwokata.

Skargą kasacyjną zaskarżono przedmiotowy wyrok w całości a jako podstawę kasacji wskazano rażące naruszenie prawa materialnego a mianowicie przepisu art. 83 ust.1 Prawa celnego przez niewłaściwe przyjęcie, że decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Toruniu nie była decyzją w sprawie wymiaru należności celnych i mogła być wydana po upływie dwuletniego terminu określonego w tym przepisie.

W skardze tej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23 stycznia 2001r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; wniósł także o zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie zarzucił, że pogląd Sądu I instancji wyrażony w zaskarżonym wyroku, iż nie doszło do przedawnienia wymiaru należności celnych jest chybiony. Decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w Toruniu z dnia " 28.04. 1999r. była bowiem nieprawomocna do dnia "25. 01. 2001r. /tj. do dnia wydania decyzji przez organ II instancji/ i nie podlegała wykonaniu. W trakcie obowiązywania ustawy – Prawo celne obowiązek zapłaty należności celnych powstawał w terminie 7 dni od dnia, kiedy decyzja stała się ostateczna a dwuletni termin przedawnienia określonych w art. 83 ust.1 Prawa celnego powinien być bezwzględnie stosowany również w toku instancji przez organ II instancji. Skarżący wskazał także na pewnego rodzaju podobieństwo pomiędzy przedawnieniem wymiaru należności celnych według ustawy – Prawo celne a przedawnieniem przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, zaś właśnie na gruncie tych ostatnich przepisów Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 czerwca 2003r. III RN 116/02 /Mon. Pod. 2003/11/40/ stwierdził, że 5-letni termin przedawnienia dotyczy także decyzji wydawanych w II instancji; skarżący w skardze przytoczył fragment uzasadnienia tegoż wyroku.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł o jej oddalenie jako pozbawionej podstaw prawnych i podkreślił, że dwuletni termin przedawnienia określony w art. 83 ust.1 ustawy – Prawo celne dotyczy niewątpliwie decyzji organu I instancji orzekającej o wymiarze należności celnych a w niniejszej sprawie decyzja ta zapadła przed upływem tego okresu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ Sąd rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, jednakże w niniejszej sprawie przesłanki nieważności wymienione w § 2 cyt. wyżej przepisu nie zachodzą.

Jak wskazano wyżej, w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe przyjęcie, że decyzja ówczesnego organu II instancji – Prezesa Głównego Urzędu Ceł utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Toruniu nie była decyzją w przedmiocie wymiaru należności celnej i mogła być wydana po upływie terminu dwóch lat przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. Prawo celne /Dz.U. nr 71 poz. 312 z 1994r. z późn. zm./.

Ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie są niesporne - skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów odnośnie naruszenia przepisów postępowania – i wynika z nich, że skarżący J. S. dokonał zgłoszenia sprowadzonego z Niemiec towaru /samochodu/ do odprawy celnej w dniu 6 czerwca 1997r. czyli w okresie obowiązywania cyt. wyżej ustawy - Prawo celne. W ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy, zgłoszenie takie było spełnieniem obowiązku określonego w art. 40 ust. 1 tejże ustawy. Przywóz towaru z zagranicy /obrót towarowy z zagranicą/ podlegał kontroli celnej po zakończeniu której organ celny wydawał decyzję o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym lub wywozu za granicę zgłoszonego towaru oraz o wymiarze należności celnych przy czym dokonywanie tego wymiaru należało do zadań dyrektora urzędu celnego /art. 67 ust. 1 w związku z art. 22 ust.1, art. 111 pkt.1 cyt. ustawy/. Wydanie takiej decyzji stanowiło dokonanie odprawy celnej rozumianej według art. 2 pkt. 12 cyt. ustawy jako decyzję zawierającą rozstrzygnięcie zarówno o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym /lub wywozu za granicę/ jak i o wymiarze należności celnych obejmujących cło i inne opłaty przewidziane w ustawie. Decydujące znaczenie dla wymiaru cła miał stan towaru i jego wartość celna oraz obowiązujące stawki w dniu dokonania zgłoszenia celnego /art. 23 ust.1 cyt. ustawy/ z tym, że w art. 83 ust. 1 ustawy zawarty został zakaz wydania takiej decyzji tj. decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie dwóch lat od dnia w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Ponieważ w powoływanej ustawie obowiązek uiszczenia cła powiązany został z przywozem towaru z zagranicy /art. 4 ust.1/, to w konsekwencji obowiązek zapłaty cła powstawał w dniu wprowadzenia towaru na polski obszar celny.

Dopuszczalność wydania decyzji "w sprawie wymiaru należności celnych"- obejmującej również jej doręczenie - jak przyjmuje się w orzecznictwie aprobując uchwałę b. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2002r. sygn. FPS 10/00 ?ONSA nr 2 poz. 56 z 2002r./ – ograniczone zostało wyraźnie określonym przedziałem czasowym a więc po upływie wskazanego okresu uprawniony organ celny tracił już uprawnienie do wymierzenia czyli obliczenia należnego cła /i ewentualnie innych należności/ na skutek upływu przedawnienia. Stanowisko Sądu I instancji przyjmujące, iż to organ celny I instancji dokonuje wymiaru cła a zatem zachowanie prawa do wydania decyzji w tym przedmiocie przed upływem okresu przedawnienia następuje przez wydanie / i doręczenie/ decyzji przez tenże organ jest – jak wskazano wyżej –kwestionowane w skardze kasacyjnej zarzucającej, iż organem wymiarowym był także ówczesny organ II instancji tj. Prezes Głównego Urzędu Cel, którego decyzja zapadła już po upływie okresu przedawnienia.

Zarzut powyższy i przytoczona na jego poparcie argumenty na poparcie tego zarzutu nie są jednak uzasadnione.

Istotnie – jak wskazano w skardze kasacyjnej- decyzja o wymiarze należności celnych powinna być wykonana przez ich uiszczenie przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą "w terminie 7 siedmiu dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna" o czym stanowił art. 77 ust.1 pkt.1 ustawy - Prawo celne, jednakże zauważyć należy, iż ta ostania regulacja dotyczyła innego zagadnienia. Czym innym jest bowiem "wydanie" decyzji o wymiarze należności celnych o którym mowa w art. 83 ust.1 a czym innym "wykonanie" wydanej już decyzji w tym przedmiocie o czym stanowił art. 77 ust.1 cyt. Prawa celnego. Każdy z tych przepisów dotyczył innego etapu postępowania bo dla wykonania decyzji w określonym w ustawie terminie koniecznym było uprzednie wydanie tejże decyzji. Daty początkowe biegu przewidzianych w tych przepisach terminów określone były odmiennie a mianowicie dla wydania decyzji był to dzień powstania obowiązku uiszczenia należności celnych o którym wspomniano wyżej a dla wykonania tej decyzji był to dzień, w którym stała się ona ostateczna.

Jeśli chodzi o powołany w skardze kasacyjnej fragment uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2003r. III RN 116/2002 /OSNP 11 poz. 184 z 2004r./ to stwierdzić należy, że nie ma on odniesienia do okoliczności występujących w niniejszej sprawie. Rozważania Sądu Najwyższego dotyczyły przepisu art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 z późn. zm./ w którym nie występuje pojęcie pojecie wydania decyzji lecz wskazano w nim termin przedawnienia zobowiązania podatkowego a w dalszych paragrafach tego artykułu wymienione zostały przypadki przerwania, zawieszenia i wyłączenia biegu tego terminu. W oparciu o tę regulację prawną Sąd Najwyższy odniósł się do decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych co do którego podatnik miał obowiązek dokonać samoobliczenia i zapłacenia w terminie określonym w ustawie a samoobliczenie to zostało zakwestionowane przez organy i skutkiem tego określiły one wysokość tegoż podatku w innej kwocie.

Przepisy ustawy – Prawo celne nakładały na podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą różne obowiązki ale nie było wśród nich obowiązku samoobliczenia należności celnych, bo ta czynność w formie decyzji zastrzeżona została wyraźnie dla organu celnego.

Postępowanie celne jest oczywiście postępowanie dwuinstancyjnym, niemniej jednak to organ celny I instancji /ówcześnie dyrektor urzędu celnego/ po zgłoszeniu przez określony podmiot towaru do odprawy celnej oraz po zakończeniu kontroli celnej tego towaru uprawniony był /i zobowiązany/ do wydania decyzji w przedmiocie dopuszczenia tegoż towaru do obrotu na polskim obszarze celnym i wymiaru należności celnych. Jeśli od takiej decyzji wniesione zostało odwołanie, to organ celny II instancji w ramach przyznanych mu przez ustawodawcę uprawnień orzekał w tym przedmiocie jaki objęty był rozstrzygnięciem organu I instancji, niemniej jednak orzeczenie to odnosiło się właśnie do wielkości / wymiaru/ wskazanego w decyzji organu I instancji bo to w tej decyzji ta wielkość została wyliczona.

Ustawodawca ustanawiając przedawnienie orzekania przez organy celne w przedmiocie wymiaru należności celnych uczynił to w interesie podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą stwarzając ustawową gwarancję, że po upływie okresu przewidzianego w art. 83 ust.1 ustawy – Prawo celne nie będzie możliwe dokonanie wymiaru tychże należności. Jeśli przed upływem tego okresu wymiar tych należności został już dokonany przez organ celny I instancji, to - na skutek wniesionego odwołania- organ II instancji orzekający już po upływie tego okresu i utrzymujący w mocy to rozstrzygnięcie nie działa niezgodnie z powyższym przepisem, gdyż jedynie stwierdza prawidłowość ustalonej już wysokości należności co nastąpiło w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia prawa materialnego nie jest uzasadniony i w związku z tym skargę tę oddalił na podstawie art. 181, art. 183 § 1 i art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. U. nr 153 poz. 1270/.