Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 841/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 2 i pkt 4, art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza (dalej jako: organ I instancji) odmówił M. K. (dalej: skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną pasierbicą E. C.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że skarżący jest ojczymem E. C., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu d.s. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r., zaliczającym ją do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności (od dzieciństwa) do dnia 31.12.2021 r. Ponadto, orzeczeniem wydanym przez Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niepełnosprawna została uznana za całkowicie niezdolną do pracy do dnia 30.11.2023 r. E. C. (25 lat, panna) wymaga pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu, tj. czynnościach pielęgnacyjnych i gospodarczych. Nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Skarżący pomaga pasierbicy w porannej toalecie oraz kąpieli (asekuracja) przygotowuje odzież, posiłki oraz leki, zaprowadza do toalety, pomaga w ćwiczeniach usprawniających pracę kończyn, towarzyszy podczas codziennych spacerów. Dba o porządek w mieszkaniu, robi zakupy, w razie potrzeby towarzyszy podczas wizyt lekarskich. Matka niepełnosprawnej – R. K., z uwagi na zobowiązania zawodowe, nie może zapewnić córce stałej opieki; pomaga córce podczas wieczornej toalety. Ojciec niepełnosprawnej – R. C. - również jest zatrudniony, nie utrzymuje kontaktu z córką od kilku lat. Skarżący nie podejmuje i nie poszukuje zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia pasierbicy. Mając powyższe na uwadze organ I instancji skonstatował, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako: u.ś.r.), skarżący jako ojczym osoby wymagającej opieki należy do kręgu osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych względem swojej pasierbicy (art. 144 § 1, 2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jednakże ustawodawca wprowadził określony katalog osób, które w pierwszej kolejności mogą ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku E. C. są to jej rodzice (art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.), którzy nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podniósł, że wykonywanie przez rodziców niepełnosprawnej pracy zawodowej bądź nieutrzymywanie kontaktu z córką nie uzasadnia uwzględnienie wniosku skarżącego.

W odwołaniu profesjonalny pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi

I instancji błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. Podniósł, że przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz ojczyma.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że nie kwestionuje sprawowania opieki przez skarżącego nad pasierbicą. Jednak warunkiem przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przede wszystkim okoliczność, że ciąży na nich obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego (dalej: k.r.o.). Nie można w tej sytuacji pominąć treści przepisu art. 132 k.r.o. stanowiącego, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Kolegium uznało, że skarżący, jako ojczym, nie jest obciążony - zgodnie z art. 128 k.r.o. - obowiązkiem alimentacyjnym. W świetle bowiem tego przepisu, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. O kolejności ponoszenia tego obowiązku stanowi art. 129 § 1 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wskazano, że ustawa Kodeks rodzinny i opiekuńczy normuje także świadczenia alimentacyjne ojczymów, macoch, pasierbów, stanowiąc w art. 144, że dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje dziecku w stosunku do żony swego ojca, niebędącej jego matką (§ 1). Mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka,

a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Takie samo uprawnienie przysługuje żonie ojca dziecka, niebędącej matką dziecka (§ 2). Do obowiązku świadczeń przewidzianego w poprzedzających paragrafach stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (§ 3). Kolegium wskazało, że uprawnienie do żądania świadczeń alimentacyjnych unormowane w art. 144 § 1 zd. 1 k.r.o., czy art. 144 § 2 zd. 1 k.r.o. nie jest tożsame z obowiązkiem alimentacyjnym określonym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Skoro bowiem ustawodawca odróżnił w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojęcie "obowiązek alimentacyjny", użyte m.in. w art. 128 i nast. oraz pojęcie "świadczenie alimentacyjne", użyte w art. 144 , to oznacza to, że pojęcia te nie są tożsame. W tej sytuacji - jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2017 r., sygn. akt 786/18, nie można normatywnego wyjątku unormowanego w art. 144 § 1 i § 3 k.r.o., określającego roszczenie o świadczenie alimentacyjne, traktować jako obowiązku alimentacyjnego w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego, do którego ustawodawca odesłał w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny i nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podniosło też, że w sprawie nie został spełniony dodatkowy warunek z art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż niepełnosprawna ma oboje rodziców, którzy pracują zawodowo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący, reprezentowany przez adwokata, zarzucił rażące naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4

w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się ojczyma, będącego jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej,

z uwagi na to, iż ojczym nie mieści się w kategorii podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie wobec niepełnosprawnej, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji instancyjnych, przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie

z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze

wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymało stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej jako: p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania

w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie obie strony wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami

i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce

w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Tym samym sąd administracyjny nie przyznaje uprawnień ani nie nakłada obowiązków, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 p.p.s.a., uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Dodatkowo Sąd może umorzyć postępowanie administracyjne, zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. i może wskazać sposób rozstrzygnięcia sprawy, w przypadku o którym mowa w art. 145a § 1 p.p.s.a.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, w świetle przytoczonych kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W analizowanym przypadku bezspornym jest, że E. C. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga opieki, którą zapewnia skarżący, będący jej ojczymem. Z uwagi na zakres sprawowanej opieki skarżący nie jest w stanie podjąć regularnego zatrudnienia. Okoliczności te nie wyczerpywały jednak ustawowych przesłanek, od których spełnienia ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny

i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych

w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zacytowane przepisy określają przesłanki pozytywne, których wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 1a wyznacza zaś kolejność uprawnionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym ustawodawca nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. Członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Wbrew argumentom skargi, skarżący nie może zostać uznany za opiekuna faktycznego niepełnosprawnej, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., bowiem zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 14 u.ś.r. opiekun faktyczny dziecka oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący nie przysposobił E. C., nie jest jej rodzicem. E. C. jest osobą pełnoletnią i ma oboje rodziców. Skarżący jako ojczym może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ale na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z treści tego ostatniego przepisu oraz art. 17 ust. 1a wynika jednoznacznie, że ustawodawca powiązał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym. Obowiązek alimentacyjny wynika ze szczególnej więzi prawnej łączącej krewnych, czy małżonków (art. 128, art. 129 i art. 130 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego). Może on jednak dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taka sytuacja przewidziana została w art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych. W myśl art. 144 § 1 k.r.o. dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, niebędącego jego ojcem, jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Stosownie do art. 144 § 2 k.r.o. mąż matki dziecka, niebędący jego ojcem, może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego. Skład orzekający podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym wskazane uregulowania poszerzają przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji. Jak wskazał Sąd Najwyższy

w uchwale z 4 kwietnia 1968 r., III CZP 27/68, (ONSC 1969, Nr 1, s.6) obowiązek alimentacyjny ojczyma (macochy) winien być traktowany na równi z obowiązkiem rodziców dziecka, nie może jednak wyprzedzać obowiązku alimentacyjnego rodziców dziecka. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1982/11 (CBOSA). W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny przywołał stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku

z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. P 23/05 (publ. OTK-A 10/2006/151) stwierdził, że wybranie z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców (naturalnych, przysposabiających, zastępczych) i przyznanie im wyłącznie prawa do zasiłku stałego, narusza konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwagi Trybunału zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku można także odnieść do zobowiązanych do alimentacji ojczyma lub macochy dziecka dorosłego, które nie może być przysposobione z uwagi na pełnoletniość.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela przytoczonego przez organ II instancji stanowiska NSA wyrażonego w wyroku z 15 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 786/17. Kolegium przyjęło, że "Skoro bowiem ustawodawca odróżnił

w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojęcie "obowiązek alimentacyjny", użyte m.in. w art. 128 i nast. oraz pojęcie "świadczenie alimentacyjne", użyte m.in. w art. 144, to oznacza, że pojęcia te nie są tożsame".

W wyroku z 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1399/20 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazując na wadliwość takiego stwierdzenia, zasadnie zauważył, że ustawodawca w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym wielokrotnie używa pojęcia "świadczenie alimentacyjne" – w art. 133 § 1, 2 i 3, art. 134, art. 135 § 1 i 3, oraz art. 137 k.r.o., a przecież przepisy te odnoszą się do obowiązku alimentacyjnego.

W wyroku z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2947/19 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przyczynienie się do wychowania i utrzymania dziecka lub zgodność z zasadami współżycia społecznego, jako przesłanki obowiązku alimentacyjnego z art. 144 § 1 i 2 k.r.o. nie oznaczają, że obowiązek ten nie wynika z ustawy. Niemożliwe do akceptacji jest zapatrywanie, że obowiązek ten, także w zakresie wskazania podmiotu zobowiązanego do alimentacji, kreowany jest wyłącznie z mocy orzeczenia sądu, albo że obowiązek ten ma charakter ułomny bądź subsydiarny. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 144 § 1 k.r.o., ma charakter obowiązku ustawowego i nie jest to obowiązek o charakterze posiłkowym. Świadczy o tym brzmienie art. 144 § 3 k.r.o., zgodnie z którym do obowiązku alimentacyjnego w relacjach między pasierbem a ojczymem (macochą) stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi (zob. uchwała SN z dnia 4 kwietnia 1968 r. sygn. akt III CZP 27/68, ONSC 1969, Nr 1, s. 6; wyrok SN z dnia 29 kwietnia 1971 r. sygn. akt II CR 78/71; J. Gudowski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Orzecznictwo, Wolters Kluwer 1998 r., s. 487; G. Jędrejek, Kodeks rodzinny

i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, uwagi do art. 144; wyrok NSA z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1982/11).

W związku z powyższym, nieprawidłowe jest stanowisko Kolegium, że skarżący nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym wobec E. C., która jest jego pasierbicą. Istotnym jest jednak, że zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis ten wskazuje kolejność zobowiązanych do alimentacji oraz wymienia stany faktyczne uzasadniające powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby zobowiązanej w dalszej kolejności. Nie wszystkie stany faktyczne konstruowane na kanwie tego przepisu można odnosić wprost do zakresu stosowania art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. ustawodawca sprecyzował tylko jedną obiektywną przesłankę, która uzasadnia przyjęcie obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego w dalszej kolejności, jest to fakt legitymowania się przez osobę spokrewnioną w bliższym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wskazał przez to, że tylko względy zdrowotne mogą uzasadniać przejście prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności. Szczególnie, nie może uzasadniać przyjęcia zaistnienia obiektywnej przeszkody do sprawowania opieki okoliczność zatrudnienia przez zobowiązanego do alimentacji

w pierwszej kolejności, gdyż rezygnacja z zatrudnienia jest jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Tak samo inne pobudki ekonomiczne nie mogą usprawiedliwiać uchylania się od zapewnienia opieki przez bliższych krewnych i przejścia prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, gdyż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem socjalnym, jego celem jest dostarczenie środków utrzymania osobom, które zrezygnują z własnej aktywności, aby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego. Skoro omawiane świadczenie ma dostarczyć środków utrzymania, to ich brak nie może stanowić jednocześnie przeszkody w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne. Takiej przeszkody nie może stanowić również fakt zamieszkiwania krewnego bliższego stopnia w innej miejscowości, czy zerwanie kontaktów.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w sytuacji, gdy bliżsi krewni legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym. W wyroku z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19, publ. w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że formalnego ograniczenia w postaci żądania legitymowania się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności przez zobowiązanego do alimentacji

w pierwszej kolejności nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inny krewny. Takie samo stanowisko NSA zajął w wyrokach z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16. Za zasadnością tej linii orzeczniczej opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1115/19 i z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2161/20, (publ.

w CBOSA). Przy ocenie, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do świadczenia alimentacyjnego nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi należy zastosować kryterium obiektywne, tzn. że dla przeciętnego obserwatora jest oczywiste, że osoba zobowiązana nie jest w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1947/20, CBOSA).

Zatem warunkiem niezbędnym do stwierdzenia uprawnienia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez zobowiązanego do alimentacji w dalszej kolejności, jest ustalenie, że zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności

z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie może zajmować się swoim dzieckiem.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że rodzice E. C. żyją. Oboje wykonują pracę zawodową, a tym samym są zdolni do sprawowania opieki

i wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego względem córki.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.