Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 645/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64 par. 1 pkt 4, par. 6, art. 64e par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
article: par. 2 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Agencji [...] w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. o nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł ( [...] złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 18, art. 64c § 1, § 4, § 7 oraz art. 64 § 1 pkt 4, § 3, § 6 i art. 64b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, powstałymi w toku postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku B. W. oraz M. W. w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...], [...], [...]

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym:

Na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2018 r., wystawionych przez Agencję [...] (dalej jako: "skarżący", "wierzyciel"), Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadził postępowanie egzekucyjne wobec B. W. oraz M. W.. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych należących do zobowiązanych: zawiadomieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w [...] Banku [...] S.A., zawiadomieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w [...]Banku S.A., zawiadomieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w H. Banku S.A.

W wyniku dokonania ww. zajęć nie uzyskano żadnych kwot. Przeszkodę w realizacji zajęć stanowiły brak środków pieniężnych bądź wystąpienie zbiegów egzekucji do rachunku.

Organ egzekucyjny dokonał także zajęcia wynagrodzenia za pracę przysługującego B. W.: - zawiadomieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w [...] Szkole [...] im. [...] w B. . Pracodawca, pismem [...] września 2018 r. poinformował, że B. W. jest zatrudniona na stanowisku dyrektora w pełnym wymiarze czasu pracy, wystąpił jednakże zbieg egzekucji i wynagrodzenie jest zajęte z tytułu świadczeń alimentacyjnych i innych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...],

- zawiadomieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w Szkole Podstawowej w W. . Pismem z [...] września 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że B. W. jest zatrudniona na stanowisku nauczyciela w wymiarze [...] czasu pracy, wystąpił zbieg egzekucji i wynagrodzenie pracownika jest zajęte z tytułu świadczeń alimentacyjnych i innych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...],

- zawiadomieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w [...] Towarzystwo Ubezpieczeniowe S.A., pismem z [...] września 2018 r. pracodawca poinformował, że B. W. nie jest zatrudniona na umowę o pracę w Spółce.

Dodatkowo, w dniach [...] stycznia 2018 r. oraz [...] września 2018 r. organ egzekucyjny spisał protokoły o stanie majątkowym z B. W., z których wynika, że uzyskiwane przez nią dochody z tytułu pracy w [...] Szkole [...] w B. oraz Szkole Podstawowej w W. zostały zajęte przez Komornika Sądowego. Komornik Sądowy dokonał także zajęcia, będącej w posiadaniu zobowiązanej, nieruchomości – domu jednorodzinnego wraz z wyposażeniem (współwłasność z byłym małżonkiem M. W.). Ustalono, że B. W. nie posiada innego majątku. Zobowiązana oświadczyła, że do 2014 r. prowadziła z małżonkiem działalność gospodarczą. W dniu spisania protokołów M. W. przebywał w zakładzie karnym, a zobowiązana nie utrzymywała z nim kontaktów.

W dniu [...] grudnia 2019 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie nr [...] w sprawie umorzenia ww. postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku B. W. i M. W. na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Państwa W. .

Wierzyciel pismami z dnia [...] stycznia 2020 r. i [...] lutego 2020 r. wystąpił do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

W dniu [...] lutego 2020 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł, na którą składały się opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł, opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w wysokości [...] zł oraz wydatki egzekucyjne w wysokości [...] zł. Wierzyciel pismem z dnia [...] marca 2020 r. wniósł na ww. postanowienie zażalenie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] (dalej jako: "organ I instancji", postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł, na które składają się opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł, opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w wysokości [...] zł oraz wydatki egzekucyjne w wysokości [...] zł.

Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. Agencja [...] wniosła zażalenie na ww. postanowienie organu I instancji. W złożonym zażaleniu wskazała, że obciążenie państwowej osoby prawnej i zarazem jednostki budżetowej obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego na rzecz innego organu administracji publicznej jest nieracjonalne. Wierzyciel podkreślił, że jego przychody opierają się w głównej mierze na dotacjach celowych oraz przedmiotowych, pochodzących z budżetu państwa, co uzasadnia umorzenie kosztów egzekucyjnych, gdyż w istocie ich zapłata finansowana byłaby przez Skarb Państwa. Wierzyciel wskazał również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1244). Wierzyciel stwierdził, że został obciążony niewspółmiernie wysokimi kosztami postępowania egzekucyjnego, biorąc pod uwagę wysokość wyegzekwowanej przez organ egzekucyjny kwoty ([...],- zł). Wierzyciel wniósł o obciążenie go kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości współmiernej do przeprowadzonych czynności egzekucyjnych, t.j. w wysokości faktycznie poniesionych przez organ egzekucyjny kosztów postępowania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej jako: "organ II instancji") zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. (wskazanym na wstępie) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi, na które składają się - opłata manipulacyjna w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadającymi w dniu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 64 § 6 i § 10 u.p.e.a.) – [...] zł,

- opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych stanowiąca 5% kwoty egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), obliczona zgodnie z zasadą wyrażoną w treści art. 64 § 3 u.p.e.a. – [...] zł,

- wydatki egzekucyjne, o których mowa w art. 64b § 1 u.p.e.a. – [...] zł.

Organ przedstawił sposób obliczenia ww. kwot.

Organ wyjaśnił, że wierzyciel przekazując tytuły wykonawcze do realizacji organowi egzekucyjnemu powinien liczyć się z obowiązkiem ponoszenia ewentualnych kosztów egzekucyjnych. Organ powołał przepisy art. 64 § 6 i § 10 u.p.e.a. i stwierdził, że zasadą jest pobieranie opłaty manipulacyjnej niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Organ stwierdził, że naliczona kwota kosztów egzekucyjnych w postaci opłaty manipulacyjnej wynika bezpośrednio z przepisu, który wprost określa wysokość opłaty za da doręczenie odpisu tytułu wykonawczego i koszty te nie są uzależnione od uznania organu egzekucyjnego lecz ustalone wprost przez ustawodawcę. Organ wskazał, że odpisy tytułów wykonawczych doręczono B. W. wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] września 2018 r. w [...] Banku [...] S.A., w związku z czym pobrano opłaty manipulacyjne na podstawie ww. przepisu.

Organ wskazał, że wierzyciel został obciążony kosztami egzekucyjnymi naliczonymi za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w wysokości [...] zł. Organ powołał przepisy art. 64 § 1 pkt 4, § 3, § 9 pkt 2, § 7. Organ stwierdził, że opłata egzekucyjna przysługuje za samą czynność zajęcia (za dokonanie zajęcia) wierzytelności i należna jest już z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności (bankowi) zawiadomienia o zajęciu. Podstawę obliczenia stanowi suma podlegającej egzekucji należności głównej oraz odsetek za zwłokę z tytułu niezapłacenia tej należności obliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia o zajęciu (5% tej kwoty). Organ podkreślił, że przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie uzależnia możliwości pobrania opłaty za czynności egzekucyjne od tego, czy należność w chwili dokonania czynności egzekucyjnej została wyegzekwowana. Organ stwierdził, że kierując się wskazaniami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, można przyjąć, że racjonalnym i zgodnym z intencją ustawodawcy będzie uznanie, iż w przypadku opłat za pozostałe czynności egzekucyjne, organ winien ustalać ich maksymalne wysokości proporcjonalnie do maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości. W przypadku zajęcia rachunku bankowego opłata ta nie powinna być wyższa niż 21.375 zł, a w przypadku zajęcia ruchomości wyższa niż 25.650,- zł.

Organ wskazał, że wierzyciel został obciążony na podstawie art. 64b § 1 u.p.e.a. wydatkami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł, w przedmiotowej sprawie są to opłaty przesyłki pocztowej.

Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] września 2020 r. wniósł do tut. Sądu skargę, w której zarzucono naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 3 i art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niezasadne ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków pieniężnych, co oznacza, że organ egzekucyjny nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącemu w bankach nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 3 i art. 64c § 4 u.p.e.a.,

- art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, polegające na bezpodstawnym uznaniu przez organ egzekucyjny, że opłata manipulacyjna w przedmiotowej sprawie powinna wynosić [...] zł w sytuacji, kiedy opłata w tej wysokości nie jest adekwatna do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności,

- art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji przez zastosowanie przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w którym przepis ten utracił moc obwiązującą w skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt SK 31/14),

- art. 64e § 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji w której występują przesłanki do umorzenia naliczonych kosztów egzekucyjnych.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265) z uwagi, że sprawa dotyczy zasadności, bądź nie zapłaty przez skarżącego konkretnej należności pieniężnej w kwocie [...]zł.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty okazała się zasadne.

Przedmiotowa sprawa na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa.

W rozpoznawanej sprawie zajęcie wierzytelności na rachunkach bankowych należących do zobowiązanych okazało się bezskuteczne, z braku środków pieniężnych bądź wystąpienia zbiegów egzekucji do rachunku. Organ I instancji dokonał także zajęcia wynagrodzenia za pracę, jak i spisał protokoły o stanie majątkowym. Następnie organ I instancji postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku zobowiązanych. Organ określił koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł, na które składają się opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł, opłaty za dokonane czynności egzekucyjne w wysokości [...] zł oraz wydatki egzekucyjne w wysokości [...] zł.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak było jednak podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą określoną w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., natomiast w odniesieniu do opłaty, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., organ nie uzasadnił w wystarczający sposób jej wysokości.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Zgodnie natomiast z art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W niniejszym przypadku, przy dokonaniu oceny zaskarżonego postanowienia należy mieć na względzie, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Podkreślić trzeba, że na tle wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i braku dostosowania przez ustawodawcę zakwestionowanych przez Trybunał przepisów do wymogów określonych w tym orzeczeniu, jakim powinny odpowiadać regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, powstały różne poglądy co do wykładni tych przepisów.

Zauważyć należy, że orzeczenie o niekonstytucyjności ma charakter konstytutywny i jako zdarzenie prawne powoduje następstwa w postaci zmiany stanu prawnego. W sytuacji wyroku o złożonych skutkach, gdy orzeczenie dotyczy niekonstytucyjności w "pewnym zakresie", doprowadza do uchylenia pewnego fragmentu normy, uznanego za niekonstytucyjny, w pozostałym zakresie utrzymując stan prawny. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z wyrokiem zakresowym o charakterze negatywnym, albowiem kwestie konstytucyjności zostały rozstrzygnięte w odniesieniu do treści normatywnej pominiętej w ustawie. Wyrok Trybunału dotyczy bowiem tzw. pominięcia prawodawczego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowane jest stanowisko, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego oznacza, iż wyrok Trybunału powinien być uwzględniony przy ocenie prawnych podstaw aktu administracyjnego (wydanej decyzji/postanowienia). W tej kwestii wypowiadał się już wielokrotnie NSA, np. w wyrokach z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17 oraz z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z dnia 14 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3701/18, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępnie na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.) Podzielając prezentowaną w tych wyrokach argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, nie powoduje - w przeciwieństwie do wyroku uznającego kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją - utraty mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w zakresie określonym w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu (także przez organy administracji publicznej i sądy), jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19).

Wskazać należy, że w wyroku SK 31/14 nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej czy manipulacyjnej, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. W uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 31/14 stwierdzono, że "Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w swojej istocie postanowienia obu organów, ograniczyły się wyłącznie do określenia maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej i kosztów egzekucyjnych za zajęcie rachunku bankowego. Wypełniona zatem została tylko część wywodu zawartego w wyroku Trybunału, w której odniesiono się do konieczności określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnej i manipulacyjnej, ich górnej granicy, z uwagi na fakt, iż brak określenia takiego pułapu może prowadzić w pewnych warunkach do sytuacji całkowitego zerwania związku pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat.

Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego i w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w całkowitym oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione, wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu.

W ocenie Sądu przyjęcie przez organy wyłącznie mechanizmu ustalania górnej granicy opłat, którymi można obciążyć stronę z odwołaniem się do treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., było nie wystarczające dla miarkowania spornych kosztów w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji nie było rozważań, czy koszty egzekucyjne ustalone na łączną kwotę [...]zł za podjęcie czynności, były adekwatne do pracochłonności i czasochłonności podjętych działań. Brak takich rozważań powodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel. Organy nie wyjaśniły również dlaczego uznały, że zróżnicowanie stawek procentowych i zróżnicowanie górnego limitu poszczególnych opłat według przestawionego mechanizmu było wypełnieniem wymogu miarkowania. Wskazać w tym miejscu należy na przeważające w orzecznictwie stanowisko, prezentowane w zakresie skutków powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, że organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. np. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18).

Przede wszystkim organy nie podjęły się wskazania wpływu dwóch z ostatnich przywołanych przesłanek zawartych w wyroku TK na wysokość ustalonych w przedmiotowej sprawie łącznych kosztów postępowania egzekucyjnego. W żadnym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji nie wymieniono, a tym bardziej nie uszczegółowiono stopnia pracochłonności, stopnia skomplikowania lub czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych, których skutkiem byłoby zastosowanie maksymalnych pułapów (limitów) kwot za czynności egzekucyjne oraz opłat manipulacyjnych. Brak rozważań w tym zakresie spowodował, że organy nie oceniły w sposób kompleksowy adekwatności kosztów egzekucyjnych, którymi został obciążony wierzyciel. Organy nie wskazały powodów dla zróżnicowania stawek procentowych i zróżnicowania górnego limitu poszczególnych opłat według przyjętego mechanizmu ich obliczania, a które miało stanowić wypełnienie wymogu miarkowania.

W niniejszej sprawie organ obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego przyjął, że opłata z tytułów wykonawczych nie przekracza ustalonych przez organ maksymalnych kwot i zsumował opłaty za zajęcie rachunków bankowych oraz opłatę manipulacyjną.

Odnosząc się do poszczególnych "składowych" kosztów postępowania egzekucyjnego wskazać należy, że w orzecznictwie pojawiła się rozbieżność czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. obciążać wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków (gdy nie zajęto środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym).

Według pierwszego poglądu opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona tylko wtedy, gdy zajęto środki pieniężne znajdujące się na tym rachunku (por wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 07 stycznia 2021 r. , I SA/Ol 620/20, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, WSA w Szczecinie z dnia 5 marca 2020 r., I SA/Sz 942/19, WSA w Szczecinie z dnia 20 lutego 2020 r., I SA/Sz 806/19, WSA w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r., I SA/Gl 1399/19, WSA w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Bd 585/19, WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., III SA/Po 575/19, WSA w Białymstoku z dnia 5 czerwca 2019 r., I SA/Bk 169/19, NSA z dnia 30 maja 2019 r., II FSK 613/19, NSA z 10.04.2018 r., II FSK 914/16, NSA z 20.03.2018 r., II FSK 778/16, NSA z 6.04.2017 r., II FSK 693/15).

Zgodnie z drugim stanowiskiem opłata za zajęcie rachunku bankowego może być naliczona także wtedy, gdy nie zajęto żadnych środków pieniężnych z tego rachunku (por wyroki: WSA w Szczecinie z 26 września 2018 r., I SA/Sz 529/18, WSA w Olsztynie z 25 września 2018 r., I SA/Ol 475/18, WSA w Gliwicach z 21 maja 2018 r., I SA/Gl 221/18, WSA w Gdańsku z 8 maja 2018 r., I SA/Gd 276/18, WSA w Opolu z 21 marca 2018 r., I SA/Op 33/18).

Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie, wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Stanowisko takie od 2019 r. zyskało zdecydowaną dominację, a wręcz stało się poglądem wyrażanym już jednolicie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z: 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 723/20, z 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18).

W realiach rozpatrywanej sprawy w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunków bankowych w [...] Banku [...] S.A., w [...]Banku S.A. i w H. Banku S.A. W wyniku dokonania ww. zajęć nie uzyskano jednakże żadnych kwot. Przeszkodę w realizacji zajęć stanowiły brak środków pieniężnych bądź wystąpienie zbiegów egzekucji do rachunku.

Jak wskazał organ II instancji skarżący został obciążony kosztami egzekucyjnymi naliczonymi za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w wysokości [...] zł.

W świetle powyższego skoro zajęcie rachunków bankowych było nieskuteczne w tym znaczeniu, że z dokonanej czynności nie uzyskano żadnej kwoty, tym samym uznać należy, że nie było podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą z tytułu opłaty za czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Tym samym obciążenie wierzyciela opłatą za tę czynność stanowi naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Natomiast w zakresie opłaty manipulacyjnej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, uważa, że jest ona należna, bez względu na fakt czy egzekucja była skuteczna (por. np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 2918/18, wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019, sygn. akt II FSK 3802/18, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1338/06, wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17). Jednak w odniesieniu do tej opłaty należy wypełnić wymóg miarkowania. Wypada w tym zakresie podkreślić, że opłata egzekucyjna pobierana jest za zajęcie wierzytelności (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), natomiast opłata manipulacyjna zależna jest nie od skutecznego zajęcia a od kwoty egzekwowanych należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że jedynym warunkiem powstania obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej jest doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1339/06, oraz wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06). Przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2007 r., sygn. akt II FSK 1148/06).

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że określając kwotę kosztów egzekucyjnych, na które składa się opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną (na marginesie pozostawiając już w niniejszej sprawie kwestię braku podstawy do obciążenia wierzyciela opłatą, o której mowa w art. 64 §1 pkt 4 u.p.e.a.). Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów, jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego. Powstała zatem uzasadniona wątpliwość, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W tym miejscu godzi się zauważyć, że nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa. Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok TK w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18, z 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15).

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ mimo braku interwencji ustawodawcy, winien zatem ocenić czy ustalone koszty egzekucyjne (ściślej opłata manipulacyjna) na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Organ winien uwzględnić, czy ustalona wysokość kosztów egzekucyjnych, jest adekwatna w znaczeniu wskazanym przez Trybunał do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych oraz czy pozostaje w związku z efektywnością egzekucji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14. Przy czym pamiętać należy, że koszty te powinny być obliczone w taki sposób, aby wierzyciel nie odebrał jej jako swoistej kary. Tym bardziej, że nie mamy w przedmiotowej sprawie do czynienia z dłużnikiem, lecz z wierzycielem. Trzeba także zauważyć, że ich wysokość nie powinna zniechęcać wierzyciela do dochodzenia swojej wierzytelności i stanowić finansowej bariery do jej dochodzenia.

W ocenie Sądu pewnych wskazówek interpretacyjnych, w jaki sposób należy wyliczyć sporne koszty można poszukiwać w nowelizacji ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), która weszła w życie 20 lutego 2021 r. i która stanowi wykonanie wyroku TK w zakresie objętym niniejszym sporem (por. wyrok NSA z 21 lipca 2020 r. I GSK 759/20).

Skarżący nie wniósł zarzutów co do określonych przez organ egzekucyjny wydatków egzekucyjnych, t.j. opłat za przesyłki pocztowe – w kwocie [...]zł. Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie naruszenia przepisów prawa.

Nie zasługuje natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 64e § 2 u.p.e.a. Wskazać bowiem w tym miejscu należy, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie ustalenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Przedmiotem zaskarżonego postępowania było obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265, dalej jako: "rozporządzenie:, na które składa się uiszczony wpis sądowy w wysokości [...] zł wynagrodzenie dla pełnomocnika w wysokości [...] zł oraz opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17,- zł. Sąd podzielił w tym zakresie argumentację NSA wynikającą z wyroku z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1329/20, w którym to NSA przychylił się do poglądu, który stanowi kontynuację wcześniejszej linii orzeczniczej, według którego w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193) i jest pobierany wpis stały, to konsekwentnie wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalone w korelacji do "stałej stawki" wpisu sądowego, nawet gdy postanowienie to dotyczy należności pieniężnej. Nie bez powodu prawodawca w § 1 rozporządzenia w sprawie wysokości wpisu wprowadził zasadę, że wpis stosunkowy pobierany jest w przypadku zaskarżenia aktu, który kreuje należność pieniężną, po czym w § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia wskazał rodzaje aktów, w przypadku których pobiera się wpis stały, dodając zwrot doprecyzowujący "bez względu na przedmiot zaskarżenia". Wskazuje to, że w przypadku każdego postanowienia wymienionego w tym przepisie, nawet gdy dotyczy ono należności pieniężnej, należy pobierać wpis stały. Konsekwencją tego powinno być również obliczenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika według reguły określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych.