Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 876/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant: Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 15 lipca 2005 r., nr [...].


UZASADNIENIE

D. R. złożyła 30 czerwca 2005 roku wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego w związku z tym, iż otrzymała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Prezydent Miasta decyzją z dnia 15 lipca 2005 roku,

nr [...], odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy w formie zasiłku stałego, wskazując jako podstawę prawną decyzji przepisy art. 7, art. 8, art. 18 ust.1 pkt 1 oraz art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe, które zgodnie z ww. przepisami wynosi 632 zł, ponieważ dochodem jej rodziny (składającej się z dwóch osób) są świadczenia rodzinne, zasiłki pielęgnacyjne i dodatek mieszkaniowy w łącznej wysokości 696 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. R. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż kryterium dochodowe przekracza jedynie o 64 zł, a niepełnosprawność córki powoduje, że jej wydatki na leczenie i środki higieniczne są znacznie większe niż przeciętne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 29 sierpnia 2005 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazano, iż w oparciu o dokumenty zebrane w aktach ustaliło, że D. R. zamieszkuje wspólnie z córką, osiągając miesięczny dochód w wysokości 696 zł. Wskazało także, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, skarżąca został zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 lipca 2006 roku, zaś jej córka M. Ż. została zaliczona do osób niepełnosprawnych.

Kolegium stwierdziło nadto, iż wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich przesłanek wynikających z treści art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, uprawniających do otrzymania zasiłku stałego, bowiem dochód na osobę w jej rodzinie jest wyższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustalonego przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się do argumentu skarżącej, iż kryterium dochodowe zostało przekroczone jedynie o 64 zł - Kolegium wyjaśniło, iż argument ten nie może zostać uwzględniony albowiem zasiłek stały ma charakter świadczenia obligatoryjnego, a jego wysokość ustala się według ściśle określonych zasad wynikających z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej.

W skardze na powyższą decyzję D. R. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż ponoszone przez nią wydatki wzrosły, ponieważ jej 6 – letnia, niepełnosprawna córka zaczęła uczęszczać do Specjalistycznego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego. Skarżąca wyjaśniła także, iż pieniądze, które otrzymuje, nie wystarczają jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyła przy tym, iż od kwietnia 2005 nie otrzymuje renty, a od sierpnia 2005 roku zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Stwierdziła nadto, iż ojciec dziecka od stycznia 2005 roku zaprzestał płacenia alimentów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269).

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2005 roku oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Słupska z dnia 15 lipca 2005 roku zostały wydane na podstawie

art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), który stanowi, iż zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Odmawiając przyznania skarżącej ww. świadczenia organy obu instancji wskazały, iż nie spełnia ona kryterium dochodowego, ponieważ wspólnie z córką uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 696 zł (czyli 348 zł na osobę).

Zgodnie z treścią art. 6 pkt 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej dochód na osobę w rodzinie jest to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie, natomiast dochód rodziny stanowi sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Z treści art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 cyt. ustawy wynika natomiast, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku stałego, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 316 zł, zwanej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" (pkt 2), oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej "kryterium dochodowym rodziny" (pkt 3),

- przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 (m. in. niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba) lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W przypadku rodziny dwuosobowej dochód rodziny nie może zatem, jak to zasadnie wskazywały organy, przekraczać kwoty 632 zł, a dochód na osobę w rodzinie kwoty 316 zł. Słusznie przy tym Kolegium zaznaczyło, iż rozpoznając wniosek dotyczący przyznania zasiłku stałego organy pomocy społecznej orzekają w ramach ustawowego związania, ponieważ kryteria dochodowe wskazane powyżej są dla nich wiążące i w sytuacji przekroczenia ich przez stronę organy są zobligowane do odmowy przyznania świadczenia. Nie ma tutaj miejsca na uznanie administracyjne.

Rozpoznając niniejszą sprawę organy pominęły jednak w swych ustaleniach oraz rozważaniach treść art. 8 ustęp 3 cyt. ustawy, zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Rozpoznając wniosek z dnia 30 czerwca 2005 roku organy winny zatem ustalić dochód skarżącej i jej rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub - w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Tymczasem w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji brak jest wskazania miesiąca, z którego pochodzi przyjęty przez organy dochód, a niewątpliwie ustalenie to – w świetle treści zacytowanych powyżej przepisów, w tym art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, ma kluczowe znaczenie dla należytego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Zgodnie z treścią art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.) decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienie prawne, czyli wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 1995 roku (sygn. SA/Lu 2479/94, Baza Orzeczeń LEX nr 27106) jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków "sine qua non" skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma zatem nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie stron postępowania do organów administracyjnych.

W ocenie Sądu uzasadnienie prawne decyzji nie może polegać tylko na powołaniu, przez organ wydający ową decyzję, artykułu czy paragrafu przepisu prawa, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Natomiast uzasadnienie faktyczne decyzji – zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - powinno zawierać przede wszystkim wskazanie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów, które organ uznał za udowodnione.

W niniejszej sprawie organy obu instancji niewątpliwie powyższych obowiązków nie spełniły, nie wskazały bowiem w uzasadnieniach swoich decyzji wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy,

a w szczególności nie podały za jaki miesiąc ustaliły dochód skarżącej i jej rodziny.

Brak tego ustalenia powoduje, iż organy nie mogły prawidłowo ocenić czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej zasiłku stałego. Powoduje także, iż skarżąca - nie poinformowana przez organy o wszystkich okolicznościach istotnych dla sprawy, nie miała możliwości należytej obrony swoich interesów oraz prowadzenia polemiki z organami - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Skarżąca nie została bowiem poinformowana jaki dochód tj. za jaki miesiąc ustalony, ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, iż organy rozstrzygające niniejszą sprawę, nie ustalając należycie istotnej dla sprawy okoliczności i sporządzając ogólnikowe uzasadnienia decyzji, naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym art. 107 § 1 i 3 oraz art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i z tych też przyczyn - na podstawie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku

- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Słupska.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja może podlegać wykonaniu. Ponieważ zaskarżona i uchylona decyzja dotyczyła odmowy przyznania zasiłku stałego i nie podlegała wykonaniu, orzekanie o możliwości jej wykonania było bezprzedmiotowe.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej z 30 czerwca 2005 roku właściwy organ pomocy społecznej wyda decyzję mając na uwadze wskazania zawarte w przedmiotowym uzasadnieniu. W szczególności organ ustali dochód skarżącej i jej rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub

- w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, a następnie ustalenia te przedstawi w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniając także jakie przychody wziął pod uwagę obliczając ww. dochód.