Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 478/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 1 i 2, art. 88 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1614
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2020 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 27 maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania A. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z 25 marca 2017 r. w sprawie wymierzenia A. B. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 17.037,40 zł za zniszczenie dwóch żywotników zachodnich rosnących na terenie działki nr [..], obręb [..], położonej przy ul. B. w G. oraz odroczenia terminu płatności jej 70 % na okres 5 lat.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

Decyzją z 7 września 2018 r. Prezydent Miasta wymierzył E. B. i A. B. administracyjną karę pieniężną w wysokości 34.074,80 zł za zniszczenie dwóch żywotników zachodnich rosnących na terenie działki nr [..], obręb [..], położonej przy ul. B. w G.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że do Wydziału Środowiska Urzędu Miasta 15 października 2015 r. wpłynęło zgłoszenie telefoniczne dotyczące zniszczenia trzech tui poprzez ścięcie ich pni. W zgłoszeniu tym wskazano, że sytuacja miała mieć miejsce 13 października 2015 r. na działce położonej przy ul. B., sprawcami są A. B. wraz z osobą pomagającą, a o całym zajściu została poinformowana Policja.

Pracownicy Wydziału Środowiska, po ustaleniu, na podstawie gminnej ewidencji gruntów, że działka nr [..] obręb [..] położona przy ul. B. należy do A. D. i A. D., 3 listopada 2015 r. przeprowadzili działania kontrolne na jej terenie w celu ustalenia stanu faktycznego.

W wyniku kontroli stwierdzono ścięcie pni 4 żywotników. Drzewo nr 1 ścięto na wysokości 89 cm. Obwód pnia drzewa na tej wysokości wynosił 54 cm, najmniejsza średnica 16 cm. Drzewo nr 2 ścięto na wysokości 115 cm. Obwód drzewa na tej wysokości wynosił 24 cm, najmniejsza średnica pnia wynosiła 6 cm. Drzewo nr 3 ścięto na wysokości 92 cm. Obwód pnia na tej wysokości wynosił 32 cm, najmniejsza średnica pnia 10 cm. Drzewo nr 4 ścięto na wysokości 214 cm. Obwód pnia drzewa na wysokości 130 cm wynosił 55 cm. Uczestnicząca w oględzinach A.D. oświadczyła, że inicjatorem usunięcia drzew był A. B. Nie była bezpośrednim świadkiem usuwania drzew. Sprawa została zgłoszona na Policję.

Pismem z 14 marca 2016 r. Policja przekazała organowi pierwszej instancji dokumentację postępowania prowadzonego w sprawie usuniętych drzew, z której wynikało, że wycinkę przeprowadzili A. B. i J. R. A. B. zeznał, że zgodę na przecinkę drzew miała uzyskać E. B. od A. D. w 2014 r. E. B. zeznała, że poinformowała syna o uzyskanej zgodzie. A. B. wraz z J. R. przycięli drzewa. Natomiast J. R. zeznał, że pomagał przy wycince na prośbę A. B.

A. B. i E. B. w piśmie z 27 maja 2016 r. oświadczyli, że wielokrotnie bezskutecznie zwracali się do A. D. (ustnie i pisemnie) o zgodę na przycięcie żywopłotu, który zacieniał sąsiednie posesje. Ostatecznie zwrócili się do w tej sprawie do Straży Miejskiej. A. D., w obecności funkcjonariusza Straży Miejskiej, miała wyrazić zgodę na przycięcie drzew oraz oświadczyć, że nie będzie potrzeby uzyskiwania każdorazowej zgody na ich przecinkę.

W dniu 7 czerwca 2016 r. przeprowadzono dowód z oględzin, w którym uczestniczyli A. D., A.B., J. R. oraz E. B. Ustalono, że na działce ogłowiono 4 sztuki żywotników zachodnich. Drzewa te miały ucięte pnie oraz mocno podkrzesane pozostałości koron. Wszystkie pnie częściowo porastał bluszcz. Drzewo nr 1 ścięto na wysokości 89 cm, obwód pnia na tej wysokości wynosił 54 cm, a najmniejsza średnica pnia 15 cm. Drzewo nr 2 ścięto na wysokości 115 cm, obwód pnia na tej wysokości wynosił 24 cm, a najmniejsza średnica 7 cm. Drzewo nr 3 ścięto na wysokości 92 cm, obwód pnia na tej wysokości wynosił 32 cm, a najmniejsza średnia 9 cm. Drzewo nr 4 ścięto na wysokości 214 cm. Jego obwód na wysokości 130 cm wynosił 58 cm. Po drzewach nr 1 i nr 2 pozostały same pnie z minimalnymi oznakami zachowania żywotności. Na pniach znajdowały się nieliczne pozostałości pędów. Ścięty pień drzewa nr 3 znajdował się bez oznak zachowania żywotności. Drzewo nr 4 w znikomym stopniu zachowało żywotność. Pozostał sam pień z nielicznymi pędami, które zamierały. A. D. oświadczyła do protokołu, że nie wyrażała zgody na przycięcie drzew rosnących na działce stanowiącej jej współwłasność.

W dniu 7 sierpnia 2017 r. do Wydziału Środowiska wpłynęła notatka służbowa funkcjonariusza Straży Miejskiej, z której wynikało, że podczas jego interwencji na przełomie lutego i marca 2016 r. A. D. wyraziła zgodę E. B.na przycięcie drzew rosnących na jej działce, a także zapewniła, że nie będzie musiała każdorazowo pytać o taką zgodę.

W dniu 18 lipca 2018 r. przeprowadzono kolejne oględziny drzew rosnących na działce nr [..]. Ustalono, że żywotnik zachodni (nr 1) znajduje się w dobrym stanie zdrowotnym, na drzewie znajdowała się znaczna ilość części zielonych, brak posuszu. Na pniu pojawiły się nowe odrosty. Na dzień kontroli nie udało się stwierdzić jednoznacznie rodzaju drzewa nr 2. Na drzewie znajdowało się dużo igliwia w kolorze rdzawym i znaczny posusz. Ok. 40% drzewa to części zielone. Drzewo nr 3 to żywotnik zachodni, który był drzewem suchym. Na pniu znajdowały się pojedyncze odrosty. Drzewo nr 4 (żywotnik zachodni) znajdowało się w niezadowalającej kondycji zdrowotnej, pozostało ok. 40% części zielonej. Drzewo całkowicie porosło bluszczem. Zmierzono również obwody pni drzew na wysokości 5 cm, które wynosiły odpowiednio: 68 cm, 40 cm, 45 cm i 68 cm.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania E. B., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z 7 września 2018 r. w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było uznanie przez Kolegium, że E. B. nie jest stroną w sprawie, gdyż uzyskała jedynie zgodę na przycięcie drzew. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że organ pierwszej instancji nie ustalił gatunku drzewa o nr 2 oraz nie sporządził planu działki nr [.]. wraz z wskazaniem umiejscowienia na niej drzew.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Pracownicy Wydziału Środowiska 4 stycznia 2019 r. przeprowadzili oględziny na działce nr [..], w trakcie których stwierdzono 4 sztuk drzew, których przewodniki zostały skrócone. Drzewo nr 1 to żywotnik zachodni, którego pień ścięto na wysokości 89 cm. Stan drzewa określono jako dobry, a na pniu drzewa pojawiły się nowe odrosty. Najmniejsza średnica pnia na wysokości ścięcia wynosiła 15 cm, obwód pnia na wysokości ścięcia wynosił 54 cm, zaś na wysokości 5 cm - 68 cm. Nie wskazano gatunku i rodzaju drzewa nr 2, gdyż jego stan zdrowotny na dzień kontroli na to nie pozwalał. Wskazano przy tym, że w trakcie kontroli przeprowadzonych 3 listopada 2015 r. i 7 czerwca 2016 r. określono to drzewo jako żywotnik zachodni. Drzewo to ścięto na wysokości 115 cm. Najmniejsza średnica pnia na wysokości ścięcia wynosiła 6 cm, obwód pnia na wysokości ścięcia wynosił 24 cm, zaś na wysokości 5 cm - 40 cm. Drzewo nr 3 to żywotnik zachodni, który opisano jako drzewo suche z pojedynczymi odrostami. Pień tego drzewa ścięto na wysokości 92 cm. Najmniejsza średnica pnia na wysokości ścięcia wynosiła 10 cm, obwód pnia na wysokości ścięcia wynosił 32 cm, zaś na wysokości 5 cm - 45 cm. Drzewo nr 4 to również żywotnik zachodni, które w całości porośnięte było bluszczem. Przewodnik tego drzewa ścięto na wysokości 214 cm. Obwód pnia drzewa na wysokości 5 cm wynosił 68 cm. Teren kontrolowanej działki był znacznie zakrzaczony i porośnięty bluszczem, co utrudniało dostęp do drzew. Położenie drzew w terenie oznaczono na wydruku z gminnej ewidencji gruntów.

Następnie przytoczoną na wstępie decyzją z 25 marca 2019 r. Prezydent Miasta wymierzył A. B. administracyjną karę pieniężną w wysokości 17.037,40 zł za zniszczenie dwóch żywotników zachodnich, odraczając termin płatności 70% wysokości orzeczonej kary na okres 5 lat.

Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, mając na uwadze treść art. 83f ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, który przewiduje wyjątki od zasady uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew, że przedmiotem rozpoznawanej sprawy są drzewa o nr.: 1 i 4 (obwody wynoszące 68 cm), gdyż drzewa o numer: 2 i 3 nie podlegają przepisom karnym (obwody: 40 cm i 45 cm).

Wskazał ponadto, że przewodniki żywotników zachodnich o nr 1 i nr 4 ścięto na wysokości 89 cm i 214 cm. Działań tych nie można uznać za usunięcie drzewa, gdyż trzy podstawowe elementy drzewa (korona, pień, bryła korzeniowa) pozostały. Czynność obcięcia przewodników drzew nie mieści się również w granicach dozwolonych prac w obrębie koron drzew oraz nie stanowi uszkodzenia drzew. Ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości przeprowadzania zabiegów pielęgnacyjnych w obrębie pnia drzewa, a rozwiązania wynikające z art. 87a ustawy o ochronie przyrody odnoszą się tylko do jego korony. Dlatego takie działania, bez względu na ich zakres, powinny być już kwalifikowane jako potencjalne niszczenie drzewa. Organ zaznaczył, że wykonanie zabiegów wykraczających poza katalog określony w art. 87a ust. 2 ustawy o ochronie przyrody wiąże się obowiązkiem uzyskania przez posiadacza nieruchomości, na której rośnie drzewo, zgody właściwego organu na jego usunięcie. Współwłaściciele działki nr [..] obręb [..] nie występowali o zgodę na usunięcie przedmiotowych drzew. Również A.B., który dokonał przycięcia pni drzew i pomagający mu J. R., a także E. B. (osoba, która uzyskała zgodę współwłaścicielki działki nr [..] na przycięcie drzew) o takie zezwolenie nie wystąpili.

Przytaczając treść art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody, organ uznał, że osobą bezpośrednio odpowiedzialną za zniszczenie drzew jest A. B., który podjął decyzję o przycięciu drzew (co miało stanowić niespodziankę dla E. B.). Wskazując przy tym, że E. B. jedynie występowała do współwłaścicielki działki nr [..] o udzielenie zgody na przycięcie drzew. J. R., który pomagał A. B. przy pracach, w wyniku których doszło do zniszczenia drzew, nie występował do A. D. o zgodę na przycięcie drzew, a także nie inicjował podjęcia czynności związanych z ich przycinką. A. D. - współwłaścicielka działki nr [..], również nie ponosi odpowiedzialności za zniszczenie drzew, gdyż A. B. nie ustalił z nią terminu przeprowadzenia cięć oraz ich zakresu.

Wyliczając opłatę za zniszczenie przedmiotowych drzew organ pierwszej instancji wskazał, że będzie ona odpowiadać wysokości opłat wyliczanej na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Opłatę taką ustala się w oparciu o stawki określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330). Zatem opłatę wylicza się biorąc pod uwagę obwód pnia drzewa mierzony na wysokości 130 cm. Obwód żywotnika o nr 4 na tej wysokości wynosił 55 cm. Natomiast żywotnik nr 1 ścięty został na wysokości 89 cm. Na wysokości ścięcia jego obwód wynosił 54 cm, zaś najmniejsza średnica pnia 16 cm. Zgodnie z art. 89 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Najmniejsza średnica pozostałego pnia zmierzona podczas oględzin w dniu 3 listopada 2015 r. na wysokości ścięcia wynosiła 16 cm (promień pnia r = 8 cm). W związku z tym obliczony obwód dla zniszczonego drzewa żywotnika zachodniego (nr 1) wynosi 50,24 cm (2nr). A więc przyjęty obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej dla drzewa nr 4 wynosi 45,22 cm (50,24 – 10%).

Organ pierwszej instancji uznał ponadto, że wystąpiły przesłanki uprawniające go do odroczenia terminu płatności kary zgodnie z art. 88 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody. Wskazał, że w trakcie oględzin z 18 lipca 2018 r. ustalono, że żywotnik zachodni nr 1 znajduje się w dobrej kondycji zdrowotnej, na drzewie znajdowały się również nowe odrosty. Stan zdrowotny żywotnika nr 4 nie był zadawalający, jednak drzewo zachowywało żywotność. Są to okoliczności wskazujące, że pomimo zniszczenia drzew istnieje szansa na zachowanie ich żywotności w przyszłości.

Nie zgadzając się rozstrzygnięciem zawartym w decyzji Prezydenta Miasta z 25 marca 2019 r. A. B. wniósł od niej odwołanie, wskazując w nim, że przycinka drzew wykonana została za zgodą właścicielki działki. Dodatkowo ma wątpliwości, co do użytego przyrządu mierniczego, bo nie wie czy był on legalizowany. Oprócz tego ma zastrzeżenia do dokonanych pomiarów. Obserwował je z terenu swojej posesji i nie wie czy są one zgodne z podanymi w decyzji. Wyjaśnił ponadto, że drzewa rosną na posesji A. D. i nie może ich pielęgnować, żeby zachowały swą żywotność.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 27 maja 2019 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przytoczył ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji wskazując, że dane zawarte z protokołach oględzin zostały odczytane z uzasadnienia zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że są praktycznie nieczytelne. Organ powołał się ponadto na przepisy ustawy o ochronie przyrody oraz zapisy rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów mające zastosowanie w sprawie, posiłkując się ich wykładnią zawartą w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu , organ odwoławczy wyjaśnił, że administracyjna kara pieniężna jest umarzana po upływie 5 lat od dnia, w którym decyzja o odroczeniu terminu płatności kary stała się ostateczna, i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa łub krzewu, lub braku żywotności drzewa lub krzewu z przyczyn niezależnych od podmiotu ukaranego. Oprócz tego, na wniosek, złożony w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wymierzeniu kary stała się ostateczna, lub od dnia, w którym upłynął termin, na który odroczono uiszczenie kary, można rozłożyć karę na raty na okres nie dłuższy, niż 5 lat.

Decyzja organu drugiej instancji została zaskarżona przez A. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który domagał się jej uchylenia oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. We wniesionej skardze postawiono zarzuty:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, a w szczególności brak jasnego i logicznego wyjaśnienia z jakich przyczyn - w okolicznościach przedmiotowej sprawy po stronie skarżącego wystąpiła odpowiedzialność administracyjnoprawna z tytułu przeprowadzenia prac polegających na przycięciu znacznie rozrastających się drzew rosnących na granicy działki nr [..], położonej w G. przy ul. B.;

b) art 6, 7 i 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej z przepisami prawa;

c) art. 7 oraz art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające w głównej mierze na przyjęciu, że w postępowaniu dowodowym wykazane zostało, że drzewa, których przycięcie stanowiło przedmiot rozpoznania w drodze zaskarżonej decyzji, zgodnie z brzmieniem przepisu art. 83f pkt 3 ustawy o ochronie przyrody winny zostać objęte obowiązkiem uzyskania zezwolenia na ich usunięcie, w sytuacji gdy organ pierwszej instancji nie przedstawił w ramach zebranego materiału dowodowego żadnych danych pozwalających na weryfikację prawidłowości przeprowadzonych pomiarów grubości pni przedmiotowych drzew, przy jednoczesnym oparciu stanowiska organu drugiej instancji wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jedynie na podstawie treści uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta ze względu na nieczytelność protokołów z przeprowadzonych oględzin;

d) art. 85 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ drugiej instancji dowodu w postaci dodatkowych oględzin nieruchomości, w okolicznościach braku możliwości ustalenia przebiegu tychże oględzin ze względu na nieczytelność protokołów sporządzonych w postępowaniu przed organem pierwszej instancji i tym samym braku jednoznacznego ustalenia w ramach postępowania dowodowego okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w szczególności dotyczących parametrów obwodów pni drzew przyciętych przez skarżącego i tym samym konieczności uzyskania zezwolenia na ich usunięcie.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego zastosowane i uznane, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący winien zostać ukarany administracyjną karą pieniężną za zniszczenie drzewa w sytuacji, w której z danych zebranych w ramach postępowania dowodowego wynika jednoznacznie, iż nie będąc posiadaczem nieruchomości, na której znajdowały się przedmiotowe drzewa oraz właścicielem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, działał w oparciu o zgodę posiadacza nieruchomości i tym samym nie powinien podlegać nałożonej na niego karze;

b) art. 88 ust. 1 punkt 3 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego zastosowane i uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący winien podlegać karze administracyjnej w sytuacji, gdy w wyniku podjętych przez skarżącego działań nie doszło do zniszczenia drzewa, a jedynie do jego przecięcia w celu zapewnienia dostępu do światła dla nieruchomości sąsiedniej, tym bardziej, iż jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji w przypadku przyciętych drzew, które stanowią przedmiot niniejszego postępowania, pierwsze z nich po przeprowadzonych pracach skarżącego znajdowało się w stanie dobrym, drugie natomiast jak wynika z protokołu oględzin było w stanie niezadowalającym, jednakże z powodu porośnięcia bluszczem, a więc w wyniku nienależytej dbałości ze strony właściciela nieruchomości;

c) art. 83 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy w wyniku uznania, że skarżący niezależnie od posiadanej zgody posiadacza nieruchomości na przeprowadzenie przycinki drzew winien uzyskać zgodę Prezydenta Miasta na usunięcie przedmiotowych drzew, w sytuacji gdy działania skarżącego obejmowała jedynie przecięcie górnych partii tychże drzew w celu umożliwienia dostępu do światła nieruchomości sąsiedniej, której właścicielem jest matka skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja, mimo pewnych wadliwości oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają prawa w sposób uzasadniających ich uchylenie.

Zaskarżona decyzja z 27 maja 2019 r. została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody w brzmieniu wynikającym z Dz. U. z 2018 r., poz. 1614 ze zmianą, wynikająca z Dz. U. z 2018 r., poz. 2340), powoływana dalej jako u.o.p.

Postępowanie w kontrolowanej sprawie zostało wszczęte w dniu 15 października 2015 r. na skutek zawiadomienia A. D. o usunięciu z jej posesji przy ul. B. drzew bez jej zgody. Zgodnie z brzmieniem art. 88 ust. 1 u.o.p. wójt, burmistrz lub prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:

1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;

2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;

3) zniszczenie drzewa lub krzewu;

4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;

5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;

6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8.

Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (ust. 2). Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna (ust. 3). Termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności (ust. 4). W przypadku, o którym mowa w ust. 4, odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary (ust. 5).

Powyższy przepis jednoznacznie wskazuje, że istotne znaczenie ma to, z jakiego powodu rozważana jest administracyjna kara pieniężna w odniesieniu do drzew, gdyż czym innym jest usunięcie drzewa, a czym innym jego zniszczenia. W analizowanym stanie faktycznym bezspornie mamy do czynienia z karą pieniężną z tytułu zniszczenia drzew, a nie ich usunięcia, co ma istotne znaczenie dla postrzegania kwestii zgody A. D. w odniesieniu do stanowiących jej własność drzew, a w konsekwencji – jej odpowiedzialności za umniejszenie drzewostanu, znajdującego się na jej posesji do dnia 15 października 2015 r.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zniszczenia drzewa wskazać należy, że art. 88 ust. 1 u.o.p. przewiduje w zasadzie dwie podstawy wymiaru kar z tego tytułu: w pkt 4 za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa, zaś w pkt 3 – za uszkodzenie drzewa. Dostrzegając pewną nieścisłość ustawodawcy w zakresie tego wyliczenia należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 5 pkt 26a u.o.p. przez drzewo rozumie się wieloletnią roślinę o zdrewniałym jednym pędzie głównym (pniu) albo zdrewniałych kilku pędach głównych i gałęziach tworzących koronę w jakimkolwiek okresie podczas rozwoju rośliny. Powyższe oznacza, że korona nie jest jedyną częścią składową drzewa, jako że oprócz tego drzewo tworzą: pień oraz bryła korzeniowa (mimo, że nie została enumeratywnie wymieniona w art. 5 pkt 26a u.o.p.). W konsekwencji, mówiąc o uszkodzeniu drzewa, należy uwzględnić także prace przeprowadzane w obrębie pnia i bryły korzeniowej, choć powołane wyżej przepisy odróżniają uszkodzenie drzewa od uszkodzenia jego korony. W konsekwencji, za prace przeprowadzone w obrębie pnia, bez względu na ich zakres, przewidziana jest odpowiedzialność na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., tj. za zniszczenie drzewa.

Odnosząc powyższe do ustaleń poczynionych przez organy administracji wskazać należy, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu 15 października 2015 r. A. B. wraz z pomagającym mu J. R., dokonali ścięcia 4 drzew rosnących na działce nr [..] obr. [..] – żywotników zachodnich w obrębie ich pni. Obwody tych drzew na wysokości 5 cm wynosiły odpowiednio 60 cm (drzewo nr 1), 40 cm (drzewo nr 2), 45 cm (drzewo nr 3) i 68 cm (drzewo nr 4). Drzewa te zostały ścięte na wysokości pnia – odpowiednio – 89 cm, 115 cm, 92 cm i 214 cm. Biorąc pod uwagę brzmienie art. 83f ust. 3 lit. c) u.o.p., przepisów art. 83 ust. 1 u.o.p., a więc w zakresie obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa, z czym powiązana jest z kolei możliwość wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej - nie stosuje się m. in. do drzew, których obwód pnia na wysokości 5 cm nie przekracza 50 cm (dotyczy to w szczególności żywotnika zachodniego). W konsekwencji, brak było prawnej możliwości wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzew nr 2 i 3, których obwód na wysokości 5 cm nie przekraczał 50 cm. Natomiast, należało ocenić, jaki charakter miało usunięcie drzewa na wysokości 89 cm i 214 cm w odniesieniu do drzew nr 1 i 4, których obwód na wysokości 5 cm przekraczał 50 cm. Zdaniem sądu, wbrew stanowisku organu odwoławczego, mamy do czynienia ze zniszczeniem tych drzew w rozumieniu art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., nie zaś z ich usunięciem – co prawidłowo ustalił organ I instancji. To z kolei uaktualnia kwestię zakresu zgody udzielonej przez A. D. E.B. w odniesieniu do będących przedmiotem postępowania drzew, znajdujących się na nieruchomości tej pierwszej.

W ocenie sądu, zebrany materiał dowodowy nie budzi wątpliwości, że A. D. wyraziła zgodę wyłącznie na przycięcie tych drzew. Wynika to jednoznacznie z zeznań E. B., A. B. i J. R., a także z notatki urzędowej Straży Miejskiej z 3 sierpnia 2017 r. (k. 19 akt administracyjnych). W szczególności, wyrażona zgoda nie upoważniała ani do usunięcia ww. drzew, ani też do takiego ich "przycięcia", aby w istocie doprowadzić do ich zniszczenia. Ma to istotne znaczenie dla podmiotowego zakresu odpowiedzialności za zniszczenie drzew w okolicznościach niniejszej sprawy, a w szczególności – postulowanego w skardze objęcia tą odpowiedzialnością posiadaczki nieruchomości (A. D.).

Zgodnie z art. 88 ust. 2 u.o.p. kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. W ocenie sądu, A.B. w ramach uzyskanej zgody został upoważniony do przycięcia drzew, nie zaś ich zniszczenia. Przycięcie drzew wymaga pewnej wiedzy z zakresu dendrologii, którą A. B. oraz pomagający mu J. R. nie dysponowali, dokonując cięć opisanych w protokole oględzin, co skutkowało tym samym zniszczeniem drzew. W takich też okolicznościach brak jest podstaw, by odpowiedzialnością za zniszczenie drzew obciążać A. D., która niewątpliwie nie wyraziła zgody ani na ich usunięcie, ani też na ich zniszczenie.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje stanowisko, że kara za wycięcie drzew, (a także ich zniszczenie) może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości, gdy: 1) sam dokonał wycięcia drzew bez zezwolenia, 2) zlecił dokonanie takiej wycinki osobie trzeciej, 3) wiedział o zamiarze wycinki przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność. W odniesieniu do sytuacji usunięcia drzew - gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela nieruchomości, której działaniu nie mógł zapobiec, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że brak jest podstaw do obciążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Stanowisko to podzielają także wojewódzkie sądy administracyjne (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 października 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 661/06, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 90/07, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 329/08, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1957/08, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 568/10). W wyrokach tych wskazano m.in., że aby obarczyć odpowiedzialnością z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. określoną osobę trzeba wykazać, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem tego podmiotu, a zniszczeniem drzew lub krzewów. Jeżeli natomiast drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel nieruchomości odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nie ponosi. Podobnie należy ocenić zaistniałą w niniejszym stanie faktycznym okoliczność jednoznacznego przekroczenia przez A. B. zakresu udzielonej zgody właściciela nieruchomości, skutkiem czego doszło do zniszczenia drzewa w rozumieniu art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p.

Zdaniem sądu, organy prawidłowo zastosowały w okolicznościach niniejszej sprawy art. 88 ust. 2 u.o.p., wymierzając A. B. administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzew, bowiem bezspornie był on osobą, która w ramach zgody na ich przycięcie, dokonała fizycznego cięcia ich pnia na wysokości 89 cm (drzewo nr 1) i 214 cm (drzewo nr 4), co skutkowało pozbawieniem ich koron. Z akt administracyjnych wynika też, że J.R. działał na polecenie A. B., który w istocie zlecił mu wykonanie określonych w tym zakresie czynności. W konsekwencji, odpowiedzialność administracyjna może zostać przypisana, stosownie do powyższych wywodów, A.B. Należy przy tym zauważyć, że zawarcie umowy zlecenia (art. 734 § 1 i § 2 kodeksu cywilnego) nie wymaga szczególnej formy i często w praktyce dochodzi do jej zawarcia, modyfikacji bądź ustalenia treści w formie ustnej bądź w sposób dorozumiany. Zniszczenie drzewa jest niewątpliwie konsekwencją niedostatków w wiedzy dendrologicznej osób które dokonały cięć w dniu 15 października 2015 r., co jednak nie może prowadzić do wyłączenia odpowiedzialności z tego tytułu. Być może uzasadnione w tym przypadku było zlecenie cięć podmiotowi profesjonalnie zajmującemu się pielęgnacją drzew. Profesjonalista odpowiada wówczas za fizyczne przycięcie drzewa w taki sposób, aby nie doszło do jego uszkodzenia, a także zagrożenia życia lub zdrowia ludzi ani też zniszczenia bądź uszkodzenia mienia.

Fakt zniszczenia drzew, wbrew zarzutom skargi, jednoznacznie wynika z dokumentacji zdjęciowej. Trudno uznać, by pozbawienie drzew koron – bo do tego sprowadzały się "przycięcia", których dokonał A. B. wraz z pomagającym mu J. R. – nie nosiły znamion jego zniszczenia, skoro przeczy temu brzmienie art. 87a ust. 2 u.o.p. Zgodnie z tym przepisem prace w obrębie korony drzewa nie mogą prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: 1) usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych; 2) utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa; 3) wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa. Powyższy przepis prowadzi do ogólnego wniosku, zgodnie z którym wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych w obrębie korony drzewa w zakresie nieprzekraczającym 30% korony drzewa nie jest objęte ograniczeniami. Natomiast każde działanie w większym zakresie jest możliwe tylko w przypadkach kazuistycznie wymienionych w tym przepisie. W związku z tym należy uznać, że jeżeli prace przeprowadzane w obrębie korony drzewa przekraczają zakres 30% jej powierzchni, możemy mówić o uszkodzeniu drzewa, które uzasadnia pociągnięcie do odpowiedzialności administracyjnej na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. tym bardziej zatem, pozbawienie drzewa całej korony należy ocenić w kategoriach zniszczenia drzewa, o jakim mowa jednak w art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. Zarzut naruszenia art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. nie może więc być uznany za uzasadniony.

Sąd rozpoznający skargę doszedł do wniosku, że uzasadniony jest zarzut skargi odnośnie do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. przez organ odwoławczy. W istocie decyzja tego organu oraz jej uzasadnienie są chaotyczne i ogólnikowe, w szczególności abstrahuje od jednoznacznego wskazania podstawy prawnej wymierzenia kary administracyjnej (w decyzji wskazano art. 88 ust. 1 u.o.p., bez doprecyzowania punktu). Niewątpliwie jednak, z decyzji tej wynikają fakty, które zadecydowały o przypisaniu A. B. odpowiedzialności administracyjnej, ocena zebranego materiału dowodowego oraz ogólna podstawa tej odpowiedzialności. Sąd zwraca też uwagę na naruszenie przepisów postępowania w zakresie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez organ odwoławczy, który wskazuje na nieczytelność protokołów oględzin nieruchomości znajdujących się w aktach sprawy. Sąd dysponował tym samym materiałem dowodowym i nie miał większych trudności z odczytaniem tych protokołów. Oczywiste uchybienia powołanym przepisom postępowania przez organ odwoławczy nie prowadzą jednak do uznania, że miały one istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. tylko uchybienie o istotnym ciężarze gatunkowym mogło by skutkować uchyleniem zaskarżonego aktu, takiego zaś nie wykazano w skardze, ani też sąd nie dostrzegł go badając sprawę z urzędu. Sąd nie podziela jednocześnie zarzutów skargi w zakresie konieczności weryfikacji pomiarów przeprowadzonych przez organ I instancji w ramach oględzin, co zdaniem skarżącego świadczy o naruszeniu art. 7 i 80 k.p.a. Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie oględziny nieruchomości i pomiary drzew (ich pni) robione były kilkakrotnie (4 stycznia 2019 r., 3 listopada 2015 r., 7 czerwca 2016 r.) i nie wynikają z nich żadne rozbieżności w tym zakresie.

W konsekwencji, sąd uznał, że – mimo, iż zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania okazały się częściowo uzasadnione – skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż naruszenia te nie miały istotnego wpływu na wynik sprawy. Z kolei, nie potwierdziły się zarzuty naruszenia prawa materialnego, co ostatecznie doprowadziło, na podstawie art. 151 p.p.s.a., do oddalenia skargi.