Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 3774/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Jędrkowiak Sędziowie: NSA Andrzej Przybielski WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Barbara Kroczak po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. D. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 4 października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 grudnia 2000 r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia

21 grudnia 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił S. D. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 22 marca 1978 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano,

że S. D. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. D. zarzucił, że w okresie od

26 stycznia do 9 maja 1945 r. brał udział w walkach o niepodległość Polski w szeregach Milicji Ludowej, co potwierdzają załączone do akt sprawy zeznania świadków. Milicja Ludowa była polską niepodległościową organizacją zbrojną, której celem była obrona ludności polskiej i zwalczanie resztek armii niemieckiej. Skarżący wskazał, że w toku postępowania organ administracji bezzasadnie pominął przesłankę nabycia przez niego uprawnień kombatanckich wynikająca z art. 1 ust 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia

4 października 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że S. D. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestnika walk

o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r.

o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną i jakiekolwiek zadania wykonywane w ramach służby

w Milicji Obywatelskiej nie stanowią w świetle obowiązujących przepisów podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. Nadto Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazano żadnych okoliczności ani dowodów mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

S. D. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że przysługują mu uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Milicji Ludowej i walki z Niemcami na terenie Wąbrzeźna w okresie od 26 stycznia 1945 r. przed przybyciem radzieckiej komendy wojennej i przedstawicieli grupy operacyjnej Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej. W okresie tym na terenie Wąbrzeźna nie było ani Milicji Obywatelskiej ani władzy Ludowej. Milicja Ludowa zajmowała się obroną ludności cywilnej i likwidacją grup wojsk niemieckich, a skarżący brał udział w walkach z bronią

w ręku. Organ administracji niezasadnie nie uwzględnił nowej wskazywanej w toku postępowania weryfikacyjnego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich wynikającej z art.1 ust 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Decyzja o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich jest zatem krzywdząca i wadliwa.

Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej

w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową

w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Nie posiada on zatem uprawnień kombatanckich z tego tytułu.

Skargę należy natomiast uznać za uzasadnioną, w związku z nierozważeniem przez organ administracji okoliczności dotyczących nabycia przez skarżącego uprawnień na innej podstawie. S. D. w toku postępowania weryfikacyjnego powoływał się na fakt udziału w walkach w ramach organizacji walczącej o niepodległość Polski i składał wnioski dowodowe na poparcie swoich twierdzeń w tym zakresie. Okoliczności te nie zostały przez organ administracji rozważone. Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 2172/99 Lex Nr 79622) Organ administracji winien zatem rozważyć wynikające z istniejącej dokumentacji i wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. Organ administracji nie poczynił żadnych ustaleń odnośnie służby skarżącego w Milicji Ludowej oraz charakteru tej organizacji i nie dokonał oceny prawnej tej okoliczności z punktu widzenia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich wynikających z art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którymi, za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w Polskich podziemnych formacjach i organizacjach w okresie wojny 1939 – 1945 oraz pełnienie służby

w polskich podziemnych organizacjach niepodległościowych na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. oraz w granicach powojennych

w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich do końca 1956 r. jeżeli były to organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. Ewentualne spełnienie przez skarżącego którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkowałoby nabyciem przez niego uprawnień kombatanckich. Skoro skarżący podnosił w toku postępowania weryfikacyjnego zarzuty w tym zakresie, winny one zostać przez organ administracji rozpoznane. Brak jest natomiast postaw do stwierdzenia nabycia przez S. D. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przepis ten przewiduje jako podstawę nabycia uprawnień uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Z okoliczności sprawy nie wynika, by skarżący spełniał powyższe przesłanki.

Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego.

Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej.

Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanej przez S. D. podstawy nabycia uprawnień kombatanckich dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na innej podstawie niż udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, co wyłączałoby możliwość pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać ustaleń i oceny prawnej wskazywanej przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.