Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 492/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Dziekan Wydziału
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 107 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 173 ust. 1 pkt 3, art. 181, art. 186 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia 9 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] z dnia 20 marca 2019 r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 19 lutego 2019 r. B.K. (zwana dalej także "stroną", "skarżącą") złożyła wniosek o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2018/2019 z tytułu uzyskania w poprzednim roku wysokiej średniej ocen.

Decyzją z dnia 20 marca 2019 r. (nr [...]) Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu – działając na podstawie art. 104 w zw. z art. 127 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako: "k.p.a."), art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1, 3 i 4, art. 179, art. 182, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm. – dalej jako: "p.s.w.") oraz § 5, 6 i 7 załącznika do zarządzenia Rektora nr (...) ze zm. - Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu - odmówiła przyznania stronie stypendium rektora dla najlepszych studentów.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że termin składania wniosków o stypendium rektora na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu upłynął dnia 30 listopada 2018 r. Organ powołał się na § 8 pkt 1 regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom, który przewiduje, że stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który (...) złożył wniosek w dziekanacie odpowiedniego wydziału w terminie do 30 dni po zakończeniu letniej sesji poprawkowej.

Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając swoją złą sytuację finansową.

Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu decyzją z dnia 9 maja 2019 r. (nr [...]) utrzymała w mocy swoją decyzję z dnia 20 marca 2019 r.

W uzasadnieniu Komisja powtórzyła, że termin składania wniosków o stypendium rektora na Wydziale Prawa i Administracji upłynął dnia 30 listopada 2018 r.

B.K. zaskarżyła decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia 9 maja 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie, jak również uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia 20 marca 2019 r.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 181 ust. 1 p.s.w. wskazując, że jedyne kryterium otrzymania stypendium rektora dla najlepszych studentów zostało określone w tym właśnie przepisie. Artykuł 186 ust. 1 p.s.w. upoważnia rektora uczelni do wydania, w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w podobnych stanach faktycznych, wskazuje się, że przepis art. 186 ust. 1 p.s.w. nie jest ustawowym upoważnieniem rektora do wprowadzenia w regulaminie terminu zawitego przyznania stypendium za wyniki w nauce. Gdyby intencją ustawodawcy było wprowadzenie ograniczenia czasowego do składania wniosków o stypendium naukowe, to niewątpliwie taki zapis znalazłby się w przepisach ustawowych, w prawie materialnym. Odmowa przyznania stypendium z uwagi na przekroczenie terminu zawitego jest rażącym naruszeniem prawa, a wykładnia, że ustawodawca w akcie regulaminowym przewidywał wprowadzenie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie świadczenia, narusza również zasady konstytucyjne (zob. wyroki: NSA z dnia 5.12.2006 r., sygn. akt I OSK 646/06; WSA w Łodzi: z dnia 31.01.2008 r., sygn. akt III SA/Łd 623/07 oraz z dnia 9.06.2008 r., sygn. akt III SA/Łd 145/08). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wprowadzony w § 8 pkt 1 ww. regulaminu termin, jest terminem zawitym prawa materialnego, do którego wprowadzenia Rektor Uniwersytetu nie został ustawowo upoważniony.

Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowany § 4 pkt 9 ww. regulaminu, zgodnie z którym prawo do stypendium Rektora dla najlepszych studentów uzyskałaby od marca bieżącego roku.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast – stosownie do art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm. – dalej w skrócie jako: "p.s.w."), oraz przepisy – wydanego przez Rektora Uniwersytetu w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 186 ust. 1 tej ustawy – zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia 12 września 2011 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu, zwanego dalej "regulaminem".

Stosownie do art. 173 ust. 1 pkt 3 p.s.w. student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Zgodnie z art. 181 p.s.w. stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym (ust. 1). O przyznanie stypendium (...), student może ubiegać się nie wcześniej niż po zaliczeniu pierwszego roku studiów (ust. 3). O przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów (...), może ubiegać się również student pierwszego roku studiów drugiego stopnia rozpoczętych w terminie roku od ukończenia studiów pierwszego stopnia, który spełnił kryteria określone odpowiednio w ust. 1 lub 2 na ostatnim roku studiów pierwszego stopnia (ust. 4). W myśl natomiast art. 186 ust. 1 p.s.w. szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.

W niniejszej sprawie, na podstawie art. 186 ust. 1 p.s.w., Rektor Uniwersytetu wydał zarządzenie nr [...] z dnia 12 września 2011 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu. Treść regulaminu została zawarta w załączniku do wskazanego zarządzenia Rektora. W myśl § 8 ust. 1 tego regulaminu stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie na szczeblu krajowym lub międzynarodowym i złożył wniosek w terminie do 30 dni po zakończeniu letniej sesji poprawkowej.

W niniejszej sprawie Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu, powołując się na przywołany powyżej przepis "Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu", odmówiła skarżącej przyznania stypendium rektorskiego za wyniki w nauce z uwagi na to, że ta nie dochowała wskazanego w tym przepisie terminu do złożenia wniosku o przyznanie tego stypendium, tj. nie złożyła wniosku w terminie do 30 dni po zakończeniu letniej sesji poprawkowej, lecz dopiero 19 lutego 2019 r.

W ocenie Sądu stanowisko organu - stwierdzające w istocie, że złożenie wniosku po upływie daty wskazanej w ww. Regulaminie wprowadzonym zarządzeniem Rektora nr [...] z dnia 12 września 2011 r. powoduje automatycznie utratę prawa do ubiegania się o stypendium za wyniki w nauce - jest niezgodne z obowiązującym prawem.

Zauważyć należy, że przepis art. 181 ust. 1 p.s.w. przewiduje jako jedyne kryterium przyznania stypendium za wyniki w nauce - uzyskanie za rok studiów wysokiej średniej ocen. W przepisie tym nie określono żadnego innego kryterium otrzymania tego świadczenia. Jednocześnie w art. 186 ust. 1 p.s.w. ustawodawca upoważnił rektorów wyższych szkół do wydania szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd – który Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela – że upoważnienie ustawowe zawarte w art. 186 ust. 1 p.s.w. nie zawiera możliwości wprowadzenia w regulaminie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie stypendium, w sytuacji gdy ubiegający się o stypendium student spełnił kryteria określone w ustawie, a sprecyzowane w regulaminie. Zamieszczony w regulaminie przepis nie może mieć nawet charakteru procesowego, a jedynie charakter terminu porządkowego (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 646/06, a także wyroki WSA w Łodzi: z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Łd 623/07 oraz z dnia 9 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Gd 145/08).

Mając to na uwadze należy stwierdzić, że uznanie wprowadzonego w § 8 ust. 1 regulaminu terminu na złożenie wniosku o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów za termin zawity, stanowi naruszenie art. 181 ust. 1 i art. 186 ust. 1 p.s.w. Terminy, które zostały wprowadzone ww. zarządzeniem rektorskim w sprawie "Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu", nie mogą być uznane za materialne terminy, których przekroczenie uniemożliwia ubieganie się o stypendium, lecz należy je co najwyżej traktować za terminy porządkowe.

Wobec powyższego zaskarżone decyzje odmawiające przyznania skarżącej stypendium Rektora dla najlepszych studentów tylko ze względu na fakt złożenia wniosku o przyznanie tego stypendium w dniu 19 lutego 2019 r., a więc z przekroczeniem terminu wskazanego w § 8 ust. 1 regulaminu (tj. po 30 dniu po zakończeniu letniej sesji poprawkowej), należy uznać za wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 181 ust. 1 oraz art. 186 ust. 1 p.s.w.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie organy administracji naruszyły również przepis art. 107 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej jako: "k.p.a."), w myśl którego każda decyzja winna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej. Stosownie bowiem do treści art. 207 ust. 1 p.s.w. do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

W orzecznictwie wskazuje się, że skoro do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną w sprawie stypendium rektora dla najlepszych studentów, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., to organy uczelni jednoosobowe, jak i kolegialne, nie mogą w sposób dowolny stosować ogólnych przepisów regulujących postępowanie administracyjne w sprawie indywidualnej. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza bowiem konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Oznaczenie organu przez podanie jego nazwy oraz podpisanie decyzji przez osobę upoważnioną do wydania decyzji nie jest wystarczające. Należy bowiem podać także imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do wydania decyzji, bowiem dopiero w ten sposób realizuje się zasadę dokładnego określenia organu. Wówczas bowiem znana staje się nie tylko nazwa organu, ale także osoba, która działa jako organ, albo działa z upoważnienia osoby wykonującej funkcję organu. Z obowiązku identyfikacji personalnej (z imienia i nazwiska) osób wchodzących w skład organu kolegialnego, który wydał decyzję, nie zwalnia okoliczność, że w niektórych przypadkach przepisy ustawy (art. 177 ust. 4 p.s.w.) pozwalają na złożenie podpisu tylko przez przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego organu kolegialnego, gdyż nadal obowiązuje wymóg dokładnego określenia organu (art. 107 § 1 k.p.a). W związku z tym w decyzji oprócz nazwy organu kolegialnego powinny być wymienione z imienia i nazwiska wszystkie osoby wchodzące w jego skład, biorące udział w wydaniu decyzji, mimo że szczególny przepis ustawy zwolnił te osoby - z wyjątkiem przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego - z obowiązku podpisywania decyzji (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 3341/15 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 344/16).

Z treści kontrolowanych decyzji nie wynika natomiast w jakim składzie Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu, będąc kolegialnym organem uczelni, orzekała wydając zarówno decyzję z dnia 20 marca 2019 r., jak również 9 maja 2019 r., co należało uznać za naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 207 ust. 1 p.s.w.

Mając powyższe na uwadze, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. – orzekł o uchyleniu obu wydanych w niniejszej sprawie decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu.

Ponownie rozpoznając sprawę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu zobowiązana będzie do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku, a w szczególności rozpoznania złożonego przez skarżącą w dniu 19 lutego 2019 r. wniosku i oceny spełnienia przez nią przesłanek przyznania wnioskowanego stypendium Rektora dla najlepszych studentów, z uwzględnieniem § 4 ust. 9 regulaminu (tj. przyznania prawa do stypendium od miesiąca następnego po miesiącu, w którym został złożony wniosek o przyznanie stypendium).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).