Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 359/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 2, ust. 4 i ust. 5; art. 7 ust. 1 i ust. 2;
journal: Dz.U. 2005 nr 187 poz 1577
law: Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 3;
journal: Dz.U. 2002 nr 169 poz 1386
law: Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji.
journal: Dz.U.UE.L 2002 nr 31 poz 1 art. 8; art. 16;
law: Rzozporządzenie (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania  prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa  żywności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka (spr.) Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M. z siedzibą w S. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie oznakowania towaru oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2008 r. Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 29 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2005 L Nr 187, poz. 1577, z późn. zm.- dalej ustawa o jakości), w związku z: - art. 6 ust. 2, 4 i 5, art. 7 ust. 2 i art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 21 ustawy o jakości, § 8 ust. 2, 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie oznakowania środków spożywczych (Dz. U. Nr 137, poz. 966, z późn. zm.-dalej jako rozporządzenie), art. 8 ust. 1 i art. 16 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz., Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463 z późn. zm.- dalej jako rozporządzenie (WE) Nr 178/2002), po rozpatrzeniu odwołania M. S.A. z siedzibą w S. (skarżący) od decyzji wydanej przez [...] Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] w dniu [...] października 2008 r., znak: [...], nakazującej poddanie partii "[...]" (oznaczenie partii [...]) o masie 393 kg, zabiegowi oznakowania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa polegającemu na;

- podaniu nazwy precyzyjnie informującej konsumenta o rodzaju środka spożywczego, umożliwiającej odróżnienie go od podobnych środków spożywczych,

- podaniu gatunku drobiu, z którego pochodzi mięso drobiowe oddzielone mechanicznie i mięso drobiowe użyte do produkcji,

utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach [...] i [...] sierpnia 2008 r. oraz [...] i [...] września 2008 r., przeprowadzono kontrolę jakości handlowej przetworów mięsnych w firmie M. S.A. w S. W toku kontroli sprawdzono m.in. prawidłowość znakowania produktu o nazwie "[...]" 131 g z partii 393 kg (oznaczenie [...]). Ustalono, że w oznakowaniu produktu zamieszczono napis "[...]" a obok w formie grafiki przedstawiono dwie sztuki drobiu z gatunku kura domowa. Na etykiecie podano również informację o składzie w następujący sposób: "Skład: [...]". Umieszczono również dane identyfikacyjne producenta, informację o rodzaju produktu "[...]" oraz o dacie minimalnej trwałości. W ocenie organu te oględziny wskazały, że w/w artykuł nie spełnia wymagań jakości handlowej odnoszących się do znakowania środków spożywczych.

W związku z powyższymi ustaleniami [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w [...] w dniu [...] października 2008 r. wydał decyzję, znak: [...], nakazującą poddanie partii "[...]" (oznaczenie partii [...]) o masie 393 kg, zabiegowi oznakowania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa polegającemu na:

- podaniu nazwy precyzyjnie informującej konsumenta o rodzaju środka spożywczego, umożliwiającej odróżnienie go od podobnych środków spożywczych,

- podaniu gatunku drobiu, z którego pochodzi mięso drobiowe oddzielone mechanicznie i mięso drobiowe użyte do produkcji.

W uzasadnieniu decyzji Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych wskazał, że zastosowanie nazwy "[...]" przy jednoczesnym dodaniu surowców wieprzowych ; wątroby wieprzowej i tłuszczu wieprzowego jest niezgodne z art. 6 ust. 5 i art. 7 ust. 2 ustawy o jakości. Ponadto w wykazie składników nie podano gatunku drobiu , z którego pochodzi mięso drobiowe oddzielone mechanicznie, co narusza § 8 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie oznakowania środków spożywczych (Dz. U. Nr 137, poz. 966, z późn. zm.),

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów:

1) art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.;

2) art. 32 Konstytucji RP;

3) art. 5, art. 6 ust. 5 w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno spożywczych;

4) art. 7 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 2 oraz art. 2 i art. 8 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002;

5) § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 października 2005 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących oznakowań towarów paczkowanych (Dz. U. Nr 211, poz. 1760);

6) art. 46 ust. 1 oraz art. 47 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. Nr 171, poz. 1225, z późn. zm.);

7) art. 5 i art. 17 dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 marca 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich w zakresie etykietowania, prezentacji i reklamy środków spożywczych (Dz. Urz. WE L 109 z 6 maja 2000 r., str. 29, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 5, str. 75- dalej jako dyrektywa 2000/13/WE).

W obszernym uzasadnieniu odwołania podniesiono, że [...] Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych przyjmując, iż nazwa produktu "pasztet drobiowy" wprowadza w błąd konsumenta co do tożsamości artykułu, nie dokonuje żadnej analizy prawnej przywoływanych przez siebie przepisów. Zdaniem skarżącej prawidłowa wykładnia tych przepisów oraz prawidłowa subsumpcja do istniejącego stanu faktycznego powinna uwzględniać przepisy prawa wspólnotowego w szczególności Dyrektywę Nr 2000/13/WE oraz Rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 oraz wynikający z tych przepisów model świadomego konsumenta. Zdaniem strony świadomy konsument to osoba działająca w sposób przemyślany, celowy, który zapoznaje się ze wszystkimi elementami oznakowania produktu. Natomiast Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej kwestionując powołanie w nazwie oznaczenie "[...]" nie bierze pod uwagę, iż nie istnieją żadne przepisy prawne ani polskie, ani unijne, które by określały, jaka zawartość danego gatunku mięsa w produkcie pozwala producentowi na nazwanie produktu w sposób wskazujący na to, że produkt został wyprodukowany z danego gatunku mięsa. Strona zauważa, iż przepisy unijne potwierdzają prawidłowość oznaczeń stosowanych przez nią. W Dyrektywie nr 2000/13/WE wskazuje się, że produkt pod nazwą "[...]" nie musi być jednoskładnikowy, zawierający jedynie mięso drobiowe ( art. 7 ust. 2 Dyrektywy). Zapis ten jednoznacznie potwierdza, że nazwa produktu może być tożsama z nazwą jednego ze składników. W spornym produkcie składniki drobiowe mają przewagę na innymi składnikami. Ponadto strona nie otrzymała dotychczas żadnego sygnału od konsumentów, iż zostali oni wprowadzeni w błąd co to oznakowania produktu M. S.A. - "[...]".

Zgodnie z powołanym przepisem Dyrektywy nazwą jest nazwa przewidziana w przepisach prawa wspólnotowego, mających do niego zastosowanie. W przypadku braku przepisów prawa wspólnotowego, nazwa, pod którą artykuł jest sprzedawany jest nazwą przewidzianą w przepisach ustawowych, wykonawczych i administracyjnych Państwa Członkowskiego, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi finalnemu. Jeżeli żaden z takich aktów prawnych nie wskazuje nazwy, wówczas stosuje się nazwę zwyczajową, pod którą produkt jest sprzedawany konsumentowi finalnemu. Nazwa musi być wystarczająco zrozumiała, aby umożliwić kupującemu rozpoznanie prawdziwego rodzaju środka spożywczego oraz odróżnienie go od innych produktów, z którymi może być on mylony.

Ani przepisy prawa unijnego, ani polskiego nie wskazują nazwy dla omawianego produktu. Nazwa "[...]" jest natomiast stosowana zwyczajowo dla tego typu produktu. Ma ona oparcie także w nazewnictwie, które zawarte było w Polskich Normach. Jak wynika z Polskiej Normy PN - A - 82023 Mięso i przetwory mięsne Terminologia, konserwa mięsna to konserwa, w skład której wchodzą głównie surowce mięsne z dodatkiem surowców tłuszczowych i/lub podrobowych, ze zwierząt rzeźnych i dziczyzny, przyprawy, substancje dodatkowe dozwolone i ewentualnie surowce uzupełniające. Zgodnie z Polską Normą PN- A - 82022 Mięso i przetwory mięsne, Konserwy mięsne, konserwa typu pasztet to konserwa, w skład której wchodzi wątroba oraz inne surowce podrobowe, mięsne i tłuszczowe ze zwierząt rzeźnych lub łownych, surowce uzupełniające, przyprawy i ewentualne substancje dodatkowe dozwolone. Jak wynika z Polskiej Normy PN - A - 86525 Konserwy drobiowe pasztet jest jednym z typów konserwy drobiowej sterylizowanej. Natomiast konserwa drobiowa sterylizowana to przetwór z mięsa drobiowego i innych składników (a więc zgodnie z definicją pasztetu także surowców podrobowych i innych mięs) według receptury (a receptury dotyczące pasztetu wymagają dodania do nich nośnika smaku w postaci np. podgardla wieprzowego) oraz przypraw. Dodanie mięsa wieprzowego uzasadnione jest także od strony technologii i jest praktyką powszechnie stosowaną w odniesieniu do pasztetu. Wymagane jest tutaj dodanie tłuszczu zwierzęcego, który w tego rodzaju produkcie jest nośnikiem smaku. Z racji tego, iż drób jest mięsem chudym przygotowanie pasztetu drobiowego bez dodatku mięsa wieprzowego jest niemożliwe. Potwierdza to także praktyka stosowana przez firmy konkurencyjne wobec odwołującego się, które w składach surowcowych podają także surowce wieprzowe, a pasztet wprowadzany jest także przez nich pod nazwą "pasztet drobiowy". W załączeniu do odwołania strona przedstawiła wydruki etykiet opakowań stosowanych przez inne firmy.

Zdaniem strony analizując szczegóły dotyczące oznakowania produktu "pasztet drobiowy" Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej pomija przepisy dotyczące znakowania towarów paczkowanych. W związku z tym, iż stanowią one normę bardziej szczegółową od pozostałych regulacji prawa żywieniowego, stosuje się je w pierwszeństwie przed tymi pozostałymi przepisami na zasadzie lex specialis derogat legi generali. Prawem szczegółowym jest tutaj Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 października 2005 r. w sprawie szczegółowych wymagań, dotyczących towarów paczkowanych (Dz. U. Nr 211, poz. 1760). Akt ten nie zawiera szczegółowych regulacji co do tego, jak powinna brzmieć nazwa towaru paczkowanego, tworząc w tym zakresie lukę prawną. Wcześniej obowiązujące Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących oznakowań towarów paczkowanych (Dz. U. Nr 193, poz. 1615) wskazywało, iż nazwa produktu paczkowanego powinna być zgodna z nazwą określoną w przepisach odrębnych, a w przypadku ich braku - z nazwą zawartą w Polskich Normach lub nazwą powszechnie przyjętą.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych uznał, że wydana decyzja zawiera przywołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Zastosowana interpretacja przepisów prawa żywnościowego nie jest wadliwa, w szczególności nie dokonano wykładni rozszerzającej przepisów określających zasady znakowania artykułów rolno-spożywczych. Wobec powyższego nie znajdują uzasadnienia twierdzenia strony o naruszeniu przez organ szeregu przepisów postępowania i prawa materialnego, które wymagałoby uchylenia decyzji.

W szczególności organ II instancji powołał się na przepis art. 3 pkt 1 i 5 ustawy o jakości stwierdzając, iż niespełnienie wymagań w zakresie znakowania artykułu rolno-spożywczego jest niespełnieniem wymagań jakości handlowej. Przytoczył także orzecznictwo sądów administracyjnych podnosząc, iż kwestia ta nie budziła wątpliwości organów, a także producentów żywności. W związku z czym zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 2 oraz art. 2 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002, poprzez uznanie, że środek spożywczy jest równocześnie artykułem rolno-spożywczym uznał za chybiony ( uzasadnienie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt II GSK 36412005, LexPolonica nr 411072, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1774/07).

Analizując przepisy art. 6 ustawy o jakości organ doszedł do wniosku, że wszelkie elementy etykiety i opakowania (nawet pełniące zadanie dekoracyjne), także gdy są zastrzeżonym znakiem towarowym, stanowią oznakowanie w rozumieniu art. 6 ust. 5 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1 z późn. zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, z późno zm.), prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Ma na celu zapobieganie oszukańczym lub podstępnym praktykom, fałszowaniu żywności oraz wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd. Stosownie natomiast do art. 16 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002, bez uszczerbku dla bardziej szczegółowych przepisów prawa żywnościowego, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności lub pasz, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd. W ocenie organu oznacza to, że przepisy prawa żywnościowego sprzeciwiają się każdej praktyce, m.in. dotyczącej znakowania artykułów rolno-spożywczych, mogącej w jakikolwiek sposób wprowadzić w błąd konsumenta.

W związku z zastosowaną sankcją w postaci podania gatunku drobiu, z którego pochodzi mięso drobiowe oddzielone mechanicznie i mięso drobiowe użyte do produkcji organ wyjaśnił, że stosownie § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie oznakowania środków spożywczych, mięśnie szkieletowe ssaków i ptaków gatunków uznanych za zdatne do spożycia przez ludzi wraz z przeponą i żwaczem, z wyłączeniem serca, języka, mięśni głowy innych niż żwacze, mięśni nadgarstka, stępu i ogona, wraz z naturalnie zawartą lub przynależną tkanką (mięso ssaków i ptaków), z wyłączeniem mięsa oddzielonego mechanicznie, stanowiące składnik środka spożywczego, podaje się w wykazie składników poprzez użycie określenia" mięso ", z podaniem nazwy wskazującej na gatunek zwierzęcia, z którego ono pochodzi. Zgodnie z ust. 5 tego paragrafu, mięso oddzielone mechanicznie, stanowiące składnik środka spożywczego, podaje się w wykazie składników poprzez użycie określenia" mięso oddzielone mechanicznie", z podaniem nazwy gatunku zwierzęcia, z którego ono pochodzi. Podobna zasada dotyczy również informacji o częściach zwierząt i ptaków innych niż mięso, stanowiących składnik środka spożywczego, które podaje się w wykazie składników poprzez użycie ich nazwy wraz z podaniem nazwy gatunku zwierzęcia, z którego pochodzą (ust. 6). Zdaniem organu przepisy tego paragrafu stanowią wprost, że konieczne jest podanie gatunku zwierzęcia, z którego uzyskano surowiec. Z powyższego wynika, że producent zobowiązany jest do podania pełnej informacji o gatunku zwierząt, z których pochodzi mięso, mięso oddzielone mechanicznie, czy inne części zwierząt np. podroby, tłuszcz. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie oznakowania środków spożywczych, w oznakowaniu opakowanego środka spożywczego podaje się ilościową zawartość składnika lub kategorii składników tego środka spożywczego, jeżeli nazwa składnika lub kategorii składników jest podkreślona w oznakowaniu środka spożywczego w formie pisemnej, przy użyciu obrazków i grafiki. W tym przypadku, z uwagi na zastosowaną grafikę, producent powinien w szczególności określić zawartość składników pochodzących z drobiu z gatunku kura domowa. W niniejszej sprawie producent w oznakowaniu produktu podał jako składniki "mięso drobiowe oddzielone mechanicznie", "skórki drobiowe", "mięso drobiowe (1,5%)". Tymczasem winien wskazać jednoznacznie jakiego gatunku drobiu pochodzą dane składniki (z gęsi, z kurcząt, z indyka itp.), np. "mięso oddzielone mechanicznie z kurcząt".

Biorąc pod uwagę podane składniki pasztetu oraz ich wzajemne proporcje organ wskazał, iż wśród surowców użytych do produkcji danego wyrobu były wątroba wieprzowa oraz tłuszcz wieprzowy, które stanowiły odpowiednio 9,6 % oraz 7 innych składników produktu (Etykieta oraz Oświadczenie - Załącznik nr 4 do Protokołu kontroli z 15 września 2008 r.). Oznacza to, że produkt został wytworzony przy znacznym udziale surowców wieprzowych, całkowita ich zawartość wynosiła 16,6 %. W tej sytuacji, zdaniem organu, właściwa nazwa produktu winna brzmieć "Pasztet drobiowo-wieprzowy", nie zaś "Pasztet drobiowy".

W konsekwencji organ stwierdził, że zastosowana nazwa oraz sugestywna grafika, jak również brak informacji o gatunku drobiu, z jakiego pozyskano surowce do wyprodukowania danego produktu sprawia, że konsument może być wprowadzany w błąd co do rodzaju i pochodzenia produktu. Nieprawidłowe znakowanie powinno być poprawione, niezależnie od tego czy fakt pomyłki konsumenta już nastąpił. Organy urzędowej kontroli żywności mają za zadanie eliminację z rynku także potencjalnych zagrożeń dla ekonomicznych interesów konsumenta, ponieważ zgodnie z art. 8 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) Nr 17812002, prawo żywnościowe ma na celu zapobieganie wszelkim praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd.

Organ podkreślił w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 17 dyrektywy 2000/13/WE przy wdrażaniu dyrektywy zasadniczo nie powinny ustalać bardziej rygorystycznych wymagań w zakresie znakowania niż określone w tej dyrektywie. Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie prawo polskie nie jest bardziej rygorystyczne. Stosownie do art. 5 ust. 1 dyrektywy 2000/13/WE, nazwa, pod którą sprzedawany jest środek spożywczy, jest nazwą przewidzianą w przepisach wspólnotowych, mających do niego zastosowanie. Jeżeli zaś nie ustanowiono takich przepisów nazwa powinna być nazwą zwyczajową w Państwie Członkowskim, w którym produkt jest sprzedawany konsumentowi końcowemu lub zakładom żywienia zbiorowego, lub opisem środka spożywczego oraz, jeżeli to niezbędne, opisem jego użycia, który jest wystarczająco zrozumiały, by umożliwić nabywcy rozpoznanie jego prawdziwego rodzaju oraz odróżnienie go od innych produktów, z którymi może być on mylony. Z interpretacji wskazanych przepisów wynika, zdaniem organu, że w przypadku braku określenia nazwy w przepisach prawa, należy stosować nazwy zwyczajowe, natomiast strona błędnie próbuje wywieźć z tego, że zastosowana nazwa produktu jest podana prawidłowo. Brak jest w Polsce zwyczaju, według którego przetwory drobiowo-wieprzowe należy znakować jako "drobiowe". Jednocześnie organ zaznaczył, iż nie było kwestionowane użycie słowa "pasztet", którym określa się m.in. niektóre rodzaje konserw drobiowych sterylizowanych, ale również konserwy z innego rodzaju mięsa (np. wieprzowego, wołowego). Zgodnie z pkt 5.9 Polskiej Normy PN-A-82023, konserwa typu pasztet to konserwa, w skład której wchodzi wątroba oraz inne surowce podrobowe, mięsne, tłuszczowe zwierząt rzeźnych lub dziczyzny zmielone i/lub zhomogenizowane, surowce uzupełniające, przyprawy i substancje dodatkowe dozwolone. Mając na uwadze skład produktu i sposób jego produkcji, należy uznać go za pasztet. Natomiast wprowadzające w błąd jest użycie określenia "drobiowy" dla spornego produktu.

Organ II instancji zauważył, że nie jest uzasadnieniem dla użycia nazwy "pasztet drobiowy" Polska Norma PN-A-86525, zgodnie z którą konserwa drobiowa sterylizowana to "przetwór z mięsa drobiowego i innych składników według receptury oraz przypraw, ..." (pkt 1.2.2). "Innymi składnikami" mogą być m.in. produkty zbożowe, skrobia, warzywa, substancje zagęszczające, które nie stanowią jednak o rodzaju i charakterystyce danego środka spożywczego. Nie należy tu utożsamiać z "innymi składnikami" mięsa, tłuszczu i podrobów pochodzących ze zwierząt innych niż drób, ponieważ" taki składnik produktu wyraźnie zmienia właściwości i charakterystykę danego środka spożywczego. Nie jest to już konserwa drobiowa, ale np. drobiowo-wieprzowa, drobiowo- wołowa.

Reasumując, organ podkreślił, że producent środków spożywczych jest zobowiązany stosować nazwę, która właściwie charakteryzuje produkt. W przypadku kiedy do słowa pasztet dodawane jest dodatkowe określenie, mające na celu umożliwienie odróżnienia go od innych- podobnych artykułów (pasztetów), określenie to powinno ilustrować, z jakich zwierzat rzeźnych pochodzą surowce użyte do produkcji danego artykułu rolno-spożywczego, ponieważ jest to istotne z punktu widzenia konsumenta. Podanie w składzie produktu surowców wieprzowych nie zwalnia z obowiązku nazwy zgodnej z rzeczywistym składem (uzasadnienie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 stycznia 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1774/07, cyt.: "Etykiety i kontretykiety mają znaczenie dla decyzji konsumenta. Faktem jest,

że w aktualnych warunkach rynkowych konsumenci świadomi są ogromnej różnorodności oferowanych im towarów i z rozwagą podchodzą do sposobu, w jaki są one prezentowane, ale producent nie może wykorzystywać oznaczeń do wywołania skojarzeń z zupełnie innym produktem.).Zarzut naruszenia przez organ § 1 i 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących oznakowań towarów paczkowanych organ ocenił jako bezzasadny argumentując, iż przepis § 1 dotyczy obowiązku podawania w oznakowaniu nazwy produktu, nazwy paczkującego i jego adresu oraz ilości nominalnej produktu, zaś § 2 dotyczy sposobu informowania o ilości nominalnej produktu w opakowaniu. Powoływanie się przez organ I instancji na przepisy art. 46 i art. 47 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia Główny Inspektor uznał za chybione lecz stwierdził, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S.A. zarzuca naruszenie:

- art. 127 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie przez organ odwoławczy niniejszej sprawy i nieodniesienie się do wszystkich zarzutów odwołania,

- art. 6 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych przepisów unijnego prawa żywnościowego, które skarżący przywoływał w odwołaniu od decyzji, a które organ był zobowiązany zastosować w pierwszeństwie przed przepisami krajowymi,

- art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi organ odwoławczy kierował się przy załatwianiu sprawy, w szczególności poprzez nieodniesienie się w sposób merytoryczny do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu I instancji;

oraz naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 6 ust. 2. ust. 4 i ust. 5 ustawy o jakości poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie że skarżący w niniejszej sprawie dokonał oznakowania "[...]" niezgodnego z ww. przepisami a w konsekwencji uznanie, że skarżący wprowadził konsumenta w błąd poprzez błędne oznakowanie towaru,

- przepisów Dyrektywy Komisji 2001/101/WE z dnia 26 listopada 2001 r. poprzez jej niezastosowanie i w konsekwencji tego zarzucenie skarżącemu użycia niewłaściwej nazwy wyrobu tj. "[...]", podczas gdy według organu odwoławczego prawidłowa nazwa wyrobu powinna brzmieć "pasztet drobiowo - wieprzowy", zaś nazwa taka jest na mocy powołanej Dyrektywy niedopuszczalna,

- art. 16 rozporządzenia (WE) nr 178/2002 poprzez jego błędną wykładnię i uznanie iż skarżący w niniejszej sprawie dopuścił się praktyki wprowadzającej w błąd konsumenta poprzez zastosowanie nazwy i grafiki mogącej wprowadzić konsumenta w błąd.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości skarżący podnosi, że organ nie wziął pod uwagę interesu społecznego bowiem nie odwołał się do tzw. "modelu świadomego konsumenta", wypracowanego zarówno przez orzecznictwo europejskie jak i polskie, który to fakt miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ponadto organ, w uzasadnieniu skarżonej decyzji nie odniósł się do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu , w szczególności dotyczących naruszenia przepisów postępowania.

Zdaniem skarżącego organ niezasadnie uznaje, iż skarżący dopuścił się oznakowania towaru wprowadzającego klienta w błąd. Skarżący twierdzi, że nazwa "pasztet drobiowo-wieprzowy" byłaby niezgodna z Dyrektywą Komisji 2001/101/WE z 26 listopada 2001 r., która jasno określa definicję mięsa, zaś składniki takie jak tkanka tłuszczowa nakazuje oznaczać na opakowaniu w przypadku przekroczenia jej dopuszczalnej zawartości. W ocenie skarżącego, gdzie składnikami pasztetu jest wątroba wieprzowa i tłuszcz wieprzowy nie może być mowy o uwzględnieniu tych składników w nazwie produktu, niezgodne z prawem byłoby uznanie, iż są to składniki mięsne, które dodatkowo zmieniają właściwości i charakterystykę produktu. Składniki te funkcjonują zarówno w przemyśle, jak w gospodarstwach domowych jako nieodzowne dodatki do pasztetów. W związku z tym, powołanie się na treść pkt 1.2.2 Polskiej Normy PN-A-86525 jest pozbawione, podstaw faktycznych, a twierdzenia organu w tym zakresie są nieuzasadnione. Ponadto obowiązująca dotychczas Norma Polska PN - 92-A-86521 pkt 2.2.8, stanowiła, że w przypadku, gdy w produkcie mięsnym składników mięsnych danego rodzaju jest więcej niż 50 % w ogólnej ilości surowców mięsnych , to należy posługiwać się nazwą produktu przeważającego. Ponadto tłuszcz wieprzowy nie może być zastąpiony przez surowiec drobiowy bowiem nie ma takiego surowca w obrocie handlowym.

Zdaniem skarżącego organ odwoławczy w żadnej mierze nie odniósł się w swojej decyzji do modelu świadomego konsumenta, który został przywołany w odwołaniu. W tym zakresie skarżący podtrzymał swoje stanowisko, iż świadomy konsument to taki, który zapoznaje się ze wszystkimi elementami oznakowania produktu pozwalającymi mu na podjęcie przemyślanej decyzji. Nie ma w niniejszej sprawie wątpliwości, że świadomy konsument doskonale zdaje sobie sprawę z faktu, iż do produkcji pasztetu drobiowego a' 131 g. używane są nie tylko surowce drobiowe. Nie poczytuje tego jednak za jakiekolwiek naruszenie przepisów, czego dowodem jest brak sygnałów płynących z rynku, które świadczyłyby o tym, że konsumenci czują się oszukani tak nazwą jak i składem pasztetu drobiowego.

Skarżący zgodził się z treścią decyzji w zakresie nakazującym podanie gatunku drobiu, z którego pochodzi mięso drobiowe oddzielone mechanicznie i mięso drobiowe użyte do produkcji, zobowiązując się do poddania produktu -w tym zakresie- zabiegowi oznakowania zgodnie ze wskazówkami organu w jak najszybszym możliwym terminie.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych przytaczając argumentację zawartą w decyzji ostatecznej, wnosił o oddalenie skargi. Przypomniał, że producent środków spożywczych jest zobowiązany stosować nazwę, która właściwie charakteryzuje produkt. W przypadku, kiedy do słowa pasztet dodawane jest dodatkowe określenie, mające na celu umożliwienie odróżnienia go od innych podobnych artykułów (pasztetów), określenie to powinno ilustrować z jakich zwierząt rzeźnych pochodzą surowce użyte do produkcji danego artykułu rolno-spożywczego, ponieważ jest to istotne z punktu widzenia konsumenta. Podanie w składzie produktu surowców wieprzowych nie zwalnia z obowiązku nazwy zgodnej z rzeczywistym składem. Przyjmowanie tezy, że "świadomy konsument" może odnaleźć informacje o składzie produktu, więc nie jest wprowadzany w błąd mogłoby mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy nazwa artykułu nie zaprzecza jego rzeczywistemu składowi. Podniósł, iż wbrew twierdzeniom skarżącego w przemyśle spożywczym występują składniki takie jak tłuszcze drobiowe lub podroby z tego rodzaju mięsa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie rozpatrzenia sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej jako p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone decyzje nie naruszają prawa.

Zgodnie z art. 6 ust. 2, 4 i 5 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonych decyzji, znakowanie artykułów rolno-spożywczych powinno być wykonane w języku polskim, w sposób czytelny, zrozumiały i widoczny, a w odniesieniu do artykułów rolno-spożywczych w opakowaniach jednostkowych - także w sposób nieusuwalny (ust. 2.). Nadto (ust. 4) oznakowanie obejmuje wszelkie informacje w postaci wyrazów, opisu, znaku towarowego, firmy, elementów graficznych lub symboli, odnoszące się do artykułów rolno-spożywczych, umieszczone na opakowaniu, w dokumencie, na ulotce, etykiecie, obwolucie albo zawieszce, które są dołączone do danego artykułu rolno-spożywczego, lub też go dotyczą. Oznakowanie (ust. 5) artykułu rolno-spożywczego nie może w szczególności wprowadzać w błąd konsumenta co do tożsamości tego artykułu, w tym jego rodzaju, właściwości, składu, ilości, trwałości, pochodzenia oraz sposobu produkcji, lub sugerować, że artykuł ten posiada specjalne właściwości, jeżeli ich nie posiada lub jeżeli inne podobne artykuły rolno-spożywcze posiadają takie właściwości.

W rozpoznawanej sprawie bezsporny był fakt, że na etykiecie zakwestionowanego produktu umieszczona została nazwa "[...]" , mimo iż innymi składnikami mięsnymi pasztetu były, oprócz mięsa drobiowego, także wątroba wieprzowa oraz tłuszcz wieprzowy.

Stosownie do treści art. 7 ust. 1 ustawy o jakości, obowiązującego w dacie wydania decyzji, w oznakowaniu opakowanych środków spożywczych przeznaczonych bezpośrednio dla konsumenta finalnego lub do zakładów żywienia zbiorowego podaje się:

1) nazwę środka spożywczego;

2) dane identyfikujące producenta albo producentów, w tym firmę lub nazwę ze wskazaniem formy prawnej i ich adres, a przypadku osoby fizycznej imię i nazwisko oraz nazwę, pod którą osoba ta wykonuje działalność, oraz jej adres;

3) inne dane niezbędne do identyfikacji środka spożywczego, istotne z punktu widzenia konsumenta.

Natomiast w myśl przepisu ust. 2 cyt. artykułu 7 ustawy o jakości nazwa środka spożywczego ma precyzyjnie informować konsumenta o rodzaju środka spożywczego, umożliwiać odróżnienie go od podobnych środków spożywczych. Nazwie powinny towarzyszyć informacje dotyczące postaci środka spożywczego lub procesów technologicznych stosowanych w produkcji, w szczególności określające, czy jest to środek: sproszkowany, liofilizowany, głęboko mrożony, zagęszczony, wędzony - w przypadku gdy brak tej informacji może wprowadzić konsumenta w błąd.

Z cytowanego przepisu art. 7 wynika, że nazwa jest jednym z obligatoryjnych elementów oznaczenia środka spożywczego. Główną funkcją nazwy jest ; po pierwsze przekazanie precyzyjnej informacji odnośnie rodzaju produktu, po drugie nazwa ma za zadanie umożliwiać odróżnienie danego produktu od podobnych produktów. Innymi słowy, mając na względzie także treść art. 6 ust. 5 ustawy o jakości, nazwa produktu musi być tak sformułowana aby nie stwarzała niebezpieczeństwa wprowadzenia konsumenta w błąd także co do składu tego produktu.

Mając na uwadze ustalony przez organ stan faktyczny, w ocenie Sądu, organy inspekcji handlowej słusznie uznały, że umieszczona na etykiecie nazwa "[...]" jest myląca dla konsumenta z uwagi na skład pasztetu, do produkcji którego użyto także składników innego rodzaju mięsa - mięsa wieprzowego. Zdaniem Sądu nie na znaczenia okoliczność, że składnikami tymi były podroby wieprzowe (wątroba) oraz tłuszcz wieprzowy.

Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 17774/07 zawarte w wyroku z 8 stycznia 2008 r. (cytowane w uzasadnieniu decyzji), że etykiety i kontretykiety mają znaczenie dla decyzji konsumenta oraz że w aktualnych warunkach rynkowych konsumenci świadomi są ogromnej różnorodności oferowanych im towarów i z rozwagą podchodzą do sposobu, w jaki są one prezentowane. Natomiast użycie przez producenta nazwy "Pasztet drobiowy" na etykiecie sugeruje, iż jest to produkt czysto drobiowy bez domieszki innych rodzajów mięsa. W konsekwencji nazwa ta nie spełnia przypisanej jej w ustawie o jakości funkcji rzetelnej informacji oraz uniemożliwia konsumentowi odróżnienie tego produktu od innych produktów tego rodzaju (pasztetów), które zawierają tylko i wyłącznie mięso drobiowe, bez dodatków innych rodzajów mięs. Ponadto przedmiotowa nazwa produktu, figurująca na etykiecie wydrukowana jest dużą czcionką, w przeciwieństwie do składu produktu, wydrukowanego małymi literkami, wymagającymi znacznego wytężenia wzroku. Okoliczność ta w dużej mierze potęguje możliwość wprowadzenia konsumenta w błąd co do składu produktu.

Cytowany wyżej wyrok WSA oraz twierdzenia tam zawarte zostały zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 15 grudnia 2008 r. sygn. akt II GSK 543/08 oddalił skargę kasacyjną strony. NSA podzielił pogląd WSA, że przeciętny konsument jest co prawda osobą należycie poinformowaną, uważną i racjonalną, który potrafi wykorzystać posiadany zasób informacji do samodzielnej analizy adresowanych do niego przekazów rynkowych, ale nie upoważnia to producenta do stosowania oznaczeń, które wprowadzają konsumenta w błąd. W związku z tym nie są zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisów art. 6 ust. 2. ust. 4 i ust. 5 ustawy o jakości.

Nie można też podzielić stanowiska strony skarżącej, że doszło do naruszenia przepisów unijnych czyli przepisów Dyrektywy Komisji 2001/101/WE z dnia 26 listopada 2001 r. oraz art. 16 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 . Należy podkreślić, że przepisy rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 w art. 8 (ochrona interesów konsumentów) wyraźnie stanowią, iż prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Według tego przepisu prawo żywnościowe ma na celu zapobieganie: a) oszukańczym lub podstępnym praktykom, b) fałszowaniu żywności oraz c) wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzić konsumenta w błąd. Również z treści art. 16 cyt. rozporządzenia (prezentacja) wynika, iż bez uszczerbku dla bardziej szczegółowych przepisów prawa żywnościowego, etykietowanie, reklama i prezentacja żywności lub pasz, z uwzględnieniem ich kształtu, wyglądu lub opakowania, używanych opakowań, sposobu ułożenia i miejsca wystawienia oraz informacji udostępnionych na ich temat w jakikolwiek sposób, nie może wprowadzać konsumentów w błąd.

Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego uchybienia przepisom Dyrektywy Komisji 2001/101/WE z dnia 26 listopada 2001 r. poprzez jej niezastosowanie należy zauważyć, że strona nie wskazała jaki konkretnie przepis powołanej dyrektywy został naruszony przez organy inspekcji handlowej. Ze skargi nie wynika też, który przepis powołanej dyrektywy stanowi o niedopuszczalności użycia nazwy "Pasztet drobiowo-wieprzowy" uznanej przez organy za nazwę zgodną z wymaganiami prawa. W ocenie Sądu skarżący nie wyjaśnia tych okoliczności w sposób wystarczający dla oceny podnoszonego zarzutu.

Zasadne jest stanowisko organu, że zastosowana nazwa oraz sugestywna grafika, jak również brak informacji o gatunku drobiu, z jakiego pozyskano surowce do wyprodukowania danego produktu sprawia, że konsument może być wprowadzany w błąd co do rodzaju i pochodzenia produktu. Słusznie zatem organy inspekcji handlowej uznały, iż nieprawidłowe oznakowanie powinno być poprawione, niezależnie od tego czy fakt pomyłki konsumenta już nastąpił. Jednocześnie bez wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy pozostaje fakt, iż inni producenci używają podobnych oznaczeń swoich produktów.

Skarżący podnosił, że kwestionując powołanie w nazwie oznaczenie "drobiowy" organy pomijają to, iż nie istnieją żadne przepisy prawne ani polskie, ani unijne, które by określały, jaka zawartość danego gatunku mięsa w produkcie pozwala producentowi na nazwanie produktu w sposób wskazujący na to, że produkt został wyprodukowany z danego gatunku mięsa. Zdaniem strony zapis art. 7 ust. 2 Dyrektywy nr 2000/13/WE jednoznacznie potwierdza, że nazwa produktu może być tożsama z nazwą jednego ze składników. Jednakże strona nie zauważa, iż art. 7 Dyrektywy określa sytuacji, w której oznaczenie na etykiecie ilości składnika jest obowiązkowe. Stosownie do art. 7 tej Dyrektywy ilość składnika lub kategorii składników, użyta do wytwarzania lub przygotowania środka spożywczego, podawana jest zgodnie z niniejszym artykułem (ust.1). Oznaczenie określone w ust. 1 jest obowiązkowe:

a)w przypadku gdy dany składnik lub kategoria składników występuje pod nazwą, pod którą środek spożywczy jest sprzedawany lub z którą jest on zwykle kojarzony przez konsumenta; lub

b) w przypadku gdy dany składnik lub kategoria składników jest podkreślony w oznakowaniu słownie, obrazowo lub graficznie; lub

c) w przypadku gdy dany składnik lub kategoria składników jest niezbędny w celu scharakteryzowania środka spożywczego oraz odróżnienia go od produktów, z którymi mógłby być on mylony ze względu na jego nazwę lub wygląd; lub

d) w przypadkach określonych zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 20 ust. 2. (ust.2)

W ocenie Sądu cytowany przepis interpretowany łącznie z innymi przepisami unijnymi, w szczególności z powoływanymi wyżej przepisami art. 8 i 16 rozporządzenia (WE) Nr 178/2002 nie może usprawiedliwiać używania na etykiecie nazwy produktu mogącej wprowadzić konsumenta w błąd co do rzeczywistego składu produktu. Z tego też wynika, że nazwa produktu ( pasztetu) może być tożsama z jednym z podstawowych i dominujących składników produktu (drób), jednak musi uwzględniać także inne rodzaje mięsa użyte do produkcji pasztetu (wątroba wieprzowa i tłuszcz wieprzowy). W innym wypadku stanowi nazwę mylącą konsumenta. Co prawda przeciętny konsument jest osobą dobrze poinformowaną , uważną i racjonalną, co jednak nie zwalnia producenta z obowiązku prawidłowego oznaczania wyrobów. W konsekwencji słuszne jest stanowisko organu, że wprowadzające w błąd jest użycie określenia "drobiowy" dla spornego produktu

Natomiast bez wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy pozostają podnoszone argumenty dotyczące Polskich Norm, których stosowanie nie jest obowiązkowe lecz dobrowolne, co wynika z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji ( Dz. U. Nr 169, poz. 1386).

Jednocześnie trzeba - zdaniem Sądu - podkreślić, iż wydając zaskarżone decyzje administracyjne w sprawie organy co do zasady uwzględniły wszelkie rygory procedury administracyjnej, określające obowiązki w zakresie sposobu przeprowadzenia postępowania, a następnie końcowego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem zarzuty naruszenia przepisów procesowych są niezasadne.

Ponadto skarga w niniejszej sprawie koncentruje się przede wszystkim na zarzutach popełnienia przez organy w toku postępowania naruszeń przepisów prawa materialnego, zaś pozostałe zarzuty procesowe są ich uzupełnieniem.

Jednocześnie oceniając zaskarżone decyzje Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone orzeczenie prawa nie narusza, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.