Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 390/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-09-30 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a, art. 30, art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 61 par. 1, art. 61a par. 1, art. 107 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo (spr.) Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Michał Niedźwiedź po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 7 lutego 2022 r. nr 180000/71/47200/2022-RED-AG w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 10 stycznia 2022 r. nr 180000/71/499024/2021-RED-AG. Sygn. akt I SA/Kr 390/22 Sygn. akt I SA/Kr 399/22 Sygn. akt I SA/Kr 758/22 Sygn. akt I SA/Kr 604/22


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 stycznia 2022 r. nr 180000/71/499024/2021-RED-AG Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie:

1. na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) w związku z art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z-dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku M. R. o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych;

2. na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) w związku z art. 28 ust. 3a, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), odmówił częściowo wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. Oznacza to, że w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek Zakład nie może więc badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Oznacza to, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. Organ stwierdził, że w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie M. R. - płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. Oznacza to, że Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tego przepisu.

Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych przez M. R. we wniosku, a po zakończeniu tego postępowania wyda decyzję rozstrzygającą sprawę umorzenia tych należności.

Pismem z dnia 27 stycznia 2022 r. M. R. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż wydana decyzja jest krzywdząca.

Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. nr 180000/71/47200/2022-RED-AG Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 10 stycznia 2022 r. nr 180000/71/499024/2021-RED-AG. Orzekający w II instancji organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisów art. 28 i art. 29. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "nie stosuje się" oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim składek wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek - pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy - rozstrzygnięcia opartego na w/w przepisach.

W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast w odniesieniu do częściowej odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika Zakład analizuje przesłanki umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. pod kątem zaistnienia całkowitej nieściągalności, której przypadki enumeratywnie wylicza art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Do należności tych nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stosuje się jedynie do należności opłacanych przez płatnika składek na jego własne ubezpieczenia (czyli będącego jednocześnie ubezpieczonym). Zatem w zakresie składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika Zakład bada zasadność umorzenia należności jedynie pod kątem zaistnienia całkowitej nieściągalności. Nie analizuje natomiast szczególnych przypadków z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 1, poz. 1365), tj. trudnej sytuacji zdrowotnej czy finansowej wnioskującego o umorzenie. Dlatego w zakresie umorzenia należności za pracowników na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych właściwym rozstrzygnięciem jest odmowa wszczęcia postępowania zgodnie z art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W zakresie należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że odmówił wszczęcia postępowania tylko częściowo, w zakresie rozpatrywania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie zgadzając się z powyższymi decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie M. R. pismem z dnia 10 marca 2022 r. wniosła na nie skargi. Zdaniem autorki skargi, organ nie uwzględnił specyficznej sytuacji okresu 2020-2021, lat pandemicznych, w których nastąpiły szczególnie uciążliwe warunki do prowadzenia działalności gospodarczej. Poza tym organ nie uwzględnił również szczególnych regulacji prawnych podjętych w ww. okresie. W związku z tym skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 32 § 1 i § 2 Konstytucji RP i wniosła o uznanie jej za wydaną z naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie wniósł o odrzucenie skargi na decyzję z dnia 10 stycznia 2022 r. jako wniesioną na decyzję, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, względnie o jej oddalenie. Równocześnie organ wniósł o oddalenie skargi na decyzję z dnia 7 lutego 2022 r., gdyż postępowanie w sprawie umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika nie może być wszczęte, albowiem należności te nie mogą być umarzane.

Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 390/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 10 stycznia 2022 r. nr 180000/71/499024/2021-RED-AG jako niedopuszczalną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do wspomnianego powyżej ust. 3 omawianego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W niniejszej sprawie Sąd zwrócił się do stron postępowania (skarżącej oraz organu – na ręce pełnomocnika) o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. Ani skarżąca ani pełnomocnik organu nie udzielili odpowiedzi na wezwanie Sądu.

Mając powyższe na uwadze Z-ca Przewodniczącego Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 6 września 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącej, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Przystępując zatem do rozpoznania sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia 10 stycznia 2022 r. naruszają prawo w sposób powodujący konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tego organu o odmowie: 1) wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz 2) częściowego wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia. Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że przez wnioskodawcę nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że brak jest możliwości uwzględnienia takiego wniosku. Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie art. 32 u.s.u.s. przewiduje, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W zaskarżonej decyzji organ powołał się na treść art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z art. 61 § 1 k.p.a. wynika z kolei, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wszczęcie postępowania na żądanie strony może nastąpić jedynie wówczas, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. przewiduje dwie sytuacje uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania. Pierwsza z nich ma miejsce, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną tego postępowania. Druga sytuacja natomiast występuje, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ "z innych uzasadnionych przyczyn", przez co rozumie się sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

W rozpatrywanej sprawie orzekający w I i II instancji organ uznał, że zachodzą przesłanki odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych wymienione w art. 30 u.s.u.s. Zauważyć przy tym należy, że w decyzji z dnia 10 stycznia 2022 r. (I instancja) organ przytoczył następującą treść omawianego przepisu: "Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28." a więc na starszą wersję tego przepisu obowiązującą do dnia 17 września 2021 r. Natomiast w zaskarżonej decyzji organ powołał się na następujące brzmienie tego przepisu: "Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29", a więc na jeszcze starsza starszą wersję tego przepisu obowiązującą do dnia 1 grudnia 2015 r. Niezależnie jednak od powyższego orzekający zarówno w I, jak i w II instancji organ nie dostrzegł, że z dniem 18 września 2021 r. (a więc przed wydaniem obu decyzji) przepis ten został zmieniony przez art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1621). Zgodnie z obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji brzmieniem tego przepisu do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Art. 30 u.s.u.s. przed nowelizacją wyłączał zatem możliwość zastosowania określonej w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zasady, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W wyniku natomiast zmiany tego przepisu ustawodawca wprowadził możliwość umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s., tj. w razie ich całkowitej nieściągalności, gdy ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe.

W związku z powyższym orzekający w niniejszej sprawie Sąd uznał, że organ błędnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Na skutek bowiem zastosowania przez organ art. 30 u.s.u.s. w brzmieniu sprzed nowelizacji przyjął on, że skoro w przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się", to w stosunku do wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Tymczasem jak to już zostało powyżej wskazane w znowelizowanym przepisie ustawodawca przewidział możliwość umorzenia tych składek w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. W celu ustalenia, czy w danej sprawie zachodzi sytuacja opisana w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. konieczne jest podjęcie przez organ czynności sprawdzających, a to jest możliwe tylko w toku toczącego się postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodziła zatem żadna inna uzasadniona przyczyna do odmowy wszczęcia postępowania, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie organ powinien był więc wszcząć postępowanie w celu ustalenia, czy w stosunku do skarżącej zachodzi możliwość umarzenia w całości lub w części składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek przewidziana w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. Następnie na podstawie poczynionych ustaleń organ powinien albo umorzyć te składki albo odmówić ich umorzenia.

Za nieprawidłowe Sąd uznał również rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 decyzji z dnia 10 stycznia 2022 r., w którym odmówiono częściowo wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Zgodnie z treścią art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie. Wskazany element decyzji jest zasadniczy, albowiem stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów albo też o zakończeniu postępowania w danej instancji bez orzekania w sprawie co do jej istoty. Wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku w kontekście określonych okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Konkretyzacja prawa dokonuje się w rozstrzygnięciu, nie zaś w innych elementach decyzji. Rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia, powinno ono być wyrażone wprost w sentencji decyzji w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji. Wypełnienie przez organ dyspozycji art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. nastąpi zatem tylko i wyłącznie wtedy, gdy rozstrzygniecie zostanie sformułowane w sposób kategoryczny co do zawartego tam władczego uregulowania przez organ sytuacji prawnej strony.

W ocenie Sądu, zawarte w pkt 2 decyzji z dnia 10 stycznia 2022 r. rozstrzygnięcie nie spełnia powyższych wymogów, gdyż nie da się na jego podstawie ustalić w jakiej części organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Dopiero na podstawie uzasadnienia tej decyzji oraz uzasadnienia decyzji wydanej w II instancji można wywnioskować, że organ odmówił wszczęcia postępowania w zakresie rozpatrywania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jak to już jednak zostało powyżej wskazane rozstrzygnięcia nie można ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia. Uchybienia tego nie dostrzegł organ orzekający w II instancji i utrzymał ją w mocy.

Na podstawie art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zatem zobowiązany do uwzględnienia powyższych uwag Sądu.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji – jak w sentencji wyroku. Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie skarżąca w sprawie występowała osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika. Po trzecie działając osobiście, nie wykazała, że poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw.