Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 743/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2012-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2§ 1, art. 27 § 1 i 2, art. 29 , art. 59
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 23 ust. 1, art. 41 pkt. 1 i 2, art. 91 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2003 nr 124 poz 1152
law: Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli  Komunikacyjnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi B.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego L.R. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu sprawy na skutek zażalenia B.S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18, art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn.zm.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku B.S. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawił następujący stan sprawy.

Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2008 r., L.dz. [...] Komenda Powiatowa Policji poinformowała Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, iż podczas kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu [...] marca 2008 r. B.S. nie okazał aktualnego dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej pojazdu mechanicznego marki [...] o nr rej. [...].

W oparciu o tę informację, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny pismem

z dnia [...] sierpnia 2008 r. wezwał B.S. do uiszczenia opłaty w kwocie 2.880 zł za nieposiadanie umowy OC bądź okazanie dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego OC lub potwierdzających brak obowiązku zawarcia takiej umowy, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania. Powyższe wezwanie skarżący odebrał osobiście w dniu 1 września 2008 r., jednakże we wskazanym terminie nie udokumentował zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, ani nie wniósł powództwa o ustalenie spełnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia. Wobec powyższego w dniu [...] sierpnia 2009 r., po doręczeniu skarżącemu w dniu 27 lutego 2009 r. upomnienia z dnia [...] lutego 2009 r., Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wystawił tytuł wykonawczy Nr [...]. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego przez organ egzekucyjny B.S. potwierdził 14 czerwca 2010 r.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny w dniu [...] maja 2010 r. wystawił zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, które skierował do 7 banków, zaś odpisy tych zawiadomień doręczył również skarżącemu (wraz z tytułem wykonawczym). Ponadto organ podjął próby zajęcia wierzytelności strony z tytułu produktów ubezpieczeniowych, funduszy inwestycyjnych, programów oszczędnościowych i innych produktów, wystawiając zawiadomienia z dnia [...] listopada 2010 r.

B.S., pismem z dnia [...] grudnia 2010r. (uzupełnionym w dniu [...] marca 2011 r.) zatytułowanym "skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego przy Urzędzie Skarbowym", kierowanym do Izby Skarbowej, zwrócił się "o uchylenie decyzji o egzekucji i zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie", w sprawach o wskazanych sygnaturach. W uzasadnieniu zobowiązany wskazał, iż wierzytelności objęte egzekucją są przedawnione z mocy art. 125 KC.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Dyrektor Izby Skarbowej ustalił, że ww. pismo stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w związku z faktem, iż przedawnieniu uległy należności zobowiązanego objęte tytułami wykonawczymi Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. oraz Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku B.S. na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. W odniesieniu natomiast do tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone (postanowienie z dnia [...] kwietnia 2011r. Nr [...]).

W zażaleniu wniesionym na postanowienie z dnia [...] maja 2011 r. B.S. zarzucił, że według przepisów Kodeksu cywilnego termin przedawnienia dla wierzytelności związanej z ubezpieczeniem OC wynosi jeden rok, zatem wierzytelność ta uległa przedawnieniu i nie może być przedmiotem postępowania egzekucyjnego.

Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ podkreślił, że powoływane przez stronę przepisy Kodeksu cywilnego, dotyczące przedawnienia zakresie należności cywilnoprawnych nie znajdują zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym obowiązek ma charakter obowiązku publicznoprawnego i poddany jest odrębnej regulacji prawnej określonej w ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.

W kwestii zarzutu przedawnienia organ powołał się na treść art. 92 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, zgodnie z którym roszczenia z tytułu opłaty ulegają przedawnieniu

z upływem 3 lat od dnia dokonania kontroli, nie później jednak niż z upływem 3 lat od ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym nie spełniono obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego. Natomiast bieg przedawnienia przerywa każda czynność organu egzekucyjnego podjęta w celu wyegzekwowania opłaty (art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy). Organ wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego zostały przesłane dłużnikom zajętej wierzytelności zawiadomienia

z dnia [...] maja 2010 r. o numerach: [...] o zajęciu rachunków bankowych oraz zawiadomienia z dnia [...] listopada 2010r. o zajęciu produktów ubezpieczeniowych, funduszy inwestycyjnych, programów oszczędnościowych i innych produktów. Zdaniem organu powyższe działania miały na celu doprowadzenie do zastosowania w toku egzekucji środka egzekucyjnego, który wywołał skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia egzekwowanej należności.

B.S. w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł o jego uchylenie bądź zmianę polegającą na umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na liczne uchybienia prawne oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do dnia rozpoznania skargi i wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu błędną interpretację przepisów prawa administracyjnego poprzez przyjęcie, że Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jest jednostką administracji publicznej, która posiada prawo do wystawiania tytułów wykonawczych bez nakazu sądowego.

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że UFG jest instytucją prawa ubezpieczeniowego z osobowością prawną, w której strukturach znajdują się przedstawiciele firm ubezpieczeniowych nie będącymi spółkami Skarbu Państwa.

Zdaniem strony Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny powinien posiadać tytuł wykonawczy z klauzulą wykonalności w postaci sądowego nakazu zapłaty i postępowanie egzekucyjne podjęte przez Urząd Skarbowy jest bezprawne.

Skarżący podniósł również, iż przedmiotowe roszczenie, zgodnie z art. 117 Kodeksu cywilnego, przedawniło się z upływem roku, a nie po upływie trzech lat.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał ocenę prawną oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego przyjęcia przez organy obu instancji, iż Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jest jednostką administracji publicznej, organ podkreślił, że opłata z tytułu niedopełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia ma charakter publicznoprawny, zaś stosunek między osobą zobowiązaną do wniesienia tej opłaty, a Funduszem Gwarancyjnym nie ma charakteru cywilnoprawnego.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011r. Sąd na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, po rozpoznaniu wniosku skarżącej zawartego w skardze, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem. Kontrola powyższa obejmuje między innymi postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm.), przywoływanej dalej jako "P.p.s.a.")

Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 P.p.s.a.

W niniejszej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie nastąpiły, dlatego skarga została oddalona.

Przedmiot sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowi postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2011r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] maja 2011r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] sierpnia 2009r. nr [...] wystawionego wobec B.S. przez wierzyciela - Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w związku z egzekucją opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych.

Na wstępie należy wskazać, że zasady administracyjnego postępowania egzekucyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954

z późn.zm.), dalej przywoływana w skrócie jako: "u.p.e.a", która określa:

1) sposób postępowania wierzycieli w przypadkach uchylania się zobowiązanych od wykonania ciążących na nich obowiązków, o których mowa w art. 2;

2) prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2.

Wśród obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej w art. 2 § 1 ustawodawca wskazał m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw (pkt 5).

Zgodnie natomiast z przepisem art. 91 ust. 1 i 2 w zw. z art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 z późn.zm.), zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniach obowiązkowych", do egzekucji opłat za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia, o których mowa w art. 41 pkt 1 i 2 (w tym ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów), stosuje się przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że tytuł wykonawczy wystawia Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Egzekucję stosuje się, jeżeli: 1) należność z tytułu opłaty wynika z wezwania do zapłaty , o którym mowa w art. 90 ust. 1, w stosunku do którego zobowiązany nie wystąpił z powództwem do sądu powszechnego, zgodnie z art. 10 ust. 2, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania do zapłaty, albo 2) sąd ustalił prawomocnym orzeczeniem istnienie obowiązku ubezpieczenia.

Powyższy przepis nakazuje zatem stosować przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do egzekucji opłat za brak ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezsporna pozostaje okoliczność,

iż egzekwowany obowiązek - opłata z tytułu obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w związku z posiadaniem pojazdu marki [...] o nr rej. [...] OC w wysokości 2.880 zł – została ujawniona w wyniku kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu [...] marca 2008 r. przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji. Skarżący, pomimo prawidłowego wezwania z dnia [...] sierpnia 2008 r. do uiszczenia, w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania ww. opłaty, albo do przedstawienia dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia obowiązkowego nie udokumentował zawarcia takiej umowy ani nie wniósł powództwa o ustalenie spełnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia. Opłata stała się zatem wymagalna następnego dnia po upływie terminu, o którym mowa powyżej. Przesłanką zaś wszczęcia egzekucji jest niespełnienie przez zobowiązanego powyższych warunków.

W zaistniałej sytuacji Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny zobowiązany był do wystawienia w dniu [...] sierpnia 2009r. tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z powodu nieuiszczenia przez skarżącego B.S. opłaty z tytułu niedopełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za 2008 r. dla pojazdu mechanicznego marki [...] o nr rej. [...].

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, posiadacz pojazdu mechanicznego jest zobowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu. Obowiązek zawarcia takiej umowy uważa się za spełniony, jeżeli umowa została zawarta zgodnie z przepisami ustawy albo odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych wprowadzających obowiązek ubezpieczenia, z sumą gwarancyjną nie niższą niż minimalna suma gwarancyjna ustalona dla danego ubezpieczenia (art. 10 ust. 1 ustawy

ubezpieczeniach obowiązkowych). Natomiast osoba, która nie spełniła obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, zgodnie z warunkami tego ubezpieczenia określonymi w ustawie, jest obowiązana wnieść opłatę w określonej

w ustawie wysokości – art. 88 ust. 1 ww. ustawy). W tym miejscu należy wskazać, że w myśl uregulowań zawartych w art. 29 u.p.e.a. - organ egzekucyjny przyjmując tytuł wykonawczy do realizacji obowiązany jest jedynie do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej - czy obowiązek objęty tytułem wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej oraz czy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku nim objętego. To wyraźne wyłączenie z dopuszczalnego zakresu badania tytułu wykonawczego przez organ egzekucyjny jednoznacznie wskazuje, że badanie takie ma wyłącznie charakter formalny. Polega ono jedynie na sprawdzeniu, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy zostało doręczone upomnienie. Podkreślić zatem należy, że organy egzekucyjne w prowadzonym postępowaniu mogą rozstrzygać wyłącznie kwestie wynikające z samego postępowania egzekucyjnego tj. następujące po wystawieniu tytułu wykonawczego.

Sąd w pełni podziela stanowisko organów, iż przewidziana w art. 88 ustawy

o ubezpieczeniach obowiązkowych, opłata z tytułu niedopełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC ma charakter administracyjnoprawny, zaś relacje między osobą zobowiązaną do zawarcia umowy ubezpieczenia a Ubezpieczeniowym Funduszem Gwarancyjnym nie są wyznaczone - jak to wskazał skarżący - przepisami prawa cywilnego, lecz przepisami prawa administracyjnego. Publicznoprawny charakter tego stosunku powoduje istnienie podporządkowania osoby zobowiązanej Funduszowi (vide: wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt K 23/99, OTK nr 3, poz. 89 i z dnia 23 kwietnia 2002 r. sygn. akt K 2/01, OTK, nr 3, poz. 27). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 kwietnia 2000 r. wskazał, że wysokość opłaty nie jest uzależniona od stopnia winy podmiotu zobowiązanego i jest taka sama bez względu na to jak długo nie wywiązywał się

z obowiązku zawarcia umowy. TK zajął stanowisko, iż w zakresie nakładania opłaty UFG pełni funkcję represyjną wobec podmiotów, które nie dopełniły ciążącego na nich obowiązku. Zgodnie ze stanowiskiem TK chodzi nie tylko o organy administracji rządowej, lecz także organy samorządu terytorialnego oraz inne podmioty wykonujące zlecenia administracji państwowej. Zdaniem Trybunału opłata wnoszona na rzecz UFG ma charakter publicznoprawny, co zakłada m.in. brak równorzędności podmiotów i dopuszcza poddanie obywatela władczym działaniom funduszu, który najpierw ustala obowiązek uiszczenia opłaty, następnie wzywa do jej uiszczenia

i wystawia tytuł wykonawczy dla dokonania egzekucji administracyjnej.

Wbrew oczekiwaniu skarżącego wskazać przyjdzie, że instytucje ukształtowane w Kodeksie cywilnym, mające zastosowanie dla stosunków cywilnoprawnych, zasadniczo nie mają zastosowania w stosunkach o charakterze publicznoprawnym, chyba że przepisy powszechnie obowiązujące odsyłają do stosowania przepisów prawa cywilnego. Stosunki cywilnoprawne

i administracyjnoprawne charakteryzują się bowiem istotnymi różnicami.

Fundamentalną cechą stosunku cywilnoprawnego jest równorzędność (równość) podmiotów tego stosunku, co przejawia się w braku wzajemnego podporządkowania stron. Jednocześnie stosunek ten cechuje autonomia woli stron wyrażająca się w braku bezpośredniego przymusu ze strony państwa, oraz przyznaniu podmiotom znaczących możliwości swobodnego kształtowania treści stosunków cywilnoprawnych; co do zasady to strony decydują o tym, czy i na jakich warunkach dojdzie do zawarcia umowy. Cechą stosunków cywilnoprawnych jest również to, że realizacja praw wynikających z tego stosunku nie jest podporządkowana woli jednego podmiotu, albowiem roszczenia te mogą być dochodzone w postępowaniu sądowym, opartym na zasadzie równego traktowania każdej ze stron, a o uprawnieniach strony decyduje niezależny, nie zainteresowany sporem arbiter.

Sytuacja ta kształtuje się natomiast odmiennie w przypadku stosunku administracyjnoprawnego. Cechą charakterystyczną tego stosunku, różniącą go od stosunku cywilnoprawnego, jest nierównorzędność pozycji podmiotów tego stosunku, możność decydowania o treści tego stosunku przez podmiot administrujący. Nierównorzędność podmiotów stosunku administracyjnoprawnego wynika stąd, iż prawo przyznaje jednemu z uczestników tego stosunku (organowi administracyjnemu) prawo orzekania, przesądzania o sprawie w sposób wiążący innych uczestników stosunku. Cechą tego stosunku jest zatem możliwość jednostronnego, władczego decydowania przez organ administracyjny o sferze prawnej innego podmiotu. Stosunek ten ma charakter obowiązkowy, co oznacza ograniczoną swobodę lub całkowity jej brak przy określaniu współuczestników stosunku jak również przy formułowaniu jego treści.

Wobec treści powyższych rozważań należy stwierdzić, iż mimo tego, że Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny nie jest organem administracji publicznej sensu stricte, to wykonuje zadania z zakresu administracji publicznej określone

w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, a dotyczące ustalania i egzekwowania opłat za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.

Niezasadne jest zatem twierdzenie skarżącego, iż Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny będąc instytucją prawa ubezpieczeniowego z osobowością prawną, powinien w przedmiotowej sprawie stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące egzekucji należności i "posiadać możliwość wystawiana tytułów wykonawczych z klauzulą wykonalności w postaci sądowego nakazu zapłaty". W ocenie Sądu, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny jako wierzyciel był uprawniony i zobowiązany do podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, tj. wystawienia B.S. w dniu [...] sierpnia 2009 r. tytułu wykonawczego o nr [...] i przekazania go do realizacji do właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego.

Z akt sprawy wynika, że B.S. pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. (uzupełnionym w dniu [...] marca 2011 r.), wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ze względu na zarzut przedawnienia należności objętych m.in. tytułem wykonawczym Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r.

Zgodnie z treścią art. 59 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Stosownie do przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 59 § 5 u.p.e.a.).

Skarżący jako przesłanki umorzenia spornego postępowania egzekucyjnego wskazywał niedopuszczalność egzekucji administracyjnej spornej należności i brak podstaw prawnych do jej egzekwowania bez stosownego orzeczenia oraz przedawnienie należności objętej egzekucją.

Należy wskazać, iż organy egzekucyjne obu instancji szczegółowo wyjaśniły skarżącemu tryb dochodzenia spornej należności w postępowaniu egzekucyjnym

w administracji. Sporna egzekucja jest dopuszczalna (z mocy prawa), a egzekwowany obowiązek został określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z cytowanych wyżej przepisów prawa. Wbrew oczekiwaniu skarżącego w przypadku spornych ubezpieczeń obowiązkowych ustawodawca nie przewidział potrzeby każdorazowej konkretyzacji istnienia spornego obowiązku mocą decyzji administracyjnej lub orzeczenia sądowego. B.S. po doręczenia mu wezwania z dnia [...] sierpnia 208 r. mógł dochodzić przed sądem powszechnym ustalenia spełnienia lub nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jednakże z uprawnienia tego nie skorzystał. Skarżący nie kwestionował w toku postępowania faktu braku zawarcia (lub okazania na wezwanie) umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w 2008 r. Brak również w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przesłanek potwierdzających, iżby zobowiązanie B.S. wygasło z jakichkolwiek przyczyn, w tym z uwagi na upływ terminu przedawnienia.

Organy wskazały, że powoływane przez zobowiązanego przepisy Kodeksu cywilnego, dotyczące przedawnienia w zakresie należności cywilnoprawnych nie znajdują zastosowania w sprawie, albowiem objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym obowiązek ma charakter obowiązku publicznoprawnego i poddany jest odrębnej regulacji prawnej określonej w ustawie z dnia 22 maja 2003 r.

o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Zaakceptować należy stanowisko organów orzekających w sprawie, iż ustawodawca wprost w treści art. 92 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych wskazał, iż roszczenia z tytułu opłaty ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia dokonania kontroli, nie później jednak niż z upływem 3 lat od ostatniego dnia roku kalendarzowego, w którym nie spełniono obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, z zastrzeżeniem ust. 2. Z kolei art. 92 ust. 2 stanowi, iż bieg przedawnienia przerywa:

1) każda czynność organu egzekucyjnego podjęta w celu wyegzekwowania opłaty,

2) uznanie przez zobowiązanego niespełnienia obowiązku ubezpieczenia i dochodzonej w związku z tym opłaty,

3) wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym w sprawach określonych w art. 10 ust. 2,

4) zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Przy czym podkreślenia wymaga, iż zgodnie z wolą ustawodawcy, po przerwaniu biegu przedawnienia z przyczyny o której mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 - biegnie ono na nowo (art. 92 ust. 3 pkt 1).

Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą:

1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub

2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 i 5 u.p.e.a.)

Upływ terminu przedawnienia przedmiotowego obowiązku, co do zasady, nastąpić winien zatem z dniem 10 marca 2011 r., tj. po upływie 3 lat od ujawnienia w wyniku kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu [...] marca 2008 r. braku wykonania przez zobowiązanego obowiązku ubezpieczeniowego.

Podkreślić należy, iż postępowanie egzekucyjne w administracji wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym. Zgodnie natomiast z art. 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do stwierdzenia, iż tytuł wykonawczy wystawiony przez uprawnionego wierzyciela (Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny) został wystawiony w dniu [...] sierpnia 2009 r. i skierowany do organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu 11 sierpnia 2009 r. Z akt sprawy wynika również, iż organ egzekucyjny dokonał pierwszych czynności w związku z powyższym dopiero po interwencji wierzyciela (po ośmiu miesiącach) w dniu [...] maja 2010 r. wystawił zawiadomienia o numerach: od [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, które skierował do 7 banków.

Odpis tytułu wykonawczego został doręczony skarżącemu w dniu 14 czerwca 2010r. wraz z odpisami powyższych zawiadomień. Również na podstawie zawiadomień z dnia [...] listopada 2010 r. (nr [...]) Naczelnik Urzędu Skarbowego podjął próbę zajęcia wierzytelności skarżącego z tytułu produktów ubezpieczeniowych, funduszy inwestycyjnych, programów oszczędnościowych i innych produktów. Zajęcia te nie zostały jednak przyjęte do realizacji z uwagi na brak kont na nazwisko zobowiązanego, organ egzekucyjny również nie ustalił żadnych pojazdów stanowiących własność B.S., ani zgłoszeń do ubezpieczenia społecznego z jakiegokolwiek tytułu.

W tej sytuacji stwierdzić należy, iż wszczęcie przedmiotowej egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nastąpiło dopiero z chwilą doręczenia B.S. odpisu tytułu wykonawczego (w dniu 14 czerwca 2010 r.), bowiem wcześniejsze czynności nie mogą być uznane jako czynności, o których mowa w art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. Analiza akt sprawy nie pozwala na przyjęcie, iż którekolwiek z zawiadomień kierowanych do banków i innych instytucji zostało skierowane w istocie do dłużnika zajętej wierzytelności.

W ocenie Sądu, organy prawidłowo przyjęły, jednakże że powyższe działania – zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] maja 2011 r. (czynności organu egzekucyjnego podjęte w celu wyegzekwowania opłaty) wywołały skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zgodnie z art. 92 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia

22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych. Oznacza to, iż po przerwaniu biegu przedawnienia (trzyletniego), rozpoczęło ono bieg na nowo (kolejny okres trzyletni).

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako niezasadną.

O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu w ramach prawa pomocy radcy prawnemu, Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 250 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.). Obejmują one wynagrodzenie ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług.