Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 e par. 1 i 2 pkt 2, art. 6 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c. art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2010 r. sprawy ze skargi A. Spółki Akcyjnej z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz A. Spółki Akcyjnej z siedzibą w Ł. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 10 września 2007 roku Dyrektor Izby Celnej w Ł. wystawił tytuł wykonawczy Nr [...] obejmujący należność Browarów [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w Ł. z tytułu podatku akcyzowego za miesiąc czerwiec 2007 roku w kwocie 1.399 573 zł.

Zawiadomieniami z dnia 11 września 2007 roku organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych Spółki w [...] Banku Regionalnym w Ł. oraz w PKO BP S.A. VI Oddział w Ł. Powyższe zawiadomienia zostały doręczone zobowiązanemu oraz dłużnikom zajętych wierzytelności w dniu 13 września 2007 roku.

Decyzją z dnia 14 września 2007 roku Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. orzekł o rozłożeniu na raty płatności zaległości w podatku akcyzowym za miesiąc czerwiec 2007 roku 1.399 573 zł wraz z odsetkami za zwłokę i ustalił opłatę prolongacyjną w wysokości 132.960 zł.

Wobec powyższego postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 10 września 2007 roku zostało zawieszone postanowieniem Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 17 września 2007 roku. Następnie w dniu 28 września 2007 roku organ egzekucyjny skierował do dłużników zajętych wierzytelności pismo, którym poinformował, że w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego wymagalne pozostają koszty postępowania egzekucyjnego. W okresie od 15 października do 17 października 2007 roku na rachunek Izby Celnej w Ł. wpłynęły przekazane przez banki kwoty w łącznej wysokości 85.715 zł.

Pismem z dnia 4 października 2007 roku (uzupełnionym kolejnym pismem z dnia 24 października 2007 roku) Browary [...] S.A. wniosły o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych w kwocie 85.715 zł. W motywach wniosku Spółka podniosła, że kwota kosztów egzekucyjne stanowi znaczny uszczerbek dla sytuacji finansowej Spółki, która jest polskim przedsiębiorstwem, a jego akcjonariuszami są obecni i byli pracownicy Spółki. Strona podniosła, że w czasie toczącego się postępowania o rozłożenie zaległości podatkowej na raty Dyrektor Izby Celnej w Ł. dokonał zajęcia rachunków bankowych Spółki. Nastąpiło to w dniu poprzedzającym wydanie pozytywnej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. o rozłożeniu na raty płatności zaległości podatkowej. Ustalona w tej decyzji opłata prolongacyjna w wysokości 132.960 zł oraz odsetki w wysokości 16.643 zł są dodatkowym obciążeniem finansowym dla Spółki. W ocenie strony wdrożenie i prowadzenie przez Spółkę postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej potwierdza wolę realizacji zobowiązania, wobec powyższego nie można jej postawić zarzutu uchylania się od zapłaty zobowiązania, co z kolei stanowi przesłankę wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Z powyższego Spółka wywodzi, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bezpodstawnie. Również wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych już po zawieszeniu postępowania nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym prawie. Strona powołując się na trudną sytuację ekonomiczno-gospodarczą Spółki oraz interes publiczny wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych zgodnie z art. 64e § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 85.715 zł. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny cytując wynikające z art. 64e §1 i §2 ustawy z 17 czerwca 1966r. przesłanki umorzenia postępowania, podniósł, że spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów mogących potwierdzić fakt trudnej sytuacji ekonomicznej. W ocenie organu konieczność wyegzekwowania należności z tytułu zaległości w podatku akcyzowym za czerwiec 2007r. została spowodowana nieuregulowaniem jej przez zobowiązanego Organ egzekucyjny stwierdził, że toczące się z wniosku strony postępowanie o rozłożenie zaległości podatkowej na raty pozostaje bez wpływu na postępowanie egzekucyjne, ponieważ inny jest merytoryczny zakres tych postępowań i dopiero prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie rozłożenia na raty odnosi skutki w stosunku do postępowania egzekucyjnego. Tymczasem obowiązkiem wierzyciela jest wystawienie tytułu wykonawczego oraz skierowanie tego tytułu do egzekucji w przypadku stwierdzenia, że należność nie została uregulowana przez dłużnika. Organ egzekucyjny nie uwzględnił również zarzutu strony wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych po zawieszeniu postępowania, uznając, że organ nie naruszył prawa w tym względzie, bowiem czynności egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie dokonano przed zawieszeniem postępowania, a więc nie są wadliwe i pozostają w mocy.

Dyrektor Izby Celnej w Ł. odpowiadając na zarzut Spółki podwójnego obciążenie jej kosztami postępowania w zakresie tego samego zobowiązania wyjaśnił, że w tym względzie zarówno działania organu podatkowego, który nałożył opłatę prolongacyjną jak i organu egzekucyjnego, który obciążył Spółkę kosztami egzekucyjnymi znajdują umocowanie w uregulowaniach prawnych.

Konkludując organ egzekucyjny stwierdził, że nie podziela stanowiska strony w zakresie wskazanych nieprawidłowości w postępowaniu organu, a mając na uwadze fakt, że decyzja w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter fakultatywny i należy do zakresu swobodnego uznania organu, oznacza to, że odmowa umorzenia kosztów nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Na powyższe postanowienie Browary [...] S.A. złożyły zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podniesiono, że wszczęcie egzekucji administracyjnej w trakcie prowadzonego postępowania w przedmiocie rozłożenia zaległości podatkowej na raty było bezprawne i naruszało przepis art. 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zachowanie Spółki nie nosiło bowiem cech dłużnika uchylającego się od wykonania zobowiązania. Spółka stwierdziła, że Dyrektor Izby Celnej w Ł. przyznał w uzasadnieniu swojego postanowienia, że Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, co jednoznacznie wskazuje na zaistnienie ustawowej przesłanki umorzenia postępowania. Wskazała, że Dyrektor Izby Celnej w Ł. poza przytoczeniem przepisów normujących instytucję umorzenia kosztów postępowania, nie powołał żadnych argumentów uzasadniających odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych. W ocenie strony wierzyciel zmierza do uzyskania podwójnej korzyści z tej samej należności – jednej z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego, drugiej – z tytułu kosztów rozłożenia należności na raty.

Postanowieniem z dnia [...], Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98 poz.1071 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 64e § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia z dnia 12 listopada 2007r. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Podniósł, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jej trudną sytuację ekonomiczną. Wobec powyższego w tym zakresie uwzględniono ocenę sytuacji majątkowej Spółki wynikającą z uzasadnienia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej.

W odpowiedzi na zarzut wszczęcia postępowania egzekucyjnego w trakcie prowadzonego postępowania o rozłożenie zaległości podatkowej na raty Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. nie dopatrzył się naruszenia prawa. Powołał treść art. 6 § 1ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz stwierdził, że celem każdego postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym ciążącego na zobowiązanym. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że strona nie uregulowała w terminie zobowiązania podatkowego – podatku akcyzowego za czerwiec 2007r. Nie ma w tym przypadku znaczenia fakt toczącego się postępowania w przedmiocie rozłożenia zaległości podatkowej na raty, gdyż są to odrębne i całkowicie niezależne od siebie procedury. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wysokość kosztów egzekucyjnych została określona prawidłowo zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnym. Nieuzasadniony jest również zarzut uzyskania podwójnej korzyści finansowej z tej samej należności, bowiem zarówno ustalenie opłaty prolongacyjnej jak i kosztów egzekucyjnych wynikało z przepisów prawa i związane było z określonym zachowaniem Spółki. W przypadku opłaty prolongacyjnej jest to obowiązkowy element decyzji wydanej na skutek złożenia przez stronę wniosku w przedmiocie rozłożenia zaległości podatkowej na raty. Koszty egzekucyjne są natomiast efektem konieczności podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku uchylania się dłużnika od wykonania obowiązku. Na zakończenie organ orzekający stwierdził, że pojęcie interesu publicznego, na który powołała się strona, jako przesłanka uzasadniająca umorzenie kosztów egzekucyjnych, powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów pastwa. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o niezbędności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia Skarbu Państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej Państwa. Konkludując organ stwierdził, że nie zaistniała żadna z okoliczności z którymi ustawodawca wiąże możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółka zarzuciła naruszenie art. 1 § 1, art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez przyjęcie , że wszczęcie postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie było uzasadnione uchylaniem się przez Spółkę od obowiązku zapłaty zobowiązania podatkowego oraz art. 64e § 1, §2, §3 w/w ustawy w związku z art. 7, 8, 9 i 77 Kpa przez niedokonanie oceny wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego i nienależyte wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy.

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2008 roku, (sygn. akt III SA/Łd 191/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż strona skarżąca wnioskując o umorzenie kosztów egzekucyjnych, jako podstawę prawną swojego żądania wskazała art. 64 §1 i § 2 ustawy. Analiza natomiast uzasadnienia postanowienia organu egzekucyjnego wykazała, że organ egzekucyjny w swoich rozważaniach pominął zupełnie ocenę tej przesłanki. Orzekający na etapie postępowania zażaleniowego Dyrektor Izby Skarbowej ograniczył się do zinterpretowania pojęcia "interesu publicznego", podczas gdy, jak wskazał Sąd analiza wniosku Spółki powinna zawierać wnikliwą ocenę wszystkich wartości składających się na pojęcie interesu publicznego wraz z wynikającymi z tej oceny wnioskami. Dokonując tej oceny organ egzekucyjny powinien przede wszystkim zbadać, jak w kontekst ważnego interesu publicznego wpisuje się podnoszona przez stronę skarżącą okoliczność, że Spółka jest polskim podmiotem gospodarczym, której akcjonariuszami są obecni i byli pracownicy Spółki, a Spółka jest pracodawcą zatrudniającym liczną grupę osób na łódzkim rynku pracy. Dokonanie zaś czynności egzekucyjnych rodzących obowiązek powstania kosztów egzekucyjnych w przeddzień wydania pozytywnej decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, która to decyzja ustanawia prawo strony do uregulowania zaległości w ratach, narusza w opinii Sądu zasadę wynikającą z art. 8 k.p.a. Sąd wywiódł ponadto, że nieprawidłowe, niezgodne ze wskazanym w podstawie prawnej postanowienia organu egzekucyjnego przepisem art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a., jest rozstrzygnięcie. Z treści rozstrzygnięcia wynika, że organ odmówił umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Postanowienie w takim kształcie zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Tymczasem zgodnie ze wskazanym art. 64 e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć(...) koszty egzekucyjne.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, postanowieniem z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Celnej w Ł. na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 64e § 1, 2 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, odmówił Browarom [...] S.A. umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 85.715,00 zł, powstałych w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 10 września 2007 roku. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny odnosząc się do kwestii bezpodstawnego wszczęcia egzekucji odwołał się do treści art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wskazując, iż przepis ten formułuje zasadę prawnego obowiązku podjęcia przez wierzyciela odpowiednich kroków w celu wszczęcia egzekucji. Ponadto Dyrektor Izby Celnej podniósł, że Spółka notorycznie nie wpłaca podatku w terminie, nie podejmowanie odpowiednio wcześnie starań w celu skorzystania z dopuszczalnych ulg przy czasowym braku środków na regulowanie bieżących zobowiązań podatkowych należy traktować jako złą wolę podatnika. Powołując się na art. 64e § 2 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dyrektor Izby Celnej w Ł., stwierdził iż ustalenie przez organ istnienia przesłanek warunkujących umorzenie kosztów egzekucyjnych nie jest równoznaczne z przyznaniem wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych, co oznacza, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca. Odnosząc się do samych przesłanek umorzenia organ egzekucyjny wskazał, że brak podstawowych dokumentów, do których przedstawienia dwukrotnie wzywana była Spółka spowodowało negatywną ocenę przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. wystąpienia pierwszej przesłanki. Organ egzekucyjny nie dysponując bowiem odpowiednim materiałem dowodowym, niezbędnym do oceny sytuacji finansowej zobowiązanej Spółki, nie był w stanie ocenić, czy faktycznie na dzień złożenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych sytuacja finansowa była na tyle trudna, że zapłata kwoty 85 715 zł, stanowiłaby znaczne obciążenie dla Spółki. Dokonując oceny drugiej z przesłanek, Dyrektor Izby Celnej w Ł. wskazał, że w interesie publicznym, jest uzyskanie kosztów powstałych w toku egzekucji administracyjnej. Skuteczna egzekucja może przełożyć się na efektywność ściągania należności publicznych. Wystąpienie ważnego interesu publicznego należy zatem rozpatrywać nie tylko w kontekście sytuacji ekonomicznej S.A. Browary [...] ale także w kontekście wpływu uzyskanych kosztów na wzrost skuteczności egzekucji administracyjnej, co niewątpliwe leży w interesie społecznym. Dyrektor Izby Celnej w Ł. podniósł również, że w niniejszej sprawie, nie stwierdzono, aby ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowodowało niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i uwzględnienie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu Spółka podniosła, iż powstała w wyniku przejęcia majątku sprywatyzowanego, na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...], Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady Piwowarskie w Ł. Akcjonariuszami Spółki zostali wyłącznie pracownicy, a Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą jako przedsiębiorstwo z wyłącznie polskim kapitałem, co powoduje, iż w porównaniu z innymi podmiotami z obcym kapitałem funkcjonującymi na łódzkim rynku jej sytuacja jest niekonkurencyjna.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż stosownie do treści art. 64 e § 1 ustawy, organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W myśl zaś art. 64e § 2 ustawy, koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

* stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

* za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

* ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Powołany przepis zawiera zamknięty katalog przesłanek umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych, nie dając organowi egzekucyjnemu możliwości ich umorzenia w innych, niż wymienione przypadkach. Jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, umorzenie ma charakter fakultatywny, co oznacza, iż organ egzekucyjny działa w ramach uznania administracyjnego zarówno w kwestii oceny samych przesłanek, jak i podjęcia decyzji o zastosowaniu instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych. Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Umorzenie należności organu egzekucyjnego z tytułu poniesionych kosztów egzekucyjnych może nastąpić jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy występuje rzeczywista niemożność zapłaty przez zobowiązanego. W niniejszej sprawie strona, pomimo wezwania zawartego w piśmie z dnia 4 maja 2009 roku, nie przedstawiła dokumentów, które umożliwiłyby ocenę sytuacji ekonomicznej Spółki. W przypadku bowiem złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych w oparciu o przesłankę określoną w art. 64e § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie jest wystarczające samo powołanie się na niemożność poniesienia przez Spółkę kosztów egzekucyjnych z powodu znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej. Wymaganym jest w takim przypadku, by zobowiązany przedłożył stosowne dowody na poparcie swojej argumentacji. Zasadnym zatem jest więc odwołanie się przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia do argumentacji zawartej w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] orzekającej o rozłożeniu na raty płatności zaległości z tytułu podatku akcyzowego za czerwiec 2007 roku. Jak wynika bowiem z treści tej decyzji w związku z silną wewnętrzną konkurencją na rynku, Spółka zmuszona jest przeznaczać ogromne środki finansowe w celu pozyskania konsumentów, co przekłada się na spadek jej rentowności. Z przedłożonych Naczelnikowi Urzędu Celnego II w Ł. dokumentów wynika, że Spółka BROWARY [...] S.A. wdrożyła program restrukturyzacji, w następstwie którego nastąpiło ograniczenie kosztów produkcji i zwiększenie konkurencyjności wytwarzanych produktów. Przedstawiona dokumentacja wskazuje także na podjęcie przez zobowiązaną Spółkę regularnej współpracy z dużą siecią handlową A. Sp. z o. o, a stan majątkowy Spółki jest stabilny, co znajduje potwierdzenie w wykazie znajdujących się w posiadaniu nieruchomości. Podobne wnioski, jak wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. można wyciągnąć ze sprawozdań finansowych Spółki za lata 2007- 2008, co powoduje, że mając na uwadze obecną sytuację finansową i ekonomiczną Spółki, nie można przyjąć, że wystąpiła w sprawie przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W analizowanej sprawie, w ocenie organu odwoławczego nie istnieje również ważny interes publiczny, który uzasadniałby umorzenie kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych. O istnieniu ważnego interesu publicznego nie decyduje bowiem subiektywne przekonanie podatnika, lecz pewne zobiektywizowane czynniki takie jak; sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Interes publiczny nie może być także utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Mając na względzie powyższe uwagi Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił stanowiska strony skarżącej, iż w analizowanej sprawie za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes podatnika. Trudno bowiem zgodzić się, że w sytuacji, gdy na zobowiązanym ciążą zobowiązania wobec Skarbu Państwa, za umorzeniem przemawia interes publiczny, a nie indywidualny interes podatnika. Podzielając stanowisko organu I instancji wskazał, iż wystąpienie ważnego interesu publicznego należy zatem rozpatrywać nie tylko w kontekście sytuacji finansowej Browary [...] S.A. ale także w kontekście wpływów uzyskanych z kosztów na wzrost skuteczności egzekucji administracyjnej, co z kolei niewątpliwie leży w interesie społecznym. Zwolnienie Spółki z obowiązku ponoszenia kosztów egzekucyjnych, byłoby, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, niewłaściwym działaniem z punktu widzenia zasad sprawiedliwości, a powoływanie się na fakt, że akcjonariuszami zostali wyłącznie pracownicy, a Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą jako przedsiębiorstwo o wyłącznie polskim kapitale nie może stawiać Spółki w pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów. Takie działanie mogłoby wywołać ujemne skutki i zmniejszyć zaufanie społeczeństwa do organów państwa, które swoje rozstrzygnięcia uzależniałyby od rodzaju podmiotu wnioskującego oraz źródeł finansowania jego kapitału. Ponadto w przedmiotowej sprawie nie zaistniała również przesłanka wyrażona w art. 64e § 2 pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponieważ w sytuacji, gdy wobec zobowiązanego zastosowano skuteczny środek egzekucyjny, który doprowadził do całkowitej spłaty kosztów egzekucyjnych, nie można twierdzić, że ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowoduje niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Mając natomiast na uwadze wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 listopada 2008 roku dotyczące naruszenia zasady wynikającej z art. 8 k.p.a., Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż postępowanie przed organem podatkowym w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej oraz postępowanie egzekucyjne stanowią dwie odrębne i całkowicie niezależne od siebie procedury. Wystąpienie zatem przez dłużnika z wnioskiem o rozłożenie na raty zaległości podatkowej nie wpływa na ciążącą na wierzycielu powinność podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Dopiero rozłożenie na raty spłaty zaległości podatkowej skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, zgodnie z dyspozycją art. 56 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W świetle powyższego, wierzyciel, mając na celu wyegzekwowanie zaległości z tytułu podatku akcyzowego za czerwiec 2007 roku w dniu 10 września 2007 roku wystawił tytuł wykonawczy, obejmujący przedmiotową zaległość, natomiast organ egzekucyjny w dniu 13 września 2007 roku zastosował w sposób uprawniony - środek egzekucyjny w postaci zajęć wierzytelności z rachunków bankowych Spółki. To z kolei stosownie do obowiązujących w tym zakresie przepisów, tj. art. 64 § 1 i § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 85 715 zł. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż na dzień dokonania ww. czynności egzekucyjnych, tj. 13 września 2007 roku nie wystąpiła jeszcze przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 56 § 1 pkt 1 ww. ustawy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona podnosząc zarzut naruszenia art. 6 § 1 oraz art. 64e § 2 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji i umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu strona wskazała, iż orzekające w sprawie organy egzekucyjne nie wykonały wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 listopada 2008 roku. Powtarzając swoje dotychczasowe stanowisko, nie przeprowadziły analizy interesu publicznego, ograniczając się do stwierdzenia, że umorzenie kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, a uzyskane w ten sposób koszty organy przeznaczają na samofinansowanie. Organy nie wyjaśniły również na czym polega ocena zasadności obciążania Skarbu Państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej pomocy, wskazując w sposób jednoznaczny, że celem ich działania jest fiskalizm, a nie celowość działania i budowanie zaufania do organów państwa.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 p. p. s. a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Należy zaznaczyć, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 4 listopada 2008r. w spr. III SA/Łd 191/08 uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji z [...]. W wyroku tym sąd podniósł, iż strona skarżąca wnioskując o umorzenie kosztów egzekucyjnych wskazała art.64 § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966r. zaznaczając nadto, iż za umorzeniem przemawia interes publiczny nie tylko Skarbu Państwa ale również spółki. Organ I instancji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii. Pominął analizę i ocenę tej przesłanki. Dopiero Dyrektor Izby Skarbowej na etapie postępowania zażaleniowego po raz pierwszy zajął się tą kwestią. Pominięto jednak ocenę sytuacji faktycznej skarżącej z punktu widzenia takich wartości jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo oraz zaufanie do organów państwa. Nie odniesiono się także do tego, iż spółka jest polskim podmiotem gospodarczym, którego akcjonariuszami są obecni i byli pracownicy jak również do tego, że spółka jest pracodawcą zatrudniającym liczną grupę pracowników na łódzkim rynku pracy. W ocenie sądu przy ocenie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych nie można pominąć analizy zasad wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dokonanie czynności egzekucyjnych, rodzących obowiązek powstania kosztów, w przeddzień wydania pozytywnej decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, podlega ocenie z punktu widzenia naruszenia zasady wynikającej z art.8 kpa. Postępowanie organów egzekucyjnych było bardzo formalistyczne i biurokratyczne co budzi wątpliwości w kontekście respektowania zasad ogólnych postępowania administracyjnego oraz zasad ceowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art.153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. ocena prawna i wskazania sądu co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organy, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji naruszyły przepisy postępowania a mianowicie art.7, 8, 77 § 1 i 80 kpa oraz przepis prawa materialnego – art.64e § 2 pkt.2 ustawy z 17 czerwca 1966r. co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą rozstrzygnięcia stanowił przepis art.64e § 1 i 2 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 229 z 2005r. poz. 1954 z późn. zm.). Zgodnie z treścią art.64e § 1 wymienionej ustawy organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W myśl zaś art.64e § 2 cytowanej ustawy koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1.)stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej

2.) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny

3.) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Z wymienionego przepisu wynika, iż organ administracji może umorzyć koszty postępowania egzekucyjnego. Rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w tym zakresie jest podejmowane w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, iż organ administracji ma swobodę rozstrzygnięcia ale nie dowolność w sposobie załatwienia sprawy. Rozstrzygnięcie organu w ramach uznania administracyjnego winno być właściwie uzasadnione. Winno być one poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ administracji winien podjąć niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrać wszystkie konieczne dowody w sprawie. Rozstrzygnięcie winno w sposób czytelny przedstawiać tok rozumowania oraz wyjaśniać wszystkie przesłanki wnioskowania. Uzasadnienie decyzji winno zatem zawierać motywy potwierdzające przyjęcie takiego a nie innego rozstrzygnięcia zaś kontrola sądowa ogranicza się do badania poprawności przeprowadzenia postępowania w tym zwłaszcza postępowania dowodowo – wyjaśniającego, aby ustalić czy decyzja organu nie wykracza poza granice uznania administracyjnego czyli nie nosi cech dowolności. Sam natomiast wybór rozstrzygnięcia w ramach kryteriów słuszności i celowości pozostaje poza kontrolą sądową. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 kwietnia 2001r. w sprawie V SA 1868/00(OSP nr 7-8 z 2001r. poz.110), z 14 listopada 2000r. w sprawie I SA 1257/99(nie publikowany), z 11 września 1996r. w sprawie I SA/Ka 1543/95(nie publikowany) i z 23 października 1998r. w sprawie I SA/Ka 225/97(nie publikowany).

Organy administracji słusznie uznały, iż nie została spełniona przesłanka umorzenia kosztów określona w punkcie 1 artykułu 64e § 2 ustawy z 17 czerwca 1966r. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż strona skarżąca była dwukrotnie wzywana do złożenia szeregu dokumentów uzasadniających wniosek o umorzenie kosztów takich jak sprawozdanie finansowe, bilans, rachunek zysków i strat za lata 2006 – 2008 lecz żądane dokumenty nie zostały złożone. Organy administracji wzywały także stronę do złożenia wniosków dowodowych, lecz wnioski takie nie zostały zgłoszone. W przekonaniu sądu organy administracji trafnie oparły się na informacjach zawartych w uzasadnieniu decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...]. Informacje te nie są pełne. Wynika z nich jakie problemy występują w funkcjonowaniu spółki oraz jakie są zamierzenia spółki w przyszłości. W konkluzji uzasadnienia decyzji z 14 września 2007r. stwierdzono, iż stan majątkowy strony skarżącej jest stabilny. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy brak jest podstaw do uznania, iż spełniona została przesłanka umorzenia kosztów określona w punkcie 1 artykułu 64e § 2 p.e.a. To na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Strona skarżąca tego nie wykazała. Odmówiła złożenia szeregu istotnych dokumentów żądanych przez organy administracji zaś zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala uznać, iż spełnione zostały przesłanki określone w punkcie 1 artykułu 64e § 2 p.e.a. Organy administracji słusznie doszły do wniosku, iż spółka nie wykazała istnienia przesłanki określonej w wymienionym punkcie.

Nie została również spełniona przesłanka określona w punkcie 3 artykułu 64e § 2 p.e.a. Koszty egzekucyjne zostały wyegzekwowane i ich ściągnięcie nie spowodowało niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych. Nie budzi zatem wątpliwości fakt niespełnienia przesłanki, o której mowa w punkcie 3 wymienionego artykułu.

Sporna natomiast pozostaje kwestia spełnienia przesłanki określonej w punkcie 2 artykułu 64e § 2 p.e.a. a mianowicie czy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.

W wyroku w sprawie III SA/Łd 191/08 sąd wskazał, iż organy administracji winny ocenić sytuację faktyczną strony skarżącej z punktu widzenia takich zasad jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo oraz zaufanie do organów państwa. Winno się także ocenić jak w kontekście ważnego interesu publicznego wpisuje się okoliczność, iż spółka jest polskim podmiotem gospodarczym, której akcjonariuszami są obecni i byli pracownicy oraz fakt, że spółka jest pracodawcą zatrudniającym liczną grupę pracowników na łódzkim rynku pracy.

W wykonaniu wytycznych sądu organy administracji wyjaśniły jak należy rozumieć pojęcie interesu publicznego. Odniosły się do kwestii funkcjonowania spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą oraz tego, iż spółka jest polskim podmiotem gospodarczym, którego akcjonariuszami są obecni i byli pracownicy. Wyjaśniono także na co są przeznaczone środki uzyskane z kosztów egzekucyjnych. Nie odniesiono się natomiast do kwestii podnoszonej w wyroku z 4 listopada 2008r. dotyczącej tego jak w kontekst ważnego interesu publicznego wpisuje się okoliczność, że spółka zatrudnia liczną grupę pracowników na łódzkim rynku pracy. W uzasadnieniach postanowień organów administracji obu instancji brak jest rozważań w tym zakresie. Co do tej kwestii wskazania sądu zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 191/08 nie zostały wykonane.

Przy ocenie czy za umorzeniem kosztów przemawia ważny interes publiczny organy administracji nie uwzględniły w dostateczny sposób okoliczności dotyczących wszczęcia postępowania administracyjnego.

W wyroku w sprawie III SA/Łd 191/08 sąd podniósł, iż przy ocenie umorzenia kosztów, w ramach przesłanki wymienionej w punkcie 2 artykułu 64e § 2 p.e.a., nie można pominąć analizy zasad wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie sądu dokonanie czynności egzekucyjnych, rodzących obowiązek powstania kosztów w przeddzień wydania pozytywnej decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej podlega ocenie z punktu widzenia naruszenia zasady wynikającej z art.8 kpa. Zdaniem sądu bardzo formalistyczne i biurokratyczne podejście organów egzekucyjnych budzi wątpliwości w kontekście respektowania ogólnych zasad postępowania administracyjnego oraz zasady celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego.

Przy ocenie istnienia przesłanki określonej w punkcie 2 artykułu 64e § 2 p.e.a. należy zatem także wziąć pod uwagę okoliczności dotyczące wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie z treścią art.6 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.

Z wymienionego przepisu wynika, iż wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego w razie gdy zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku. Przez pojęcie "uchylać się" należy rozumieć unikać czegoś, wymawiać się od czegoś (np. obowiązków, odpowiedzialności) (Uniwersalny słownik języka polskiego pod red. S.Dubisza wyd. PWN 2003r. tom 4 str.196). Wierzyciel winien zatem podjąć czynności, które zmierzają do zastosowania środka egzekucyjnego tylko w sytuacji gdy zobowiązany unika bądź wymawia się od wykonania obowiązku.

W niniejszej sprawie dla oceny czy organ egzekucyjny miał uzasadnione podstawy do zajęcia wierzytelności strony skarżącej na rachunku bankowym, co spowodowało powstanie kosztów egzekucyjnych, konieczne jest dokładne prześledzenie przebiegu wypadków poprzedzających zajęcie.

Jak wynika z zebranego materiału dowodowego w dniu 14 sierpnia 2007r. doręczono stronie skarżącej upomnienie, wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w Ł., wzywające do uregulowania zaległości w podatku akcyzowym za czerwiec 2007r. W dniu 16 sierpnia 2007r. spółka złożyła do Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. wniosek o rozłożenie na raty należności z tytułu podatku. Pismem z dnia 20 sierpnia 2007r. Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. poinformował Dyrektora Izby Celnej o złożeniu takiego wniosku (pismo doręczono adresatowi 24 sierpnia 2007r.). Pismem z dnia 5 września 2007r. Dyrektor Izby Celnej wezwał Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. do wypowiedzenia się czy w związku z wnioskiem z 16 sierpnia wycofuje on wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Pismem z 7 września Naczelnik Urzędu Celnego II poinformował Dyrektora Izby Celnej, iż nie jest władny wycofać wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego gdyż nie jest wierzycielem i takiego wniosku nie składał. Poinformował nadto, iż treść wniosku strony skarżącej, po jego uzupełnieniu o stosowne dokumenty, rokuje pozytywne jego rozpatrzenie. Pismo to wpłynęło do Izby Celnej w Ł. w dniu 11 września 2007r. W dniu 10 września 2007r. Dyrektor Izby Celnej wystawił tytuł wykonawczy zaś 11 września dwa zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na rachunku bankowym (do [...] Banku Regionalnego w Ł. i Banku PKO BP w Ł). Oba zawiadomienia wysłano do obu banków w dniu 12 września 2007r. zaś w dniu 13 września 2007r. oba zawiadomienia doręczono obu bankom oraz stronie skarżącej.

Z poczynionych ustaleń wynika, iż zajęcie wierzytelności strony skarżącej na dwóch rachunkach bankowych nastąpiło w czasie toczącego się postępowania o rozłożenie należności na raty. Dyrektor Izby Celnej wystawił tytuł wykonawczy (10 września) przed otrzymaniem odpowiedzi na swoje pismo z 5 września, w którym pytał Naczelnika Urzędu Celnego II czy wycofuje wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Dodać należy, iż odpowiedź została udzielona niezwłocznie (pismo z 7 września) i wpłynęła do Dyrektora Izby Celnej w dniu 11 września 2007r. Z treści tej odpowiedzi wynika, iż wniosek o rozłożenie na raty, po uzupełnieniu dokumentów, rokuje pozytywne rozpatrzenie. Obecnie nie sposób ustalić czy w dniu 11 września najpierw wystawiono zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na rachunkach bankowych a później wpłynęło pismo Naczelnika Urzędu Celnego II z 7 września czy też kolejność była odwrotna. Faktem jest, iż w dniu 11 września Dyrektor Izby Celnej wiedział już, że wniosek strony skarżącej z 16 sierpnia rokuje pozytywne rozpatrzenie a więc, że jest bardzo prawdopodobne jego uwzględnienie. Mimo to następnego dnia (12 września – pieczęć urzędu pocztowego) wysłano dwa zawiadomienia do banków co spowodowało powstanie wysokich kosztów egzekucyjnych (85715 zł). Prowadzi to do wniosku, iż Dyrektorowi Izby Celnej zależało na szybkim zajęciu wierzytelności na dwóch rachunkach bankowych aby uzyskać koszty egzekucyjne. Skoro bowiem w dniu 11 września wiedział, iż wniosek strony skarżącej z 16 sierpnia rokuje pozytywne rozpatrzenie a mimo to następnego dnia wysyła zawiadomienia do dwóch banków to wskazuje to, że nie był zainteresowany sposobem rozstrzygnięcia wniosku a tylko chodziło mu o szybkie wyegzekwowanie należności i pozyskanie wysokich kosztów egzekucyjnych.

Postępowanie Dyrektora Izby Celnej w Ł. budzi wątpliwości co do tego czy było ono zgodne z treścią art. 6 § 1 p.e.a. Podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środka egzekucyjnego powinno bowiem nastąpić wówczas gdy zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku. Strona skarżąca złożyła wniosek o rozłożenie należności na raty tym samym wyrażając gotowość i chęć zapłaty należności. Oznacza to, iż spółka chciała zapłacić całą należność wraz z odsetkami tyle, że w określonych ratach. Dodać należy, iż rozłożenie należności na raty wiąże się z koniecznością zapłaty wysokiej opłaty prolongacyjnej. Strona skarżąca wiedziała o tym i godziła się na to, iż w razie rozłożenia należności wraz z odsetkami na raty będzie musiała zapłacić wysoką opłatę prolongacyjną (132960 zł). W przekonaniu sądu trudno zatem przyjąć, iż spółka unikała bądź wymawiała się od zapłaty należności a więc, że "uchylała się" od wykonania obowiązku w rozumieniu art.6 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r.

Można wprawdzie podejść do sprawy bardzo formalistycznie i przyjąć, że brak zapłaty należności w wymaganym terminie zawsze uzasadnia podjęcie przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środka egzekucyjnego. Powstaje jednak pytanie jak to ma się do wyrażonej w art.8 kpa zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji oraz oddziaływania na świadomość i kulturę oprawną obywateli a także do obowiązujących zasad celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego. Zasada celowości polega na tym, iż jedynym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji ciążącego na zobowiązanym obowiązku. Istotą zasady niezbędności jest natomiast to, że egzekucja administracyjna może być prowadzona tylko wtedy gdy jest to niezbędne do zrealizowania celu egzekucji jakim jest wykonanie tego obowiązku (T. Jędrzejewski, .M.Masternak i P.Rączka – Administracyjne postępowanie egzekucyjne wyd. TNOiK 2003r. str.41,46-47).

W przekonaniu sądu postępowanie Dyrektora Izby Celnej, który wiedząc o pozytywnych rokowaniach rozpatrzenia wniosku z 16 sierpnia 2007r., wysyła zawiadomienia do banków o zajęciu rachunków bankowych, naruszyło art.6 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r., art.8 kpa oraz zasadę celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego. Faktem jest, iż postępowanie w przedmiocie rozłożenia należności podatkowej na raty oraz postępowanie egzekucyjne są to dwa odrębne i całkowicie niezależne od siebie procedury. Organ egzekucyjny winien jednak w każdym stadium postępowania przestrzegać zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art.8 kpa) oraz zasady celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego. Skoro Dyrektor Izby Celnej w dniu 11 września 2007r. wiedział o pozytywnych rokowaniach rozpatrzenia wniosku spółki z 16 sierpnia 2007r. to powinien powstrzymać się, przynajmniej przez kilka dni, z wysłaniem zawiadomień o zajęciu wierzytelności spółki na dwóch rachunkach bankowych. Gdyby to uczynił nie doszłoby do zajęcia rachunków bankowych i powstania kosztów egzekucyjnych. Decyzją z dnia 14 września 2007r. Naczelnik Urzędu Celnego II rozłożył bowiem na raty należność podatkową spółki wraz z odsetkami i wymierzył opłatę prolongacyjną.

Przy ocenie postępowania Dyrektora Izby Celnej należy również uwzględnić przeznaczenie środków uzyskanych z kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego środki te organ egzekucyjny przeznacza na własne potrzeby głównie na zakup wyposażenia osobistego pracowników, materiałów niezbędnych do pracy urzędu oraz inne bieżące wydatki. Dyrektor Izby Celnej jest zatem zainteresowany w szybkim wyegzekwowaniu kosztów gdyż służą ona samofinansowaniu organu. Okoliczności tej nie można pominąć oceniając sytuację w jakiej doszło do powstania kosztów egzekucyjnych.

Sąd nie podzielił poglądu organów administracji obu instancji, iż wszczęcie postępowania było zgodne z prawem gdyż spółka nie zapłaciła należności podatkowej w wymaganym terminie co skutkowało koniecznością podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do wyegzekwowania tej należności. Faktem jest, iż na wierzycielu spoczywa prawny obowiązek podjęcia niezbędnych kroków w celu wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Przy realizacji tego obowiązku organ egzekucyjny winien jednak przestrzegać zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art.8 kpa) oraz zasadę celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie zasady te nie zostały zachowane. Przyjęcie poglądu organów administracji oznaczałoby, że istotne jest tylko to czy zobowiązany wykonał określony obowiązek w wymaganym terminie. Niewykonanie tego obowiązku w terminie zawsze skutkowałoby wszczęciem postępowania egzekucyjnego zaś zasady celowości i niezbędności postępowania egzekucyjnego oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, nie miałyby żadnego znaczenia. W przekonaniu sądu z poglądem takim nie można się zgodzić.

Przy ocenie zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego należy także wziąć pod uwagę okoliczność podniesioną na rozprawie przez pełnomocnika strony skarżącej. Podniósł on bowiem, iż w czasie rozmów prowadzonych przez Prezesa spółki z Izbą Celną pracownik Izby, najprawdopodobniej zdając sobie sprawę z niezręczności sytuacji w jakiej doszło do powstania kosztów egzekucyjnych, zasugerował aby spółka rozważyła możliwość złożenia wniosku o umorzenie kosztów. Wniosek taki został złożony w dniu 5 października 2007r. Okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy lecz ukazuje, iż organ egzekucyjny zdawał sobie sprawę z sytuacji jaka doprowadziła do powstania kosztów egzekucyjnych.

W wyroku w sprawie III SA/Łd 191/08 sąd podniósł, iż przy ocenie umorzenia kosztów egzekucyjnych, w ramach przesłanki wymienionej w punkcie 2 artykułu 64e § 2 p.e.a., nie można pominąć analizy zasad wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz okoliczności w jakich doszło do powstania kosztów. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, iż organy administracji nie uwzględniły w dostateczny sposób okoliczności dotyczących wszczęcia postępowania egzekucyjnego i powstania kosztów egzekucyjnych. Ma to istotne znaczenie dla oceny czy została spełniona przesłanka umorzenia określona w punkcie 2 artykułu 64e § 2 p.e.a. a mianowicie czy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny. W przekonaniu sądu organy administracji naruszyły przepisy postępowania - art.7,8,77 § 1 i 80 kpa oraz przepis prawa materialnego – art.64e § 2 pkt.2 ustawy z 17 czerwca 1966r. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.1a.) i c.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z [...].

Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art.200 ustawy z 30 sierpnia 200r. w związku z § 14 ust.2 pkt.1c.) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1349 z późn. zm.) sąd zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyło się: 100 zł – wpis, 240 zł – wynagrodzenie radcy prawnego i 17 zł – opłata kancelaryjna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy w sposób wnikliwy dokonać ponownej oceny zebranego materiału dowodowego a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.

a.ł.