Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 547/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.10 ust. 1, art. 29 ust. 1,2 i 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: § 2, § 5 ust. 2, § 6 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 30 poz 16 art. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla  rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr  1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 50 a i art. 51
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 4 ust. 8
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi U spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r.nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2011 oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 16 maja 2011 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako BP ARMiR) wpłynął wniosek K.S. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej ONW) na rok 2011, w którym zadeklarowano do płatność działki rolne o łącznej powierzchni 36,44 ha.

W dniu 1 czerwca 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek U sp.j., o przyznanie płatności ONW w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego, zwany "wnioskiem transferowym", na rok 2011, wraz z umową przejęcia gospodarstwa rolnego z dnia [...] maja 2011 r. Ww. wniosek dotyczył przejęcia płatności ONW w przypadku przekazania gospodarstwa, o którym mowa w § 6 rozporządzenia ONW. Z umowy przejęcia datowanej na dzień [...] maja 2011 r. wynika, iż w tym dniu U sp.j. przejęło grunty rolne od K.S. wraz ze wszystkimi zobowiązaniami jak i korzyściami płynącymi z jego prowadzenia.

Ww. wniosek został przekazany do Biura Powiatowego ARiMR, zawiadomieniem znak [...] z dnia [...] lipca 2011 r. w celu wydania decyzji zgodnie z właściwością miejscową.

W dniu 25 czerwca 2014r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (określany dalej jako Kierownik BP ARiMR) wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania U Spółka Jawna płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2011 rok.

Kierownik BP ARiMR ustalił, że z akt sądowych i prokuratorskich wynika, iż M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z K.S. i S.M., reprezentującą U sp. j. doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą M.W. pod firmą o nazwie P zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko nabywała dla pozoru ziemię, które w rzeczywistości pozostawały we władaniu M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowej PROW (2007- 2013). O pozorności nabycia gruntów rolnych, jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji, świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową M.W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi. W rzeczywistości cała ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do ARiMR, ale kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W.. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne dotacje m.in. S.M.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez m.in. S.M., a później współdziałał w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.

Powyższe ustalenia poparte były dowodami w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie mechanizmu polegającego na wyłudzaniu dopłat do gruntów rolnych posiadanych przez M.W. i jego w tym roli jako jedynego decydenta i jednocześnie beneficjenta.

Materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym i włączony do postępowania administracyjnego, w postaci zeznań świadków i oskarżonych, organ ocenił jako wiarygodny oraz miarodajny, albowiem zeznające osoby zostały pouczone o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i miały pełną świadomość o odpowiedzialności karnej w przypadku zeznawania nieprawdy.

Kierownik BP ARiMR zakwestionował fakt przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego przez K.S. na rzecz U Sp.j. w myśl § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40, poz. 329 ze zm.) - zwane dalej rozporządzeniem ONW, gdyż ustalił, że K.S. nie była w posiadaniu gruntów rolnych, które zgłosiła do płatności ONW na rok 2011. To M.W. prowadził zbiegi agrotechniczne na wskazanych we wniosku przez gospodarstwo działkach rolnych. W ocenie Kierownika BP ARiMR, U sp. j. nie mogła objąć w posiadanie gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności przez K.S. albowiem - w świetle materiału dowodowego zgromadzonego przez organa ścigania - to nie K.S. był posiadaczem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku z dnia [...] maja 2011r. Tym samym U sp. j. nie mogła objąć w posiadanie gruntów rolnych, które do płatności na rok 2011 zadeklarowała K.S., a których posiadaczem był M.W..

Zdaniem organu I instancji całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu" mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Organ wskazał, że M.W. podzielił gospodarstwo rolne pomiędzy następujące osoby składające wnioski o przyznanie płatności w ARiMR tj.: M.C., K.S., J.J., M.B., T.S., P.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P.. Wobec powyższych ustaleń Kierownik BP ARiMR stwierdził, że grunty rolne zgłoszone przez U Sp. jawna oraz przez ww. osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie.

W ocenie organu poczynione ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że ww. działanie wyczerpało przesłanki określone w art. 30 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31.01.2009 r., str. 16, ze zm.).

Kierownik BP ARiMR wskazał na przepisy § 2 pkt 2 Rozporządzenia ONW, zgodnie z którym płatności ONW przysługują rolnikowi jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha. Rolnik zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast gospodarstwo zgodnie z art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Nadto organ podniósł, że w niniejszej sprawie nie został spełniony przez wnioskodawcę warunek, o którym mowa w art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14 - dalej jako rozporządzenie nr 1166/2008). W przypadku, gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. W przedmiotowej sprawie M.W. nie występował jako współposiadacz gospodarstwa zgłoszonego do płatności i ukrywał przed organami ARiMR fakt posiadania zgłoszonych we wniosku na rok 2011 gruntów rolnych.

Organ wskazał, iż celem systemu wsparcia jest finansowe wspieranie rolników czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne tzn. decydują jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Wobec braku sformułowania oddzielnych definicji ,,posiadania gospodarstwa rolnego" na potrzeby rozdziału pomocy finansowej dla rolnictwa oraz z uwagi na posługiwanie się tym pojęciem we wszystkich powołanych aktach prawnych dotyczących pomocy dla rolnictwa organ odwołał się do definicji posiadania zawartej w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z treścią art. 336 kc posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ zauważył, że samo istnienie tytułu prawnego wywołującego skutki w zakresie regulowanym prawem cywilnym nie przesądza o posiadaniu. Wyłączone jest uznanie za posiadacza osoby, która legitymuje się, co prawda tytułem prawnym do władania rzeczą, ale uzyskała ten tytuł w innym zamiarze niż władanie rzeczą dla siebie i ten odmienny zamiar kontynuuje. Nie jest też posiadaczem osoba, która choć ma tytuł prawny do władania rzeczą, nie sprawuje fizycznego władztwa nad rzeczą.

W ocenie organu U Sp. j. składając wniosek o przyznanie płatności na 2011 r. nie była posiadaczem gospodarstwa deklarowanego do płatności, ponieważ gospodarstwo to było nadal w posiadaniu M.W..

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła U sp. j., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Składając odwołanie strona wnosiła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanych płatności. W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej, oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej ustalenia faktyczne oparte na zeznaniach świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie karnej, albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym zarzucono organowi oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

Oprócz powyższego wskazano, iż nieuprawnione jest twierdzenie, że w sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Nie powołano bowiem ani jednego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem. Organ oparł się jedynie na domysłach, a nie dowodach. W opinii pełnomocnika z faktów takich jak reprezentowanie przez tego samego pełnomocnika kilku producentów, wysyłanie wniosków za pośrednictwem Poczty Polskiej, czy posiadanie faksymile, nie można wysuwać stwierdzenia, że podmiot stworzył sztuczne warunki dla uzyskania płatności.

W dniu 24 października 2014r. (data wpływu do organu) pełnomocnik odwołującej wniósł o przesłuchanie S.M. m.in. na okoliczność posiadania gruntów rolnych będących przedmiotem postępowania, wskazując przy tym jego adres.

W związku ze złożonymi w odwołaniu wnioskami organ odwoławczy zlecił organowi I instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego (o przesłuchanie K.S. i wspólników Spółki). Przesłuchana została jedynie K.S., bowiem pomimo kilkukrotnego wezwania S.M. i M.W. nie stawili się w celu złożenia zeznań, usprawiedliwiając swoją nieobecność złym stanem zdrowia.

Z uwagi na powyższe, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR skierował do skarżącej spółki wezwanie do złożenia wyjaśnień. W przedmiotowym wezwaniu poproszono wspólników Spółki M sp. j. o złożenie wyjaśnień na piśmie, zawierających odniesienie się do następujących zagadnień:

1. Jakie były powody i okoliczności zawiązania spółki U Sp. J.

2. Jakie są prawda własności do gruntów użytkowanych przez U Sp. J.

Poproszono o informacje dotyczące działek: nr [...] - obręb ew. [...]; nr [...] - obręb ew. [...]; nr [...] - obręb ew. [...] i o przedstawienie dowodów potwierdzających prawda własności w/w gruntów.

3. W jaki sposób jest zarządzana działalność spółki, kto w spółce podejmuje decyzje odnośnie prowadzonych prac rolniczych?

4. Przez kogo wykonywane były prace rolnicze w gospodarstwie spółki? Jakie to były prace?

5. Jakie produkty rolne zostały wytworzone w gospodarstwie spółki w roku 2011 i w jakiej ilości? Co stało się z tymi produktami? (zostały sprzedane łub wykorzystane w inny sposób).

6. Jakie koszty poniosła spółka na prowadzenie działalności rolniczej w roku 2011? Proszę o przedstawienie dokumentów' potwierdzających poniesienie w/w kosztów.

7. Jakie maszyny rolnicze lub inny majątek związany z prowadzoną działalnością rolniczą były w posiadaniu spółki w roku

8. Jaką wielkość dochodu uzyskała spółka z prowadzonej działalności rolniczej w roku 2011? Proszę o udokumentowanie tych dochodów.

Wspólnicy nie udzielili żadnych wyjaśnień.

W wyniku rozpoznania odwołania decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako Dyrektor) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy uznał postępowanie organu I instancji za prawidłowo przeprowadzane oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

Dyrektor podał, iż w związku z art. 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 82 ust. 1 lit, a, b i c Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 które stanowią, iż: przekazanie gospodarstwa oznacza sprzedaż, dzierżawę lub jakikolwiek inny podobny rodzaj transakcji z tytułu przedmiotowych jednostek produkcyjnych. Przekazujący oznacza rolnika, którego gospodarstwo jest przekazywane innemu rolnikowi. Przejmujący oznacza rolnika, któremu gospodarstwo jest przekazywane.

Organ wskazał, iż zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia ONW, płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Natomiast zgodnie z § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia:

Płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości:

1) 50 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha;

2) 25 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha.

Powyższe przepisy ograniczają możliwość uzyskania przez producenta rolnego płatności ONW w pełnej 100% stawce już przy przekroczeniu areału o wielkości 50 ha oraz wykluczają uzyskanie płatności ONW dla powierzchni działek rolnych przekraczającej wielkość 300 ha.

W świetle powyższych przepisów prawa organ odwoławczy wskazał, iż im mniejsze gospodarstwo rolne tym wyższa możliwa do uzyskania kwota dopłat. Sztuczne dzielenie posiadanego przez M.W. areału gruntów rolnych i rozdysponowanie go na fikcyjnie gospodarujące osoby fizyczne i prawne miało za zadanie zwielokrotnić wysokość uzyskanych płatności. W rzeczywistości, poprzez wprowadzenie mechanizmu fikcyjnego rozdysponowania ziemi na podstawione osoby fizyczne i prawne, środki finansowe trafiały bądź trafiać miały do M.W., co potwierdziły wskazane w niniejszej decyzji osoby uprawiające w sposób fikcyjny grunty rolne będące w posiadaniu M.W.. W świetle powyższego należy wskazać, iż działania takie tj. celowy podział jednego gospodarstwa, ukierunkowany na zwiększenie wysokości płatności nie są zgodne z celem przepisów regulujących wspieranie rolników płatnościami ze środków finansowych Wspólnoty. Dyrektor w związku z powyższym ustaleniem potwierdził rozstrzygnięcie Kierownika BP ARiMR dotyczące faktu, że w niniejszej sprawie zaistniały sztuczne warunki wykreowane do otrzymania płatności.

W celu unaocznienia, jakie korzyści możliwe są do uzyskania poprzez sztuczny podział bazy produkcyjnej w znacznym areale, organ dokonał analizy zadeklarowanych gruntów w roku 2011 o łącznej powierzchni 1068,79 ha i wyliczył, że M.W. dzieląc swoje gospodarstwo na mniejsze i przypisując je do poszczególnych osób, które w swoim imieniu występowały o płatności, mógł uzyskać łączną kwotę płatności ONW tylko z jednego roku w wysokości 167 049,10 zł, podczas gdyby zadeklarował ww. powierzchnię tylko w jednym wniosku M.W. otrzymałby kwotę płatności w wysokości 22 375 zł.

Organ odwoławczy wskazał, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Krajowy ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności wskazał na posiadanie jako ustawowo określoną przesłankę warunkującą skuteczne rozpoznanie wniosku i odniósł to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego (art. 336). Podkreślił, iż dla uzyskania płatności bezpośrednich nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale ponadto należy je rolniczo użytkować. Ustawowa przesłanka "faktycznego posiadania" kwalifikująca do uzyskania płatności nie może być rozumiana zdaniem organu jako ustalenie tytułu prawnego wnioskodawcy, z którego wynika posiadanie zgłoszonych gruntów rolnych, gdyż taki wymóg nie został sformułowany w żadnym przepisie prawa.

Mając na uwadze powyższe przepisy oraz zgromadzony materiał dowodowy, w tym włączoną do akt sprawy dokumentację z postępowania prokuratorskiego ([...]) oraz sądowego ([...]), organ stwierdził, iż Spółka nie wypełniła ww. przesłanek, od których realizacji uzależnione jest przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zdaniem organu Spółka nie była rolnikiem ani gospodarstwem, nie prowadziła działalności rolniczej na zgłoszonych gruntach, jak również nie była faktycznym posiadaczem zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych.

Z załączonej dokumentacji, tj. protokołów przesłuchania podejrzanych świadków wynika zdaniem organu odwoławczego, iż M.W. przekazał w fikcyjne użytkowanie swoje grunty pracownikom zatrudnionym w prowadzonej przez niego firmie P. Pracownicy firmy za pieniądze M.W. nabywali ziemię w celu uzyskania przez niego pełnej wysokości dopłat unijnych. W ten sposób M.W. omijał ograniczenia wynikające z modulacji płatności. Pracownicy firmy podpisywali z M.W. fikcyjne umowy dzierżawy ziemi, które pozwalały pracownikom uzyskać dotacje do gruntów rolnych. W rzeczywistości ziemia była użytkowana przez M.W.. Pracownicy firmy, którzy składali wnioski o płatności do gruntów rolnych w ramach złożonych wyjaśnień jednoznacznie wskazali, że nie byli użytkownikami gruntów, nie zajmowali się uprawami na gruntach, a jedynie jako osoby fikcyjne na wnioskach występowali o dopłaty unijne, które w całości były przekazywane M.W.. Wskazane powyżej ustalenia potwierdził: H.Z., T.S., M.C., P.S., J.J., K.S., J.B., M.B., J.M., J.G. oraz M.W..

Dyrektor stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania zeznań ww. osób albowiem są one ze sobą spójne, wszyscy zeznający w sposób jednakowy opisują mechanizm podziału gruntów oraz swoją rolę w tym procederze. Organ podkreślił, że proceder podziału gruntów pomiędzy ww. osoby potwierdził sam M.W. w zeznaniach z dnia [...] września i [...] listopada 2011 r.

W takim stanie rzeczy odnośnie warunku posiadania działek Dyrektor stwierdził, iż Kierownik BP ARiMR słusznie ustalił, iż U sp. j. nie mogła skutecznie przejąć posiadania działek zadeklarowanych przez K.S., a jednocześnie ww. spółka to sztuczny twór, wykreowany na potrzeby uzyskania płatności w wyższej niż przysługująca kwocie.

Odwołując się do treści zeznań świadków: M.C., P.S., J.J., K.S., T.S., J.B., M.B., J.M., J.G., H.Z. i M.W. organ stwierdził, iż faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zgłaszanych do dopłat przez osoby uczestniczące w wyżej opisanym mechanizmie był M.W..

Zdaniem organu M.W. świadomie podzielił należący do niego areał gruntów rolnych, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż stawki płatności do 1 ha uzależnione są od wielkości gospodarstwa i maleją wraz ze wzrostem jego powierzchni. Zdaniem organu wyłącznie M.W. decydował o tym co będzie uprawiane na działkach rolnych, które rozdysponował fikcyjnie pomiędzy podstawione osoby i spółki. Ze spójnych zeznań świadków wynika, że prace polowe prowadzone były przy użyciu sprzętu M.W., a prace agrotechniczne na jego zlecenie wykonywali pracownicy. W ocenie organu to wyłącznie M.W. osiągał korzyści finansowe z tytułu dopłat realizowanych przez ARiMR. Fikcyjni użytkownicy przekazywali mu pieniądze z przyznanych dopłat. Ponadto to M.W. posiadał hasła i loginy do kont bankowych fikcyjnych użytkowników działek i wydawał polecenia kiedy osoby te mają wypłacić z banku dotacje i mu je dostarczyć. Dodatkowo organ zauważył, że według spójnych, obszernych i powtarzających się zeznań świadków, to nie podstawione osoby, a M.W. był w posiadaniu całości dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności, które składali fikcyjni posiadacze. Ingerował on w to jak zarządzane mają być grunty, które rozdysponował względem fikcyjnych użytkowników oraz wydawał polecenia wyznaczonym osobom przygotowywania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników, nadzorował ich podpisywanie, a często bez wiedzy podstawionych osób wykorzystywał faksymile do podpisywania części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności. Osoby występujące w roli fikcyjnych użytkowników nie miały żadnego wpływu na uprawę gruntów. Z powyższych względów organ uznał, iż ww. osobom nie można przypisać statusu posiadacza gruntu rolnego, co jest koniecznym wymogiem do ubiegania się o płatności obszarowe. W opinii Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR statusu posiadacza gruntów zgłoszonych do płatności nie można przypisać również U sp. j., ponieważ spółka ta pełniła w opisanym mechanizmie taką samą rolę, jak osoby fizyczne, których zeznania zostały przywołane w uzasadnieniu decyzji.

Organ wskazał, że oprócz U sp. j., M.W. wraz z S.M. zawiązali jeszcze w 2011 roku kolejne spółki tj. Spółkę M sp. j., oraz P sp. j. Od dnia [...] listopada 2009 r. funkcjonował podmiot o nazwie Gospodarstwo M sp. j. Ww. spółki w roku 2011 złożyły wnioski o przyznanie płatności obszarowych, płatności ONW oraz płatności PRŚ w wyniku "przejęcia posiadania" gospodarstwa rolnego (tj. odpowiednio P sp. j. od J.B., U sp. j. od K.S., Spółka M sp. j. od M.C.). W ocenie Dyrektora powołanie w przybliżonym czasie 3 spółek, które kilka dni później składają wnioski o przyznanie płatności obszarowych miało na celu kontynuowanie przez M.W. procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów będących w jego posiadaniu, aby uzyskiwać dotacje w kwocie wyższej aniżeli w przypadku zgłoszenia wszystkich gruntów w jednym wniosku.

Organ powołując się na art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 807), wskazał, iż producent rolny to podmiot, który jest posiadaczem wyodrębnionej pod względem technicznym i ekonomicznym jednostki posiadającej odrębne kierownictwo, prowadzącej działalność rolniczą, lub rolnik, lub posiadacz zwierzęcia, które takie gospodarstwo znajduje się na terytorium RP. Zatem nie wystarczy, iż jednostka jest organizmem odrębnym pod względem technicznym i ekonomicznym, ale również inna być kierowana przez odrębne kierownictwo. Innymi słowy, jednostki posiadające odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez jedno kierownictwo, musza być uznane za jedno gospodarstwo rolne. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.

U Sp. j. została zawiązana przez M.W. (faktyczny posiadacz jednego gospodarstwa) i powiązanego z nim wspólnika w osobie S.M. - w celu podzielenia łącznie posiadanych gruntów na mniejsze gospodarstwa, a zasadniczym celem przyświecającym takim działaniom była chęć obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej według kryteriów wielkości gospodarstwa i zasad, iż płatność jest uzależniona od wielkości gospodarstwa i maleje wraz z wzrostem jego powierzchni.

Mając na uwadze problematykę tworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności do gruntów rolnych organ podkreślił, iż do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności. W ramach istnienia elementu obiektywnego do organu należy zatem rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, iż nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFRROW). Natomiast w ramach drugiego z elementów (subiektywnego) należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, iż poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW, ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie opierać się należy nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w przedsięwzięcie, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Organ podniósł, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego strona nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających na uznanie, że działania wspólników U sp. jawna - M.W. i S.M. oraz pozostałych osób były prowadzone na własny rachunek, stanowiły działania odrębnych podmiotów wykonujących działalność gospodarczą na swoich gruntach.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ uznał je za chybione. Wskazując na treść art. 75 kpa zgodnie z którym jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, organ nie znalazł podstaw odmowy wykorzystania materiału dowodowego zebranego w ramach innego postępowania. Za nieuzasadniony uznał także podniesiony w odwołaniu zarzut dotyczący braku pouczenia osób zeznających treści art. 233 § 1 kk.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika organu Dyrektor uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji przyjmujące, iż spółka nie była posiadaczem gospodarstwa, mimo wskazanych przez pełnomocnika odwołującej okoliczności dotyczących przyznawania spółce płatności za wcześniejsze okresy, przeprowadzanych przez organ kontroli, utrzymywania grunty w dobrej kulturze rolnej, prowadzenia stosownych zabiegów. Organ wskazał, iż organy ARiMR o fikcyjnym podziale gruntów przez M.W. dowiedziały się w 2011 r., tym samym nie było wcześniej dowodów na stworzenie procederu związanego ze sztucznym podziałem gruntów przez M.W.. Również pozostałe zarzuty odwołania organ uznał za bezzasadne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. U sp.j., reprezentowana przez adw. D.K., wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. Art. 19 kpa w zw. z art. 21 § 1 ust. 3 kpa w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i nieuwzględnienie okoliczności, iż kierownik biura powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika powoduje, iż decyzje zostały wydane przez organ niewłaściwy.

2. Art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego.

3. Dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 kpk nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie.

4. Pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić.

5. Pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

6. Błędne przyjęcie, że skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów.

7. Przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania płatności za rok 2011 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2016. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli Sądu podlegała decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. o odmowie przyznania skarżącej spółce pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) na rok 2011.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2007 Nr 64 poz. 427 ze zm.; dalej jako ustawa PROW).

Stosownie do treści art. 10 ust. 1 tej ustawy pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005,) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia jak i do przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej z art. 29 ust. 1 pkt 1. W oparciu o wskazaną delegację ustawową zostało wydane Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz. U. Nr 40 poz. 329 ze zm.; dalej jako rozporządzenie ONW ).

Stosownie do treści § 2 tego rozporządzenia płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki: jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).

Ponieważ w skardze podniesiono zarzut nieważności postępowania przed organem pierwszej instancji, stąd w pierwszej kolejności należy odnieść się właśnie do tego zarzutu. Zdaniem skarżącego decyzja Kierownika BP ARiMR wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej.

W związku z tym wskazać należy, że zgodnie z treścią § 5 ust. 2 Rozporządzenia ONW, właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika. Zgodnie § 6 ust. 4 Rozporządzenia ONW przejmujący składa wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji , do którego został złożony wniosek przez przekazującego. Natomiast przepis § 6 ust. 5 stanowi, że w przypadku, o którym mowa w ust. 1, tj. w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego, w postępowaniu w sprawie przyznania płatności przejmujący wstępuje w miejsce przekazującego. Mając na uwadze powyższe przepisy należy stwierdzić, że w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego miejsce zamieszkania lub siedziby przejmującego gospodarstwa nie ma wpływu na właściwość miejscową organu, gdyż nadal właściwy pozostaje kierownik biura powiatowego Agencji , do którego został złożony wniosek przez przekazującego. Skoro więc w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przekazująca gospodarstwo mieszkała na obszarze właściwości BP ARiMR, organem właściwym do rozpoznania sprawy skarżącego był właśnie ten organ. To zaś oznacza, że zarzut postawiony w punkcie 1 skargi jest nieuzasadniony.

Przechodząc do pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, iż z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że koniecznymi warunkami uzyskania płatności ONW jest bycie "rolnikiem", posiadanie działek rolnych zgłoszonych do płatności na dzień 31 maja roku którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności i prowadzenie na tych działkach "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca spółka nie spełnia warunków do uzyskania płatności ONW na 2011 r., gdyż składająca wniosek K.S. nie była posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i nie prowadziła na nich działalności rolniczej, a w związku z tym nie mogła skutecznie przekazać tego posiadania na rzecz skarżącej spółki.

W przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w postępowaniu w sprawie przyznania płatności przejmujący wstępuje na miejsce przekazującego ((§ 6 ust. 5 Rozporządzenia ONW). Oznacza to, że wszelkie działania niezbędne do przyznania pomocy i wszystkie deklaracje złożone przez przekazującego przed przekazaniem są przypisane przejmującemu. Z zeznań złożonych przez K.S. wynika jednoznacznie, że składając wniosek o płatność na 2011 r. nie była ona posiadaczem deklarowanych gruntów, nie uprawiała ich, a wniosek złożyła na polecenie M.W.. Świadek zeznała, że faktycznym posiadaczem deklarowanych przez nią gruntów był M.W.. Zeznania świadka są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości co do ich interpretacji, nadto mają oparcie w pozostałym materiale dowodowym. Należy podkreślić, że zasadnicze znaczenie dla określenia faktu posiadania gruntów, ma data 31 maja roku, którego dotyczy płatność, to w tej dacie wnioskodawca winien spełniać wskazany wymóg posiadania gruntów. W okolicznościach sprawy prawidłowe zatem było stanowisko organu zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, iż skoro na dzień zawarcia umowy - [...] maja 2011r. przekazująca gospodarstwo K.S. nie była posiadaczem gruntów (co sama stwierdziła), to nie może być mowy o posiadaniu gruntów przez skarżącą spółkę w dniu następnym tj. 31 maja 2011 r.

Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów proceduralnych - art. 7 i art. 77 k.p.a. należy wskazać, że ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zawiera szczególną, w stosunku do k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą obowiązki organu w tym zakresie.

Przepis art. 21 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Według art. 21 ust. 2 w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W powyższym uregulowaniu ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz w art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy ( tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności ). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa bowiem na stronie ( por. np. wyroki NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907/15 i II GSK 475/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl).

W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ miał oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie istotnych wątpliwości, czy skarżąca spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności. Nie może bowiem budzić wątpliwości, że z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego [...], a aktualnie [...]) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych, mające istotne znaczenie dla weryfikacji i oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności ONW na rok 2011.

W związku z tymi wątpliwościami co do okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanych płatności organ wzywał wspólników spółki jawnej – S.M. i M.W. w celu ich przesłuchania na okoliczność posiadania deklarowanych gruntów, jednak pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów wymienione osoby nie stawiły się. W tej sytuacji organ na piśmie zwrócił się do profesjonalnego pełnomocnika skarżącej spółki jawnej o złożenie na piśmie wyjaśnień przez wspólników spółki – S.M. i M.W., odnośnie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności, takie wyjaśnienia nie zostały jednak złożone. Mimo zatem skierowania do skarżącej wezwania strona nie podjęła współdziałania z organem i w postępowaniu nie zrealizowała ciążących na niej obowiązków procesowych w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazała więc, iż wywołane materiałami z postępowania karnego istotne wątpliwości co do posiadania przez nią zadeklarowanych we wniosku działek rolnych jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są nieuzasadnione, a posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej rzeczywiście miało miejsce.

Raz jeszcze należy podkreślić, że zasadą jest, iż to podmiot domagający się pomocy jest obowiązany wykazać okoliczności uprawniające do jej otrzymania. Zatem, to rolnik ma przedłożyć organowi stosowne dokumenty na poparcie swoich uprawnień (np. faktury potwierdzające wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, potwierdzenie zbywania plonów, sprawozdania finansowe itd.). Rozpatrując wniosek pomocowy, co do zasady organ nie jest zobowiązany ani do poszukiwania dowodów, ani do informowania rolnika z urzędu o istotnych okolicznościach prawnych i faktycznych, o ile rolnik nie zwraca się o pouczenia i informacje. Wydanie decyzji następuje w oparciu o dane przedstawione we wniosku o przyznanie płatności.

Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których prowadzi on działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw.

Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 roku w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, że skarżąca spółka nie wykazała tej okoliczności. Sąd w pełni akceptuje stanowisko prezentowane w objętej skargą decyzji, że w toku postępowania skarżąca spółka nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających powyższą okoliczność, a tym samym prawidłowe było ustalenie, że na dzień 31 maja 2011 r. nie była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych do płatności działek i nie prowadziła na nich samodzielnej działalności rolniczej.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy stwierdzić należy, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że nie ma racji skarżąca odwołując się do przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), które wobec szczególnej regulacji nie znajdują w sprawie zastosowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 863/11, LEX nr 1217430).

W odniesieniu do zarzutu zawartego w punkcie 3 skargi tj. dokonania ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty należy wskazać, iż w istocie materiał dowodowy uzyskany z postępowania karnego pozwolił na powzięcie przez organy wątpliwości co do prawdziwości deklaracji zawartych we wniosku o płatność, co nakładało na stronę - na wezwanie organów - obowiązek wykazania rzeczywistego spełnienia deklarowanych we wniosku pomocowym przesłanek do nabycia wnioskowanych płatności. Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09, LEX nr 746237).

Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody skargi, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że skarżąca nie była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz nie podejmowała na nich działań świadczących o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie pozostaje sprzeczne z powołanymi regulacjami art. 21 ustawy PROW. Jak już wskazano, to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności bezpośrednich samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, albowiem ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie postępowania.

Sąd w pełni akceptuje stanowisko prezentowane w objętej skargą decyzji, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających faktyczne prowadzenie przez nią działalności rolniczej, a tym samym prawidłowe było ustalenie organów, że na dzień 31 maja 2011 r. nie była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych do płatności działek i nie prowadziła na nich samodzielnej działalności rolniczej.

W sytuacji niewykazania przez stronę (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej ) podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. Należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności. Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Zatem w sytuacji gdy skarżąca nie wykazała, iż pozostawała posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadziła działalności rolniczą, to nie przysługują jej płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych ustawą o płatnościach bezpośrednich. W tej sytuacji zbędne było badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którym nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.

-----------------------

fiilJfC ;

Strona 35 z 56