Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1722/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2022 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2021r., Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. B. , utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., Nr [...] , w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., Nr [...] , odmówił przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem J. P. .

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że A. B. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Zgodnie bowiem z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] niepełnosprawność u J. P. , ur. [...] czerwca 1934 r., istnieje od 12 stycznia 2021 r. Tymczasem stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – zwana dalej u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wprawdzie orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jednak jest typowym wyrokiem zakresowym, nie stwierdza bowiem utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jedynie nakazuje przy wykładni tego przepisu pomijać kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Organ I instancji wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku wnioskodawczym uzależnione jest od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a ta w przypadku J. P. istnieje od 12 stycznia 2021r. W oświadczeniu złożonym w dniu 11 marca 2021 r. A. B. podała, że opiekuje się J. P. całodobowo od 3 lutego 2021 r. Ojciec ma zdiagnozowany zespół otępieńczy i chorobę Alzheimera. Strona oświadczyła również, że żona J. P. jest osobą chorą, posiada znaczny stopień niepełnosprawności i nie może opiekować się mężem.

Podsumowując organ I instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie negatywną przesłankę przyznania wnioskodawczym prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem stanowi data powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, ponadto wnioskodawczym ma ustalone prawo do zasiłku dla bezrobotnych od sierpnia 2020 r. do września 2021 r.

Od tej decyzji A. B. , wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] .

Strona zarzuciła, że organ I instancji niewłaściwą interpretację wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13.

A. B. zaznaczyła, że opiekując się niepełnosprawnym w stopniu znacznym tatą jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jako córka spełnia obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym. Oświadczyła, iż nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Nie ma także ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, a osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, lecz żona legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2020r., Nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r.

Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W pierwszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji i uznaje, że w sprawie nie stanowi przesłanki uzasadniającej odmowę przyznania świadczenia data powstania niepełnosprawności. Z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13, wynika że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r.

Kolegium zgodziło się natomiast, z twierdzeniem organu pierwszej instancji, że przeszkodą do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi okoliczność pobierania przez odwołującą zasiłku dla bezrobotnych.

Z akt sprawy wynika bowiem, że odwołująca jest zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 21 września 2020 r. do dnia 20 września 2021 r. (raport aktualnie przyznanych świadczeń z MUP). Z powyższego wynika, że odwołująca posiada obecnie zarówno status osoby bezrobotnej, jak również ma ustalone prawo do zasiłku dla bezrobotnych. O ile przepis art. 17 ust. 6 ustawy stanowi, iż zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak fakt pobierania z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uzyskiwany przez stronę zasiłek dla bezrobotnych stanowi jej dochód, a świadczenie przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź w przypadku jego niepodejmowania. Dlatego nie powinny z niego korzystać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł.

Na decyzję SKO w [...] , A. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżąca zarzuciła decyzji;

1. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a oraz ust 6 u.o.ś.r poprzez uznanie, że pobieranie przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

2. naruszenie art. 7a Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść skarżącej.

3. naruszenie art. 7, 8, 9 i 11 w zw. z art. 107 § Kpa poprzez zaniechania podania podstawy prawnej i jej wyjaśnienia w zakresie dotyczącym uznania, iż pobieranie zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tym samym naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego mających na celu urzeczywistnienie poszanowania praworządności przez organy administracji publicznym w demokratycznym państwie.

Uzasadniając swoje stanowisko, skarżąca nie zgodziła się z Kolegium, że dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Twierdzenie takie jest błędne i sprzeczne z treścią art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a oraz ust. 6 u.o.ś.r. Art. 17 ust. 6 u.ś.r wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten nie wprowadza żadnych dodatkowych przesłanek odnoszących się do posiadania lub nie posiadania prawa do świadczeń pieniężnych z tytułu bezrobocia. Z kolei art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r zawiera katalog świadczeń, których pobieranie skutkuje niemożnością nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to katalog zamknięty. W katalogu tym nie jest wymieniony zasiłek dla bezrobotnych. W tym stanie rzeczy, skoro ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r. nie wymienił prawa do zasiłku dla bezrobotnych jako przeszkody do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego, a jednocześnie w art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost wskazał brak wpływu statusu osoby bezrobotnej na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, to łączna wykładnia tych przepisów jednoznacznie wskazuje, że pobieranie zasiłku dla bezrobotnych nie może być podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Gdyby inna była intencja ustawodawcy, to wymieniłby zasiłek dla bezrobotnych w katalogu art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a u.ś.r.

W ocenie skarżącej to nie zasiłek dla bezrobotnych, czy status osoby bezrobotnej ma wpływ na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz odwrotnie - to świadczenie pielęgnacyjne ma wpływ na status osoby bezrobotnej, a tym samym prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 1100) osobą bezrobotną może być osoba, która nie pobiera m.in. świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast, zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, starosta pozbawia statusu osoby bezrobotnej osobę, która nie spełnia warunków (przestaje je spełniać) określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, a tym samym prawa do zasiłku dla bezrobotnych, skoro przysługuje on jedynie bezrobotnemu. A zatem, status osoby bezrobotnej i świadczenia z tego wynikające są pomijalne przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero przyznanie i pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status osoby bezrobotnej i świadczenia z tego wynikające. Powiązanie prawne i zależności obu świadczeń są więc odwrotne do tego, co przedstawił organ II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) – dalej P.p.s.a, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Ojciec skarżącej J. P.(urodzony 20 lutego 1956 r.), orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lutego 2021r., nr [...] , zaliczony został na stałe do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od 12 stycznia 2021 r. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera przy tym wskazanie konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku zeznacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

O ile pierwsza przesłanka został spełniona, to druga dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - już nie.

W ocenie Sądu organy obu instancji słusznie uznały, że przeszkodą do uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 21 września 2020 r. do dnia 20 września 2021 r. (raport aktualnie przyznanych świadczeń z MUP). Skarżąca posiada obecnie zarówno status osoby bezrobotnej, jak również ma ustalone prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Tymczasem, stosownie do treści art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak, zdaniem Sądu, dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy z poszukiwania pracy a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym od 2021 r., (w stopniu znacznym) ojcem.

Zwrócić należy uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Kolegium słusznie wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane jedynie osobom, które z uwagi na konieczność sprawowania opieki, nie mogą wykonywać pracy i muszą zrezygnować z zatrudnienia, będą mogły otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, które choć częściowo zrekompensuje im poniesione straty finansowe, jakie ponoszą w związku z rezygnacją z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów decydując się na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z akt sprawy nie wynika, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką. W ocenie Sądu skarżąca nie udokumentowała, że zrezygnowała z pracy zarobkowej, nie podejmowała zatrudnienia, z uwagi na konieczność spowodowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pobierany przez skarżącą zasiłek dla bezrobotnych jest uzyskiwanym przez skarżącą dochodem, a świadczenie przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź w przypadku jego niepodejmowania. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych przez skarżącą dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).