Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 897/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zachowania uprawnień kombatanckich 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

z dnia [...] roku Nr [...] wydaną w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) M. R. został pozbawiony uprawnień kombatanckich nadanych mu przez ZBOWiD w C. decyzją z dnia [...] r. z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...] roku do [...] roku.

Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją Nr [...] wydaną w dniu [...] roku w wyniku postępowania wszczętego z wniosku strony o ponowne rozpoznanie sprawy.

W toku obu postępowań wzięto pod uwagę, poza dokumentacją zgromadzoną przez ZBOWiD w C., oświadczenie strony złożone w dniu [...] r. w odpowiedzi na wezwanie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do przedstawienia wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów oraz wszelkich innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia uprawnień kombatanckich.

Z oświadczenia tego wynikało, iż od [...] roku do [...] roku M. R. miał być aresztowany za udział w ruchu oporu ([...]) i miał przebywać w więzieniu w miejscowości L. Na powyższą okoliczność strona nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów ani innych dowodów.

Powyższe spowodowało, iż dwukrotnie rozpoznający sprawę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, iż uprawnienia kombatanckie przyznano stronie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, a innych tytułów nie zdołała ona wykazać.

Na skutek skargi strony do Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany został w dniu 22 maja 2002 roku w sprawie sygn.akt II SA/Ka 1827/00 wyrok oddalający skargę. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż materiał dowodowy w sprawie został prawidłowo zebrany i oceniony, a decyzja nie naruszyła prawa materialnego. Zdaniem Sądu skarżący nie udowodnił istnienia innego niż utrwalanie władzy ludowej tytułu do uprawnień kombatanckich, a posiadany tytuł obligował organ administracji, na mocy obowiązujących przepisów, do pozbawienia skarżącego uprawnień.

W dniu [...] roku M. R. wystąpił ponownie do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Uzasadniając swój kolejny wniosek powołał się na pobyt w hitlerowskim więzieniu w L. stanowiący jego zdaniem nowe okoliczności sprawy i wskazał, że jest to okoliczność stanowiąca na mocy art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego podstawę przyznania uprawnień kombatanckich.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobowiązał M. R. do udokumentowania pobytu w więzieniu w L., a nadto pouczył go, iż w przypadku braku bezpośrednich dowodów możliwe jest potwierdzenie przywoływanych przez stronę okoliczności drogą pośrednią, poprzez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej lub Prezesa Sądu Okręgowego.

W odpowiedzi na pismo organu administracji M. R. przesłał kserokopię dokumentu w języku niemieckim potwierdzającą pobyt w więzieniu w L. osoby o nazwisku A. W. w okresie od [...] roku do [...] roku. Jednocześnie wskazał, iż w dniu [...] roku przesłał Urzędowi do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oryginały dokumentów znajdujących się w Fundacji "A", a to zeznania świadków potwierdzających jego pobyt w więzieniu w L., a zatem dokumentację żądaną przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podając swój numer, pod którym Fundacja "A" prowadziła jego sprawę. Na dowód powyższego załączył potwierdzenie nadania przesyłki poleconej na adres Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu [...] roku.

W dniu [...] roku decyzją Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych działając na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. i w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] r. i poprzedzającej jej decyzji z [...] r. o pozbawieniu M. R. uprawnień kombatanckich, uzasadniając swoje stanowisko brakiem dowodów na pobyt strony w więzieniu w L. w okresie od [...] roku do [...], a zatem brakiem wystąpienia jakichkolwiek nowych okoliczności faktycznych lub prawnych pozwalających organowi na zmianę oceny prawnej wyrażonej w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nadto wskazane zostało, iż dokonane w toku postępowania ustalenia nie pozwoliły na przyjęcie, by interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem dotychczasowych rozstrzygnięć w sprawie.

Na skutek wniosku M. R. o ponowne rozpoznanie sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wystąpił do Fundacji "A" o nadesłanie dokumentów dołączonych do wniosku M. R. o otrzymanie przez niego odszkodowania z funduszy Fundacji. W tym celu zobowiązał stronę do przekazania właściwego pełnomocnictwa.

W odpowiedzi "Fundacja A" poinformowała, iż dokumentację w postaci wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 16 czerwca 1993 roku, pisma IPNu z [...] r., zeznania świadka A. W. w oryginale, zeznania świadka W. K. w oryginale, zeznania świadka S. S. i świadka A. S. w kserokopii nie poświadczonej, przesłano na prośbę zainteresowanego w dniu [...] roku na jego adres, a w archiwum Fundacji pozostają wyłącznie kserokopie tych dokumentów. W związku z uzyskaną informacją Kierownik Urzędu zwrócił się do M. R. o niezwłoczne przekazane dokumentów. Jak wynikało z odpowiedzi strony, już w [...] roku dokumenty te miały zostać wysłane do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W dniu [...] roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wystąpił w trybie art. 52 k.p.a. do Urzędu Miasta w J. Z.

o przesłuchanie strony na okoliczność jej pobytu w więzieniu w L. podczas okupacji hitlerowskiej.

Z protokołu wykonanej czynności wynikało, iż M. R. miał być aresztowany

w czasie wykonywania pracy przymusowej w okopach w miejscowości W., P. A., N. F. Wraz z nim miano aresztować [...] innych osób i przewieźć do placówki w B., a stamtąd do L. W trakcie około [...] pobytu miał być on przesłuchiwany i katowany.

W oparciu o powyższy protokół Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku Nr [...], działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 roku Nr 42, poz. 371) uchylił decyzję własną z dnia [...] roku Nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej, uchylił decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...] o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W następstwie uchylenia tych decyzji orzekł o zachowaniu uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem ZBOWiD z dnia [...] r. za okres od [...] roku do [...] roku określając, iż strona podlegała represjom wojennym przebywając w hitlerowskim więzieniu od [...] r. do [...] r., w łącznym okresie [...] miesięcy.

W uzasadnieniu wskazano, iż ustalona w oparciu o dowód z przesłuchania strony okoliczność jego pobytu w więzieniu hitlerowskim, była już podnoszona w postępowaniu przed ZBOWiD, przez co jest wiarygodna. Pobyt w wiezieniu hitlerowskim stanowi okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 42, poz. 371 z 2002 r.), a w konsekwencji na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 cytowanej ustawy daje podstawę do zachowania uprawnień kombatanckich.

Od powyższego rozstrzygnięcia M. R. złożył skargę domagając się wyrównania finansowego świadczeń kombatanckich, za okres ich pozbawienia. W tym zakresie powołał się na treść zaskarżonej decyzji, z której wynikało, iż uprawnienia zachowano skarżącemu od dnia ich przyznania przez ZBOWiD.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Wskazał również, iż postępowanie w sprawie pozbawienia uprawnień było zgodne z prawem, a wydawane uprzednio decyzje były legalne. Nadto, w odpowiedzi na skargę zostało podniesione, iż dopiero po przesłuchaniu strony można było uznać jej uprawnienia kombatanckie z innego niż utrwalanie władzy ludowej tytułu, a żaden przepis prawa nie daje podstaw do uznaniowego określenia daty, od której przysługiwałoby prawo do świadczeń, wobec czego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji za słuszne i zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z dniem 1 stycznia 2004 r. utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).

Stosownie do brzmienia art. 97 § 1 Przepisów wprowadzających ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r.

w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz.U. Nr 72, poz. 653), sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez tutejszy sąd.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, co uregulowane zostało przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) zwaną dalej p.p.s.a.

W świetle brzmienia jej art. 145 § 1, sądy te badają czy decyzje będące przedmiotem skargi nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto badają czy organ administracyjny nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji. Przy czym, jak głosi

art. 134 § 1 tej ustawy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z całkowicie odmiennych niż powołane w niej przyczyn. Badając bowiem sprawę ex officio, po myśli wskazanego art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd dopatrzył się uchybień tak istotnych, iż skutkować musiały stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji.

Jak stanowi art. 7 k.p.a. prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistnienia praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa procesowego. Mając na względzie jedną z podstawowych zasad procesowych, jakim odpowiada procedura administracyjna, a to zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a., należy zauważyć, iż decyzje ostateczne mogą być uchylone lub zmienione tylko w drodze trybów nadzwyczajnych w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego lub na mocy przepisów szczególnych, do których kodeks ten odsyła. Po myśli wskazanego przepisu, decyzja staje się ostateczna, gdy nie służy od niej odwołanie w administracyjnym toku instancji. W ten sposób ustawodawca zapewnił stronom postępowania administracyjnego gwarancję ochrony ich praw do stabilności i pewności ostatecznych rozstrzygnięć organów administracyjnych.

Jedną z możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej przewidział ustawodawca w treści art. 154 § 1 kpa. Postępowanie prowadzone na podstawie wskazanego przepisu jest zatem postępowaniem o charakterze nadzwyczajnym, a jego przedmiotem jest ustalenie przesłanek ściśle w nim określonych w celu przeprowadzenia weryfikacji wydanej decyzji ostatecznej. Jak przepis art. 154 § 1 kpa stanowi, przesłankami tymi jest interes społeczny lub słuszny interes strony. Oczywiste jest zatem, iż organ administracji orzekając w trybie art. 154 kpa wzruszyć decyzję ostateczną może tylko z takiego punktu widzenia. Należy nadto wykluczyć, iż badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony mogłoby polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej lub ponownej ocenie stanu faktycznego sprawy. W przeciwnym wypadku wszczęcie postępowania z art. 154 § 1 kpa stawałoby się konkurencyjne dla zwykłego trybu postępowania i stanowiłoby zakłócenie zasady trwałości decyzji ostatecznych.

Utrwalony jest już w judykaturze pogląd prawny, podzielony w pełni przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznający niniejszą sprawę, z którego wynika, iż nadzwyczajny tryb postępowania przewidziany w art. 154 kpa, nie może służyć do usuwania takich decyzji ostatecznych, co do których organy administracji dopatrzyły się wad lub braków. Instytucja uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, przewidziana

w art. 154 § 1 kpa, nie zastępuje bowiem instytucji odwołania jako środka zaskarżenia decyzji nie ostatecznej. Tryb ten nie służy również do wzruszania decyzji ostatecznych, których konieczność zmiany wynikła z pojawienia się nowych, nie znanych dotychczas organowi orzekającemu okoliczności, nie zastępuje bowiem instytucji wznowienia postępowania. Jest to natomiast tryb służący wyłącznie do usuwania takiego rodzaju rozstrzygnięć, które organy te uznają za niecelowe bądź sprzeczne z zakreśloną linią postępowania w sprawach danego rodzaju, a wzruszenie decyzji musi być podyktowane względami celowości mieszczącymi się w założeniach interesu społecznego i słusznego interesu strony.

Przedmiotem oceny w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją powinno było być zatem występowanie przesłanek wskazanych w art. 154 § 1 kpa, a w konsekwencji, mimo, iż z treści wniosku skarżącego złożonego w dniu [...] roku wynikało, iż powołuje się on na nowe okoliczności sprawy, w postępowaniu prowadzonym w oparciu o wskazany przepis zmiana okoliczności faktycznych jaka nastąpiłaby po dniu wydania dotychczasowej decyzji ostatecznej mogłaby mieć znaczenie tylko dla oceny występowania przesłanek interesu społecznego lub słusznego interesu strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 1991 roku sygn.akt II SA 893/91 publ. ONSA 1993 Nr 2, poz. 33).

Wymagania interesu społecznego lub słusznego, a więc kwalifikowanego interesu strony, powinny być ustalone w danej sprawie i muszą nabrać konkretnej treści, wynikającej ze stanu faktycznego i prawnego sprawy przedstawionej do kontroli legalności sprawowanej przez sądy administracyjne (por. komentarz do Kodeksu postępowania administracyjnego, Barbara Adamiak, Janusz Borkowski rok 2004, wyd. C.H.Beck), co

w powiązaniu z treścią art.107 § 1 i § 3 kpa stwarza po stronie organu administracji obowiązek wykazania w tym zakresie swego stanowiska w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, w sposób zgodny z treścią powołanego przepisu.

Przedstawionego aspektu nie dostrzegł jednak organ administracji wydający zaskarżoną decyzję. Rozpoznając wniosek skarżącego wyłącznie przez pryzmat materialnoprawnej podstawy uprawnień strony do uzyskania szczególnych przywilejów kombatanckich, pominął całkowicie ten właśnie bezwzględny obowiązek, konieczny do zastosowania trybu nadzwyczajnego wzruszenia decyzji ostatecznej kwestionowanej przez skarżącego.

Należy zatem stwierdzić, iż w rozpatrywanej sprawie Kierownik do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, stosując tryb nadzwyczajny uchylenia decyzji ostatecznych z art. 154 kpa w istocie rzeczy rozpoznał wniosek skarżącego pod względem merytorycznym. W żaden bowiem sposób nie wynika z treści zaskarżonej decyzji, by ustalenia organu zmierzały w kierunku oceny czy interes społeczny lub interes skarżącego jest na tyle słuszny, aby zmienić decyzję ostateczną w tym przedmiocie. Należy zauważyć, iż sprawa dotyczy uprawnień kombatanckich. Uprawnienia wynikające z powoływanego aktu prawnego nie mają charakteru praw podmiotowych, a są dobrodziejstwem nadawanym osobom spełniającym kryteria ściśle sprecyzowane przez ustawodawcę. Uprawnienia kombatanckie są szczególnym wyróżnieniem za zasługi dla Polski,. a przywileje przyznawane w związku z ich posiadaniem są ponadstandardowe w stosunku do świadczeń, do jakich mają prawo obywatele, którzy tych uprawnień nie posiadają. Nadanie zatem tych uprawnień ze względu na kwalifikowany interes strony wymagało od organu administracji szczególnej wnikliwości i dokładnego przedstawienia swego poglądu. Zwrócić tu trzeba uwagę na okoliczność, że organ administracji stosując

art. 154 kpa działa według swego swobodnego uznania, co wynika z użycia w nim zwrotu "może". Jest to jednak zasada ograniczonego uznania administracyjnego, gdyż organ administracji musi wykazać, że okoliczności, w których dokonano zmiany lub uchylenia decyzji są zgodne z interesem społecznym lub słusznym interesem strony (vide: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Janusz Borkowski, Adam Zieliński ... Warszawa 1985 str. 230).

Dlatego też wychodząc poza granice skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z powyżej przytoczonych względów zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem narusza ona przepis art. 16 i art. 154 § 1 kpa, a także art. 107 § 3 kpa w stopniu kwalifikowanym.

Jak zauważa się wyżej, przedmiotem postępowania wszczętego w trybie nadzwyczajnym w celu zmiany lub uchylenia decyzji na podstawie art. 154 kpa jest ustalenie przesłanek do wzruszenia decyzji ostatecznej. Zatem, przy prawidłowo prowadzonym przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postępowaniu w tym trybie, decyzja stanowiąca przedmiot zaskarżenia byłaby bezspornie rozstrzygnięciem w nowej sprawie, gdyż przedmiotem rozstrzygnięcia byłyby nowe, dotychczas nie poddawane ocenie przesłanki przewidziane w tym przepisie. Ten nowy przedmiot sprawy w stosunku do tego, którego dotyczyło postępowanie prowadzone wcześniej w trybie zwykłym, zakończone prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dawałby więc podstaw do badania zaskarżonej decyzji w aspekcie treści art. 30 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. z 1995 r. Nr 74, poz. 368 ze zm.), obowiązującego w chwili jej wydawania.

Jednakże, w związku z faktem, iż mimo zastosowanego w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją trybu z art. 154 § 1 kpa dokonano w nim w istocie rzeczy, nowych merytorycznie ustaleń i orzeczono w oparciu o prawo materialne,

a pominięto całkowicie ustalanie istnienia przesłanek niezbędnych do wzruszenia decyzji ostatecznej, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż miało miejsce orzekanie

w tym samym przedmiocie sprawy.

Z tych też względów dokonał ponad wcześniej opisaną analizę prawną, kontroli legalności zaskarżonej decyzji Kierownika do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

w aspekcie treści art. 30 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. z 1995 r. Nr 74, poz. 368 ze zm.) jako decyzji wydanej w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zgodnie z cytowanym art. 30 ustawy o NSA, w związku z treścią art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 i Nr 240, poz. 2052), ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. wiąże

w sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie

z przyjętą w orzecznictwie sądów administracyjnych definicją, przez "ocenę prawną",

o której stanowi powyższy przepis, należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy,

a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej,

a nie innej decyzji. W zakresie natomiast pojęcia "sprawa" przyjęto, iż wprawdzie przepis ten mówił tylko o organie (a nie o organach), którego działanie było zaskarżone, jednakże z istoty kontroli sądowej, która – z racji obowiązku wyczerpania przez stronę środków odwoławczych – ma za przedmiot przede wszystkim decyzję organu II instancji, wynika, że związanie organu oceną prawną sądu w rozumieniu tego przepisu obejmuje nie tylko organ, którego działanie było bezpośrednio przedmiotem orzeczenie sądu, ale także każdy organ orzekający w danej sprawie do czasu jej ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia, chyba że nastąpi zmiana stanu prawnego, czyniąca pogląd prawny sądu nieaktualnym. Jeżeli bowiem sąd administracyjny jest związany swą oceną prawną "w sprawie", tym bardziej jest nią związany każdy organ, który "w sprawie" był właściwy do orzekania. Obowiązek podporządkowania się tak rozumianej ocenie prawnej, mógł być wyłączony jedynie w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub prawnego. Jak wskazano bowiem istotne zmiany w zakresie stanu faktycznego upoważniałyby do unicestwienia skutków przedstawionej wcześniej oceny prawnej (por. wyrok NSA z dnia 18.01.1996 r., SA/Ł 2457/94, niepubl.; także Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawa o Naczelnym Sądzie Administracyjnym z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, Warszawa 1998, s. 494).

Należy zatem stwierdzić, że ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2002 roku, wiązała w sprawie organ, który prowadził postępowanie toczące się już po wydaniu tegoż wyroku. Jeżeli więc nie zmieniłby się stan prawny, czy stan faktyczny sprawy, nie doszło też do uchylenia tegoż wyroku

w trybie środków nadzwyczajnych, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie mógł bez naruszenia powołanego przepisu przy rozpoznawaniu wniosku M. R. orzec sprzecznie z wskazaną oceną prawną, chyba, że ustalenia faktyczne przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym pozwoliłyby na przyjęcie istotnych zmian w zakresie stanu faktycznego.

Jak już wcześniej zostało wskazane, skarżący argumentował swoje żądanie zawarte w piśmie z dnia [...] roku, pobytem w hitlerowskim więzieniu w L. Należy zwrócić uwagę, iż rozpoznając skargę M. R. w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 22 maja 2002 roku sygn.akt II SA/Ka 1827/00, Naczelny Sąd Administracyjny dysponował zebranym w toku postępowania administracyjnego materiałem dowodowym, a w tym również oświadczeniem skarżącego dotyczącym aresztowania przez hitlerowskiego okupanta i spędzenia przez niego kilku miesięcy w więzieniu w L. Oceniając wskazany materiał dowodowy, a w tym wskazane oświadczenie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zaskarżona decyzja pozbawiająca skarżącego uprawnień jest legalną, gdyż skarżący nie udowodnił istnienia innego, niż utrwalanie władzy ludowej tytułu do uprawnień kombatanckich.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w ramach toczącego się w trybie art. 154 kpa postępowania administracyjnego podjął próbę dokonania nowych ustaleń faktycznych w celu sprawdzenia wiarygodności twierdzeń strony w zakresie pobytu w więzieniu w L. Jednakże, mimo iż skarżący powołał, a wręcz wskazał, gdzie mogą znajdować się konkretne dowody mogące posłużyć w sprawie, organ administracji zaniechał podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego. Nie zwrócił się bowiem do Fundacji "A" o nadesłanie kserokopii dokumentacji, która miała być przesłana do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, nie dokonał też żadnych ustaleń zmierzających do sprawdzenia, gdzie znajduje się przesyłka polecona z dnia [...] roku rzekomo zawierająca oryginały dokumentów w postaci oświadczeń świadków.

Nie zwrócił się również do Sądu Wojewódzkiego (obecnie Okręgowego) w K.

o odpis wyroku z dnia [...] roku, ani też do Prezesa IPN o kopię pisma

z dnia [...] roku. Nadto nie uzasadnił w żadnej mierze swego stanowiska

w zakresie tak znacznego ograniczenia postępowania dowodowego. De facto nie dokonał żadnych innych ustaleń faktycznych, w stosunku do istniejących w chwili orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 22 maja 2002 roku sygn.akt II SA/Ka 1827/00. Jednoznacznie zatem należy przyjąć, iż przeprowadzone postępowanie administracyjne nie pozwoliło na przyjęcie istotnych zmian w zakresie stanu faktycznego ustalonego w treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 2002 roku sygn.akt II SA/Ka 1827/00. Naruszony przeto został wskazany art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a naruszenie to należy uznać jako wadę kwalifikowaną, dokonanie bowiem odmiennie niż w prawomocnym wyroku sądu oceny materiału dowodowego bez istotnej zmiany stanu faktycznego, w demokratycznym państwie prawnym nie jest do przyjęcia. Okoliczność tę Sąd orzekający wziął z urzędu pod uwagę, stwierdzając w oparciu o powyższe, niezależnie od granic skargi, nieważność zaskarżonej decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Z uwagi na fakt wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji sprawa podlegać będzie powtórnemu rozpoznaniu.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów

i Osób Represjonowanych będzie miał na względzie treść przepisów art. 77 § 1 i 80 kpa. Podstawą bowiem niewadliwej decyzji administracyjnej w każdej sprawie może być tylko ocena zgromadzonego przez organ administracji pełnego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie zgodnego bądź zbliżonego do rzeczywistości stanu faktycznego, w przeciwnym bowiem wypadku ustalenia organu noszą cechy dowolności. Zarzut dowolności zostać może wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji

o przekonującej treści.

Nie czyni tego złożone przez skarżącego zeznanie, które w istocie swojej stanowi powtórzenie dotychczasowo składanych przez niego oświadczeń i nie zawiera żadnych nowych okoliczności, ani też opisu dotyczącego konkretnych dat pobytu. Wprawdzie oświadczenie strony może być dowodem w sprawie, to jednak jego wiarygodność podlega ocenie na zasadach ogólnych, a w kontekście powyżej zamieszczonych uwag

o niekompletności przeprowadzonego postępowania dowodowego, gdy oświadczenie skarżącego nie zostało zweryfikowane żadnym z dowodów wskazanych w sprawie, nie może ono stanowić wyłącznej podstawy do wydania merytorycznej decyzji i budzić musi uzasadnione wątpliwości co do trafności jego oceny.

Jednocześnie, biorąc pod uwagę treść zeznań skarżącego, z których nie wynikało

w sposób jednoznaczny jak długo miał przebywać w więzieniu w miejscowości L. oraz treść art. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r.

Nr 42, poz. 371) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w przypadku dokonania nowych ustaleń faktycznych po przeprowadzeniu w sposób prawidłowy postępowania dowodowego w sprawie, rozważy możliwość zastosowania zapisu art. 5 zdanie drugie wskazanej ustawy, z którego wynika, iż w braku danych do ustalenia długości okresów o których mowa w art. 1 ust. 2 oraz w art. 2-4, przyjmuje się okres w wymiarze 1 miesiąca.

Konkludując Wojewódzki Sąd Administracyjny, mając na względzie wymienione wady zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 orzekł jak w sentencji.

Ze względu na fakt, iż mocą zaskarżonej decyzji, której Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność, skarżący nabywał prawa, uwzględnienie skargi wpływa na jej wykonanie. Z tych przyczyn orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a. w zakresie wykonalności zaskarżonej decyzji.

SW