Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III ARN 73/93
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 1993-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Administracyjne postępowanie
Działalność gospodarcza
Powołane przepisy: article: art. 43
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Według art. 43 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ ceny gruntów niezabudowanych i zabudowanych, będące podstawą do ustalania opłat z tytułu wieczystego użytkowania gruntów, mogą być aktualizowane na skutek zmiany ich wartości, w okresach nie krótszych niż jeden rok, a aktualizacji tej dokonuje się w drodze oświadczenia rejonowego organu rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa i zarządu gminy w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gminy.

Z porównania z ust. 3 tego przepisu, dotyczącego aktualizacji ceny gruntów oddanych w zarząd dokonanego w drodze decyzji administracyjnej, wynika jednoznacznie, że aktualizacja ceny gruntu oddanego w wieczyste użytkowanie nie następuje w drodze wydania decyzji i nie ma takiego charakteru "oświadczenie" rejonowego organu rządowej administracji ogólnej lub zarządu gminy.

Stosunek prawny wieczystego użytkowania gruntów jest stosunkiem cywilnoprawnym /art. 232 i następne Kodeksu cywilnego/ z czego wynika cywilnoprawny charakter czynności kształtujących jego treść.

Dotyczy to, wobec braku odmiennych uregulowań zawartych w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, także kształtowania wysokości opłat z tytułu wieczystego użytkowania gruntów, do których ustawa ta ma zastosowanie.

Pogląd ten jednoznacznie wynika z uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 1992 r. K 3/92 oraz z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 1992 r. - SA/Wr 1321/91 - ONSA 1992 nr 1 poz. 18 i nie publikowanego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1992 r. - III ARN 49/92.

Skoro sam stosunek prawny wieczystego użytkowania ma charakter cywilnoprawny i nawet ustalanie czy aktualizacja opłat rocznych z tytułu wieczystego użytkowania nie jest czynnością o charakterze administracyjnym, to tym bardziej odnosi się to do zwrotu części nienależnie /według wieczystego użytkownika/ pobranych opłat.

Materialnoprawną podstawę ewentualnego zwrotu takich opłat stanowią bowiem przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogacaniu wskutek spełnienia nienależnego świadczenia /art. 405 i 410 par. 1 Kc./.

Oczywistym w tej sytuacji jest, że organy administracji państwowej nie mają kompetencji do wydawania w tym zakresie decyzji administracyjnych, a w przypadku ich wydania są one dotknięte wadą polegającą na ich wydaniu bez podstawy prawnej, prowadzącą do stwierdzenia nieważności takich decyzji /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.

TEZY

Według art. 43 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ ceny gruntów niezabudowanych i zabudowanych, będące podstawą do ustalania opłat z tytułu wieczystego użytkowania gruntów, mogą być aktualizowane na skutek zmiany ich wartości, w okresach nie krótszych niż jeden rok, a aktualizacji tej dokonuje się w drodze oświadczenia rejonowego organu rządowej administracji ogólnej w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa i zarządu gminy w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gminy.

Z porównania z ust. 3 tego przepisu, dotyczącego aktualizacji ceny gruntów oddanych w zarząd dokonanego w drodze decyzji administracyjnej, wynika jednoznacznie, że aktualizacja ceny gruntu oddanego w wieczyste użytkowanie nie następuje w drodze wydania decyzji i nie ma takiego charakteru "oświadczenie" rejonowego organu rządowej administracji ogólnej lub zarządu gminy.

Stosunek prawny wieczystego użytkowania gruntów jest stosunkiem cywilnoprawnym /art. 232 i następne Kodeksu cywilnego/ z czego wynika cywilnoprawny charakter czynności kształtujących jego treść.

Dotyczy to, wobec braku odmiennych uregulowań zawartych w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, także kształtowania wysokości opłat z tytułu wieczystego użytkowania gruntów, do których ustawa ta ma zastosowanie.

Pogląd ten jednoznacznie wynika z uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 grudnia 1992 r. K 3/92 oraz z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 1992 r. - SA/Wr 1321/91 - ONSA 1992 nr 1 poz. 18 i nie publikowanego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1992 r. - III ARN 49/92.

Skoro sam stosunek prawny wieczystego użytkowania ma charakter cywilnoprawny i nawet ustalanie czy aktualizacja opłat rocznych z tytułu wieczystego użytkowania nie jest czynnością o charakterze administracyjnym, to tym bardziej odnosi się to do zwrotu części nienależnie /według wieczystego użytkownika/ pobranych opłat.

Materialnoprawną podstawę ewentualnego zwrotu takich opłat stanowią bowiem przepisy Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogacaniu wskutek spełnienia nienależnego świadczenia /art. 405 i 410 par. 1 Kc./.

Oczywistym w tej sytuacji jest, że organy administracji państwowej nie mają kompetencji do wydawania w tym zakresie decyzji administracyjnych, a w przypadku ich wydania są one dotknięte wadą polegającą na ich wydaniu bez podstawy prawnej, prowadzącą do stwierdzenia nieważności takich decyzji /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego (...) na decyzję Wojewody (...) w przedmiocie odmowy zwrotu części opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa za okres od 8 kwietnia 1992 r. do 31 grudnia 1992 r. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 1993 r. I SA 1450/92

uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność decyzji Wojewody (...).