Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 918/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 138.
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 34  par. 4,  art. 59,  art. 19,  art. 26  par. 5  pkt 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 100,  art. 101,  art. 98.
journal: Dz.U. 2001 nr 106 poz 1148
law: Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Milena Olczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2008 r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] działając na podstawie art. 123 § 1 pkt 2, art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z

2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18, art. 23 § 3, art. 34 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych ( t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych

( Dz. U. Nr 198, poz. 1925 ) po rozpatrzeniu zażalenia pana J. L. na postanowienie Prezydenta Miasta R. Nr [...] z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że zobowiązany wniósł o umorzenie prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego mającego za przedmiot należność z tytułu mandatu karnego nałożonego przez Straż Miejską powołując się na "wykładnię Trybunału Konstytucyjnego".

Organ odwoławczy wyjaśnił, że wraz z publikacją w Dzienniku Ustaw Nr 53, poz. 359 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt U1/07 utraciły moc przepisy § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz ust. 2 w zakresie czynności wskazanych w § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego ( Dz. U. z 2003 r. Nr 14, poz. 144 ze zm.). Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność powyższych przepisów z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powołane przepisy regulowały kwestię uprawnień strażników miejskich do wykonywania kontroli ruchu drogowego w zakresie przestrzegania ograniczeń prędkości przy użyciu urządzeń samoczynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości lub nie stosowanie się do wskazań sygnalizacji świetlnej. Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował zgodności z ustawą zasadniczą przepisów stanowiących podstawę nałożenia mandatu karnego za wykroczenie polegające na naruszeniu obowiązującego na danym odcinku drogi ograniczenia prędkości – naruszenia art. 92 § 1 ustawy Kodeks Wykroczeń. Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność przepisów prawa w oparciu, o które strażnicy miejscy gromadzili dowody popełnienia wykroczenia. Z orzeczenia Trybunału wynika, że od chwili jego wejścia w życie strażnicy miejscy utracili prawo do posługiwania się foto-radarem dla gromadzenia dowodów popełnienia wykroczenia. Organ odwoławczy zauważył, że przyjęcie mandatu oznacza przyznanie się sprawcy do winy i prawomocne zakończenie postępowania.

Organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązany w swoich pismach wskazywał, że według jego wiedzy straż miejska nie może nakładać mandatu. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosek strony byłby zasadny, gdyby wyrok Trybunału Konstytucyjnego spowodował utratę mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę nałożenia obowiązku zapłaty mandatu za wykroczenie. Tymczasem podstawa nałożenia obowiązku podana w tytule wykonawczym była prawidłowa. W tytule wykonawczym wierzyciel nie wskazał zakwestionowanych przez Trybunał przepisów lecz przepisy stanowiące podstawę do nałożenia w postępowaniu mandatowym grzywny na zobowiązanego.

Kolegium nadto wyjaśniło, że negowanie na etapie egzekucji administracyjnej istnienia i wymagalności obowiązku zapłaty grzywny nałożonej mandatem prowadziłoby w istocie do kwestionowania poprawności postępowania mandatowego. Postępowanie egzekucyjne ma przede wszystkim na celu spowodowanie wykonania obowiązku, a nie ponowne rozstrzyganie o tym, czy winien on spoczywać na określonym podmiocie, czy też nie.

Cytując przepisy art. 98 § 3 zdanie drugie i art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenie organ odwoławczy zauważył, że organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie nie są właściwe do badania prawidłowości postępowania mandatowego i ewentualne usunięcie mandatu z obrotu, co w efekcie prowadziłoby do wyeliminowania egzekucyjnego obowiązku zapłaty grzywny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyraziło pogląd, że nie może w trakcie rozpoznania zażalenia na postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego zakwestionować legalność postępowania zakończonego prawomocnym mandatem karnym.

W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący pan J. L. wniósł o całkowite uchylenie mandatu z fotoradaru nałożonego przez Straż Miejską, gdyż w czasie gdy ów mandat został nałożony Straż Miejska "nie miała prawa dawać tych mandatów" o czym skarżący nie wiedział i podpisał mandat. Straż miejska powinna wiedzieć, że działa niezgodnie z prawem a organy egzekucyjne nie szanując prawa utrzymały w mocy nałożony na stronę mandat.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 27 lutego 2008 r. skarżący oświadczył, że kwota mandatu łącznie z kosztami egzekucyjnymi została ściągnięta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości i zawarł się w ustaleniu, że w dniu 16 sierpnia 2006 r. strażnik Straży Miejskiej w R. nałożył na pana J. L. mandat karny kredytowany w kwocie [...] zł za przekroczenie dopuszczalnej prędkości, który ukarany przyjął oraz zobowiązał się uiścić grzywnę w wyznaczonym terminie. Popełnienie wykroczenia zostało stwierdzone fotoradarem. Mandat ten stał się podstawą wystawienia w dniu [...] tytułu wykonawczego skierowanego do egzekucji w dniu 18 grudnia 2006 r. a doręczonego zobowiązanemu wraz z zawiadomieniem o zajęciu w dniu 3 kwietnia 2007 r. Zajęcie to okazało się bezskuteczne. Pismem z dnia 16 kwietnia 2007 r. zobowiązany wniósł o wstrzymanie egzekucji komorniczej wskazując na to, że mandat z fotoradaru wystawiony został przez Straż Miejską, co było niezgodne z wykładnią Trybunału Konstytucyjnego. Już po wydaniu zaskarżonego postanowienia, bo w dniu 4 października 2007 r., po raz kolejny wystawiono zawiadomienie o zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie. Należność objęta tytułem wykonawczym wraz z kosztami egzekucyjnymi została wyegzekwowana.

Poza sporem było również, że wyrokiem z dnia 22 marca 2007 r. sygn. akt

U 1/07 opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 28 marca 2007 r. (Nr 53, poz. 359) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz ust. 2 w zakresie czynności wskazanych w § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego ( Dz. U. z 2003 r. Nr 14, poz. 144 ze zm. ) jest niezgodny z art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym ( Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że z dniem publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw, zaskarżone przepisy rozporządzenia utracą moc obowiązującą. Trybunał Konstytucyjny nie widział bowiem podstaw, by przedłużać obowiązywania przepisów w sposób jawny i oczywisty godzących w reguły konstytucyjne.

Tym samym z dniem 28 marca 2007 r. utraciły moc wymienione w wyroku przepisy rozporządzenia uprawniające strażników straży gminnych ( miejskich) do wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojazdami przekraczających dozwoloną prędkość ( § 17 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz wykonywania tej czynności przy użyciu urządzeń samoczynnie rejestrujących przekroczenie dozwolonej prędkości ( § 17 ust. 2 ). Podobny pogląd co do konstytucyjności wymienionych przepisów wyraził Sąd Najwyższy stwierdzając, że uprawnienia ( kompetencje ) straży gminnych ( miejskich ) do kontroli ruchu drogowego w odniesieniu do kierujących pojazdami przekraczającymi dozwoloną prędkość, wynikające z § 17 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego ( Dz. U. Nr 14, poz. 144 ze zm.), nie miały umocowania w unormowaniach ustawowych ( tak wyrok SN z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt III KK 488/06 ).

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z konstytucją, umową międzyprocedurową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania ( art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne ( art. 190 ust. 1 Konstytucji ). Bezpośrednim skutkiem orzeczenia niekonstytucyjności jest eliminacja z systemu prawnego normy uznanej za niekonstytutywną. Stwierdzenie niekonstytucyjności przez Trybunał Konstytucyjny powinno prowadzić w możliwie szerokim zakresie do usunięcia niekonstytucyjności także w odniesieniu do opartych na niekonstytucyjnej normie rozstrzygnięć indywidualnych. Należy bowiem nie tylko dbać o to, aby w obrocie prawnym nie pozostawały niekonstytucyjne normy, ale także należy eliminować ich skutki.

Artykuł 190 ust. 4 Konstytucji dotyczy nie tylko prawomocnego orzeczenia sądowego, ostatecznej decyzji administracyjnej lecz również rozstrzygnięcia w innych sprawach np. o wykroczenia, które kończą się wydaniem mandatu karnego, a więc z pominięciem "orzeczenia sądowego". Natomiast pojęcie "wznowienie postępowania", o którym mowa we wskazanym przepisie, ma szersze znaczenie niż pojęcie "wznowienia" w sensie technicznym, przewidziane w odpowiednich procedurach regulowanych w ustawach i obejmuje wszelkie instrumenty proceduralne stojące do dyspozycji stron i sądów, wykorzystanie których umożliwia przywrócenie stanu konstytucyjności orzeczeń ( tak postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 kwietnia 2004 r. sygn. akt SK 32/2001 ).

W świetle obecnego stanu prawnego prawomocny mandat karny nie może zostać uchylony nawet wówczas, gdy w stosunku do danego czynu postępowanie mandatowe w ogóle nie mogło być stosowane np. gdy mandat nałożył organ, który nie był uprawniony do ukarania za dane wykroczenie. Mandat taki podlega uchyleniu tylko wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn nie będący czynem zabronionym jako wykroczenie ( art. 101 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia – Dz. U. Nr 106, poz. 1148 ze zm.). Ponadto zgodnie z uchwałą SN z dnia 30 września 2003 r. nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania mandatowego ( OSNKW 2003/9-10/81). Mandat karny kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego ( art. 98 § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenie ). Ściągnięcie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Grzywna ta stanowi dochód budżetu państwa, a gdy nałożył ją funkcjonariusz organu podległego władzom jednostki samorządu terytorialnego – stanowi dochód tej jednostki samorządu ( art. 100 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenie ).

W myśl art. 5 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) dalej ustawa egzekucyjna uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji obowiązków wynikających z orzeczeń innych organów, w tym grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku, a więc organ, którego dochód stanowi grzywna. W przypadku mandatu nałożonego przez funkcjonariusza straży miejskiej jest nim gmina ( miasto ), której straż miejska podlega. Gmina ta jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania tego obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym ( art. 1 a pkt 13 ustawy egzekucyjnej ).

Stosownie do treści art. 19 § 2 ustawy egzekucyjnej właściwy organ gminy o statucie miasta (...) jest organem egzekucyjnym (...), w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalenia lub określenia i pobierania jest właściwy ten organ. O właściwości rzeczowej wymienionego organu egzekucyjnego decyduje więc to czy organ ten był właściwy dla ustalenia lub określenia i pobrania należności pieniężnych, których egzekucja ma być lub jest prowadzona.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych

( Dz. U. Nr 123, poz. 779 ze zm.) straż gminną tworzy rada gminy przy czym w gminach, w których organem wykonawczym jest burmistrz ( prezydent miasta), straż nosi nazwę "straż miejska" ( art. 2 ust. 1 i 3 cytowanej wyżej ustawy ). Straż jest jednostką organizacyjną gminy. Kieruje nią Komendant, którego przełożonym jest wójt, burmistrz ( prezydent miasta ), sprawujący jednocześnie nadzór nad działalnością straży. Do zadań straży należy m.in. kontrola ruchu drogowego – w zakresie określonym w przepisach o ruchu drogowym ( art. 11 pkt 2 cytowanej ustawy ). Strażnik wykonując to zadanie ma prawo do nakładania grzywny w postępowaniu mandatowym za wykroczenia "drogowe", w trybie przewidzianym przepisami o postępowaniu w sprawach o wykroczenia ( art. 12 ust. 1 pkt 4 wymienionej ustawy ). Organem mandatowym, a więc uprawnionym do nakładania grzywny w postępowaniu mandatowym, jest więc strażnik straży miejskiej, kierowanej przez Komendanta.

Z treści § 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie wykroczeń, za które strażnicy straży gminnej są uprawnieni do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego ( Dz. U. Nr 208, poz. 2026 ) wynika, że upoważnienie do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego wydaje strażnikom, na imienny wniosek komendanta straży gminnej, właściwy wójt

( burmistrz, prezydent miasta ). Nie oznacza to jednak, iż organ ten ( prezydent miasta ) sam jest organem mandatowym.

Mandat karny w postępowaniu mandatowym może nałożyć upoważniony do tego przez wymieniony organ funkcjonariusz straży miejskiej, a nie prezydent miasta, czy straż miejska. Funkcjonariusz nakładający grzywnę obowiązany jest określić jej wysokość (art. 97 § 3 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenie ).

Skoro więc organ gminy, o statusie miasta, o którym mowa w art. 19 § 2 ustawy egzekucyjnej, Prezydent Miasta, nie jest organem właściwym dla określenia lub ustalenia należności pieniężnej wynikającej z mandatu karnego, nakładanego za wykroczenia drogowe przez funkcjonariuszy straży miejskiej, to tym samym nie jest organem egzekucyjnym w egzekucji takiej należności. Skoro zaś organem egzekucyjnym należności pieniężnej wynikającej z takiego mandatu, nie jest żaden inny organ wymieniony w art. 19 § 3 - § 8 wskazanej ustawy, organem egzekucyjnym rzeczowo właściwym dla jej egzekucji jest odpowiedni miejscowo naczelnik urzędu skarbowego ( art. 19 § 1 ustawy egzekucyjnej ).

Zgodnie z treścią art. 59 § 3 ustawy egzekucyjnej w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2 tego przepisu, a więc gdy nastąpią obligatoryjne lub fakultatywne przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydaje w tej sprawie postanowienie. Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym ( art. 59 § 5 ustawy egzekucyjnej ).

Rozpoznając zażalenie na tego rodzaju postanowienie organ odwoławczy, przy zastosowaniu przepisu art. 18 ustawy egzekucyjnej, orzekający na podstawie art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, bądź utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie ( pkt 1 ) albo uchyla je w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając to postanowienie – umarza postępowanie pierwszej instancji ( pkt 2 ) albo umarza postępowanie odwoławcze

( pkt 3 ).

O ile więc organ odwoławczy w toku postępowania zażaleniowego stwierdzi, że wszczęte i prowadzone przez organ podlegający jego nadzorowi postępowanie egzekucyjne, nie miało podstaw prawnych, gdyż prowadzący postępowanie organ nie miał przymiotu organu egzekucyjnego, bowiem nie był właściwy rzeczowo do stosowania środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnej, to obowiązkiem tego organu było uchylić zaskarżone zażaleniem postanowienie i umorzyć bezprawnie wszczętą i prowadzoną egzekucję ( art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. ). Niedopuszczalne bowiem jest prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. Jeżeli egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna postępowanie egzekucyjne umarza się ( art. 59 § 1 pkt 7 ustawy egzekucyjnej ) Umorzenie postępowania z tej przyczyny powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej

( art. 60 § 1 zd 1 ustawy egzekucyjnej ).

Jak wynika z akt niniejszej sprawy organem egzekucyjnym należności pieniężnej z nałożonego przez funkcjonariusza straży miejskiej w postępowaniu mandatowym mandatu karnego był Prezydent Miasta R., a więc organ niewłaściwy do egzekwowania tej należności. Organ ten wydał postanowienie odmawiające umorzenia prowadzonego przez ten organ bez podstawy prawnej egzekucji wymienionej należności. Organ odwoławczy nie zauważył tej okoliczności utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie i naruszając tym samym przepis art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej. Należy przy tym zauważyć, że z treści postanowienia organu pierwszej instancji wynika, że odmowa umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego nastąpiła na podstawie art. 59 § 1 i 3 ustawy egzekucyjnej, a nie na podstawie art. 34 § 4 tej ustawy. Natomiast w swoim rozstrzygnięciu jako jego podstawę organ odwoławczy błędnie wskazał na art. 34 § 4 ustawy podatkowej, a utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji wskazał na art. 138 § 2 k.p.a., a więc ten przepis, który umożliwia uchylenie zaskarżonego orzeczenia przez organ drugiej instancji.

Powyższe uchybienie proceduralne, które w sposób oczywisty miały istotny wpływ na wynik sprawy były wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonego postanowienia na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej ustawa p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie organu odwoławczego było błędne również w warstwie merytorycznej. Abstrahując bowiem od tego czy prezydent miasta był organem egzekucyjnym właściwym do jej prowadzenia należy wskazać, że wszczęcie przedmiotowej egzekucji – przez doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego

( art. 26 § 5 pkt 1 ustawy egzekucyjnej ) nastąpiło po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 marca 2007 r. stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów rangi podustawowej, uprawniających strażników straży miejskiej do wykonywania czynności z zakresu kontroli ruchu drogowego w przypadku przekroczenia dozwolonej prędkości, a tym samym i nakładania mandatów za takie wykroczenie.

Sąd zauważa, że czym innym jest mandat karny i kwestia jego wzruszenia w postępowaniu mandatowym bądź przy zastosowaniu innej procedury, a czym innym wykonalność tego rodzaju rozstrzygnięcia, w sytuacji, gdy funkcjonariusz nakładający mandat karny nie był do tego upoważniony, a okoliczność ta została stwierdzona ostatecznym i powszechnie obowiązującym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego. Powszechność obowiązywania takiego orzeczenia oznacza między innymi, że podlegają mu wszystkie organy władzy, w tym organy egzekucyjne i organy je nadzorujące, zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa

( art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej ). Organy te orzekają bowiem w oparciu o obowiązującą normę prawną, prawidłowe ustalenie znaczenia tej normy, niewadliwe dokonanie subsumpcji oraz prawidłowe ustalenie następstw prawnych.

Jest rzeczą oczywistą, że organ egzekucyjny nie ma prawa kwestionować mandatu karnego nałożonego na daną osobę zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego wystawienia. Ściągając ( egzekwując ) należność wynikającą z mandatu karnego i oceniając wymagalność tego obowiązku organ egzekucyjny nie może jednak ignorować orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność przepisów uprawniających dany organ czy funkcjonariusza do nakładania grzywny w postępowaniu mandatowym. Nie może również nie dostrzegać przepisu art. 190 ust. 4 Konstytucji, który nakazuje, ogólnie rzecz biorąc, eliminację skutków rozstrzygnięcia wydanego na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją lub z ustawą. Unicestwienie tych skutków w przypadku prawomocnego orzeczenia sądowego następuje przy zastosowaniu instytucji wznowienia postępowania, a w przypadku ostatecznej decyzji administracyjnej poprzez jej uchylenie. Co do innych rozstrzygnięć może to nastąpić na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Postępowaniem takim może być również postępowanie egzekucyjne w administracji, a w szczególności przepisy normujące dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia egzekucji.

Skoro bowiem prawomocny mandat karny nie jest orzeczeniem sądowym ani decyzją administracyjną, a jego uchylenie może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy grzywnę nałożono za czyn nie będący czynem zabronionym jako wykroczenie i niedopuszczalne jest wznowienie postępowanie, w którym grzywnę tę nałożono, to uznanie za dopuszczalną egzekucję ( ściągnięcie ) należności pieniężnej określonej mandatem karnym, wydanym przez osobę do tego nieuprawnioną, byłoby sprzeczne nie tylko z zasadami państwa prawa, ale i z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność norm prawnych przyznających danym podmiotom prawo do nakładania mandatów. Niemożność wzruszenia "prawomocnego" mandatu karnego, nałożonego przez osobę do tego nieuprawnioną, na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy kodeks postępowania w sprawach o wykroczenie, nie oznacza bezwzględnego obowiązku jego egzekucji, a więc prowadzenia czynności regulowanych przepisami ustawy egzekucyjnej. Ustawa ta przewiduje bowiem, że postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał ( art. 59 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej ). Faktyczne pozostawanie w obrocie prawnym mandatu karnego, nałożonego przez podmiot do tego nieuprawniony, nie stanowi o obowiązku jego zapłaty, a uznanie, za niekonstytucyjne przepisów rodzących to umocowanie, powoduje ustalenie, że obowiązek określony takim mandatem wygasł z chwilą publikacji orzeczenia konstytucyjnego, chyba że Trybunał uznał, że do tego rodzaju rozstrzygnięć nie ma zastosowania art. 190 ust. 4 Konstytucji. We wskazanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny nie wyraził takiej woli, ani nie skorzystał z możliwości przesunięcia w czasie terminu utraty mocy obowiązującej, będących przedmiotem orzekania, norm prawnych.

Powołane wyżej przepisy ustawy egzekucyjnej, wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, zobowiązują organy egzekucyjne do badania istnienia egzekwowanego obowiązku na każdym etapie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skoro postanowienie o umorzeniu tego postępowania, w przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej, wydaje się nie tylko na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela lecz także z urzędu (art.59 § 4 ustawy egzekucyjnej ). Zwrot "postępowanie egzekucyjne umarza się" zawarty w art. 59 § 1 tej ustawy nie oznacza dowolności lecz obowiązek podjęcia tej czynności wobec stwierdzenia wymienionych w tym przepisie okoliczności.

Nie zasługuje również na aprobatę argument, iż przyjęcie mandatu karnego oznacza przyznanie się sprawcy do winy i prawomocne zakończenie postępowania. Okoliczności te, istotne w postępowaniu mandatowym, nie mają znaczenia dla egzekucji obowiązku wynikającego z mandatu. O tym czy istnieje obowiązek wynikający z mandatu karnego zapłaty grzywny nie stanowi wyłącznie fakt popełnienia wykroczenia, co stwierdza treść mandatu, lecz przepisy prawne regulujące dopuszczalność jego nałożenia, a tym samym i egzekwowania takiej należności. Skoro przepisy pozwalające strażnikom straży miejskiej na nakładanie mandatów karnych, za oznaczone wykroczenie, utraciły moc prawną to tym samym przestał istnieć wypływający z tych mandatów obowiązek ich zapłaty, a przez to i obowiązek ich egzekucji.

Na rozprawie przed tut. sądem, skarżący oświadczył, że przedmiotowa należność mandatowa została ściągnięta przez prowadzący postępowanie egzekucyjne organ. Dlatego też istnieje kwestia zwrotu tak wyegzekwowanego świadczenia. Kwestia ta nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Należy jednak zauważyć, że organ który prowadził egzekucję był niewątpliwie wierzycielem dochodzonej należności co umożliwia podjęcie działań skutkujących zwrotem wyegzekwowanych kwot np. w ramach czynności nadzorczych. Warto również wspomnieć, że wierzyciel nie ma prawnego obowiązku wystawiania tytułu wykonawczego i wnioskowania o jego egzekucję jeżeli uzna, że nie istnieje obowiązek zapłaty określonej należności.

Fakt, iż mandaty karne są ostateczne i w zasadzie niepodważalne nie oznacza, że kwota wynikająca z mandatu podlega ściągnięciu bez względu na obowiązujące prawo regulujące jego egzekucję. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny bada bowiem istnienie egzekwowanego obowiązku, a nie samego mandatu, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych a nie wyłącznie w oparciu o mandat karny, którego wystawienie, a więc moc prawna, została przez Trybunał Konstytucyjny zakwestionowana.

Nałożenie grzywny mandatem karnym przez organ do tego nieuprawniony nie może w państwie prawa rodzić uprawnienia do tego świadczenia, a tym samym i obowiązku jego egzekwowania, a Sąd wobec stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów rangi podustawowej nie miał obowiązku uznania, że egzekucja takiego obowiązku i prowadzenie na podstawie takiego mandatu postępowania egzekucyjnego, jest zgodne z prawem.

Z tych przyczyn Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku odmawiając zasądzenia kosztów podróży skarżącego do sądu, gdyż strona w żaden sposób nie udokumentowała tego wydatku. Sąd uznał, że z uwagi na charakter sprawy zbędne było orzekanie o wykonalności uchylonego aktu ( art. 152 ustawy p.p.s.a.).

su