Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 764/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 633  Zatrudnienie i sprawy bezrobocia
Skarżony organ: Wojewoda

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Sędziowie WSA Krzysztof Szczygielski, p. o. sędziego WSA Monika Krzyżaniak, Protokolant referent stażysta Łukasz Zajda, po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty pożyczki z Funduszu Pracy stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art.104 § 1 kpa, art.6 pkt.6d, art6c ust.2 oraz art.18 ust.4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu/Dz.U. nr 6 z 2001r. poz.56 z późn. zm./ odmówił H. K. rozłożenia spłaty długu na raty po 100 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż w dniu 7 maja 1993r. pomiędzy Rejonowym Biurem Pracy w Ł. a H. K. została zawarta umowa pożyczki, na mocy której H. K. udzielono pożyczki w wysokości 5000 zł. Spłata pożyczki winna nastąpić w okresie 4 lat od lipca 1993r. do czerwca 1997r. Pożyczkę tę poręczyli: I. R., M. P., F. F. i M. K.

W dniu 19 grudnia 2001r. H. K. złożyła wniosek o przedłużenie terminu spłaty pożyczki. Wnosiła jednocześnie o rozłożenie jej kwoty zadłużenia na miesięczne raty po 100 zł.

Zgodnie z treścią art.18 ust.4a ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo, po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia, umorzyć w części lub w całości pożyczkę jeżeli:

1./ w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności

2./ w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania

3./ pożyczkobiorca zmarł nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności

4./ wydatki egzekucyjne będą wyższe od należności

5./ przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne.

H. K. jest matką samotnie wychowującą 2 dzieci: 16 letnią córkę i 14 letniego syna, na które otrzymuje alimenty. Wnioskodawczyni pracuje zawodowo i z tego tytułu uzyskuje dochód. Poręczyciel M. K. również uzyskuje dochód z pracy zawodowej. Sytuacja materialna I. R. i M. P. nie jest znana, gdyż wymienione osoby nie stawiły się w urzędzie i nie dostarczyły zaświadczeń o uzyskiwanych dochodach.

Przy miesięcznej wpłacie w wysokości 100 zł, jaką zadeklarowała wnioskodawczyni, spłata tak dużej należności trwałaby około 20 lat. Urząd jako wierzyciel działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. jest zobowiązany do racjonalnego gospodarowania środkami Funduszu Pracy, które przeznaczone są nie tylko na finansowanie pożyczek na podjęcie działalności gospodarczej, ale także m.in. na finansowanie innych form aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych. Wpłaty proponowane przez H. K. są zbyt niskie wobec całej należności i w spłatę długu winni zaangażować się poręczyciele jako dłużnicy solidarni. Mając to na uwadze organ administracji orzekł jak w sentencji decyzji.

Odwołanie od wymienionej decyzji złożyła H. K. podnosząc, iż jest w trudnej sytuacji materialnej. Spłata długu winna zostać rozłożona w sposób uwzględniający jej sytuację finansową. W konkluzji wnosiła o rozłożenie spłaty długu na raty po 100 zł miesięcznie.

Decyzją nr [...] z dnia [...] Wojewoda [...] na podstawie art.6c ust.2 pkt.2 i art.18 ust.4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu/Dz.U. nr 6 z 2001r. poz.56 z późn. zm./ oraz art.138 § 1 pkt.1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje organu administracji I instancji.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z treścią art.18 ust.4a i 4b ustawy z dnia 14 grudnia 1994r. starosta może odroczyć termin spłaty, rozłożyć na raty albo, po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia, umorzyć w części lub w całości pożyczkę udzieloną osobie bezrobotnej, jeżeli m. in.:

-w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że pożyczkobiorca nie posiada majątku, z którego można dochodzić należności,

-w wyniku egzekucji pożyczkobiorca lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania,

-przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawiają szczególne względy gospodarcze lub społeczne.

Umorzenie pożyczki, za spłatę której odpowiada solidarnie więcej niż jeden dłużnik, może nastąpić, gdy okoliczności uzasadniające umorzenie, o których mowa w ust. 4a, zachodzą co do wszystkich zobowiązanych.

Za spłatę pożyczki H. K. odpowiada czterech dłużników solidarnych. Poręczyciel F. F. zmarł w dniu 24 listopada 1999r. Organ administracji I instancji ustalił dochody H. K. i M. K. Sytuacja pozostałych poręczycieli nie została ustalona gdyż nie zgłosili się oni na wezwania urzędu pracy i nie przedłożyli zaświadczeń o uzyskiwanych dochodach. Trudna sytuacja materialna i rodzinna pożyczkobiorczyni została uwzględniona przez organ I instancji.

Wszystkie osoby zobowiązane przyczyniły się do zaistnienia sytuacji, w jakiej się znalazły, nie realizując warunków umowy o pożyczkę i umów poręczenia, pomimo informacji o zaległościach i udzielanych przez wierzyciela ulg w spłacie pożyczki, co w decydujący sposób wpłynęło na wysokość aktualnego zadłużenia. W okresie prawie 9 lat od daty udzielenia pożyczki H. K. spłaciła tylko kwotę odsetek w wysokości 1.085,70 zł. Trudno zatem uznać, iż nie uchylała się ona od spłaty zadłużenia. Z załączonych do odwołania kserokopii przekazów wynika, iż H. K. dokonała jeszcze dwóch wpłat po 100 zł każda w miesiącach marcu i kwietniu 2002 r. Ponadto żaden z poręczycieli nie wykazał nawet minimalnego zainteresowania spłatą poręczonej pożyczki. Mając to na uwadze organ odwoławczy uznał, iż brak jest podstaw do uwzględnienia prośby H. K. o rozłożenie spłaty pożyczki na miesięczne raty po 100 zł. W związku z czym utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu administracji I instancji.

Na wymienioną decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła H. K.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż jest w trudnej sytuacji materialnej. Pracuje, lecz ma na utrzymaniu dwójkę dzieci. Jest z mężem w separacji i otrzymuje alimenty w wysokości 150 zł na każde dziecko. Nie starcza jej na życie i nie stać ją na spłatę pożyczki w wyższych kwotach niż 100 zł miesięcznie. W konkluzji wnosiła o ponowne rozpoznanie jej sprawy.

Strona przeciwna w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W dniu 22 kwietnia 2002r. do akt sprawy wpłynął akt zgonu M. P. z którego wynika, iż zmarł on w dniu 17 lutego 2002r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga H. K. jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Należy zaznaczyć, iż z dniem 1 stycznia 2004r., na podstawie art.1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1271/ weszła w życie ustawa z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/.

Zgodnie z treścią art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę-prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę-prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga H. K. została wniesiona przed dniem 1 stycznia 2004r. i do tego dnia postępowanie nie zostało zakończone. Skarga ta winna więc zostać rozpoznana na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaś sądem właściwym do jej rozpatrzenia jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, utworzony z dniem 1 stycznia 2004r. dla obszaru województwa łódzkiego.

Zgodnie z treścią art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych/Dz.U. nr 153 poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W myśl zaś art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. nr 153 poz.1270/ sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji dopuścił się rażącego naruszenia prawa.

W myśl art.156 § 1 pkt.2 kpa organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Należy zaznaczyć, iż rażące naruszenie prawa dotyczy sytuacji gdy występuje oczywista sprzeczność treści decyzji z treścią przepisu prawnego. Musi zatem występować jawna niezgodność rozstrzygnięcia z treścią obowiązującego przepisu. Niezgodność taka musi mieć charakter wyraźny i oczywisty. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 1996r. w sprawie III S.A. 529/95/Biuletyn Sadowy nr 6 z 1996r. s.3/, w wyroku z 21 października 1992r. w sprawie V S.A. 86/92 /ONSA nr 1 z 1993r. poz.23/ i w wyroku z 6 lutego 1995r. w sprawie II S.A. 1531/94/ONSA nr 1 z 1996r. poz.37/.

Zgodnie z treścią art.10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W myśl art.109 § 1 kpa decyzje doręcza się stronom na piśmie.

W wymienionych przepisów wynika, iż stronie winno się zapewnić czynny udział w postępowaniu administracyjnym oraz doręczyć wydaną decyzję. Stroną jest m.in. osoba fizyczna od chwili urodzenia do chwili śmierci. Z momentem śmierci osoba przestaje być stroną a zamiast niej w postępowaniu winni uczestniczyć jej spadkobiercy, chyba że postępowanie dotyczy spraw ściśle osobistych, które gasną z chwilą śmierci strony. Niedopuszczalne jest natomiast aby postępowanie toczyło się wobec osoby zmarłej. W sytuacji kiedy postępowanie administracyjne toczy się w stosunku do osoby, która nie żyje bez ustalenia jej spadkobierców ma miejsce przypadek rażącego naruszenia prawa o którym mowa w art.156 § 1 pkt.2 kpa. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 1983r. w sprawie II S.A. 261/83/OSP nr 5 z 1984r. poz.108/ i w wyroku z dnia 17 grudnia 1998r. w sprawie IV S.A. 2272/97/Lex nr 45 697/. Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych wyrokach.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż udział w postępowaniu, obok skarżącej, brali także poręczyciele w tym m.in. M. P.. Poręczyciele posiadali przymiot strony w rozumieniu art.28 kpa. Zgodnie z treścią tego przepisu stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

O statusie strony decyduje zatem posiadanie interesu prawnego. Interes prawny musi wynikać z przepisu prawa materialnego przy czym chodzi tu o taki przepis, z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z rozstrzygnięciem wydanym w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy mówiąc interes prawny będzie posiadał taki podmiot dla którego istnieje przepis prawa materialnego, z którego dla tego podmiotu można wyprowadzić uprawnienie lub obowiązek będące w związku z rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej.

M. P. był poręczycielem pożyczki udzielonej skarżącej w 1993r. Zgodnie zaś z treścią art.876 kodeksu cywilnego był on zobowiązany wobec organu administracji do spłaty pożyczki w sytuacji gdyby H. K. nie wykonała zobowiązania. Wyrokiem z dnia 5 września 2001r. Sąd Rejonowy w Łodzi zasądził kwotę pożyczki wraz z odsetkami solidarnie od H. K. i trójki poręczycieli w tym m.in. od M. P. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest rozłożenie pożyczki na raty. Od rozstrzygnięcia tej sprawy zależą obowiązki poręczycieli. W sytuacji gdyby pożyczka została rozłożona na raty to poręczyciele nie są zobowiązani do spłaty długu zaś w przypadku gdyby odmówiono H. K. rozłożenia zadłużenia na raty to egzekucja mogłaby zostać skierowana do majątku poręczycieli. Poręczyciele mają więc interes prawny w postępowaniu administracyjnym. Są zatem stroną w rozumieniu art.28 kpa i winni wziąć udział w takim postępowaniu. Pogląd, iż poręczyciel pożyczki udzielonej bezrobotnemu ma przymiot strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wniosku o umorzenie tej pożyczki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 lutego 2003r. w sprawie II S.A. 272/02/Prawo Pracy nr 9 z 2003r. str.40/.

Jak wynika z aktu zgonu M. P. zmarł w dniu 17 lutego 2002r. Zgon nastąpił z trakcie postępowania odwoławczego. Nie ulega wątpliwości, iż odpowiedzialność za długi spadkowe jest obowiązkiem majątkowym i zgodnie z treścią art.922 kodeksu cywilnego obowiązek ten wchodzi do masy spadkowej. Z uwagi na to, iż M. P. zmarł organ administracji winien ustalić spadkobierców zmarłego a następnie zawiadomić ich o toczącym się postępowaniu gdyż mają oni przymiot strony. Organ odwoławczy tego nie uczynił lecz w dniu 24 kwietnia 2002r. wydał decyzję i wysłał ją do M. P. W rzeczywistości zatem skierował decyzję do osoby zmarłej. Oznacza to, że postępowanie odwoławcze toczyło się z udziałem nieżyjącej osoby. Stanowi to rażące naruszenie przepisów art.10 § 1 i 109 § 1 kpa a więc przypadek określony w art.156 § 1 pkt.2 kpa. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt.2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien podjąć kroki zmierzające do ustalenia czy i ewentualnie kto jest spadkobiercą M. P. W razie stwierdzenia, że nie można ustalić spadkobierców organ administracji winien rozważyć możliwość zawieszenia postępowania na podstawie art.97 § 1 pkt.1 kpa i podjęcia czynności określonych w art.99 kpa. Dopiero po usunięciu przeszkód do rozpoznania sprawy związanych ze śmiercią M. P. organ administracji winien rozpatrzyć odwołanie skarżącej.