Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 229/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2011 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy w K. , działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., umorzył postępowanie administracyjne z dnia 24 sierpnia 2010r. prowadzone w przedmiocie umieszczenia B. M. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach.

Postępowanie prowadzone przez organ inspekcji pracy wszczęte zostało skargą B. M. domagającego się wpisania go do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach prowadzonej przez "A". Powołał się na fakt wykonywania pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla. Uznał, jako błędną, decyzję pracodawcy o nieumieszczeniu go w ewidencji, gdyż pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy, w warunkach które uzasadniają jego żądanie. Wydatek energetyczny na jego stanowisku pracy, co wykazały przeprowadzone badania, uzasadnia wpisanie go do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach. Zauważył, iż pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, a to w czasie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43) zajmowane przez niego stanowisko było zaliczane do pracy w warunkach szczególnych.

O wszczęciu postępowania organ zawiadomił składającego skargę na podstawie art. 61 § 1 i 4 k.p.a.

W ramach wszczętego postępowania przeprowadzono czynności kontrolne, z których sporządzono protokół kontroli z dnia [...] r. Na podstawie ustaleń zawartych w tym protokole, wydano opisaną na wstępie decyzję.

W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż B.M. nie został wpisany do prowadzonej przez pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. Organ powołał art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656), zgodnie z którym składkę na ten Fundusz opłaca się za pracownika, który spełnia łącznie dwa warunki - urodził się po dniu 31 grudnia 1948r. i wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy dla zakwalifikowania pracy wykonywanej przez pracownika, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, konieczne jest by w przypadku prac w szczególnych warunkach - była to praca mieszcząca się w wykazie prac w szczególnych warunkach (wykaz tych prac określa załącznik nr 1 do ustawy) i jednocześnie pracy tej towarzyszyły czynniki ryzyka, które w rozumieniu ustawy związane są z określonymi rodzajami prac, takim jak prace pod ziemią, prace na wodzie, prace pod wodą, prace w powietrzu, prace w warunkach gorącego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28°C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2), prace w warunkach zimnego mikroklimatu (prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0°C), bardzo ciężkie prace fizyczne (prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ), prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego, ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała, przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Praca o szczególnym charakterze to natomiast praca mieszcząca się w wykazie prac o szczególnym charakterze (wykaz tych prac określa załącznik nr 2 do ustawy) i jednocześnie wymagająca szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, której możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się.

Po przytoczeniu treści wymienionych wyżej przepisów organ zauważył, że w złożonej skardze pracownik opisał pracę wykonywaną przez niego na stanowisku sztygara zmianowego oddziału elektrycznego PM, a od 2 maja 1986r. na stanowisku sztygara zmianowego urządzeń elektrycznych na powierzchni w pełnym wymiarze czasu pracy. Według składającego skargę wyniki badań wydatku energetycznego wykonane na stanowisku przez niego zajmowanym uzasadniały wpisanie do ewidencji prac w szczególnych warunkach.

Zauważono, iż z opisu czynności zawartych w dokumentacji z oceny ryzyka zawodowego dla pracowników na stanowiskach dozoru ruchu konserwatorów maszyn i urządzeń przeróbczych hydraulików, pneumatyków, automatyków i spawaczy wynika, iż wykonują oni czynności związane z nadzorem i kontrolą na konserwacją, bieżącymi naprawami, przeglądami i remontami urządzeń hydrauliki siłowej, pneumatyki, automatyki i pracami spawalniczymi. Powtórzono, że prace zdefiniowane w art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt e ustawy z dnia 19 grudnia 2009r. o emeryturach pomostowych, to "ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej niezmiennej pozycji ciała, przy czyn ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn powyżej 6200 kJ". Zaś drugim warunkiem kwalifikowania pracownika do grupy zatrudnionych w szczególnych warunkach jest ujęcie zajmowanego stanowiska w wykazie prac w szczególnych warunkach zamieszczonym w załączniku nr 1 pkt 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. W odniesieniu do pracowników zakładów przeróbczych stanowisko to zdefiniowane jest jako "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu."

Przedstawiono nadto, iż wyniki pomiarów wydatku energetycznego przeprowadzonych w [...] r. wykazały, że na stanowisku dozór średni (mężczyzna) na zmianę roboczą wydatek ten wynosi 1 467,3 kcal/480min i 6 141,4kJ/480min i jest traktowane jako praca średnio ciężka.

Wyjaśniono, iż przez pojęcie "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla" należy rozumieć wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp.

Zdaniem organu nie został spełniony żaden z warunków koniecznych do uznania wykonywanej przez B. M. pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze pozwalających na umieszczenie w wykazie prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Uznając, iż dalsze postępowanie byłoby bezprzedmiotowe orzeczono o jego umorzeniu.

W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji strona nie zgodziła się ze stanowiskiem organu I instancji zarówno ze względów formalnych, jak i merytorycznych. Powołując się na stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2010r. sygn. akt VII SA/Wa 1358/09 odwołujący wskazał na brak podstaw do wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy organ rozpatrując sprawę uznał żądanie strony za bezzasadne. Jednocześnie zakwestionowano dokonaną przez organ ocenę pracy wykonywaną przez odwołującego i uznanie, iż nie spełnia ona kryteriów określonych w ustawie z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) Okręgowy Inspektor Pracy w K. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji i orzekł o odmowie nakazania umieszczenia pracownika B. M. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania i przywołaniu argumentów zawartych w uzasadnieniu decyzji Inspektora Pracy organ wskazał, że zarzuty odwołania dotyczące umorzenia postępowania przez inspektora pracy są zasadne. W razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze właściwym rozstrzygnięciem jest odmowa nakazania pracodawcy umieszczenia konkretnego pracownika w ewidencji. Rozstrzygniecie takie zapada bowiem po merytorycznej ocenie, czy praca wykonywana przez pracownika ma charakter pracy określony w ustawie o emeryturach pomostowych.

Odnosząc się natomiast do zarzutów odnoszących się do meritum sprawy wskazano, iż czynnikami ryzyka kwalifikującymi pracownika do umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze może być tylko efektywny wydatek energetyczny oraz mikroklimat gorący pod warunkiem, że wykonywane prace zostały ujęte w wykazie prac w szczególnych warunkach stanowiącym załącznik nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Zdaniem organu odwoławczego analiza podstawowych obowiązków odwołującego dokonana przez organy inspekcji pracy wykazała, że wykonywana przez niego praca nie może zostać uznana jako praca wykonywana bezpośrednio przy przeróbce węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu ponieważ określenie "prace bezpośrednio przy przeróbce surowców" należy rozumieć, jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do pracy wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp.

Stwierdzono, iż prace przy kontroli i zapewnieniu ciągłości procesu technologicznego mogą być kwalifikowane, jako prace w szczególnych warunkach tylko i wyłącznie w przypadku ich zgodności z charakterystyką odpowiadającą pracy bezpośrednio przy przeróbce surowców. Natomiast z opisu stanowiska pracy odwołującego, zdaniem organu wynikało, iż pracownicy na stanowiskach dozoru ruchu konserwatorów maszyn i urządzeń przeróbczych, hydraulików, pneumatyków, automatyków i spawaczy wykonują czynności związane z nadzorem i kontrolą nad konserwacją, bieżącymi naprawami, przeglądami i remontami urządzeń hydrauliki siłowej, pneumatyki, automatyki i pracami spawalniczymi. Wskazano, iż podczas pracy odwołującego występuje narażenie na hałas, pył węgla kamiennego, porażenie prądem elektrycznym, wybuch naczyń pod ciśnieniem, zagrożenia pożarowe, upadek na tym samym poziomie, promieniowanie podczerwone i nadfioletowe oraz kontakt z ruchomymi elementami maszyn i urządzeń. Pracownicy na tych stanowiskach stosują środki ochrony osobistej takie jak hełm ochronny, okulary przeciwodpryskowe, półmaski przeciwpyłowe, ochronniki słuchu, rękawice drelichowe, sprzęt dielektrycznych i sprzęt chroniący przy pracach spawalniczych.

Mając na względzie powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż praca wykonywana przez B. M. nie może być kwalifikowana, jako praca wykonywana bezpośrednio przy przeróbce węgla oraz rud metali lub ich wzbogaceniu, a zatem nie mieści się w wykazie prac ujętych w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Dodatkowo podniesiono, iż przepisy ustawy o emeryturach pomostowych określają jedynie rodzaje prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a nie stanowiska pracy. O tym, czy dana praca wykonywana przez określonego pracownika powinna być uznana za pracę w szczególnych warunkach, czy też o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych nie powinna decydować nazwa stanowiska lecz charakterystyka pracy zgodna z kryteriami zawartymi w art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych i załącznikach nr 1 i 2 do tej ustawy oraz innymi przepisami prawa nierozerwalnie z tymi kryteriami związanymi.

Podkreślono, iż jedynym podmiotem uprawnionym do kwalifikowania danego rodzaju pracy, jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest pracodawca, jako płatnik składek. On tworzy wykaz stanowisk, na których wykonywana jest praca, której mowa w ustawie o emeryturach pomostowych. Prawidłowa kwalifikacja stanowisk może być wykonana tylko przez pracodawcę, gdyż wymaga analizy zakresu obowiązków pracownika, wyników oceny ryzyka zawodowego i znajomości charakterystyki pracy. Inspektor może jedynie nakazać wpisania pracownika do ewidencji stworzonej przez pracodawcę, jeżeli uzna, że wykonuje on pracę w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.M. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie art. 3 ust.1 i 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych ( Dz. U. nr 237 poz. 1656).

Zakwestionował stanowisko organu, co do tego, by jego praca nie była wykonywana bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, a także by nie była ciężką pracą fizyczną. Oświadczył, iż pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku sztygara zmianowego konserwatorów maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla, a jego stanowisko zaliczane jest do dozoru średniego. Zauważył, iż przez osiem godzin dziennie wykonuje pracę w zakładzie przeróbczym węgla kamiennego w takich samych warunkach, jak inni pracownicy fizyczni kontrolowani przez niego. Praca ta związana jest z znaczącym wysiłkiem fizycznym, ciągłym przemieszczaniem się w zapyleniu i wysokich temperaturach przy różnej wysokości obiektów.

Wskazał, iż wysiłek fizyczny na jego stanowisku w "A" został zbadany przez specjalistyczną firmę na zlecenie kopalni i wykazał wartość wydatku energetycznego dla osób dozoru średniego i niższego w wysokości 11591,7 kJ., a więc znacznie wyższego od wartości granicznej określonej w art. 3 ust. 2 pkt c ustawy o emeryturach pomostowych.

Jako niezrozumiałe uznał stanowisko organu, co do tego, iż za pracę wykonywaną bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć wyłącznie prace dostarczania materiałów lub półproduktów, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi. Stwierdził, iż bez pracy w dozorze nie mógłby odbywać się proces technologiczny polegający na przeróbce węgla, a w związku z tym twierdzenia, że jego praca nie jest z nią bezpośrednio związana, są nielogiczne.

Zauważył, iż jego stanowisko pracy zaliczane było do pracy w warunkach szczególnych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.

Do skargi załączono rejestr przeprowadzonych badań energetycznych osób dozoru w "A" .

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Organ ponownie przedstawił stan faktyczny sprawy i stwierdził, iż pomimo wnikliwego rozpatrzenia wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na zaskarżoną decyzję nie jest możliwe uwzględnienie skargi.

Podkreślono, iż praca wykonywana przez odwołującego nie został ujęta w załączniku do ustawy, a więc nie został spełniony jeden z dwóch warunków, które muszą być spełnione łącznie, aby uznać pracę jako wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Uczestnik postępowania "A" pismem z dnia [...]r. wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach również wystąpił z wnioskiem o oddalenie skargi zauważając, iż skarżący nie spełnia kryterium bezpośredniego wykonywania pracy przy przeróbce mechanicznej węgla, jak również nie wykonuje ciężkich prac fizycznych związanych z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności wymuszonej niezmiennej pozycji ciała. Praca jego polega na kontroli i zapewnieniu nadzoru ciągłości procesu technologicznego w procesie przeróbki mechanicznej węgla, czego w ocenie uczestnika postępowania, nie można traktować i interpretować, jako pracę wykonywaną bezpośrednio przy przeróbce węgla. Dołączono do pisma zakres uprawnień i odpowiedzialności skarżącego.

"A" nie podzieliła również argumentacji zawartej w skardze, a odnoszącej się do wykonywania przez skarżącego pracy polegającej na przemieszczaniu się i wykonywaniu pracy w zapyleniu, wysokich temperaturach oraz na wykazany wydatek energetyczny w wysokości 9260kJ. Zdaniem uczestnika postępowania tego rodzaju czynniki nie mogą skutkować umieszczeniem pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub charakterze.

Zaznaczono, iż zdając sobie sprawę z trudnych warunków pracy przy przeróbce mechanicznej węgla uczestnik czyni starania zmierzające do zminimalizowania szkodliwości wpływów.

Obecny na rozprawie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach pełnomocnik organu powołał się na obecne stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, co do tego, iż praca w szczególnych warunkach uzasadniająca wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych musi być wykonywana przez cały, ośmiogodzinny czas pracy. Przywołał nadto stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego odmawiające organom inspekcji sanitarnej uprawnień do kształtowania ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze poprzez wpisywanie nowego rodzaju stanowiska pracy. Sprecyzował, iż sprawa ze skargi B. M. toczyła się w przedmiocie wpisania tego pracownika do ewidencji w ramach istniejącego już w rejestrze stanowiska pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle tego unormowania zadaniem sądu administracyjnego jest sprawdzenie, czy zaskarżony akt prawny został wydany zgodnie z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa materialnego, oraz czy przy podejmowaniu zaskarżonego aktu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. W przypadku dostrzeżenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 150, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. sąd administracyjny uchyla ten akt lub stwierdza jego nieważność. Nadto, stosownie do treści art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy.

W pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy, iż postępowanie, które zostało umorzone na mocy decyzji organu I instancji, co zakwestionowano w toku postępowania odwoławczego, jako niezasadne rozstrzygnięcie, doprowadzając tym samym do decyzji merytorycznej wszczęte zostało na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237/08 poz. 1656).

Po myśli art. 41 ust. 6 tego aktu prawnego, w przypadku nie umieszczenia danego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany w przypadkach określonych przywołaną ustawą obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, pracownikowi temu przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy.

Zważyć trzeba, iż organom inspekcji pracy na mocy art. 184 § 1 i § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.) przyznane zostały uprawnienia takie, jak nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Organizacja i zakres działania Państwowej Inspekcji Pracy określa ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.). Po myśli jej art. 1, Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie, a rozdział 4 tej ustawy reguluje postępowanie kontrolne organów Państwowej Inspekcji Pracy, zaś art. 21 ustawy stwierdza, że "postępowanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia oraz udokumentowanie dokonanych ustaleń." W art. 11 cyt. ustawy w wymienionych punktach postanowiono, iż w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do:

1) nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;

2) nakazania wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność względnie skierowania do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych albo pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy przy pracach niebezpiecznych, jeżeli pracownicy ci lub osoby nie posiadają odpowiednich kwalifikacji;

3) nakazania wstrzymania eksploatacji maszyn i urządzeń w sytuacji, gdy ich eksploatacja powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi;

4) zakazania wykonywania pracy lub prowadzenia działalności w miejscach, w których stan warunków pracy stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi;

6) nakazania ustalenia, w określonym terminie, okoliczności i przyczyn wypadku;

7) nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi.

Wprowadzony ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2010r. przepis art. 11a ustawy uprawnia natomiast organy inspekcji do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Odwołując się w tym miejscu do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionego w wyroku z 10 maja 2006r. sygn. akt I OSK 1107/05, publ. LEX nr 236485 wskazać trzeba, że "przestrzeganie przez organy Państwowej Inspekcji Pracy prawa pracy i uprawnień pracowniczych jest wyrazem ochrony obiektywnego porządku prawnego i związanego z nim interesu publicznego, jest wyrazem konstytucyjnie określonego nadzoru państwa nad warunkami pracy, a postępowania prowadzone przez PIP są uruchamiane z urzędu. Osoby, których informacje mogą prowadzić do uruchomienia takich postępowań, nie muszą wykazywać swojego interesu prawnego. Chociaż niewątpliwie pracownik jest podmiotem zainteresowanym wynikiem postępowania prowadzonego przez inspektora pracy, to brak podstaw do przyznawania mu statusu strony w postępowaniu prowadzonym w związku z naruszeniem przepisów prawa pracy przez pracodawcę, w oparciu o przepis pozwalający na podejmowanie władczych rozstrzygnięć wobec tegoż pracodawcy. Indywidualne roszczenia pracownicze, związane z naruszeniem prawa przez pracodawcę, nie dają prawa podmiotowego do domagania się podjęcia działań władczych i wydania rozstrzygnięcia na rzecz pracownika".

Pogląd ten, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, ulec musi jednak modyfikacji wraz z nowelizacjami obowiązującego prawa. Nie mógł bowiem, jako pochodzący z 2006r. odnosić się również do zapisu wprowadzonego w art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych. Zważyć trzeba, iż norma ta przyznaje pracownikowi nieumieszczonemu w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze możliwość inicjowania działań nadzorczych organów inspekcji pracy w instytucjonalizowanej formie, nazwanej skargą. Jest oczywiste, iż przyznane uprawnienie nie jest równoznaczne z uruchamianiem trybu skargowego, o którym mowa w art. 221 i nast. k.p.a. stanowiących realizację konstytucyjnego prawa wynikającego z art. 63 Konstytucji RP, w myśl którego "Każdy ma prawo składać petycje, wnioski i skargi w interesie publicznym, własnym i innej osoby za jej zgodą do organów władzy publicznej oraz do organizacji i instytucji społecznych w związku z wykonywanymi przez nie zadaniami zleconymi z zakresu administracji publicznej". Pracodawca niemieszczający danego pracownika w ewidencji nie należy przede wszystkim do podmiotów, które objęte są postępowaniem skargowym inicjowanym w trybie art. 221 i nast. k.p.a. Nadto wprowadzenie takiej skargi do lex specialis, jaką jest ustawa o emeryturach pomostowych mijałoby się z celem, wobec istnienia normy generalnej, w kodeksie postępowania administracyjnego.

Zauważyć trzeba nadto, iż realizacja uprawnienia do nabycia prawa do emerytury pomostowej związana jest ściśle ze spełnieniem określonych w przywołanej ustawie o emeryturach pomostowych przesłanek, do których należy okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustawodawca zdefiniował w przepisach art.3 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych pojęcie pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nakazując jednocześnie, by pracodawca ewidencjonując danego pracownika spełniającego tę przesłankę opłacał za niego składkę na Fundusz Emerytur Pomostowych, z którego następuje realizacja uprawnienia do emerytury pomostowej. Pracownik ma zatem interes prawny w domaganiu się umieszczenia go w ewidencji pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jest to jeden z elementów niezbędnych do wykazania, że przysługuje mu prawo do emerytury pomostowej, a jedynym środkiem prawnym przyznanym mu w celu osiągnięcia tego skutku jest wyżej wskazana skarga do organów inspekcji pracy. Przyznać trzeba, że od decyzji ZUS w sprawie emerytury pomostowej przysługuje odwołanie do sądu, jednakże nieprawidłowe byłoby przerzucenie ciężaru wykazania wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze na etap postępowania przed sądem. Stawiałoby to pracownika w niekorzystnej sytuacji.

Konsekwencją wprowadzenia w życie ustawy o emeryturach pomostowych były zmiany w przepisach regulujących zasady działania organów inspekcji pracy, a w tym wprowadzenie przywołanego wyżej art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także uzupełnienie jej art. 33 ust. 1 poprzez uwzględnienie wśród spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej organu inspekcji pracy także spraw, o których mowa w art. 11a wymienionej ustawy. Z brzmienia znowelizowanego art. 33 ust. 1 ustawy wynika, iż nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji następuje w formie decyzji administracyjnej.

Z przytoczonych przepisów wynika przeto, że Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy I instancji oraz Okręgowy Inspektor Pracy w II instancji, byli uprawnieni do wydania decyzji administracyjnej rozstrzygając sprawę w przedmiocie nakazania wpisu skarżącego do prowadzonej przez jego pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co jednocześnie oznacza, że rozstrzygnięcie sprawy wpisu do tej ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymagało merytorycznej oceny, co do tego czy w istocie są podstawy do nakazania pracodawcy określonego zachowania. Załatwieniem sprawy w przedmiocie wpisu do ewidencji wszczętej ze skargi pracownika jest albo rozstrzygnięcie dla niego pozytywne (nakazanie umieszczenia go w ewidencji) albo też negatywne dla strony, a więc odmowa nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji. Jeżeli bowiem w przypadku spełnienia przez pracownika ustawowych przesłanek do wpisania go do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze organ rozstrzyga sprawę w formie nakazu (decyzji administracyjnej), na zasadzie wnioskowania a contrario należy przyjąć, iż gdy pracownik nie spełnia warunków do umieszczenia go w tej ewidencji to organ wydaje decyzję odmowną. Właściwym zatem rozstrzygnięciem inspektora pracy w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji jest odmowa nakazania pracodawcy umieszczenia konkretnego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a nie umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Jeżeli w postępowaniu toczącym się ze skargi pracownika na nieumieszczenie go w pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przyznaje się pracodawcy uprawnienie do złożenie środka odwoławczego prowadzącego do ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy (art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89 poz. 589), odebranie takiego uprawnienia pracownikowi byłoby niesłusznym jego dyskryminowaniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznaje zatem, iż pracownik jest stroną postępowania administracyjnego przed państwowym inspektorem pracy, jeżeli przedmiotem postępowania wszczętego z jego inicjatywy jest nakazanie pracodawcy umieszczenie go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w ramach figurującego tam stanowiska pracy ( art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych).

W odróżnieniu natomiast od postępowania prowadzonego w tak określonym przedmiocie należy odróżnić postępowanie w przedmiocie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nowego rodzaju stanowiska pracy (art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych).

Nie budzi wątpliwości Sądu, iż organu inspekcji pracy nie mają prawnych podstaw do dokonywania wiążących ustaleń czy badań w zakresie wykazywania, czy określone stanowisko pracy spełnia wymogi przewidziane przez ustawę o emeryturach pomostowych, by być umieszczone przez pracodawcę w rejestrze stanowisk prowadzonych w oparciu o przepis art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy. Organy inspekcji pracy nie są upoważnione do wydawania decyzji ingerujących w treść tego rejestru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w tej kwestii przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011r. sygn. akt I OSK 1969/10, publ. w Internetowej Bazie orzeczeń NSA).

Nie budzi wątpliwości, iż żądanie skarżącego, przedstawione w inicjującej postępowanie organów inspekcji pracy skardze, nie było żądaniem umieszczenia w rejestrze pracowników nowego stanowiska, odpowiadającego stanowisku skarżącego. Domagał się on natomiast, ze względu na spełniania określonych przesłanek, jego personalnego wpisu do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach uznając, iż jego stanowisko odpowiada pozycji tam istniejącej, jako "prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla". Organ odwoławczy zasadnie przeto uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji umarzającą postępowanie administracyjne i zajął merytoryczne stanowisko.

Powyższe upoważniało Sąd do przejścia do dalszych rozważań i oceny legalności zaskarżonej decyzji pod kątem prawidłowości zawartego tam rozstrzygnięcia o odmowie umieszczenia skarżącego w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach.

Definicję legalną rodzaju prac, które należą do wykonywanych w szczególnych warunkach przedstawił ustawodawca w treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656). Określił, iż związane są one z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Oprócz elementów opisowych zaznaczono tam, iż wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Podstawą do oceny czy pracownik wykonuje pracę w szczególnych warunkach jest zatem odpowiedź na pytanie, czy wykonywana przez niego praca należy do prac wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Natomiast nakazanie przez organ inspekcji pracy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze nastąpić może tylko wtedy, gdy wykonywana przez niego praca jest tożsama z rodzajem pracy wymienionym w załączniku nr 1 i jeśli w trakcie ich wykonywania występują czynniki ujęte w art. 3 ust. 2 ustawy. Brak tożsamości wykonywanej pracy z pracą wykonywaną na stanowisku ujętym w rejestrze czyni bezprzedmiotowe badania dalszych przesłanek ujętych w art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Na kwestię tę zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny, który do wspomnianej ustawy odnosił się trzykrotnie w wyrokach z dnia 16 marca 2010 r., K 17/09, z dnia 25 listopada 2010 r., K 27/09 i z dnia 3 marca 2011 r. K 23/09. Trybunał porównując uregulowania dotychczasowe i obecne wyraził pogląd, że nie można kwestionować dokonanego przez ustawodawcę wyboru prac szczególnych przez proste zestawienie regulacji ustawy o emeryturach pomostowych z regulacjami obowiązującymi poprzednio i dotyczącymi możliwości przechodzenia na wcześniejszą emeryturę. W ustawie o emeryturach pomostowych przyjęto inną konstrukcję określenia wykazów prac szczególnych. Prawo do emerytur pomostowych określone zostało przede wszystkim w relacji do rodzajów prac, natomiast prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wyznaczane było w relacji do wykazu stanowisk, ustalanych w poszczególnych zakładach przez uprawnione podmioty, zgodnie z rozporządzeniem z 1983 r.

Słusznie zatem w prowadzonym przez organy inspekcji pracy postępowaniu dokonano ustaleń w zakresie rodzaju czynności wykonywanych przez skarżącego i porównano je z czynnościami odpowiadającymi istniejącemu w rejestrze rodzajowi pracy w postaci pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla (pkt 1 zał. 1 do ustawy).

W badanej sprawie przesłanka tożsamości pracy skarżącego i pracy bezpośrednio przy przeróbce węgla nie została jednak spełniona, a w konsekwencji tego decyzja organu podlegająca kontroli sądu jest prawidłowa. Nakaz żądany przez skarżącego mógłby być wydany jedynie w przypadku, gdyby rodzaj prac wykonywanych przez skarżącego odpowiadał pracom wykonywanym na stanowisku zaliczonym przez samego pracodawcę do wykazu z art. 41 ust. 4 pkt 1 ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ w sposób jasny i logiczny przedstawił przyczyny odmowy nakazania pracodawcy umieszczenia skarżącego w rejestrze pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach na stanowisku pracy bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla, uzasadniając przy tym w sposób obszerny swoje stanowisko.

Prace bezpośrednio przy przeróbce surowców zasadnie uznano, jako wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny zaliczając do nich dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. Z opisu stanowiska pracy odwołującego, zdaniem organu wynikało, iż wykonywał on czynności związane z nadzorem i kontrolą nad konserwacją, bieżącymi naprawami, przeglądami i remontami urządzeń hydrauliki siłowej, pneumatyki, automatyki i pracami spawalniczymi. Logiczne jest rozumowanie organu, iż jako sprawując nadzór nad jakimiś czynnościami nie mógł jednocześnie wykonywać pracy nadzorowanej, a przez określenie "praca wykonywanej bezpośrednio" rozumieć należy pracę wykonywaną osobiście, bez pośredników.

Organ przyznał, iż podczas pracy odwołującego występuje narażenie na hałas, pył węgla kamiennego, porażenie prądem elektrycznym, wybuch naczyń pod ciśnieniem, zagrożenia pożarowe, upadek na tym samym poziomie, promieniowanie podczerwone i nadfioletowe oraz kontakt z ruchomymi elementami maszyn i urządzeń. Te przesłanki nie mogą jednak stanowić o wykonywaniu pracy bezpośrednio przy obróbce mechanicznej węgla. Słusznie zauważono, że pracownicy na tych stanowiskach stosują środki ochrony osobistej takie jak hełm ochronny, okulary przeciwodpryskowe, półmaski przeciwpyłowe, ochronniki słuchu, rękawice drelichowe, sprzęt dielektrycznych i sprzęt chroniący przy pracach spawalniczych.

Mając powyższe na względzie nie można było uznać zarzutów skargi, jako uzasadnionych, a zatem orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a, jak w sentencji.