Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 369/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Specjalista Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2022 r. nr UP-140/2022 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 16 lutego 2021 r. nr UP-140/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 listopada 2020 r. nr [...] odmawiającą M.S. (dalej określanej jako wnioskodawczyni strona lub skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł. oraz z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie [...] zł.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym:

7 września 2020 r. wpłynął do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni powołała się na swoją trudną sytuację finansową oraz wskazała na konieczność sprawowania opieki nad schorowanym mężem jako okoliczności uzasadniające umorzenie zaległych składek.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 23 listopada 2020 r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony. A także nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z 14 grudnia 2020 r. pełnomocnik wnioskodawczyni podtrzymała wszelkie twierdzenia oraz wskazane w dotychczasowych wnioskach okoliczności, związane z trudną sytuacją majątkową wnioskodawczyni, które uniemożliwiają jej spłatę zadłużenia wobec ZUS. Podkreśliła, że wnioskodawczyni jest starszą osobą liczącą ponad [...] lat, uzyskuje bardzo niskie świadczenie emerytalne wynoszące zaledwie [...] zł netto miesięcznie. Kwota ta nie pozwala na zaspokojenie jakichkolwiek bieżących potrzeb. Ponadto, biorąc pod uwagę znaczący wzrost cen, świadczenie emerytalne znajduje się na granicy skrajnego ubóstwa. Trudno zatem przyjąć, że obecna kwota zapewnia minimum egzystencji. Dlatego "ponad siły" wnioskodawczyni próbuje uzyskać dodatkowe dochody z pracy dorywczej, jednakże nie jest w stanie osiągać wyższych dochodów niż około [...] zł miesięcznie netto, albowiem na stałe musi i zajmować się schorowanym mężem.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS na wstępie stwierdził, że zweryfikował zadłużenie wnioskodawczyni w zakresie ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały wyjaśnione w decyzji ZUS z 23 listopada 2020 r. nr [...] i pozostają aktualne.

Dalej, po przytoczeniu regulacji art. 28 ust. 2 u.s.u.s. stwierdził, że przesłanki powołane we wskazanej regulacji nie wystąpiły. W szczególności nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, ponieważ wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S., jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za 10,11,12/2020 wyniosła [...] zł, przychód jaki wnioskodawczyni otrzymuje nie podlega ochronie przed potrąceniami komorniczymi, więc mimo, że uzyskiwana w ten sposób kwota jest niewielka, to może zostać w całości zajęta. Nadto wnioskodawczyni jest właścicielką nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek; nie wystąpił brak następców prawnych. W toku postępowań egzekucyjnych nie stwierdzono braku majątku, do którego można skierować egzekucję. Postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne, zostało zawieszone, z uwagi na podpisaną umowę o rozłożeniu na raty należności nie podlegających abolicji (umowa z 31 lipca 2017 r. nr [...]). Ostatnia wpłata w wysokości [...] zł została dokonana 11 stycznia 2021 r.

Odnosząc się do przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej określanym w skrócie jako rozporządzenie), ZUS podkreślił, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem — nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w ustawie o u.s.u.s. i rozporządzeniu. Organ dokonał analizy przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia stwierdzając, iż w sytuacji strony brak jest podstaw do stwierdzenia ich zaistnienia.

Odnosząc się do kwestii zadłużenia wnioskodawczyni ZUS uznał, że obecna sytuacja materialno-bytowa wnioskodawczyni nie ma charakteru trwałego. Posiada bowiem stałe źródło dochodu, które umożliwia jej zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych pomimo, że ze świadczenia są dokonywane potrącenia komornicze. Wynikająca z tego uciążliwość nie zmienia faktu, że egzekucje są prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.

Podkreślił także, że swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia, wnioskodawczyni przyczyniła się do tego, że kwoty odsetek osiągnęły sumę przewyższającą kwotę należności głównej. Zaległości dotyczą bowiem lat 2001-2016. Umorzenie należności z tytułu składek nie może być nagrodą za to, że wnioskodawczyni świadomie uchylała się od obowiązku opłacania składek.

ZUS ustalił także, że 15 stycznia 2015 r. wnioskodawczyni zwróciła się z wnioskiem o umorzenie nieopłaconych należności za cały okres objęty ustawą z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), zwaną dalej ustawą abolicyjną. Podjęła się spłaty zaległości niepodlegających umorzeniu, podpisując 21 lipca 2017 r. umowę nr [...] o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Natomiast wnioskiem z 13 sierpnia 2019 r. zwróciła się o zmianę warunków umowy ratalnej zawartej 21 lipca 2017 r. wnosząc o zmniejszenie wysokości rat do kwoty nieprzekraczającej [...] zł miesięcznie. ZUS wyraził zgodę. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy — 11 grudnia 2020 r . i 11 stycznia 2021 r. dokonała wpłat w wysokości [...] zł. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do WSA w Gliwicach, który to Sąd wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2021 sygn. akt III SA/GL 396/21 uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, iż przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego a to art. 7 i 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a.

WSA w Gliwicach wskazał, iż uwagi na okres jakiego dotyczyły nieopłacone składki, z niewielkimi przerwami do stycznia 2001 r. do grudnia 2016 r. oraz zakaz umarzania nieistniejących zaległości, obowiązkiem ZUS było wykazanie czy zaległości te przedawniły się, czy też nie i dlaczego tj. na skutek jakich czynności i z jaką datą dokonanych został ewentualnie zamieszczony bieg terminu zawieszenia. W ocenie WSA zamieszczenie w decyzji z 23 listopada 2020 r. tabeli nie w pełni zadośćuczyniło temu obowiązkowi. Zawarte w niej dane dla Sądu w wielu miejscach było mało precyzyjne. Sad wskazał, iż podstawą orzekania jest materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Natomiast w aktach brak jest tytułów wykonawczych, brak dokumentów potwierdzających datę wszczęcia postępowań egzekucyjnych co było powoływane przez organ. W tym zakresie Sąd wskazał w czym upatruje niespójności w ocenie materiału dowodowego przez organ II instancji. Zaznaczył iż niedokładność danych podanych w treści decyzji nie pozwala na zweryfikowanie poprawności stanowiska ZUS, że wszystkie należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu i ewentualnie jaki okres przedawnienia miał zastosowanie w sprawie. W szczególności dotyczy to należności z lat 2001- 2011. Brak prawidłowego ustalenia wysokości obciążających skarżącą zaległości z tytułu składek powoduje, iż za przedwczesną uznać należy kontrolę prawidłowości zastosowania przez organ uznania administracyjnego w ramach orzekania o odmowie umorzenia zaległych składek albowiem jedynie prawidłowe ustalenie kwoty zaległości obciążających wnioskującej o ulgę w ich spłacie skarżącej taka możliwość daje.

Sąd stwierdził, że organy obu instancji nie rozważyły także wszechstronnie podnoszonej okoliczności sprawowania opieki nad mężem, chociaż przyznały, że jest osobą schorowaną, gdzie stan zdrowia męża skarżąca wykazała za pomocą stosownej dokumentacji. W ocenie sądu należało się odnieść do tej okoliczności w kontekście samodzielności męża skarżącej.

Podsumowując rozważania Sąd wskazał, iż w prowadzonym ponownie postępowaniu organ zgromadzi w aktach sprawy materiał dowodowy niezbędny do wykazania, że do przedawnienia należności doszło lub nie. W szczególności wskaże kiedy ustanowiono hipoteki, jakie zabezpieczyły należności, a także tytuły wykonawcze na podstawie których wszczęto egzekucje. W zakresie sytuacji zdrowotnej małżonka skarżącej organ ustali, czy i w jaki sposób sprawuje ona opiekę nad schorowanym małżonkiem, w szczególności pod kątem przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zaskarżoną decyzją z 16 lutego 2022r. ZUS nie uwzględnił wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu przebiegu dotychczasowego postępowania podniósł, że stosując się do zaleceń WSA w Gliwicach ZUS dokonał analizy przedawnienia należności z tytułu składek według przepisów prawnych regulujących te kwestie.

W tym zakresie wskazał, iż zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z art. 24 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Należności ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W odniesieniu do należności, które nie uległy przedawnieniu na dzień 25 listopada 1998 r. obowiązywała zasada, że należności ulegały przedawnieniu po upływie okresów, o których mowa wyżej.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r.. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się jednak, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania. Natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu.

Mocą powołanej ustawy z 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Zauważył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 maja 2020 r., sygn. akt P 2/18, stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Z dniem 1 stycznia 2003 r. dodano także ust. 5a-5d do art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 5b bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Przepis art. 24 ust. 5b, z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r.. Nr 121, poz. 1264). Według nowego brzmienia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r.. Nr 138, poz. 808) z dniem 20 lipca 2011 r. do art. 24 u.s.u.s. dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r.. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5a. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Jednocześnie zgodnie z art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551) zwanej dalej "ustawą abolicyjną" bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12 tego aktu, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 tej ustawy. Ustawa pozwalała na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe oraz wypadkowe, za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. za osoby obowiązkowo objęte tym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres, za który zostaną umorzone składki na ubezpieczenia społeczne.

W analizowanej sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia nieopłaconych składek objętych zaskarżoną decyzją został zawieszony i w tym względzie Zus wskazał, na stronach decyzji od 5 do 15 w sposób szczegółowy z jakich przyczyn to nastąpiło i w odniesieniu do jakiego okresu. Dodał, iż 24 lipca 2006 r. wysłano upomnienie co do zaległości a 29 września 2006 wystawiono tytuły egzekucyjne. 23 października 2006 wszczęto postępowanie egzekucyjne na najstarsze i kolejne zaległości a egzekucja została zawieszona z uwagi na wpływ wniosku o abolicję. 27 czerwca 2016 r. wydano decyzję nr [...] o warunkach umorzenia składek pod warunkiem uregulowania należności, które nie podlegają umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej. 24 lipca 2017r. została zawarta z ZUS umowa nr [...] o rozłożeniu na raty należności niepodlegających umorzeniu na podstawie abolicji, do której 31 lipca 2019 r. sporządzono aneks. Z uwagi na nieopłacenie rat zgodnie z harmonogramem aneksu, 4.12.2020 r. zostało do strony wysłane pismo nr [...] informujące o zaległości i konieczności uregulowania niedopłat w terminie do 7 dni gdzie wskutek nieuregulowania niedopłat zerwano aneks do umowy [...] r. 19 maja 2021r. wydano decyzje nr [....] o odmowie umorzenia należności na podstawie ustawy abolicyjnej, gdzie odwołanie wyrokiem z 18 października 2021 r., sygn. akt [....] Sąd Okręgowy w K. oddalił, co skutkowało uprawomocnieniem się decyzji.

Na nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...], ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na: - ubezpieczenia społeczne, data wpisu do hipoteki: 30.05.2014 r. za okres 1/2001 - 3/2014 w kwocie [...] zł, 28.08.2014 r. za okres 4/2014 - 6/2014 w kwocie [...] zł, 21.11.2014 r. za okres 7/2014 - 9/2014 w kwocie [...] zł, 24.02.2015 r. za okres 10/2014 -12/2014 w kwocie [...] zł, 22.05.2015 r. za okres 1/2015 - 3/2015 w kwocie [...] zł, 17.02.2016 r. za okres 4/2015 - 6/2015 w kwocie [...] zł, 9.03.2021 r. za okres 7/2015 - 12/2016 w kwocie [...] zł ;- ubezpieczenie zdrowotne, data wpisu do hipoteki: 30.05.2014 r. za okres 1/2001 - 3/2014 w kwocie [...] zł, 28.08.2014 r. za okres 4/2014 - 6/2014 w kwocie [...] zł, 21.11.2014 r. za okres 7/2014 - 9/2014 w kwocie [...] zł, 24.02.2015 za okres 10/2014 -12/2014 w kwocie [...] zł, 22.05.2015 r. za okres 1/2015 - 3/2015 w kwocie [...] zł, 17.02.2016 r. za okres 4/2015 - 6/2015 w kwocie [...] zł, 9.03.2021 r. za okres 7/2015 -12/2016 w kwocie [...] zł; Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, data wpisu do hipoteki: 30.05.2014 r. za okres 1/2001 - 3/2014 w kwocie [...] zł, 28.08.2014 r. za okres 4/2014 - 6/2014 w kwocie [...] zł. Wobec powyższego zadłużenie figurujące na koncie strony jako płatnika składek jest aktualne i wymagalne.

Organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania. Wskazał, iż strona jest mężatką; nie pracuje zarobkowo; pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto; uzyskuje dochód z pracy dorywczej w miesięcznej wysokości [...] zł netto; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: miesięcznych opłat – [...] zł, opłat eksploatacyjnych – [...] zł, kosztów związanych z leczeniem – [...] zł oraz innych (z tytułu wyżywienia) –[...] zł; prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem – E.S., który uzyskuje dochód w miesięcznej wysokości [...] zł netto; posiada zobowiązania pieniężne, które dochodzone są w drodze egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. oraz spłacane w formie dobrowolnych wpłat: w instytucjach w wysokości [...] zł z miesięczną ratą w kwocie [...] zł oraz Spółdzielni w wysokości [...] zł z miesięczną ratą w kwocie [...] zł; jest współwłaścicielką mieszkania przy ul. [...] w S. o powierzchni 63 m² dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...]; nie posiada ruchomości, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności, od 2 lutego 2017 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę zlecenia przez M.K. (córkę), a podstawa wymiaru składek w 2021 r. wynosiła [...] zł, tj. [...] zł netto.

ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy i w ocenie organu w stosunku do strony nie zachodzą; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć zobowiązanego) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; -ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, jednak nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ pobiera strona świadczenie emerytalne w wysokości [....] zł brutto, tj. [...] zł netto oraz jest właścicielką nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w S. prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek; nie wystąpiło kryterium braku następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone z uwagi na zawarcie układu ratalnego; dysponuje strona składnikami majątkowymi umożliwiającymi prowadzenie egzekucji.

Podsumowując tę część rozważań Zus stwierdził, iż ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej Zus po przywołaniu § 3 ust. 1 rozporządzenia stwierdził, iż wystąpienie przesłanki z pkt 3 rozporządzenia dotyczącego stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W tym względzie po przywołaniu sytuacji zdrowotnej męża organ zauważył, iż w żaden sposób nie neguje jego problemów zdrowotnych i uważa je za udowodnione. Jednak w jego ocenie strona i mąż dysponują stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna strony bądź konieczności opieki nad schorowanym mężem uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Dlatego w analizowanej sprawie organ uznał, iż ta przesłanka nie zachodzi.

Zus także nie stwierdził zaistnienie przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zaznaczył przy tym iż składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wzięła strona na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa.

Zus zaznaczył także, iż ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ wyliczył, że budżet gospodarstwa domowego strony jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w III kwartale 2021 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę [...] zł dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej. Wskazał iż strona pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości [...] zł netto, ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w wysokości [...] zł na rzecz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. – D.B., zatem do wypłaty pozostaje [...] zł oraz uzyskuje dochód z umowy zlecenia w wysokości [...] zł netto. E.S. mąż zaś pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości [...] zł netto.

Zus wskazał, iż strona posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach i Spółdzielni, które dochodzone są w drodze egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego oraz są spłacane w formie dobrowolnych wpłat, zaś organ jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli strony zaś strona nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

Organ powołał się na wyrok NSA, który w wyroku z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16 podkreślił, że jeżeli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne.

W skardze do WSA w Gliwicach pełnomocnik strony skarżącej postawił organowi zarzuty;

1. naruszenia przepisów postępowania, zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej; k.p.a.), poprzez ich niezastosowanie i niedostatecznie wnikliwą analizę sytuacji życiowej i materialnej skarżącej oraz jej rodziny, z uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz biorąc pod uwagę fakt, sprawowania przez skarżącą bezpośredniej opieki nad schorowanym mężem;

2. naruszenia przepisów postępowania, zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej; k.p.a.] poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy w zakresie przedawnienia zadłużenia skarżącej wobec organu rentowego i braku przedstawienia przez organ rzetelnej analizy w zakresie przerwania biegu przedawnienia zaległości wobec ZUS; w konsekwencji, skutkujące naruszeniem przepisów prawa materialnego, zawartych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 226, dalej; u.s.u.s.) i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej; rozporządzenie MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r.].

W konsekwencji postawionych zarzutów wniósł o: zobowiązanie ZUS Oddział w B., do wydania decyzji umarzającej zobowiązania stronie skarżącej z tytułu składek wobec ZUS, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z dnia 16 lutego 2022 r., oraz poprzedzającej ją decyzji i zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć należy, że zaskarżona decyzja jest kolejną wydaną w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a poprzednie rozstrzygnięcie organu było uchylone wyrokiem WSA. Zatem badanie przedmiotowej decyzji należy przeprowadzić pod kątem jej zgodności z prawem, w tym pod kątem realizacji wskazań zawartym w poprzednim wyroku.

W pierwszej kolejności organ zobowiązany był do poddania analizie kwestii przedawnienia należności i udokumentowania okoliczności, na które się powołuje w związku z zawieszeniem biegu terminu przedawnienia.

Odnośnie tej kwestii zauważyć należy, że na str. 5 – 16 decyzji organ zamieścił tabelę, w której przedstawił daty zawieszenia biegu terminu przedawnienia konkretnych zaległości wynikających z wszczęcia postępowania egzekucyjnego wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącej. Udokumentowania wszczęcia i przebieg postępowania egzekucyjnego dotyczą dokumenty zawarte w 6 tomach akt administracyjnych zawierających całość dokumentacji z których wynika kiedy i na jakie zaległości wystawiane były tytuły wykonawcze, kiedy i jakie czynności egzekucyjne były względem strony podejmowane. Ich istnienie obecne w aktach administracyjnych nadesłanych przez ZUS wraz z zaskarżonym rozstrzygnięciem wniosku strony o umorzenie zaległości z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem i ich omówienie oznacza zadośćuczynienie zasad procesowych wyrażonych w m.in. w art. 77, art. 107 k.p.a., a dot. konieczności wyczerpującego zebrania rozpatrzenia i omówienia w treści decyzji materiału dowodowego w sprawie. Wreszcie należy zauważyć, że składki na ubezpieczenie społeczne za okres od 1/2001 do 3/2014, 4/2014-6/2014, 7/2014 -9/2014, 10/2014 -12/2014, 1/2015-3/2015 4/2015-6/2015 7/2015-12/2016 na ubezpieczenie zdrowotne za okres 1/2001-3/2014 4/2014-6/2014, 7/2014-9/2014,10/2014-12/2014 1/2015 -/2015 4/2015-6/2015 7/2015 12/2016 i na FPGSP za okres od 1/2001-3/2014, 04/2014-6/2014 ostały zabezpieczone hipotecznie poprzez wpisy hipoteki przymusowej dokonane 30.05.2014r, 28.08.2014., 21.11.2014r, 24.02.2015r., 22.05.2015r., 17.02.2016r.,9.03.2021r., na należącej do strony nieruchomości.

Wobec ustalenia, że należności z tytułu składek objęte przedmiotową decyzją nie uległy przedawnieniu, Sąd przystąpił do jej merytorycznego badania.

Kluczowe w tym zakresie jest stwierdzenie o uznaniowym charakterze decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. Uznaniowość ta polega na tym, że właściwemu organowi pozostawiona jest możliwość wyboru co do umorzenia bądź odmowy umorzenia zaległości składkowych. Owa uznaniowość wynika z treści przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. W każdym z nich ustawodawca postanowił, że Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład... (ust. 1), Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust.2), Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podobnie skonstruowany jest przepis § 3 rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku..: . Jak widać, nie mamy tu do czynienia z decyzją związaną, czyli taką, która przewiduje, że w razie zaistnienia wskazanych w przepisach przesłanek, organ ma obowiązek umorzyć należności z tytułu składek. Nawet zatem gdy zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie tych należności, organ nie ma obowiązku orzec o ich umorzeniu. Oczywiście, nie jest to nieograniczone uznanie administracyjne, ponieważ zgodnie z art. 6 k.p.a. Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co w przypadku decyzji uznaniowych oznacza, że decydując o kierunku swego uznania organ powinien kierować się wartościami i przesłankami akceptowalnymi z punktu widzenia porządku prawnego. Nie wolno mu stosować kryteriów niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia prawa. Organ powinien ponadto przedstawić w uzasadnieniu decyzji motywy swego uznania tak, by jego decyzja czyniła zadość wymogom z art. 8 k.p.a., przewidującego zasadę działania w sposób pogłębiający zaufanie do władzy publicznej, z art. 11 k.p.a. stanowiącego zasadę przekonywania i jednocześnie poddawała się weryfikacji przez sąd. Dopóki jednak sąd nie stwierdzi nadużycia uznania administracyjnego, dopóty nie powinien w nie ingerować, bo zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Tak więc, co do zasady, sąd ocenia zgodność z prawem decyzji ale nie administruje, nie sprawuje władzy wykonawczej, co ma szczególne znaczenie w przypadku decyzji uznaniowych. Potwierdzeniem tego poglądu jest przepis art. 145a § 1 p.p.s.a., który pozwala sądowi w określonych w nim warunkach na wskazanie organowi sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia, z wyjątkiem przypadku, gdy rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu.

Czy zatem organ rentowy w niniejszej sprawie przekroczył przyznane mu uznanie administracyjne ? Zdaniem Sądu nie przekroczył, jego decyzja mieści się w granicach tego uznania, a przyjęte przez organ motywy są do zaakceptowania.

Przesłanki umożliwiające organowi umorzenie należności składkowych określone zostały w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021, poz. 423 t.j.) – dalej powoływana jako u.s.u.s.

Zgodnie z ust. 1 powołanego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ust. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Ust. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Odnosząc ustalony stan faktyczny do powołanego przepisu Sąd zauważył, że:

Ad 1 – przesłanka ta nie zachodzi. Ad 2, 4, 4b i 4c – z akt nie wynika, aby któreś z ww. postępowań się toczyło, nie powołuje się na to także sama skarżąca. Ad 3 - przesłanka ta nie zachodzi, gdyż strona jakkolwiek zaprzestała prowadzenia działalności to jednak posiada majątek – jest współwłaścicielem nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] na której dokonano zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek, strona posiada następców prawnych. Ad 4a – wysokość zaległości jest wyższa, niż koszty upomnienia. Ad 5 – organy egzekucyjne nie stwierdziły braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i jest ona w toku. Natomiast egzekucja, która nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Ad 6 – z tej samej przyczyny jak w punkcie ad 5 nie można uznać, że spełniona została przesłanka 6. Strona posiada bowiem we współwłasności nieruchomość która została obciążone hipoteką na rzecz ZUS.

Należy także zauważyć, że składki mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie bowiem do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady i warunki tego umarzania określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365) – dalej rozporządzenie.

Zgodnie z jego § 3: ust. 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do przesłanki drugiej strona nie podnosi, aby poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej lub jakichś nadzwyczajnych zdarzeń istnienie przedmiotowych zaległości z tytułu składek jest skutkiem zaniedbań strony wynikających z nieregulowania należności z tytułu składek.

Co do przesłanki trzeciej zauważyć należy, że choroba małżonka strony sama w sobie nie może stanowić przesłanki umorzenia zadłużenia; jest tak tylko wówczas, gdy uniemożliwia ona uzyskiwanie dochodu na pokrycie zaległości. Natomiast jak wynika z akt sprawy zarówno strona jak i jej małżonek uzyskują stałe dochody z tytułu świadczeń emerytalnych zatem dochody te w gospodarstwie domowym strony są zapewniane niezależnie od stanu zdrowia członka jej rodziny – małżonka. W konsekwencji w sprawie nie zachodzi przesłanka opisana w pkt 3 § 3 rozporządzenia pozbawiająca stronę możliwości uzyskiwania dochodu do opłacenia należności . W tym zakresie zaznaczenia wymaga, iż organ niewątpliwie dostrzegł zły stan zdrowia małżonka strony jednak w jego ocenie nie uzasadniał on przychylenia się do wniosku strony. Tę ocenę Sąd podziela w całości albowiem w sytuacji gdy strona wraz z mężem dysponuje stałymi źródłami dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, wypłacanych bez względu na stan zdrowia oraz ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny brak podstaw do przyjęcia, że jej sytuacja zdrowotna bądź konieczności opieki nad schorowanym mężem uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia.

Odnośnie przesłanki pierwszej zauważyć należy, iż wysokość środków finansowych jakimi dysponuje strona uzyskiwana ze świadczeń emerytalnych swoich i małżonka nie może przemawiać za uznaniem jej zaistnienia w sprawie. Z wyliczeń ZUS zawartych w decyzji wynika, że dochody w gospodarstwie domowym strony są wyższe niż minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Faktem jest, że zadłużenie strony wobec ZUS jest wysokie, ale może być spłacane w ratach w takim zaś razie umorzenie takich należności byłoby przedwczesne, o czym prawidłowo orzekł organ w zaskarżonej decyzji. Skład orzekający w sprawie w całości podziela pogląd NSA zajęty w wyroku z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2937/17 gdzie sprzeciwiono się interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami a zaległościami. Zwrócić bowiem należy uwagę na to, że strona całymi latami nie płaciła składek co skutkowało powstaniem zaległości w tak znacznych kwotach. Nadto nie ponosiła takich kosztów, jak inni przedsiębiorcy, opłacający je na bieżąco, zatem uzyskiwała w porównaniu z nimi uprzywilejowaną pozycję na rynku i nienależne korzyści. O tym, że są to korzyści istotne świadczy wysokość zadłużenia, wynosząca ok. [...] zł (składki za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek) i [...] zł składki na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem składek.

Końcowo za nietrafne uznać należy także zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Wbrew twierdzeniu skarżącej, zebrany materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a jego ocena doprowadziła organ do wniosków, które znajdują oparcie we wspomnianym materiale dowodowym. Tym samym postępowanie w zakresie przesłanek umorzeniowych przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasad wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. Dodać należy, że organ rozpatrując sprawę uwzględnił dowody przedstawione przez skarżącą, jak również te, które pozyskał prowadząc z urzędu postępowanie dowodowe. Wydana decyzja także nie narusza art. 107 k.p.a. albowiem jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w w /w przepisie.

Podobnie nie mogą zasługiwać na uwzględnienie zarzuty strony skutkujące uchyleniem z obrotu prawnego decyzji dot. braku podania w decyzji łącznej wartości zaległości z tytułu składek co do których organ orzekał. Zus rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w treści spornej decyzji wskazał co do jakich należności orzekał, za jakie okresy składkowe należności te dotyczą i jakich wartości za poszczególne okresy należności te dotyczą, tym samym wskazał w jakim przedmiocie i o jakich wartościach zaległych składek orzekał.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.