Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3398/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 i art. 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/GL 929/17 w sprawie ze skarg W. Z. i G. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr. [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 6 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu sprawy ze skarg W. Z. i G. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2017 roku w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddalił skargi.

Wyrok ten wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym :

Wnioskiem z dnia [...] marca 2008 roku G. S., U. L. oraz W. i M. Z., następcy prawni byłych współwłaścicieli działki nr [...] położonej w [...], gmina [...], wystąpili do [...] (Starosta) o zwrot części tej działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] stanowiącej aktualnie własność Gminy [...].

Działka nr [...], w skład której wchodziła wnioskowana do zwrotu działka nr [...] została wywłaszczona decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (Prezydium) z dnia [...] września 1965 roku z przeznaczeniem pod budowę szopy i garaży dla Kółka Rolniczego w [...].

Wywłaszczona nieruchomość, położona w obrębie [...], została podzielona na działki nr [...], [...], [...], [...]. Ostateczną decyzją Starosty z [...] grudnia 1999 roku działki nr [...] i [...] zostały zwrócone matce wnioskodawców - [...], z jednoczesnym zobowiązaniem jej do zwrotu zwaloryzowanego, a przyznanego za te działki odszkodowania. Działka nr [...] została zabudowana szopą pełniącą też funkcję garażu (dosł. "szopo-garażem").

Starosta decyzją z [...] września 2013 roku, odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości uznając, że na przeszkodzie jej zwrotu stoi przepis art. 2a ustawy o drogach publicznych, który nieruchomości znajdujące się w pasach drogowych dróg publicznych wyłączył z powszechnego obrotu. Po rozpoznaniu wniesionych od tej decyzji przez G. S. i W. Z. odwołań została ona uchylona, a sprawa przekazana Staroście do ponownego rozpatrzenia decyzją Wojewody z [...] marca 2014 roku.

Skargi wniesione na decyzję Wojewody przez G. S. i W. Z. skargi zostały oddalone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dnia 13 listopada 2014 roku sygn. akt II SA/Gl 714/14.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 roku wydaną na podstawie art. 96 ust. 1b, art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 141 ust. 4, art. 142, art. 217 ust. 2 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, art. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. z 2016 roku poz. 1440 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. zatwierdził podział nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako działka nr [...] na działki nr [...], nr [...] oraz nr [...], orzekł o zwrocie na rzecz G. S., U. L., W. Z. i M. Z. działki nr [...] i zobowiązał ich do zwrotu na rzecz Gminy [...] zwaloryzowanego odszkodowania zgodnie z przypadającymi udziałami we współwłasności oraz odmówił zwrotu działek nr [...] i nr [...].

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organu było ustalenie, że działka [...] częściowo wykorzystywana była jako dojazd do budynku szopy i garażu oraz maszyn rolniczych znajdujących się na sąsiedniej działce oznaczonej nr [...].

Po rozpoznaniu odwołań wniesionych przez G. S. i W. Z. Wojewoda decyzją z [...] sierpnia 2017 roku wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 136 ust. 3, art. 140, art. 142, art. 9a i art. 217 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu wskazał, że niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli nieruchomość objęta żądaniem wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (umowie sprzedaży nieruchomości), lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych.

Wojewoda wyjaśnił, że materiał dowodowy sprawy (zdjęcia lotnicze, zeznania świadków, opinia biegłej) wskazuje jednoznacznie, że część działki nr [...] znajduje się w pasie drogowym, pozostała natomiast część (teren o pow. 0,0037 ha) nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia: znajduje się na niej ogrodzony stalowy krzyż, słup energetyczny oraz roślinność – 2 tuje. Wobec tego organ pierwszej instancji właściwie zlecił wydzielenie z działki nr [...] części znajdującej się w pasie drogowym tj. działek oznaczonych nr [...] i nr [...] i odmówił ich zwrotu, oraz części znajdującej się poza pasem drogi tj. działki oznaczonej nr [...], która podlega zwrotowi na rzecz byłych właścicieli, bowiem nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia. Prawidłowo orzekł też o zwrocie części zwaloryzowanego odszkodowania. Zgodnie bowiem z treścią art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa.

Stosownie do treści tych przepisów wartość podlegającego zwrotowi zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 31,30 zł została ustalona na podstawie operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego z [...] listopada 2016 roku Wojewoda stwierdził, że pomimo poszukiwań organowi I instancji nie udało się odnaleźć dokumentu potwierdzającego wypłatę ustalonego decyzją z [...] września 1965 roku odszkodowania w wysokości 2 913,56 zł, jednakże z ustaleń organu m.in. pisma G. S. z [...] lipca 2016 roku wynika, iż kwota odszkodowania złożona została do depozytu sądowego. Złożenie świadczenia do depozytu sądowego ma takie same skutki jak jego spełnienie.

Na powyższą decyzję Wojewody skargi do sądu administracyjnego wnieśli W. Z. i G. S. wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz o zasądzeniu na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zarzucili, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 136, art. 137, art. 140 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 15 i art. 6, 7, 8, 9,77, 78 § 1, 80 i 107 k.p.a. Wskazali również, że w terminach o jakich mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia oraz, iż objęte odmową zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości nie zostały zajęte pod drogę publiczną, gdyż działka nr [...] nie została zakwalifikowana do dróg publicznych zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargi. Podzielił w pełni ustalenia faktyczne, które legły u podstaw rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, zgodnie z którymi objęte skargami części działki nr [...] zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia to jest jako droga dojazdowa do wybudowanego na potrzeby Kółka Rolniczego w [...] szopogarażu. O takim wykorzystaniu nieruchomości świadczy usytuowanie szopogarażu w odniesieniu do drogi gminnej (ul. [...] i ul. [...]) oraz usytuowanie w nim bram wjazdowych od strony tej drogi (obecnie ul. [...]), częściowo w bardzo bliskiej odległości od tej ulicy, a częściowo w bardzo bliskiej odległości od granicy objętej żądaniem zwrotu działki nr [...]. Usytuowanie to wymuszało zatem niewątpliwie wykorzystanie tej części działki nie tylko jako wjazd ale i dojazd do szopogarażu. Bez takiego wykorzystania tej części działki do wewnątrz tego budynku żadnym sprzętem rolnym nie dałoby się wjechać. Wnioski takie wynikają z analizy zalegających w aktach adm. map z zaznaczonym usytuowaniem szopogarażu i granic działki nr [...]. Sąd podkreślił, że należy mieć też na uwadze ówczesne realia społeczno-gospodarcze oraz rodzaje i rozmiary maszyn rolniczych wykorzystywanych przez kółka rolnicze. Przykładowo do przejazdu popularnej wówczas snopowiązałki potrzebny był szeroki pas gruntu. Sąd uznał również że ta część działki najprawdopodobniej była też wykorzystywana do krótszego czy też dłuższego postoju wykorzystywanych maszyn rolniczych przed ich umieszczeniem w szopogarażu. Nie było to możliwe na jezdni drogi gminnej bez blokowania na niej ruchu i bez stwarzania zagrożeń w ruchu po tej drodze. Potrzeba taka mogła wystąpić np. w związku z awarią maszyn i wykorzystywanego sprzętu rolniczego czy też oczekiwaniem na wyjazd do realizacji kolejnych zadań. Taka funkcja tego terenu była zatem związana z właściwym wykorzystaniem szopogarażu i zdaniem Sądu mieściła się w celu wywłaszczenia, który w tym zakresie nie może być ściśle interpretowany. Sąd uznał, że w związku z takim wykorzystaniem tego terenu doszło też zapewne do jego utwardzenia.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że późniejsza zmiana korzystania z tej części wywłaszczonej nieruchomości, tj. głównie jako skrócony wjazd z ulicy [...] na ul. [...] nie może podważać ustaleń organu pierwszej instancji, że faktycznie była ona wywłaszczona i przez dłuższy czas wykorzystywana jako dojazd, względnie teren związany z korzystaniem z szopogarażu miejscowego Kółka Rolniczego, jakkolwiek najprawdopodobniej w związku ze zmianą sytuacji społeczno-gospodarczej, ograniczeniem a następnie upadkiem znaczenia kółek rolniczych, z czasem teren ten stał się ogólnie dostępny. Doprowadziło to w konsekwencji do ujawnienia go w ewidencji gruntów jako teren drogi ("dr") i częściowo do jego utwardzenia w czerwcu 2004 roku nawierzchnią z asfaltobetonu.

Sąd dodał, że z powyższych względów nie ma znaczenia akcentowana w zaskarżonej decyzji przez Wojewodę okoliczność czy te części działki stanowią części dróg o jakich mowa w art. 2a ustawy o drogach publicznych

Sąd uznał, że nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut związany z obowiązkiem zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. W tym bowiem zakresie organy orzekły zgodnie z treścią art. 140 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem G. S. wniosła skargę kasacyjną podnosząc w niej :

I. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy to jest

1. art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie pomimo tego, że były podstawy aby skargę uwzględnić gdyż decyzja Wojewody narusza prawo,

2. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zmianami, dalej "p.s.a."), art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c) p.p.s.a. polegające na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące nieuwzględnieniem skargi, co doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji Wojewody pomimo naruszenia przez niego przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

II. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 136, 147 i 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do wykazania, że sąd pierwszej instancji za podstawę swojego wyroku przyjął stan faktyczny nieprawidłowo ustalony przez organy obu instancji.

Podstawą oddalenia skargi było podzielenie przez sąd ustaleń faktycznych poczynionych przez organ pierwszej instancji z których wynika, że część działki [...] wykorzystywana była na cel związany z wywłaszczeniem, to jest jako dojazd do szopo-garaży. W konsekwencji, w ocenie sądu pierwszej instancji organy postąpiły prawidłowo odmawiając zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tym zakresie, w jakim przeznaczona została na cel związany z wywłaszczeniem.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela dokonaną przez sąd pierwszej instancji ocenę ustaleń faktycznych poczynionych przez organy.

Ustalenia te poczynione zostały na podstawie zdjęć lotniczych, przesłuchania świadków oraz opinii biegłej. Z wszystkich tych dowodów wynika, że część działki [...] wykorzystywana była jako dojazd do szopogaraży wybudowanych na potrzeby kółka rolniczego, zgodnie z decyzją wywłaszczeniową. Na fakt wykorzystywania części działki [...] jako dojazdu do szopo-garaży wskazał świadek S. M., J. N. oraz B. i W. R.. W tym zakresie zeznania świadków zgodne były z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie to jest ze zdjęciami lotniczymi z 1972 i 1985 roku oraz opinią biegłej. Również okoliczności związane z usytuowaniem szopogaraży w stosunku do dróg publicznych, rozmiarami maszyn rolniczych, szeroko omówione zarówno w opinii biegłej jak i w uzasadnieniu sądu pierwszej instancji potwierdzają, że część działki [...] wykorzystywana była jako droga dojazdowa do szopogaraży.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wadliwego zorganizowania przesłuchania świadków wyjaśnić należy, że na fakt wykorzystywania działki jako dojazdu do szopogaraży wskazywali zarówno świadkowie przesłuchani [...] sierpnia 2015 roku to jest S. M. i J. N. jak i świadkowie przesłuchani [...] kwietnia 2016 roku. Zastrzeżenia Skarżącej kasacyjnie dotyczyły organizacji przesłuchania z [...] sierpnia 2015 roku. Jednak fakt wykorzystywania działki jako dojazdu do szopogaraży potwierdzili następnie świadkowie B. i W. R., przesłuchani [...] kwietnia 2016 roku. Świadkowie ci wyjaśnili, że nie wzięli udziału w pierwszym przesłuchaniu gdyż pomylili daty (pismo świadków z [...] sierpnia 2015 roku). O terminie przesłuchania B. i W. R. strony zostały poinformowane. Zatem nawet gdyby pominąć zeznania świadków przesłuchanych [...] sierpnia 2015 roku to fakt wykorzystywania działki jako drogi dojazdowej wynikałby z zeznań świadków B. i W. R..

Skarżąca kasacyjnie podnosiła, że organy nie odmówiły przeprowadzenia dowodu z zeznań w charakterze świadka A. R., którego to uchybienie nie dostrzegł sąd pierwszej instancji.

Odnosząc się do tego argumentu wyjaśnić należy, że A. R. była pracownikiem organu pierwszej instancji. Z akt administracyjnych wynika, że [...] marca 2013 roku złożony został wniosek o jej wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy zakończonej wydaniem decyzji Wojewody z [...] sierpnia 2017 roku. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. R. w decyzji z 1999 roku orzekła, że przedmiotowa działka stanowi drogę gminną, co w ocenie wnioskodawców nie było prawdą.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że zbędne było przesłuchiwanie jako świadka pracownika organu co do okoliczności znanych mu jako organowi.

W konsekwencji, sam fakt, że organ nie wydał odrębnego postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodu nie może być uznany za naruszenia postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tylko stwierdzenie takiego naruszenie postępowania obligowałoby sąd pierwszej instancji do uchylenia decyzji organu. Skoro naruszenie takie nie wystąpiło, brak było podstaw do uchylania decyzji.

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą również pominięcia wniosków dowodowych zgłaszanych w toku postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącej kasacyjnie pominięcie tych wniosków dowodowych doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rzeczywiście w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd nie odniósł się wprost do składanych w toku postępowania administracyjnego wniosków dowodowych. Uchybienie to jednak nie może być uznane za naruszenie przez sąd przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Istotą prowadzonego przez organy postępowania było bowiem ustalenie, czy sporna nieruchomość stała się zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu czy też nie. Organy ustaliły, a sąd pierwszej instancji podzielił te ustalenia, że nieruchomość była wykorzystywana jako dojazd do szopogaraży. W świetle takiego ustalenia zbędne było prowadzenie postępowania dowodowego dla ustalenia z jakiego materiału sporządzone została nawierzchnia na spornej działce (wniosek dowodowy złożony w trakcie oględzin), jak również czy rozbudowa drogi na tej działce była poprzedzona uzyskaniem stosownych pozwoleń administracyjnych. Dla stwierdzenia wykorzystania nieruchomości na cel objęty wywłaszczeniem wystarczające było bowiem ustalenie faktycznego wykorzystywania jej jako dojazdu do budynku przewidzianego w decyzji o wywłaszczeniu. Skoro sąd pierwszej instancji za podstawę swojego orzekania przyjął ustalenia faktyczne zawarte w decyzji organu pierwszej instancji, zgodnie z którymi działka wykorzystywana była jako dojazd do szopogaraży to zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące istnienia bądź nieistnienia na działce drogi publicznej nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że dla wykorzystywania nieruchomości jako drogi dojazdowej do określonego budynku nie było konieczne zaliczenie nieruchomości do kategorii dróg publicznych czy też istnienie obiektu budowlanego w postaci drogi.

Również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut zastosowania przez biegłą przepisów Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 roku w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać drogi publiczne ich usytuowanie, a więc aktu prawnego nie obowiązującego w dacie wybudowania drogi nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawą uznania, że nieruchomość nie może podlegać zwrotowi było bowiem uznanie, że wykorzystywana była ona jako droga dojazdowa do szopogaraży nie zaś, że wchodzi ona w skład drogi publicznej. Z tego samego powodu dalsze zarzuty kierowane wobec opinii biegłej, to jest niemożność jednoznacznego ustalenia granic nieruchomości oraz przywołane w opinii treści planu zagospodarowania uznać należy za niezasadne.

Skarżąca kasacyjnie w ramach uzasadnienia zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego podnosiła, że pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna cel wywłaszczenia nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia zaś pomimo upływu 10 lat – cel ten nie został zrealizowany.

Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że decyzja wywłaszczeniowa wydana została w 1965 roku. Z akt administracyjnych wynika, że w 1970 roku wykonano reparację dojazdu do garażu Kółek Rolniczych w [...] w czynie społecznym. Oznacza to, że już cel wywłaszczenia zrealizowany został nie później niż w 1970 roku.

Wskazać należy również, że określony w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami termin 7 lat obowiązuje dopiero od dnia 1 stycznia 1998 roku. Nie można terminu tego odnosić do stanu faktycznego opisanego w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który zaistniał przed dniem [...] stycznia 1998 roku, bowiem stanowiłoby to naruszenie konstytucyjnie ukształtowanej zasady niedziałania prawa wstecz. Jak wskazuje się w orzecznictwie, terminy określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajdują zastosowanie wówczas, gdy odpowiednio: nie podjęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia przed dniem [...] stycznia 1998 roku, bądź też nie zrealizowano celu wywłaszczenia przed dniem [...] września 2004 roku. Jeżeli natomiast rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło przed dniem [...] stycznia 1998 roku, albo cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem [...] września 2004 roku, to w takim przypadku terminy określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mają zastosowania, ponieważ jako normy materialnoprawne, nie mogą kształtować skutków prawnych stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie przepisu określającego te terminy (por. wyroki NSA z 8 maja 2013 roku I OSK 2205/11, 18 listopada 2016 roku I OSK 49/15, 6 lutego 2018 roku I OSK 685/16).

Skarżąca kasacyjnie podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego zmierzała również do wykazania, że brak było podstaw do nałożenia na adresatów decyzji Wojewody obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania. Podkreślała, że dla obowiązku nałożenia zwrotu odszkodowania konieczne jest ustalenie, że rzeczywiście zostało ono wypłacone. Tymczasem w ocenie Skarżącej kasacyjnie, odszkodowanie przyznanie decyzją z [...] września 1965 roku nigdy nie zostało wypłacone.

Podzielić należy pogląd wyrażony w przywołanych przez skarżącą kasacyjnie wyrokach sądów administracyjnych zgodnie z którymi warunkiem nałożenia zwrotu odszkodowania jest ustalenie, że odszkodowanie to rzeczywiście zostało stronom decyzji wywłaszczeniowej.

Jak wskazał sąd pierwszej instancji odszkodowanie ustalone decyzją z [...] września 1965 roku złożone zostało do depozytu sądowego. Skarżąca kasacyjnie w piśmie z [...] lipca 2016 roku wskazała, że adresaci decyzji nie otrzymali odszkodowania bowiem złożone zostało ono do depozytu sądowego. Złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego wprost ze złożonego przez Skarżącą kasacyjnie pisma Powiatowej Rady [...]. Z przedstawionego przez Skarżącą kasacyjnie pisma Prezesa Kółka Rolniczego w [...] wynika, że kwota złożona do depozytu sądowego przejęta została na rzecz Skarbu Państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia w tym miejscu, że zgodnie z art. 470 k.c., ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki, jak spełnienie świadczenia. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z [...] grudnia 2018 roku, [...] wygaśnięcie zobowiązania następuje z chwilą zażądania przez wierzyciela wydania przedmiotu świadczenia z depozytu ze skutkiem od chwili złożenia lub likwidacji depozytu niepodjętego.

Zgodnie z dekretem z dnia 18 września 1954 roku o likwidacji nie podjętych depozytów i nie odebranych rzeczy (Dz. U. Nr 41, poz. 184 z późn. zm.) depozyty w sądach przechodziły na własność Państwa w razie niepodjęcia ich przez osoby uprawnione do odbioru mimo wezwania i upływu terminów wskazanych w dekrecie. Termin dla odebrania depozytów wynosił 2 lata od dnia doręczenia wezwania osobie uprawnionej do odbioru, w przypadku zaś niemożności doręczenia - od dnia zwrotu wezwania bądź stwierdzenia niemożności doręczenia.

W przypadku odszkodowań przyznawanych na podstawie ustawy z 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.). odszkodowania składano do depozytu sądowego jeżeli uprawniony odmawiał jego przyjęcia, ewentualnie jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Taką przeszkodą w niniejszej sprawie było nieprzeprowadzenie postępowania spadkowego. Depozyt taki przechodził na własność Skarby Państwa po upływie pięciu lat od daty złożenia.

Z pisma Prezesa Kółka Rolniczego w [...] wynika, że doszło do likwidacji depozytu. Skoro kwota odszkodowania została złożona do depozytu sądowego a następnie na skutek niepodjęcia, depozyt uległ likwidacji to w świetle art. 470 k.c. uznać należy, że doszło do wypłaty odszkodowania. Co za tym idzie zasadne było nałożenie obowiązku zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania.

Podsumowując zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej uznać należało za niezasadne.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku oddalając skargę kasacyjną.