Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 12/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153,  art. 145 par. 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej E. M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października

2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. M., od decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r., odmawiającej E. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...], utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

W dniu 12 listopada 2008 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynął wniosek E. M. o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za tzw. mienie zabużańskie pozostawione w miejscowości [...], gmina [...], pow. [...], woj. [...] przez H. R.. Do ww. wniosku zostały załączone następujące dokumenty:

1) uwierzytelniona kopia postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] maja 1978 r., sygn. akt [...] Ns [...] stwierdzającego, że po zmarłej w dniu [...] listopada 1977 r. H. R. spadek na podstawie testamentu z dnia [...] lutego 1973 r. w całości nabyła wnuczka E. F.,

2) kserokopia oświadczenia E. M. z dnia [...] października 2008 r. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, iż do dnia złożenia oświadczenia zostały zrealizowane przez E. M., jej rodzinę oraz inne osoby uprawnione z tytułu dziedziczenia uprawnienia z tytułu pozostawienia nieruchomości w miejscowości [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.,

3) uwierzytelniona kserokopia wypisu aktu z księgi hipotecznej nieruchomości [...] sporządzona przez notariusza J. B. przy Wydziale Hipotecznym Sądu Okręgowego w [...] zeznanego na rok 1939 pod nr [...] – umowy darowizny z dnia [...] lipca 1939 r. zawartej pomiędzy J. i M. B.

a H. z B. będącymi właścicielami reszty folwarku [...] położonego w gminie [...]. J. i M. B. darowali i odstąpili na własność H. R. należące do nich prawo do dwóch trzecich części działki zmieni pod nazwą [...] wydzielonej z pomniejszonego folwarku [...] zawierającej pow. [...] ha [...] m2.

W dniu 31 lipca 2009 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo E. M., przy którym zostało m.in. załączone oświadczenie M. M. z dnia [...] lipca 2009 r. stwierdzające, że "H. R. wraz z mężem i dziećmi opuściła majątek [...] w pierwszej połowie września 1939 r. w związku z rozpoczęciem II wojny światowej. Przeniosła się wówczas do [...] gdzie na ul. [...] mieszkała do końca życia."

E. M. przy piśmie z dnia 29 czerwca 2009 r. skierowanym do Urzędu Wojewódzkiego w [...] załączyła swoje oświadczenie z dnia [...] czerwca

2009 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, iż do dnia złożenia oświadczenie nie zostały zrealizowane przez nią, jej rodzinę oraz inne osoby uprawnione z tytułu dziedziczenia uprawnienia z tytułu pozostawienie nieruchomości w miejscowości [...] w związku z wojną rozpoczętą w roku 1939.

W dniu 17 sierpnia 2019 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo E. M. przy którym zostały załączone następujące dokumenty:

1) oświadczenie E. M. z dnia [...] sierpnia 2009 r., z którego wynika, że: "H. R. z domu B. w okresie drugiej wojny światowej po ucieczce ze swojego rodzinnego domu w [...] koło [...] mieszkała przy ulicy [...] w [...]. Przed wojną jej główną siedzibą był majątek w [...], który należał do rodziny [...] od 1825 r. Majątek obejmował dom, sad, młyn, ziemię, suszarnię na owoce. Z inicjatywy rodziny [...] zbudowano drogę łączącą [...] z [...]. H. R. posiadała w [...] dom, a rodzina utrzymywała się z dzierżawy młyna, ziemi i sadu. W 1937

r. H. R. wraz z mężem postawili nowy dom mieszkalny, a w lipcu 1939 r. odkupiła od swoich braci część młyna, która była w ich posiadaniu.

2) kserokopie decyzji głównej wydanej przez Zarząd Gminy [...] z dnia [...] maja 1937 r. wystawionej na rzecz J. A. i J. R. o pozwolenie na wzniesienie parterowego budynku/domu mieszkalnego na parceli znajdującej się w [...].

W aktach sprawy znajduje się uwierzytelniona kopia Rejestru pomiarowego wydanego przez pisarza Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...] z dnia [...] września 1928 r. Odpis zgodny z rejestrem pomiarowym znajdującym się na planie pod nr [...] w zbiorze dokumentów księgi wieczystej hip. [...].

W dniu 25 listopada 2011 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo E. M., przy którym zostały załączone następujące dokumenty:

1) uwierzytelniona kopia oświadczenia B. H. z dnia [...] sierpnia 2011 r., założonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań z którego wynika, że "H. R. z domu B. mieszkała przed II wojną światową w [...] koło [...]. Dnia 1 września 1939 r. przebywała w swoim domu w [...], który opuściła w pierwszych tygodniach września 1939 r. w związkiem z rozpoczęciem wojny. Rodzina H. była bardzo zaprzyjaźniona z rodziną świadka",

2) uwierzytelniona kopia oświadczenia W. J. złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań z którego wynika,

że: "H. R. z domu B. mieszkała przed II wojną światową w R. koło [...]. Jej dom położony był blisko naszego rodzinnego majątku w [...]. Kiedy 1 września wybuchła druga wojna światowa H. R. wraz z rodziną mieszkała w [...]. Opuściła swój dom w [...] wraz z rodzina w pierwszych dniach wojny",

3) uwierzytelniona kopia oświadczenia M. M. z dnia [...] lipca 2011 r., którego własnoręczność podpisu potwierdził notariusz J. L. Rep A nr [...], złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań z którego wynika, że "moja matka H. R. z domu B. mieszkała przed II wojną światową w [...] koło [...]. W dniu 1 września 1939 r. przebywała jeszcze w swoim domu w [...] i że opuściła go wraz z mężem i dziećmi w pierwszej połowie września 1939 r. w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. Przeniosła się do [...] gdzie okresowo zamieszkiwała z rodziną w mieszkaniu różnych krewnych a następnie zamieszkała w mieszkaniu przy ulicy [...] w [...]",

4) uwierzytelniona kopia oświadczenia J. W. z dnia [...] sierpnia 2011 r., którego własnoręczność podpisu poświadczył notariusz L. W., złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań z których wynika, że: "H. R. siostra mojej matki Z. W. z domu B. mieszkała przed drugą wojną światową w [...] koło [...]. Posiadłość ta składająca się

z domu mieszkalnego i sadu owocowego znajdowała się sąsiedztwie naszego majątku o nazwie [...]. W dniu 1 września 1939 r. moja ciotka przebywała wraz z rodziną w [...]. Opuściła bezpowrotnie ww. posiadłość wraz

z najbliższą rodziną w pierwszych dniach września 1939 r. W związku

z rozpoczętą drugą wojną światową udała się do [...] a następnie do [...]".

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy piśmie z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] skierowanym do [...] Urzędu Wojewódzkiego, w załączniku przekazała zaświadczenie archiwalne nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. otrzymane z Rejonowego Archiwum Państwowego w [...]. Jak wynika z treści ww. dokumentu w dokumentach Funduszu Archiwalnego [...] Okręgowego Zarządu Ziemskiego w sprawie sprzedaży obywatelowi R. W. działki ziemi w folwarku [...] majątku [...], gm. [...], pow. [...] należącej poprzednio do J. i M. B. oraz H. R. widnieją następujące informacje: "obywatele B. J. i M. oraz H. R. w roku 1931 posiadali wspólnie w równych udziałach młyn oraz część folwarku [...] pod nazwą [...] w gminie [...] o rozmiarze [...] ha [...] m2. Ponadto obywatele H. R. oraz J. i M. B. w folwarku [...] majątku [...] gminy [...], pow. [...], woj. [...] posiadali na własność grunt i nieruchomości do roku 1939 r."

W aktach sprawy znajduje się uwierzytelniona kopia Orzeczenia Rep Nr [...]

z dnia [...] września 1945 r. wydanego przez PUR Wojewódzki Oddział w [...] stwierdzającego, iż na podstawie zeznań świadków M. B. i Z. L. stwierdzono, że H. R. zamieszkiwała w [...] przy ulicy [...] pozostawiła w [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...] następujący majątek nieruchomy: [...] ha ziemi ornej, dom mieszkalny drewniany [...] izbowy, ogród owocowy około [...] ha i zabudowania gospodarcze wraz

z inwentarzem żywym i martwym.

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w [...] przy piśmie [...] czerwca 2014 r., nr [...] skierowanym do [...] Urzędu Wojewódzkiego, w załączeniu przekazała uwierzytelnione kopie dokumentów wraz z pismem przewodnim [...] Centralnego Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] maja 2014 r. w sprawie własności H. R.. Treść pisma jest następująca: "Przesyłamy kopię wyciągu z księgi wieczystej nr [...] znajdującego się zbiorze archiwalnego Państwowego Banku Rolnego w [...] w tece udzielenia pożyczki W. B.. Na podstawie udostępnianych przez Państwa danych, więcej dokumentów o gruntach rolnych H. R. w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...] w archiwum przechowywanych zbiorach nie znaleziono".

W dniu 24 września 2013 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo A. B., przy którym zostały załączone następujące dokumenty:

1) oświadczenie J. W. z dnia [...] września 2013 r., którego własnoręczny podpis potwierdził notariusz L. W. Rap A nr [...], złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań,

2) oświadczenie Z. M. z dnia [...] września 2013 r., którego własnoręczny podpis potwierdził notariusz T. C. Rep A nr [...], złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań,

3) odpis Dowodu Ubezpieczeniowego nr [...] wydanego przez Powszechny Zakład Ubezpieczeń [...] budowli od ognia z dnia [...] września 1937 r. na rzecz J. i M. B. i H. R. i J. R.,

4) oświadczenie E. B. z dnia [...] września 2013 r., którego własnoręczny podpis poświadczył notariusz L. W. Rep A nr [...] złożone pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdził, że E. M. posiada w całości prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez H. R. w [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...] o pow. Ogólnej [...] ha, na której znajdowały się[...] ha gruntów ornych i [...] ha ziemi stanowiącej ogród, na którym znajdował się dom mieszkalny drewniany parterowy [...] -izbowy, wybudowany w 1937 r.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 113 k.p.a. sprostował z urzędu oczywistą omyłkę zmieniając treść sentencji w ten sposób, że E. M. posiada w całości prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez H. R.w [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...] o pow. [...] ha, na której znajdowały się

[...] ha gruntów ornych i [...] ha ziemi stanowiącej ogród, na którym znajdował się dom mieszkalny drewniany parterowy [...] - izbowy, wybudowany w 1937 r.

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 104 k.p.a. stwierdził, że E. M. w całości posiada prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez H. R. w [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...] o pow. [...] ha, na której znajdowały się [...] ha gruntów ornych i [...] ha ziemi stanowiącej ogród, na którym znajdował się dom mieszkalny drewniany parterowy, wybudowany w 1937 r.

E. M., reprezentowana przez pełnomocnika A. B. złożyła odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2015 r.,

nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r., w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy jako powód swojego rozstrzygnięcia podał, że decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy uznał za niewiarygodne oświadczenia świadków oraz oświadczenia Strony co do okoliczności, iż właściciel mienia pozostawionego tj. H. R. w dniu 1 września 1939 r. miała miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów wskazanych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz opuściła je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ww. ustawy lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić, gdyż są one sprzeczne z innymi dowodami zebranymi w sprawie.

Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa Strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt I Sa/Wa 1249/15 sąd oddalił skargę na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2015 r.

W dniu 11 stycznia 2016 r. w siedzibie [...] Urzędu Wojewódzkiego doszło do przesłuchania Strony tj. E. M. na okoliczność pozostawienia przez H. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], gmina [...], woj. [...].

Z ww. przesłuchania sporządzono protokół, który został podpisany przez pracowników organu wojewódzkiego jak również przez E. M.. Podczas przesłuchania Strona została poinformowana o jej prawach oraz o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W aktach sprawy znajduje się oświadczenie M. M. z dnia [...] stycznia

2016 r. złożone przed notariuszem B. D. Rep. A nr [...] pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Z treści ww. oświadczenia wynika, że H. R. z domu B. mieszkała przed wojną w majątku w [...] w gminie [...], gdzie zajmowała się prowadzeniem domu i majątku. W miejscowości [...], H. R. prowadziła gospodarstwo, w którym był duży sad owocowy i młyn, który był podstawą ekonomiczną ich utrzymania. W 1939 r. J. R. został zmobilizowany i po wybuchu wojny H. R. zdecydowała się na opuszczenie majątku. Rodzina męża H. R. w [...] była bardzo dobrze sytuowana i dlatego jechali przez [...] do [...] gdzie przybyli w drugiej połowie września. Do materiału dowodowego zostało załączone pismo Rejonowego Komitetu Wykonawczego w [...] z którego wynika, że budynek młyna we wsi [...] w rejonie [...] obecnie istnieje, jednak nie jest użytkowany i jest częściowo zniszczony. Rejonowy Komitet Wykonawczy w [...] nie posiada informacji o zezwoleniach, dacie budowy i charakterystyce zlokalizowanych w Filli Republikańskiego Przedsiębiorstwa [...] "[...] Agencja do spraw rejestracji państwowej i ewidencji gruntów". Wojewoda [...] pismem z dnia 12 czerwca 2018 r., wezwał Stronę postępowania do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dowodów potwierdzających miejsce zamieszkania H. R. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dowodów potwierdzających opuszczenia przez H. R. nieruchomości z przyczyn, o których mowa w art. 1 ww. ustawy.

W dniu [...] czerwca 2018 r. w siedzibie [...] Urzędu Wojewódzkiego przesłuchano E. M. na okoliczność spełnienia przez właścicielkę nieruchomości pozostawionej przez H. R. przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z ww. przesłuchania sporządzono protokół, który został podpisany przez pracowników organu wojewódzkiego jak i przez Stronę przedmiotowego postępowania. Strona podczas przesłuchania została poinformowana o swoich prawach jak i pouczona

o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W dniu 28 czerwca 2018 r, do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło pismo pełnomocnika Strony wnosząc o przesłuchanie w charakterze świadków T. M. i A. B..

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. odmówił E. M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...]. W uzasadnieniu organ wojewódzki podał, ze konfrontując oświadczenia Strony i świadków na okoliczność miejsca zamieszkania właścicielki mienia pozostawionego i opuszczenia [...] z zebranymi w sprawie dowodami stanowiącymi dokumenty urzędowe, organ dał wiarę dokumentom urzędowym oraz archiwalnym na powyższą okoliczność.

W dniu 1 sierpnia 2018 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego wpłynęło odwołanie pełnomocnika Strony od decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r. Pełnomocnik Strony zarzucił organowi wojewódzkiemu naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w szczególności brak dania wiary oświadczeniom świadków tj. E. B., J. W., Z. M., M. M., W. J. i B. H.. Ponadto według pełnomocnika Strony organ I instancji naruszył art. 78 § 1 k.p.a. przez nie wyjaśnienie powodu nie uwzględnienia wniosku o przesłuchaniu

w charakterze świadka T. M., A. B., E. B., J. W., M. M. i Z. M., naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. przez dokonanie błędnego wnioskowania co do miejsca zamieszkania z faktu urodzenia się dzieci repatriantki poza miejscowością [...] oraz obrazę art. 86 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. przez niedokonanie przesłuchania strony na okoliczności, które budziły wątpliwości organy administracji a przede wszystkim zagadnienia i okoliczności, co od których strona miała rzekomo zeznawać odmiennie.

Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że kwestią sporną w przedmiotowym postepowaniu pozostaje materia związana z miejscem zamieszkania H. R. przed wybuchem II wojny światowej na terenie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty, w świetle przepisów obecnie obowiązujące ustawy, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu

1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczęta

w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacją granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r., a także

z innych przyczyn związanych z wojną) lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci, prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej (art. 3 ust 2 ustawy).

W aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów odnoszących się do przesłanek zawartych w przepisach ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Jednak w zakresie odnoszącym się do zamieszkiwania w byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. art. 2 pkt 1 ww. ustawy oraz opuszczenia go z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. brak takich dokumentów.

Z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że właścicielka mienia pozostawionego H. R. nabyła nieruchomość położoną w miejscowości [...] w drodze spadku wraz z rodzeństwem. Zgodnie z treścią oświadczenia na terenie nieruchomości należących do ww. osoby do 1930 r. znajdował się dom mieszkalny który uległ spaleniu. W konsekwencji w 1937 r. J. A. w imieniu J. R. wystąpił o pozwolenie na budowę [...] izbowego domu. Ponadto na podstawie oświadczenia E. M. organ uznał, iż rodzina H. R. utrzymywała się z dzierżawy młyna, ziemi i sadu.

Odnosząc się do powyższych dowodów dotyczących zamieszkania H. R. na obecnym terenie RP organ stwierdził, że H. R. właścicielka majątku nie mieszkała w [...]. Większa część majątku była zarządzana przez starsze rodzeństwo H. R., natomiast część spadku, która stanowiła jej współwłasność z braćmi, była dzierżawiona.

Ponadto według organu II instancji miejsce zamieszkania H. R. na obecnym terytorium RP w sposób pośredni ma powiązanie z faktem urodzenia się jej dzieci poza majątkiem rodzinnym: córka J. H., ur. W 1923 r. w [...], córka H. F., ur. W 1927 r. w [...], która stale tam zamieszkiwała od urodzenia do co najmniej 1952 r. Powyższe dowody przemawiają za tym, że zarówno przed wojną jak i w czasie okupacji niemieckiej H. R. zamieszkiwała w [...]. Z ankiety dowodowej z dnia [...] maja 1952 r. H. F., córki H. R. wynika, iż osoba ta urodziła się w [...] a ponadto zarówno przed wojną, w czasie wojny jak i po wojnie zamieszkiwała w [...] pod adresem ulica [...].

Ponadto zdaniem organu niezbitymi dowodami urzędowymi potwierdzającymi miejsce zamieszkania H. R. w [...] przy ulicy [...] są: treści aktu darowizny z dnia [...] lipca 1939 r. oraz orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z dnia [...] września 1945 r. oraz załączony do ww. orzeczenia protokół przesłuchania świadków, na podstawie którego wydano ww. orzeczenie.

Odnosząc się do oceny zgromadzonych w sprawie oświadczeń świadków w zakresie zamieszkiwania przez H. R. na byłym terytorium RP oraz okoliczności jego opuszczenia, organ wyjaśnił, że oświadczenia te, tak jak każdy inny dowód w sprawie, podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a., który to przepis stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została uprawdopodobniona. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażaną w art. 80 k.p.a. organ prowadzący postępowania może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. W dokonywaniu wspomnianej oceny, jako ze Kodeks postępowania administracyjnego nie daje w tej materii żadnych wytycznych, organ administracji publicznej powinien kierować się przede wszystkim wiedzą oraz tzw. "doświadczeniem życiowym".

W aktach sprawy znajdują się oświadczenia świadków E. B., J. W., M. M., Z. M., W. J., B. H. będące dowodami w sprawie zgodnie z akt. 75 k.p.a. Zgodnie z analizą zebranego materiału dowodowego przeprowadzoną przez organ odwoławczy powyższe oświadczenia stoją w sprzeczności w dowodami takimi jak orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...], Rep. nr [...] z dnia

[...] września 1945 r., umowa darowizny zawarta dnia [...] lipca 1939 r. przed J. B., notariuszem przy Wydziale Hipotecznym Sądu Okręgowego w [...], zapiski sporządzone w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym Wojewódzki Oddział

w [...] dnia [...] września 1945 r. i wszystkie powyżej wymienione dowody

w sprawie są dokumentami urzędowymi. Zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumentami urzędowymi są dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołanie do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone, w rezultacie powyższego należy stwierdzić, iż zeznania/oświadczenia świadków nie mogą podważać treści zawartych w dokumentach urzędowych. Konsekwencją tego jest fakt, że organ II instancji nie może podważyć treści zawartych w dokumencie urzędowym opierając się wyłącznie na zeznaniach/oświadczeniach świadków. Powyższe działanie organu II instancji tj. podważanie treści dokumentu urzędowego na podstawie oświadczeń świadków byłoby naruszeniem art. 6 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika Strony w zakresie braku przesłuchania

w charakterze świadka T. M., A. B., E. B., J. W., M. M. i Z. M., organ I instancji dokonując przesłuchania ww. osób na okoliczność zamieszkiwania H. R. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uzyskałby takie same informacje dotyczące stanu faktycznego przedmiotowego postępowania, które posiadał w zebranym materiale dowodowym. Zatem zdaniem organu odwoławczego bezcelowym byłoby zbieranie kolejnych dowodów w postaci zeznań świadków, które odnoszą się w swoim zakresie przedmiotowym do tego co zostało już stwierdzone za pomocą wcześniejszych oświadczeń ww. osób.

Ponadto organ II instancji analizując stanowisko pełnomocnika Strony w zakresie twierdzenia, iż: "pozwolenie na budowę zostało wydane pełnomocnikowi działającemu w imieniu jej męża, który ówcześnie mieszkał w [...]". Organ uznał, że podczas realizacji inwestycji oraz po spaleniu domu istnieje prawdopodobieństwo, że rodzina zamieszkała u W. B. (brata) i Z. W. (siostry), którzy nieopodal mieli swoje duże domy lub we wspomnianej [...]" jednak nie może oprzeć swojego rozstrzygnięcia na podstawie wysokiego prawdopodobieństwa, podczas gdy w aktach znajdują się niezbite dowody będące dokumentami urzędowymi.

Pełnomocnik Strony w trakcie postepowania odwoławczego przedstawił dokument, tj: uwierzytelnioną kopie zaświadczenia z dnia [...] grudnia 1941 r. wydanego przez Spółdzielnię Budowlano-Mieszkaniową [...] na rzecz J. R.. Powyższy dokument potwierdza stan prawny na dzień 31 grudnia 1941 r. podczas gdy przedmiotem postępowania jest ustalenie stanu faktycznego i prawnego na okres przed wybuchem

II wojny światowej. Z treści ww. zaświadczenia nie wynika, aby H. R. na stałe zamieszkiwała przed wybuchem II wojny światowej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zatem zdaniem organu zaświadczenie powyższe nie może stanowić dowodu potwierdzającego ww. kwestie.

Biorąc powyższe pod uwagę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podzielił stanowisko organu I instancji, że H. R. zamieszkiwała na stałe na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Po dokonaniu analizy materiału dowodowego, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. zgodnie ze stanem faktycznym oraz prawnym, odmówił potwierdzenia E. M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. M. zarzucając jej:

1) błędną wykładnię i wadliwe zastosowanie prawa materialnego w zakresie: art. 2 pkt. 1 lit. a) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych; art. 2 pkt. 1 lit. b) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks Postepowania Cywilnego; art. 2 pkt. 1 lit. c) ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. z § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 lipca 1934 roku

o meldunkach i księgach ludności, wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20,21,22,24 ust. 3 § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do

§ 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55 polegające na braku analizy możliwości posiadania przez repatriantkę wielu miejsc zamieszkania i nie ustalenia jednego z miejsc zamieszkania H. R. na terenach znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...],

Z daleko posuniętej ostrożności zaskarżonej decyzji dodatkowo zarzuciła:

2) obrazę art. 76 § 1 k.p.a. polegającą na błędnym zastosowaniu tego przepisu

i nadania szczególnego waloru stwierdzonemu adresowi repatriantki w:

a) orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział

w [...], Rep. Nr [...] z dnia [...] września 1945 r,

b) umowie darowizny zawartej dnia [...] lipca 1939 r,

c) zapiskach sporządzonych w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym Wojewódzkiego Oddziału w [...] dnia [...] września 1945 r. jako dokumentom urzędowym, podczas gdy domniemanie wynikające

z art. 76 § 1 k.p.a. obejmuje jedynie fakty urzędowe stwierdzono, nie zaś wszystkie kwestie wyłuszczone w dokumencie, a w szczególności te które dla stwierdzeń urzędowych były irrelewantne.

3) obrazę art. 76 § 3 k.p.a. polegającą na pominięciu przy ocenie materiału dowodowego, że dowodom wymienionym w punkcie 2 a-c przeciwstawiały się inne dowody i zostały złożone wnioski o przesłuchanie świadków.

Wskazując na powyższe zarzuty oraz zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła miedzy innymi, że organy badanie stanu faktycznego i prawa ograniczyły do okoliczności dotyczących miejsca zamieszkania H. R.. Przy czym wcale nie rozważano tego czy istnieje możliwość aby repatriantka miała dwa lub więcej miejsc zamieszkania. Zabrakło analizy prawa materialnego.

Wnikliwej analizy prawa dot. zagadnienia miejsca zamieszkania repatrianta dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z dnia 21 sierpnia 2018 roku

o sygnaturze akt: I OSK 2262/16, a biorąc pod uwagę fakt, że w tej sprawie uczestniczył pełnomocnik skarżącej (jako autor skargi kasacyjnej) i jej stan faktyczny był bardzo zbliżony to zasadne jest przytoczenie argumentacji Sądu:

"W dalszej kolejności trzeba stwierdzić, że posiadanie przez właściciela nieruchomości co najmniej jednego dodatkowego miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP,

w rozumieniu co najmniej jednej przedwojennej regulacji normatywnej definiującej miejsca zamieszkania, przesądza o spełnieniu przesłanki domicylowej z art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 12 grudnia 2013 r. Wystarczające jest zatem spełnienie warunków definicji miejsca zamieszkania (głównego lub dodatkowego) w zrozumieniu choćby jednego z przepisów przedwojennych wymienionych wymienionych w art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca

2005 r.

Pomiędzy powyższymi definicjami nie istnieje oczywiście konkurencja, gdyż celem odwołania się do nich przez aktualnego ustawodawcę było maksymalne rozszerzenie przesłanki domicylowej z art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

A zatem jeśli właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP realizował co najmniej jedną definicję głównego lub dodatkowego miejsca zamieszkania na tzw. kresach wschodnich, przesłanka domicylowa jest spełniona. Definicje wynikające z przepisów przedwojennych wskazują zróżnicowanie. Wynika ona

z odrębności celów tych regulacji. I tak ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 roku o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych miała charakter antykolizyjny, wskazując prawo właściwe dla stosunków prawnych powstałych pod rządami regulacji zaborczych. Przepis art. 3 pkt. 1 tej ustawy wskazuje zatem, że w sytuacji wielości miejsc zamieszkania danej osoby prawem właściwym jest prawo miejsca, "w którym skupia się główny i przeważający zakres (...) działalności" tej osoby. Z przepisu tego wynika jedynie jedna z możliwych definicji tzw. głównego miejsca zamieszkania. Odmienny charakter ma definicja zawarta w art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – Kodeks Postępowania Cywilnego. Definicja ta miała na celu określenie właściwości sądu pierwszej instancji, przed którym należy wytoczyć powództwo. Z procesowego punktu widzenia właściwość ogólną miał sąd miejsca zamieszkania pozwanego, natomiast miejscem tym była miejscowość, w której przebywał on z zamiarem stałego pobytu. Była to zatem definicja tzw. głównego miejsca zamieszkania (zob. art. 24 § 2). Definicja głównego oraz dodatkowego miejsca zamieszkania zostały natomiast zawarte w rozporządzeniu meldunkowym (rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 roku o meldunkach i księgach ludności). Dla celów ustalenia składu ludności gminy w rozporządzeniu przyjęto, że osoby mające "rzeczywiste miejsce zamieszkania" (§ 3 (1) lit. a)) to osoby zajmujące w obrębie gminy mieszkania "wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych" (§ 3 (2)). Definicja ta odpowiadała pojęciu głównego miejsca zamieszkania. Jednocześnie w § 9 uregulowano zagadnienie ustalenia dla celów meldunkowych miejsca zamieszkania w sytuacji wielości tych miejsc. Przyjmując założenie, że w razie wielości miejsc zamieszkania trudno wskazać miejscowość, w której dana osoba ma "ześrodkowane" stosunki osobiste i gospodarcze, prawodawca rozporządzeniowy uznał, że za miejsce zamieszkania "osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosunkowo do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo o ile chodzi

o małoletnich gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania". Powyższe kategorie miejsc zamieszkania mogły oczywiście pełnić funkcje zarówno głównego, jak i dodatkowego miejsca zamieszkania.

Na tle wykładni i stosowania art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

w zw. z § 9 rozporządzenia meldunkowego z dnia 23 maja 1934 roku istotne jest to, że jeżeli właściciel nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP posiadał główne lub dodatkowe miejsce zamieszkania na tym terytorium w rozumieniu tego przepisu, to przesłanka domicylowa z art. 2 pkt. 1 cyt. ustawy mysi być uznana za spełnioną.

W tym zakresie wystarczające jest zatem stwierdzenie, że dana osoba posiadała na tzw. kresach wschodnich II RP "majętność", z którą zachowywała związek związek polegający na zamiarze stałego lub choćby czasowego w niej przebywania i który to związek został przerwany przez zdarzenia, o których mowa akt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdarzenia te musiały zatem doprowadzić do pozostawienia powyższej majętności poza obecnymi granicami RP w wyniku opuszczenia byłego terytorium RP albo niemożności powrotu na nie (art. 2 pkt. 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca

2005 r.).

Powyżej przytoczony wywód Naczelnego Sądu Administracyjnego, zdaniem skarżącej na tle treści decyzji administracyjnych wydanych w sprawie niniejszej przesądza o tym, że oba te orzeczenia były błędne (niezgodne z prawem) i powinny zostać uchylone. Wynika to z tego, że organy wcale nie badały tego czy repatriantka mogła mieć dwa miejsca zamieszkania. Przy czym w świetle zeznań świadków i treści dokumentów jawi się to oczywistym. Tak jak i to, że H. R. była związana osobiście z [...] i tam też miała swoją majętność (tzw. ojcowiznę), co w oczywisty sposób wiązało się z zamiarem przynajmniej czasowego pobytu.

Jednocześnie zdaniem skarżącej Minister źle dokonał oceny materiały dowodowego

w zakresie jakim szczególną wartość przypisał określeniu adresu w:

a) orzeczeniu Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...], Rep. Nr [...] z dnia [...] września 1945 r,

b) umowie darowizny zawartej dnia [...] lipca 1939 r,

c) zapiskom sporządzonym w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym Wojewódzkiego Oddziału w [...] dnia [...] września 1945 r.

Błąd Ministra polega na wadliwej interpretacji art. 76 k.p.a. ponieważ, skutek zwiększonej mocy dowodowej dotyczył tylko okoliczności "urzędowo stwierdzonych", nie zaś wszystkich okoliczności wymienionych w dokumencie. Zatem nie można przypisać szczególnej wartości adresom strony bo przecież ten w latach 30 i 40 ubiegłego wieku mógł być przez stronę dowolnie obrany.

Zdaniem skarżącej Minister zignorował to, że powołane wyżej dowody są sprzeczne z zeznaniami świadków (potencjalnych świadków) i dokumentami prawnymi.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymywał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zaskarżona decyzja jak i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r. zapadły po wyroku WSA w Warszawie z dnia

20 października 2015 r. sygn. akt. I SA/WA 1249/15, którym to wyrokiem organy na podstawie akt. 153 p.p.s.a. były związane w zakresie zawartej w nim oceny prawnej

i wskazań co do dalszego postępowania. W wyroku tym sąd podzielił stanowisko Ministra co do konieczności wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji kwestii zamieszkiwania poprzedniczki prawej skarżącej H. R. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP w rozumieniu przedwojennych przepisów wskazanych w akt. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jak również opuszczenia nieruchomości z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy. Wyjaśnienia te są niewątpliwie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Przepis art. 2 ust. 1 powołuje w pkt a) i c) przepisy przedwojennych regulacji prawnych na podstawie których należy ocenić jak rozumieć miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Takiej analizy zdaniem Sądu organ prawidłowo nie przeprowadził.

Na wstępie należy wskazać, że ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy w realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. sygn. akt SK 11/12, wprowadzona została nowelizacja art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. W powyższym wyroku Trybunał wyjaśnił bowiem, że ww. przepis prowadzi do podziału byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich, spełniających pozostałe warunki przyznania rekompensaty ustalone przez zaskarżoną ustawę, na dwie grupy w zależności od ich miejsca zamieszkania. Osoby, które miały w dniu 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium państwa polskiego uzyskują potwierdzenie prawa do rekompensaty. Odmiennie traktowane są osoby, które nie miały w tym dniu miejsca zamieszkania na kresach wschodnich i w stosunku do których wydawane są decyzje odmawiające potwierdzenia im prawa do rekompensaty.

Z powyższego wynika, że w miejscu dotychczasowego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzono przesłankę miejsca zamieszkania na tym terytorium zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi przed dniem 1 września 1939 r.

Ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", ale odsyła w znowelizowanym art. 2 pkt 1 do przepisów art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego, lub też § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20,21,22,24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności. I tak, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. miejscem zamieszkania jest miejsce w obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania właściwe jest prawo miejsca, w którym skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Stosownie natomiast do art. 24 kodeksu postępowania cywilnego, powództwo wytycza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma zamieszkanie. Miejscem zamieszkiwania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc. Zgodnie z zaś § 9 ww. rozporządzenia z 23 maja 1934 r. za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania.

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że H. R. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...]. Nie jest też kwestionowana przesłanka posiadania przez nią obywatelstwa polskiego. Organ uznał natomiast, że nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania na byłym terytorium RP przed 1 września 1939 r., co zdaniem organu oznacza, że nie mogła ona tego terytorium opuścić, ani na nie powrócić w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.

W rozpoznawanej sprawie niesporne jest to, że H. R. zamieszkiwała wraz z rodziną w [...] przy ul. [...].

Na tle ustalonego i niepodważonego stanu faktycznego sprawy istotne jest zagadnienie sposobu pojmowania i czasowej relatywizacji przesłanki domicylu z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w postaci tzw. dodatkowego miejsca zamieszkania

w rozumieniu przedwojennych regulacji, o których mowa w powyższym przepisie. Przesłanka miejsca zamieszkania właścicieli nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa stała się przedmiotem ponownej oceny prawnej w trybie wznowienia postepowania administracyjnego na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalonej w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. (sygn. akt. SK 11/12), stwierdzającego niezgodność art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim powyższy przepis uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wykonując powyższe orzeczenie Trybunału ustawodawca znacznie rozszerzył zakres przesłanki miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, nie tylko eliminując czasową cezurę zamieszkiwania na tym terytorium (dzień 1 września 1939 r.), lecz przede wszystkim dopuszczając możliwość powoływania się przez byłych właścicieli nieruchomości na wielość miejsc zamieszkiwania. W ten sposób ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 12 grudnia 2013 r. uznała, że przesłanka domicylu zostaje spełniona, jeśli właściciel nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP "miał" (ustawodawca nie określił jednocześnie wyraźnej cezury czasowej w tym zakresie – por. uwagi w pkt. 170 uzasadnienia wyroku TK z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt. SK 11/12) co najmniej dodatkowe miejsce zamieszkania na tzw. kresach wschodnich II RP. Trzeba bowiem pamiętać, że przepisy przedwojenne (w tym art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. – kodeks Postępowania Cywilnego oraz § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych

z dnia 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach ludności) dopuszczały posiadanie nie tylko tzw. głównego miejsca zamieszkania, lecz także nieograniczonej ilości tzw. dodatkowych miejsc zamieszkania. Nowe (bardzo szerokie) ujęcie przesłanki domicylu musi być jednak interpretowane i stosowane w łączności ze wskazanymi w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przyczynami pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (zasadniczo mającymi związek z II wojną światową lub zdarzeniami będącymi jej bezpośrednimi następstwami) oraz z przesłankami opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium. Zastrzeżenie to jest bardzo istotne, albowiem wobec braku określenia przez ustawodawcę cezury czasowej (punktu lub przedziału czasowego) posiadania miejsca zamieszkiwania na tzw. kresach wschodnich konieczne jest wprowadzenie w drodze wykładni ram czasowych realizacji tej przesłanki.

Posiadanie przez właściciela nieruchomości co najmniej jednego dodatkowego miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, w rozumieniu co najmniej jednej przedwojennej regulacji normatywnej definiującej miejsca zamieszkania, przesądza

o spełnieniu przesłanki domicylowej z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

w brzmieniu nadanym przez ustawę nowelizującą z dnia 12 grudnia 2013 r. Wystarczające jest zatem spełnienie warunków definicji miejsca zamieszkania (głównego lub dodatkowego) w rozumieniu choćby jednego z przepisów przedwojennych wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Pomiędzy powyższymi definicjami nie istnieje oczywiście konkurencja, gdyż celem odwołania się do nich przez aktualnego ustawodawcę było maksymalne rozszerzenie przesłanki domicylowej w art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

A zatem jeśli właściciele nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP realizowali co najmniej jedną definicję głównego lub dodatkowego miejsca zamieszkania na tzw. kresach wschodnich, przesłanka domicylowa jest spełniona. Definicje wynikające z przepisów przedwojennych wykazują zróżnicowanie. Wynika ono z odrębności celów tych regulacji. I tak ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prawnych wewnętrznych miała charakter antykolizyjny, wskazując prawo właściwe dla stosunków prawnych powstałych pod rządami regulacji zaborczych. Przepis art. 3 pkt 1 ustawy wskazuje zatem, że w sytuacji wielości miejsc zamieszkania danej osoby prawem właściwym jest prawo miejsca, "w którym skupia się główny i przeważający zakres (...) działalności" tej osoby. Z przepisu tego wynika jedynie jedna z możliwych definicji tzw. głównego miejsca zamieszkania. Odmienny charakter ma definicja zawarta w art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1939 r. – Kodeks Postępowania Cywilnego. Definicja ta miała na celu określenie właściwości sądu pierwszej instancji, przed którym należy wytoczyć powództwo. Z procesowego punktu widzenia właściwość ogólną miał sąd miejsca zamieszkania pozwanego, natomiast miejscem tym była miejscowość, w której przebywa on z zamiarem stałego pobytu. Była to zatem definicja tzw. głównego miejsca zamieszkania. Ustawa ta nie definiowała dodatkowego miejsca zamieszkania (zob. art. 24 § 2). Definicja głównego oraz dodatkowego miejsca zamieszkania zostały natomiast zawarte w rozporządzeniu meldunkowym (rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 roku o meldunkach i księgach ludności). Dla celów ustalenia składu ludności gminy w rozporządzeniu przyjęto, że osoby mające "rzeczywiste miejsce zamieszkania" w gminie (§ 3 (1) lit. a)) to osoby zajmujące

w obrębie gminy mieszkania "wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych" (§ 3 (2)). Definicja ta odpowiadała pojęciu głównego miejsca zamieszkania. Jednocześnie w § 9 uregulowano zagadnienie ustalenia dla celów meldunkowych miejsca zamieszkania w sytuacji wielości tych miejsc. Przyjmując założenie, że w razie wielości miejsc zamieszkania trudno wskazać miejscowość, w której dana osoba ma "ześrodkowane" stosunki osobiste i gospodarcze, prawodawca rozporządzeniowy uznał, że za miejsce zamieszkania "osoby, zwykle mieszkających w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania". Powyższe kategorie miejsc zamieszkania mogły oczywiście pełnić funkcje zarówno głównego, jak i dodatkowego miejsca zamieszkania.

Na tle wykładni i stosowania art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zw. § 9 rozporządzenia meldunkowego z dnia 23 maja 1934 r. istotne jest to, że jeśli właściciel nieruchomości pozostawionej na byłym terytorium RP posiada główne lub dodatkowe miejsce zamieszkania na tym terytorium w rozumieniu tego przepisu, to przesłanka domicylowa z art. 2 pkt. 1 cyt. ustawy musi być uznana za spełnioną. W tym zakresie wystarczające jest zatem stwierdzenie, że dana osoba posiadała na tzw. kresach wschodnich II RP "majętność", z którą zachowywała związek polegający na zamiarze stałego lub choćby czasowego w niej przebywania i który to związek został przerwany przez zdarzenia, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Zdarzenia te musiały zatem doprowadzić do pozostawienia powyższej majętności poza obecnymi granicami RP w wyniku opuszczenia byłego terytorium RP albo niemożności powrotu na nie (art. 2 pkt. 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) (vide wyrok NSA

z 21.08.2018 r. IOSK 2262/16).

Powyższe stanowisko NSA sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podziela. Zatem nawet ustalenie, że głównym miejscem zamieszkania H. R. była [...] ul. [...] nie stało na przeszkodzie przyjęciu, że jej dodatkowe miejsce zamieszkania znajdowało się w miejscowości gdzie miała majątek (ojcowiznę).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.