Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 485/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3i 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 485/17 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), WSA Urszula Zięba, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2017 r., sprawy ze skargi W.B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 1 marca 2017 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczeni społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 kwietnia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił W. B.i umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na łączną kwotę 34.682,03 zł, uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.) – dalej u.s.u.s.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując wniosek W. B. z dnia 27 kwietnia 2016 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełniony pismem z dnia 6 lutego 2017 r. decyzją z dnia 1 marca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wskazał na dotychczasowe ustalenia dotyczące sytuacji osobistej i materialnej wnioskodawcy.

Podał, że w okresie od co najmniej 1 stycznia 1999 r. do 23 lipca 2013 r. wnioskodawca podlegał do ubezpieczeń z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z informacją z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej prowadził on pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie inżynierii i związanym z nią doradztwem technicznym. Działalność została wykreślona z ewidencji 21 grudnia 2015 r. Z tytułu prowadzonej działalności ciążył na nim obowiązek opłacania należnych składek na wskazane ustawą ubezpieczenia. Ponieważ nie wywiązał się on z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na koncie rozliczeniowym w ZUS powstało zadłużenie.

Jak ustalił ZUS, zadłużenie na koncie rozliczeniowym w ZUS zostało skierowane do przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych , a objęło należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy na łączna kwotę 17.218,70 zł. Do tej pory w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano kwotę 7.092,94 zł.

Nadto, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Filia Nr 2 pismem z 26 stycznia 2017 r. poinformował, że wnioskodawca nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy. Z kolei, Naczelnik Urzędu Skarbowego w piśmie z 1 lutego 2017 r. wskazał, że wnioskodawca nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą w 2016 r. i stosunku do niego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W załączeniu przesłano wydruki zeznań podatkowych za lata 2012-2013 PIT-36 zgodnie z którymi odpowiednio wnioskodawca uzyskał przychód/dochód z działalności gospodarczej w wysokości 32 860,98 zł/25 662,93 zł, 16050,00 zł/11 500,15 zł oraz za lata 2014-2015 PIT -37 zgodnie z którymi odpowiednio uzyskał przychód/dochód ze stosunku pracy w wysokości 6 761,17 zł/5 638,22 zł, 43535,89 zł/35 995,14 zł.

Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, A. B., która to pozostaje na jego utrzymaniu. Od 6 lutego 2016 r. do nadal zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę w Kopalni Soli i z tego tytułu pobiera on wynagrodzenie w wysokości 2.920,00 zł brutto tj. 1.345,40 zł netto. Natomiast, zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Kopalni Soli S. A. z wynagrodzeniem w wysokości 3.507,89 zł brutto (zgodnie z raportem ZUS RCA za 10/2016 r. tj. około 2.560,76 zł netto, w następnych miesiącach przebywał on na zwolnieniu). Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem zostały określone przez wnioskodawcę, na łączną kwotę 483,86 zł: czynsz ( w tym opłata za wodę) 377,92 zł, energia elektryczna 73,44 zł, gaz 24,08 zł, podatki 8,42 zł. Ponadto, ponosi on koszty dojazdu do pracy w wysokości 298,00 zł oraz spłaca kredyt w banku (aktualna kwota zadłużenia nieznana, zgodnie z oświadczeniem z dnia 11 lutego 2016 r. zadłużenie wynosiło 30 827,63 zł), gdzie kwota miesięcznej raty wynosi 930,00 zł. Wskazał również na zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w wysokości 2.554,45 zł.

ZUS wskazał, że wnioskodawca posiada nieruchomość położoną w K. , udział 1/2 współwłasność ustawowa majątkowa małżeńska, oraz w Z. ul. W.udział 1/3, o pow. 61,22 m2, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel dokonał zabezpieczenia należności składkowych poprzez ustanowienie hipoteki w kwocie 44.021,85 zł. Jest również właścicielem samochodu osobowego marki Fiat Panda, rok prod. 2006.

Nadto ZUS odnosząc się do sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy wskazał, że wnioskodawca ma poważną wadę wzroku zarówno prawe i lewe oko +7,0 dioptrii. W listopadzie 2016 r. podczas zajęć w gospodarstwie domowym uległ wypadkowi w wyniku, którego doszło do uszkodzenia palca lewej dłoni. W Szpitalu Powiatowym w W. został zaopatrzony w ramach NFZ i przebywał na zwolnieniu w okresie od 8 listopada 2016 r. do 19 grudnia 2016 r.. W styczniu 2017 r. został skierowany na rehabilitację, jednak dla odzyskania sprawności zdecydował się na zabiegi odpłatne ze względu na zbyt sługi okres oczekiwania na rehabilitację w ramach NFZ.

Kolejno ZUS wyjaśnił, że przeanalizował stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie w oparciu o przesłanki warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przytaczając przy tym ich treść.

W oparciu o zebrany materiał dowodowy ZUS uznał, że sytuacja w jakiej znajduje się W. B. nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku. Odnośnie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. organ wyjaśnił, że jest on oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi umorzyć zaległości (uchwała Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. sygn. akt: II UZP 6/04). Oznacza to, że do organu orzekającego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, nie musi, prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

ZUS podkreślił, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ww. przepisie, musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Z okoliczności sprawy winno niezbicie wynikać, że nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika w przyszłości. Z ustaleń stanu faktycznego wynika natomiast, że wnioskodawca jest osobą aktywną zawodowo, nie jest pozbawiony źródeł dochodu, zatrudniony jest na umowę o pracę, z której uzyskuje dochody. Zaległości figurujące na jego koncie zostały skierowane na drogę przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych . Przymusowym dochodzeniem objęto należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Do tej pory w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano kwotę 7.092,94 zł.

W związku z powyższym, ZUS wskazał, że brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych, dla podjęcia decyzji o umorzeniu ww. należności w oparciu o wyżej zacytowaną podstawę prawną.

Nadto, wobec nie stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, ZUS rozpatrzył złożony wniosek w oparciu o kolejną podstawę prawną, tj. art. 28 ust 3a u.s.u.s., a mianowicie przeanalizował stan faktyczny na podstawie każdej, dającej możliwość umorzenia przesłanki, wskazanej w przepisach wykonawczych do ww. przepisu tj. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. i podkreślił, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z opisanych w nim przesłanki.

Zdaniem ZUS wnioskodawca nie wykazał bowiem, że spłata zadłużenia wobec ZUS pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jak wynika z ustaleń w sprawie, posiada on stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która pozostaje na jego utrzymaniu. Zdaniem organu, w toku postępowania wyjaśniającego nie można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja finansowa i materialna strony jest zagrożona, zaś podstawowe potrzeby życiowe są niezaspokojone. Ponadto, w opinii organu nie postrzega on swojej sytuacji tragicznie, bowiem nie korzysta z pomocy społecznej, nie wykazuje również problemów w realizowaniu bieżących płatności z tytułu opłat (poza zobowiązaniami wobec Spółdzielni mieszkaniowej w kwocie 2.554,45 zł) oraz rat kredytu, co świadczyłoby o skrajnie trudnej sytuacji materialnej. Jak podkreślono, Zakład uwzględnił okoliczność, iż aktualnie wnioskodawca jest jedynym żywicielem rodziny niemniej jednak uzyskuje on dochód z tytułu zatrudnienia, a ponadto poprawę sytuacji materialnej rodziny może spowodować podjęcie pracy przez jego żonę. Organ doszedł do wniosku, że sytuacja finansowa i materialna, w jakiej aktualnie się on znajduje, nie daje wystarczających podstaw, aby uznać, że spłata zobowiązania z tytułu należności składkowych mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej. Zakład podkreślił, że nie kwestionuje tego, iż jednorazowa wpłata na poczet należności nie jest możliwa, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległych składek w ramach umowy o rozłożeniu zadłużenia na raty, dostosowanej do możliwości płatniczych.

Kolejno ZUS wyjaśnił, że w przypadku rodziny odwołującego nie można mówić o ubóstwie, gdyż jest to pojęcie ekonomiczne i socjologiczne opisujące stały brak dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb jednostki w szczególności w zakresie jedzenia, schronienia, ubrania, transportu oraz podstawowych potrzeb kulturalnych i społecznych. Dla gospodarstwa pracowniczego 2 osobowego, minimum socjalne wynosi 1.789,32 zł, natomiast minimum egzystencji 915,57 zł, a rodzina strony posiada dochód w wysokości około 3.507,89 zł brutto, tj. 2.560,76 zł netto i przekracza kwotę minimum socjalnego.

W ocenie ZUS, odwołujący nie wykazał również, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, nie zostały bowiem przedstawione żadne dokumenty na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń.

ZUS podkreślił, że rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości nie bada on przyczyn, które doprowadziły do powstania zadłużenia na koncie podmiotu, ale bierze pod uwagę sam fakt istnienia zadłużenia, za którego powstanie odpowiedzialny jest wnioskodawca jako płatnik składek. Przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą na własny rachunek i ryzyko, a tym samym będący płatnikami składek, zobligowani są z mocy prawa do regulowania należności publicznoprawnych, w tym także składkowych. Prowadząc działalność gospodarczą wnioskodawca figurował jako płatnik składek, a tym samym miał obowiązek terminowego opłacania należnych prawem składek na ubezpieczenia. Nie istnieją przepisy, które zwalniałyby go z obowiązku uiszczania składek i spłacania zadłużenia, za którego powstanie odpowiedzialny jest skarżący niezależnie od wpływających na funkcjonowanie firmy czynników ekonomicznych (rynkowych), jak i od wysokości osiąganych dochodów. ZUS wyjaśnił, że działalność gospodarcza jest bowiem aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na odwołującym, a jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi on odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS. Opłacanie składek pozostaje zasadą, zaś ich umarzanie ustawodawca zarezerwował dla sytuacji zupełnie wyjątkowych. Nie można doprowadzić bowiem do uprzywilejowania jednego płatnika względem drugiego.

ZUS wskazał nadto, że nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej strony, niemniej jednak nie posiada on orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i jest osobą aktywną zawodowo, posiadającą możliwości uzyskiwania dochodów w wysokości umożliwiającej spłatę zadłużenia. Nie wykazał on również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W stosunku do niego nie będzie miał zatem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności, bowiem ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Zakład wyjaśnił, że rozpatrując sprawę organ w każdym przypadku ma obowiązek wskazać interes ogólny (publiczny) i udowodnić, że jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Jak zaznaczył organ, interpretując pojęcie ważnego interesu, należy wziąć pod uwagę, wszelkie okoliczności i zdarzenia, których zaistnienie obiektywnie wpływa na szczególną sytuację faktyczną lub prawną osoby zobowiązanej, tworzącą "ważny interes", w tym dającą uprawnienia do skorzystania z przedmiotowej ulgi. Ponadto ważny interes dłużnika nie zwalnia organu rentowego od dbałości o interes Skarbu Państwa, który jest utożsamiany z interesem ogólnospołecznym rozumianym jako konieczność zapewnienia stałych dochodów, co wymaga skutecznego realizowania należności składkowych. Każdorazowe umorzenie należności z tytułu składek bez wyraźnego uzasadnienia powoduje uprzywilejowane traktowanie jednych płatników w stosunku do innych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W. B.; zarzucił brak wnikliwej i rzetelnej analizy przedmiotowej sprawy. Nie zgodził się z opinią ZUS, że ma możliwość zaspokojenia swoich potrzeb życiowych. Jak wskazał jego sytuacja majątkowa jest tragiczna.

W ocenie skarżącego ZUS zbyt arbitralnie przyjął brak podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie przedmiotowych należna publicznoprawnych, nie wyjaśniając dostatecznie swojego stanowiska w tym zakresie.

Według skarżącego ZUS winien rzetelnie ustalić jego dochody i wydatki, a następnie, tak oszacowaną sytuację majątkową/materialną rzetelnie odnieść do kryteriów umorzenia przedmiotowych należności. Koniecznym jest ustalenie wydatków oraz relacji między dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji jego i jego żony, pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak podkreślił skarżący, dochód miesięczny na osobę w jego rodzinie jest poniżej 514,00 PLN i kwalifikuje ich do zasiłku z MOPS.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.). Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Podstawą orzekania Sądu jest więc materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami obydwu instancji.

Aby usunąć z obrotu prawnego decyzję wydaną przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia przepisu prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, bądź przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych ustawach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję co do jej zgodności z prawem, tj. w granicach określonych przepisami ustaw powołanych wyżej, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję ZUS, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 i art. 135 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1.dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2.sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3.nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4.nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a.wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b.nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5.naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6.jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285, w której Sąd ten wskazał, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności od skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Należy również podkreślić, że także skarżący w składanych w toku postępowania administracyjnego wnioskach, jak również w skardze nie wskazał na żadną z przesłanek uzasadniającą przyjęcie zaistnienia całkowitej nieściągalności należności składkowych od skarżącego.

Należy podkreślić, że całkowita nieściągalność musi mieć charakter trwały i nieprzemijający. Z ustaleń dokonanych w sprawie musi wynikać niezbicie, że nie istnieją żadne szanse na odzyskanie przez ZUS zaległych składek, co w niniejszej sprawie nie wystąpiło.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo, nie jest pozbawiony źródeł dochodu, zatrudniony jest na umowę o pracę w Kopalni Soli S.A., z której uzyskuje dochody. Zaległości figurujące na jego koncie zostały skierowane na drogę egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych . Przymusowe dochodzenie prowadzi do systematycznego zmniejszenia stanu zaległości składkowych ciążących na skarżącym.

W tym miejscu odnosząc się do zarzutów skargi, że ZUS nie wyjaśnił w decyzji dlaczego podał, że w ramach postępowania egzekucyjnego do tej pory wyegzekwowano kwotę 7.092.94 zł, gdy według rzeczywistych kwot wyegzekwowano 16.137,71 zł, wskazać należy, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, do których skarżący miał pełny dostęp i z którymi się zapoznał w dniu 7 lutego 2017 r., a w szczególności z Informacji o stanie należności od 1 stycznia 1999 r. (wyniki dotychczasowego prowadzonego przymusowego dochodzenia ) wynika, że egzekucja prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS doprowadziła do wyegzekwowania kwoty 7.092.94 zł, a są to kwoty wyegzekwowane na przestrzeni ostatnich 6 miesięcy.

Jakkolwiek można zgodzić się ze skarżącym, że jeżeli istnieją jakieś wątpliwości w zakresie przyjmowanych i podawanych kwot, ZUS powinien takie wątpliwości wyjaśnić. Jednakże należy zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego skarżący takich wątpliwości nie zgłaszał, albowiem w dniu 7 lutego 2017 r. wniósł jedynie zastrzeżenie co do wykreślenia samochodu osobowego Opel Calibra.

Na marginesie należy zauważyć, że fakt iż została wyegzekwowana wyższa kwota niż podał w decyzji ZUS świadczy o skuteczności egzekucji i potwierdza niezależnie od tego jaka kwota rzeczywiście została wyegzekwowana na dzień rozpoznawania sprawy przez Sąd, że w przypadku skarżącego nie można mówić o całkowitej nieściągalności.

Ponadto skarżący posiada w Z. ul. W., udział 1/3 nieruchomości, o pow. 61,22 m², na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel dokonał zabezpieczenia należności składkowych poprzez ustanowienie hipoteki w kwocie 44.021,85 zł.

W ocenie Sądu, z uwagi na powyższe okoliczności, prawidłowo ustalono, że w stosunku do skarżącego, że nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji, że brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia zadłużenia w oparciu o to kryterium.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami rozporządzenia przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Wskazać w tym miejscu też należy, że sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga zawsze nie sąd, lecz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który może - ale nie musi - je umorzyć. Kontrola sądowa w takim przypadku polega wyłącznie na zbadaniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, czy słuszności.

Mając powyższe na względzie - zdaniem Sądu - ZUS w wyniku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Dokonując takiej oceny wzięto pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumenty złożone przez skarżącego oraz podniesione przez niego okoliczności, jak również dowody pozyskane przez organ we własnym zakresie. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów Zakład odniósł się w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo ustalił stan faktyczny, podjął szereg czynności zmierzających do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego obrazującego stan majątkowy, rodzinny i zdrowotny skarżącego.

Oceniając sytuację materialną i rodzinną w toku postępowania ustalono, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 3.500,00 zł brutto ( według raportu ZUS RCA za październik 2016 r. była to kwota 3.507,89 zł brutto tj. ok. 2.560,76 zł netto). Z dokumentów przedłożonych przez skarżącego na rozprawie w dniu 8 września wynika, że m. in. w styczniu 2017 r. jego wynagrodzenie brutto wynosiło 3.473,00 zł plus zapomogi 500,00 zł, a w lutym 2017 r. wynagrodzenie brutto wynosiło 3.584,84 zł. Po uwzględnieniu potrąceń wynagrodzenie netto wynosiło odpowiednio 2.029,52 zł oraz 2.120,36 zł. Z kolei skarżący w swoich wyliczeniach w skardze przyjmuje średni miesięczny dochód brutto 3.316,79 zł, dochód netto 2.541,02 zł, a dochód netto po odliczeniu zajęć sądowych (średnio 1.075,85 zł) to 1.465,17 zł).

Niewątpliwie sytuację skarżącego kształtuje konieczność przymusowego realizowania ciążących na skarżącym zaległości składkowych poprzez zajęcie części wynagrodzenia. Należy jednakże wskazać, że to skarżący poprzez nieuiszczenie w terminie należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wygenerował powyższe zaległości. W tym miejscu należy zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący podjął próbę dobrowolnego i sukcesywnego regulowania zaległości w ramach wynegocjowanej umowy o rozłożenie zadłużenia na raty dostosowanych do możliwości płatniczych.

Z wyliczeń skarżącego zawartych w skardze wynika, że osiągany miesięczny dochód nie wystarcza na pokrycie bieżących kosztów utrzymania (niedobór w kwocie 246,69 zł miesięcznie, tj. za 15 miesięcy przyjętych do wyliczeń daje kwotę 3.700,35 zł). Biorąc pod uwagę, że w wykazie kosztów skarżący nie podał kosztów wyżywienia nasuwa się uzasadnione pytanie z jakich środków skarżący pokrył powyższy niedobór, skoro w toku postępowania administracyjnego jak również w skardze nie wskazał, aby dysponował innymi źródłami finansowania kosztów utrzymania.

Ponadto skarżący w kalkulacji kosztów utrzymania wykazuje czynsz (w tym opłatę za wodę) w miesięcznej kwocie 377,92 zł, a jednocześnie przedstawia dowody, że ma zaległości w Spółdzielni Mieszkaniowej "P." na kwotę 2.554,45 zł za używanie lokalu mieszkalnego. Skoro istnieją zaległości w tych opłatach, to oczywistym jest, że skarżący tych kosztów faktycznie nie ponosił.

Dodatkowo skarżący wykazuje w miesięcznych kosztach utrzymania kwotę 930,00 zł tytułem spłaty miesięcznej raty kredytu. Jak wynika z akt sprawy w tym zakresie skarżący bez zakłóceń realizuje zawarty z bankiem układ ratalny. W ocenie Sądu nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy skarżący bez opóźnień realizuje ciążące na nim zobowiązania cywilnoprawne, natomiast nie wykonuje dobrowolnie chociażby w części zobowiązań publicznoprawnych i jednocześnie występuje z wnioskiem o zastosowanie ulgi iw ich spłacie poprzez umorzenie całości zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Według wyjaśnień skarżącego na jego utrzymaniu pozostaje niepracująca żona. Jednakże w toku postępowania skarżący nie wskazał przyczyn tego stanu rzeczy. Dopiero na pytanie Sądu skarżący wyjaśnił, że małżonka nie pracuje ponieważ opiekuje się rodzicami, jednocześnie dodając, że teściowie finansowo ich spierają.

Jak z powyższego wynika w toku postępowania skarżący nie przedstawił wszystkich okoliczności, które kształtują rzeczywisty obraz sytuacji materialnej skarżącego. Pamiętać należy, że postępowanie o umorzenie należności składkowych, jest postępowaniem wszczynanym na wniosek i to na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania wszystkich okoliczności, które pozwoliłyby na ustalenie, czy wystąpiły przesłanki do zastosowanie ulgi.

Zasadnie także ZUS zauważył, że jakkolwiek skarżący uważa w badanym okresie swoją sytuację materialną za tragiczną, to jednak nie korzysta z pomocy społecznej, a jednocześnie jak sam podaje w piśmie z dnia 6 lutego 2017 r. "zdecydował się na zabiegi odpłatne mimo braku środków finansowych" zwiększając jak dalej wyjaśnił swoje zadłużenie.

Skarżący w toku postępowania przed organami ZUS, a później w skardze odwoływał się do swojego stanu zdrowia, wskazując na poważną wadę wzroku oraz uraz palca lewej ręki. ZUS powyższych okoliczności nie kwestionował, natomiast zasadnie wskazał, że skarżący nie posiada aktualnie orzeczenia o niepełnosprawności, a posiadane schorzenia nie uniemożliwiają mu wykonywania pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie zatem przyjął, że brak było podstaw do umorzenia należności ze względu na chorobę skarżącego (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego). Słusznie uznano, że dla wystąpienia tej przesłanki niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości podjęcia pracy i uzyskania dochodu. Sąd Najwyższy w wyroku z 24 maja 2007 r., sygn. akt II UK 216/06, stwierdził, że "przepis art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia". A z taką sytuacją, zdaniem Sądu, mamy w tej sprawie do czynienia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wbrew twierdzeniom skarżącego ustalając jego dochody skonfrontował je z koniecznymi wydatkami, co w konsekwencji doprowadziło organy do słusznej konstatacji, że skarżący nie wykazała w sposób jednoznaczny, ażeby jego sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwalała na spłatę chociażby w części zaległych należności składkowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego). Według Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego.

ZUS prawidłowo wywiązał się z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 k.p.a., tj. zasady przekonywania. W szczególności ZUS wyjaśnił stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, co znalazło wyraz w rzeczowym uzasadnieniu decyzji. ZUS, stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a., podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. W tym zakresie uzupełnił swoją argumentację odnosząc się do uwag dotyczących kwestii ubóstwa w tym minimum egzystencji i minimum socjalnego zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 października 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 910/16. Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony cały materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernych i rzeczowych motywach rozstrzygnięcia. Przy czym rozpatrując po wyroku tut. Sądu jeszcze raz wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS oparł się na dotychczas zgromadzonym materiale dowodowym, uzupełnionym o złożone dodatkowe informacje w piśmie z dnia 6 lutego 2017 r. oraz materiał zebrany z urzędu przez ZUS.

Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 i art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący był bowiem pouczona o swoich uprawnieniach w tym postępowaniu administracyjnym, tak o możliwości złożenia wszelkich dokumentów świadczących o jego szczególnie trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jak i o możliwości złożenia końcowego oświadczenia w sprawie.

Zarzuty skargi koncentrują się w zasadzie wyłącznie na wykazaniu nieścisłości zawartych w zaskarżonym rozstrzygnięciu i zakwestionowaniu ustaleń ZUS, co do wysokości środków finansowych będących w dyspozycji skarżącego. Jakkolwiek częściowo rację ma skarżący, że w zaskarżonej decyzji można było się doszukać pewnych omyłek i nieścisłości np. co do wielkości wyegzekwowanych kwot, jednakże w ocenie Sądu nie podważały one zasadności ostatecznej oceny, że skarżący nie przedstawił przekonywujących przesłanek uzasadniających zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności składkowych.

Odnosząc się do kwestii przyczyn powstania zadłużenia w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego należy zauważyć, że skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne Zauważyć również trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność gospodarczą konsekwencji na ZUS. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

Końcowo należy wskazać, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie ZUS jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem, tak jak w rozpatrywanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej i pozyskanie nowych dowodów potwierdzających te okoliczności, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 2794/15 przepisy prawa nie tamują możliwości wystąpienia do ZUS z ponownym wnioskiem o umorzenie należności składkowych jak i przewidują możliwość regulowania należności w systemie ratalnym

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.