Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 245/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), sędzia WSA Jakub Pinkowski, asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Konrad Aromiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2006 r. sprawy ze skargi spółki cywilnej PPHU T. A. H., J. T. i B. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005., Nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej spółki kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2005r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes Zakładu), po rozpatrzeniu wniosku, spółki PPHU T. s.c. podpisanego przez jednego z jej wspólników A. H., o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2005r., Nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 11/2000 do 05/2003 w łącznej kwocie 44.109,04zł.

Adresatami decyzji tak organu I, jak tez II instancji byli trzej wspólnicy spółki A. H., J. T. i B. T. oraz spółka cywilna, której byli wspólnikami T.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu wskazał na okoliczność, iż na dzień jej wydania nadal brak było stwierdzenia całkowitej nieściągalności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Zakład odstąpił od egzekucji z majątku spółki, gdyż w ocenie poborcy skarbowego, sumy uzyskane z egzekucji ruchomości nie pokryją nawet części kosztów egzekucyjnych. Podkreślił, iż możliwość przeniesienia odpowiedzialności na wspólników spółki, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna na podstawie art. 115 i 107 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm., dalej ord. pod.) przemawia za tym, aby odmówić umorzenia zaległości z tytułu składek.

Ponadto organ wskazał na fakultatywny charakter dyspozycji art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm., u.s.u.s.). Ustawodawca nie przewidział bowiem żadnych okoliczności w jakich umorzenie należności z tytułu składek byłoby obligatoryjne, a decyzja o ich umorzeniu pozostawiona została uznaniu organu egzekucyjnego. Nie budzi wątpliwości fakt, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym. Natomiast powszechnie obowiązującą zasadą pozostaje płacenie składek w prawidłowej wysokości i określonych terminach.

W uzasadnieniu decyzji podkreślono również, iż stosownie do treści art. 24 ust. 4 u.s.u.s., Zakład zobowiązany jest dochodzić należności z tytułu składek do momentu ich przedawnienia, tj. 10 lat od dnia ich wymagalności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. H., J. T. i B. T. - wspólnicy PPHU T. s.c., reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji i jednocześnie orzeczenie o umorzeniu zaległych względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek w wysokości 44.109,04 zł.

- przyznanie kosztów zastępstwa w tym postępowaniu wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa w postaci:

- niewłaściwej interpretacji art. 28 i art. 30 u.s.u.s.;

- niewłaściwego zastosowania art. 24 pkt 4 u.s.u.s.;

- niewłaściwej oceny stanu faktycznego sprawy.

W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżących wskazał, iż podstawą przemawiającą za zasadnością złożonego wniosku o umorzenie, była trudna sytuacja majątkowa wspólników spółki, którzy działalności tej faktycznie już nie prowadzą. Problemy finansowe skarżących, które zostały w szczegółowy sposób przedstawione we wniosku, są na tyle duże, iż opłacenie wszystkich zaległych należności z tytułu składek - których łączna suma przekracza wszelkie możliwości skarżących w zakresie ich wypłacalności - pozbawiłaby zobowiązanych, jak również ich rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej, wydanym w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jest to niewątpliwie podstawa do umorzenia przedmiotowych należności.

Podniesiono również, iż organ bezpodstawnie powołał się na przepis art. 24 pkt 4 u.s.u.s., gdyż ma on zastosowanie jedynie do ustalenia stanu prawnego w sytuacji, gdy organ nie jest w stanie zaspokoić swojego roszczenia z majątku zobowiązanego lub gdy zobowiązany nie wniósł o umorzenie zaległych należności, bądź też w sytuacji, gdy jego wniosek w tym zakresie był bezzasadny. W rozpatrywanym stanie rzeczy, żadna z powyższych sytuacji nie miała miejsca.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał na niewłaściwe rozumienie przez skarżących uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Przywołanie art. 24 pkt 4 u.s.u.s. nastąpiło bowiem na końcu uzasadnienia organu o przyczynach odmowy umorzenia należności i wskazywało na termin obowiązkowego dochodzenia przez ZUS należności z tytułu składek. Ponadto, zdaniem organu administracji skarżący nie wykazali, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie są w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla nich i ich rodzin.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja organu II instancji, jak też decyzja organu I instancji, naruszają przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.

Na wstępie należy przede wszystkim zauważyć, że organy tak I instancji jak też II, decyzje umorzeniowe wydawały bez dostatecznego ustalenia stanu faktycznego. Organy mając w aktach sprawy sprzeczne informacje, nie ustaliły czy spółka PPHU T., została zlikwidowana, czy jej działalność została zawieszona, czy też może jej działalność prowadzona jest nadal. W postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] września 2005r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego widnieje informacja, że od dnia 15 lutego 1998r. do dnia 15 lipca 2003r. działalność spółki była zawieszona. Z informacji zawartej w piśmie z dnia 3 lutego 2005r. Zakładu Inspektorat w L., wynika, że swoją działalność Spółka zakończyła z dniem 7 lipca 2003r. Natomiast Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajdują się zestawienia sporządzone przez Spółkę, zawierające stan towaru spółki na dzień 31 grudnia 2004r., na których ponadto widnieje pieczątka spółki. Również w jednym z pism kierowanych do Zakładu wspólnika A. H. posługuje się pieczątką spółki. Te wymienione fakty mogą budzić wątpliwości co do stwierdzeń organów, ze przedmiotowa spółka zakończyła swą działalność.

W związku z powyższym w pierwszej kolejności należało ustalić czy przedmiotowa Spółka może być stroną postępowania umorzeniowego, a tym samym, czy może być jej adresatem. Fakt nieistnienia Spółki w dacie wydawania decyzji umorzeniowych budzi wątpliwości.

Bez powyżej wymienionych ustaleń organy nie mogły przyjąć i potraktować jako strony postępowania spółki cywilnej Skarżących. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że spółka cywilna Skarżących była płatnikiem składek. Organ nie ustalił, czy z dniem, który podawany jest jako zakończenie działalności przez Spółkę nastąpiło również wykreślenie spółki z ewidencji działalność gospodarczej.

W uznaniu Sądu jeżeli ustalono, że Spółka zaprzestała swojej działalności, to aby decyzje umorzeniowe kierować do poszczególnych jej wspólników należało przenieść odpowiedzialność za zaległe należności z tytułu składek, obciążające spółkę cywilną T. na byłych jej wspólników, tj. A. H., J. T. i B. T. Zatem stronami postępowania w przedmiocie umorzenia tych należności mogłyby być tylko te osoby fizyczne, jako byli wspólnicy ww. spółki cywilnej, nie zaś ta spółka, która przestała już istnieć.

Ponadto Sąd zauważa, że pierwotny wniosek umorzeniowy (z dnia 30 grudnia 2004r.) złożył tylko jeden ze wspólników Spółki A. H. I wniosek ten złożył w swoim imieniu. Dopiero w dniu 21 stycznia 2005r. do Zakładu wpłynął wniosek, w którym jako nadawca widnieje spółka, ale podpisany jest nadal tylko przez jednego ze wspólników, A. H. W związku z tym niezrozumiałym pozostaje dlaczego decyzja umorzeniowa organu I instancji została skierowana do wszystkich wspólników spółki. Sąd zauważa, ze dopiero w dniu 12 sierpnia 2005r. do Zakładu Inspektorat w L. wpłynęło pełnomocnictwo wspólników Spółki upoważniające do występowania w imieniu wspólników w sprawie o umorzeniowej. Jednakże to pełnomocnictwo, upoważniło A. H. do prowadzenia sprawy umorzeniowej ale tylko w stosunku do wspólników Spółki. Jednak jak już wyżej podkreślono, wyjaśnienia wymaga kwestia bycia stroną postępowania przez Spółkę, i skoro organy w swoich decyzjach zawierają informację, że Spółka na dzień wydania decyzji już nie istnieje, to należało ustalić dlaczego m. in. w piśmie z dnia 18 stycznia 2005r. skierowanym do Zakładu Inspektorat w L. widnieje pieczątka Spółki, zawierająca numer identyfikacyjny REGON, który nadany został na Spółkę, a w związku z zaprzestaniem przez nią działalności gospodarczej utracił by on rację bytu. Organy wydając decyzje winne były podjąć próbę wyjaśnienia tej kwestii i ustosunkować się w do niej jednoznacznie w uzasadnieniu swojej decyzji.

Kolejna kwestią, której w ocenie Sądu organ II instancji nie ustalił prawidłowo w swojej decyzji jest kwestia egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wobec Spółki. Prezes Zakładu w swojej decyzji pisze, że jedną z przyczyn odmowy umorzenia wnioskowanych należności było to, ze na dzień wydawania decyzji w I instancji, czyli na dzień [...] czerwca 2005r. nie było jeszcze potwierdzenia, że egzekucja Naczelnika Urzędu Skarbowego wobec Spółki jest bezskuteczna. Organ podnosi, że również na dzień wydania decyzji w II instancji, brak było potwierdzenia nieskuteczności egzekucji. Jednakże Sąd zauważa, że decyzja organu II instancji wydana została dopiero w dniu [...]października 2005r., czyli pięć dni od momentu kiedy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w L. wpłynęło postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. Postanowienie to zostało wydane w dniu [...]września 2005r., a 5 października 2005r. wpłynęło do organu. Czyli na dzień wydania decyzji w II instancji istniało jednoznaczne potwierdzenie, że egzekucja z majątku Spółki jest bezskuteczna. Prezes Zakładu w żaden sposób nie ustosunkował się do tego postanowienia.

Mając na względzie przyczyny uchylenia w/w decyzji i to, że organy będą ponownie rozpatrywały sprawę należy wskazać na uregulowania art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego artykułu, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie wyroku powinno także zawierać wskazania co do dalszego postępowania, poza wyżej już przedstawionym stanowiskiem. W związku z tym Sąd zwraca uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych prowadzenia postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu nie tylko ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez stronę skarżącą okoliczności dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego i rozstrzygnięcia o całości żądań strony objętych tą sprawą. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. W ocenie Sądu niedopuszczalnym jest zawarcie w uzasadnieniu decyzji jedynie przepisów prawa, na podstawie których organ dokonuje umorzenia bez szczegółowej analizy tych przepisów, oraz bez odniesienia się w ich kontekście do konkretnej sytuacji strony skarżącej. Wskazać też należy, że uznaniowość decyzji nie oznacza jej dowolności. W szczególności przy tego typu uzasadnieniach organ winien wykazać się szczególną skrupulatnością, aby przekonać stronę skarżącą o słuszności stanowiska organu działającego ze stanowiska aparatu władzy. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Na tym tle warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku NSA z 15 grudnia 1995r. (sygn. akt SA/Lu 2479/94) doskonale obrazujący rolę uzasadnienia decyzji: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu.

Ponadto Sąd zaznacza, że organ orzekający, kierując się regułami postępowania wskazanymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ma obowiązek rozpatrzyć i ocenić całokształt zebranego materiału dowodowego. Przed wydaniem decyzji Zakład powinien także, respektując postanowienia zawarte w art. 10 § 1 k.p.a., umożliwić każdej stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, realizując również w ten sposób jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu i dając tym samym możliwość zajęcia końcowego stanowiska w sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji, uznając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości (art.152 p.p.s.a.).