Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 983/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 97 par. 1 pkt 1, art. 146 par. 1, art. 152 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9 ust 2
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi J. G., D. G.-J., M. G. i T. H. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nacjonalizacji przemysłu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. G., M. G., T. H. i D. G.-J. utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] , L.dz. [...], którą stwierdził wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...], w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn.[...] , pow.[...], woj. [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z dnia 29 marca 1991 r., J. i M. G. zwrócili się do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r. nr [...] w sprawie ustalenia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem [...], oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...] w sprawie przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn.[...], pow.[...], woj.[...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., nr [...]. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] organ przekazał Ministrowi Gospodarki wniosek w części dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...].

W toku postępowania Minister Gospodarki ustalił, że osobami uprawnionymi do udziału w postępowaniu w charakterze stron są J. G., M. G., T. H., B. D., D. G.-J. oraz J. G. - spadkobiercy po dawnych współwłaścicielach znacjonalizowanego mienia, tj. A. i D. G., a ich legitymacja prawna została ustalona na podstawie nadesłanych do akt sprawy postanowień spadkowych.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...], działając na podstawie art. 157 § 1 i 2 oraz art. 158 § 1 k.p.a., nie stwierdził nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...]. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia wskazał, że stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [....] czerwca 1955 r., nr [...] przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...], czyli uznanie za nieważne zarządzenia z mocą ex tunc, tj. od dnia jego wydania, nie stanowi obligatoryjnej przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. Takie postępowanie może być prowadzone w ramach dyspozycji art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., tj. wznowienia postępowania.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] Minister Gospodarki utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. Na powyższą decyzję J. G., M. G., T. H., D. G. – J. i B. D. – C. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Niezależnie od powyższego, w dniu 20 maja 2009 r. J. G., M. G., T. H., B. D.-C. oraz D. G.-J. skierowały do Ministra Gospodarki, na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., wniosek o wznowienie postępowania w celu uchylenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. wskazując w uzasadnieniu, że orzeczenie to wydane zostało w oparciu o zarządzenie Ministra Skupu, które zostało następnie uchylone. W ocenie wnioskodawczyń zdarzenie to stanowiło podstawę do wznowienia postępowania wskazaną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Jednocześnie strony wniosły o zawieszenie postępowania wznowieniowego, do czasu zakończenia przed Ministrem Gospodarki sprawy prowadzonej w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r.

Postanowieniem z dnia [...] września 2009 r., nr [...], Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zawiesił postępowanie administracyjne w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. W uzasadnieniu wskazał, że przeprowadzenie postępowania wznowieniowego na art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., czyli w trybie nadzwyczajnej weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, wymagało uprzedniego zakończenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzonego w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie stwierdził, iż rozpatrzenie skargi z dnia 28 czerwca 2009 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ma charakter zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem Sąd w tym przypadku winien wyrazić pogląd co do trybu administracyjno - prawnego, właściwego do rozpoznania wniosku J i M. G. z dnia 29 marca 1991 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1364/09 uchylił decyzje Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] i z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że "(...) samo stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., które stanowiło podstawę do wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nie stanowi przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia. W ocenie Sądu, organ słusznie wywiódł, że może to jedynie stanowić przesłankę do wznowienia postępowania, wymienioną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.". Sąd uznał, że organ prowadzący postępowanie naruszył dyspozycję art. 7 i art. 9 k.p.a., poprzez wszczęcie w trybie art. 61 § 4 k.p.a. postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, gdy tymczasem powinien dokładne i wszechstronne wyjaśnić przedmiot żądania strony i cel jaki strona chce osiągnąć. Zdaniem Sądu, organ nie poinformował wnioskodawców o zaistniałej sytuacji prawnej w sprawie, jaka powstała po wydaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia [...] października 2007 r. przez co organ nie działał w interesie wnioskodawców naruszając art. 7, 8 i 9 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Minister Gospodarki nie stwierdził nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...], pow.[...], woj. [...]. Organ wskazał w uzasadnieniu, że był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażonymi w wyroku z dnia 22 października 2009 r. Minister Gospodarki znaczył, że zwrócił się do wnioskodawców o wskazanie właściwego trybu administracyjnego rozpatrzenia ich żądania zawartego we wniosku z dnia 3 stycznia 1997 r. W odpowiedzi wnioskodawcy podtrzymali swoje stanowisko w sprawie i wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. w trybie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Prowadząc pod tym kątem postępowanie organ uznał, że Przewodniczący Komitetu [...] nie dopuścił się naruszenia prawa, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z obowiązującymi wówczas przepisami prawa materialnego, organ ten prawidłowo ustalił fakt pozostawania w dniu wydania przedmiotowego orzeczenia ww. przedsiębiorstwa pod przymusowym zarządem państwowym, co stanowiło jedyny warunek przejęcia przedsiębiorstwa z mocy prawa na własność Państwa.

J. G., M. G., T. H., D. G.-J. oraz B. D. –C. wniosły o ponowne rozpatrzenie sprawy żądając uchylenia decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2010 r., i stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r.

Po ponownym przeanalizowaniu materiału dowodowego Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2010 r., nr [...], podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko.

Na decyzję tą J. G., M. G., T. H., D. G.-J. i B. D.-C. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a Sąd postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1380/10 odrzucił skargę, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 997/10 oddalił wniesione przez strony zażalenie.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na funkcjonowanie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2010 r. zostało zakończone postępowanie administracyjne prowadzone przed Ministrem Gospodarki, na zasadzie dyspozycji art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], Minister Gospodarki, na podstawie art. 97 § 2 k.p.a., podjął zawieszone postępowanie z wniosku J. G., M. G., T. H., B. D.-C. oraz D. G.-J. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...].

Jednocześnie, Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 wznowił postępowanie zakończone orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r.

W toku postępowania Minister Gospodarki wskazał, że postępowanie prowadzone jest w trybie wznowienia postępowania, która to instytucja daje możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością procesową, wyliczoną w przepisach prawa procesowego - art. 145 § 1 k.p.a. bądź 145 a § 1 k.p.a. Stąd należy zbadać, czy i w jakim zakresie postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte wadą wymienioną w tych przepisach - czy przesłanka stanowiąca podstawę do wznowienia rzeczywiście wystąpiła. Minister zauważył, że decyzja uchylająca decyzję dotychczasową i orzekająca o istocie sprawy zostaje podjęta, gdy organ ustali choć jedną przyczynę wznowienia, a brak jest jednocześnie przesłanek negatywnych. Jedną z przesłanek wznowienia postępowania jest wydanie decyzji w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione - art. 145 § 1 pkt 8. Organ stwierdził, że z uwagi na stwierdzenie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z dnia [...] października 2007 r., nr [...] nieważności zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., stanowiącego podstawę do wydania przez Przewodniczącego Komitetu [...] orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1960 r., zaistniała przyczyna wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.

Minister zaznaczył jednak, że w myśl art. 146 § 1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145a k.p.a. nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Przy czym, upływ określonego w tym przepisie terminu, jako negatywnej przesłanki do uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji, jest bezwarunkowy tj. niezależny od okoliczności, które to spowodowały. Przy badaniu przesłanki negatywnej z art. 146 § 1 k.p.a. kluczowe znaczenie ma fakt doręczenia lub ogłoszenia decyzji. W rozumieniu tego przepisu chodzi o doręczenie lub ogłoszenie decyzji osobom biorącym udział w postępowaniu jako strony, nie zaś osobie, która na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. domaga się wznowienia postępowania.

Minister skonkludował, iż mając na uwadze znaczny upływ czasu od chwili wydania przedmiotowego orzeczenia (ponad 50 lat), upłynął 5-letni termin przewidziany w art. 146 § 1 k.p.a. Organ zauważył ponadto, że ani ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym ani rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym nie nakładały obowiązku podawania do publicznej wiadomości w dziennikach urzędowych przypadku wydania przedmiotowej decyzji administracyjnej. Ponadto, organ wskazał, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że dawnemu właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, D. G. - zostało doręczone orzeczenie Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. (por. treść pisma Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r.).

W tym stanie rzeczy organ uznał, że brak było podstaw do uchylenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., nr [...], a jednocześnie w tym stanie prawnym i faktycznym zasadnym jest, w myśl art. 151 § 2 k.p.a., stwierdzenie wydania przedmiotowego orzeczenia z naruszeniem prawa. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], Minister stwierdził wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...].

Wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wystąpiły do Ministra Gospodarki J. G., M. G., Teresa H., D. G. - z zachowaniem terminu określonego w art. 129 § 2 k.p.a. i B. D. - z uchybieniem tego terminu, zarzucając wydanej decyzji naruszenie przepisów: art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 146 k.p.a. i art. 151 § 2 k.p.a., w związku z art. 145 § 1 pkt 4 i 8 k.p.a.

Po rozpoznaniu złożonych skutecznie wniosków, decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2012 r.

W uzasadnieniu wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ostateczną decyzją z dnia[...] października 2007 r., nr [...] stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Skupu z dnia [...] czerwca 1955 r., które to orzeczenie było podstawą do wydania przez Przewodniczącego Komitetu [...] orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1960 r. Powyższa okoliczność oznacza, że zaistniała przyczyna wznowienia postępowania określona w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. co wynika z treści wiążącego w sprawie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1364/09. Organ powołał się również na treść przepisu art. art. 146 § 1 k.p.a., który przewiduje, że uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 oraz w art. 145 a k.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. W ocenie Ministra, w rozumieniu tego przepisu chodzi o doręczenie lub ogłoszenie decyzji osobom biorącym udział w postępowaniu jako strony, a nie osoby, która na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. domaga się wznowienia postępowania. Minister Gospodarki stwierdził, iż bezsprzecznie upłynął 5-letni termin przewidziany w art. 146 § 1 k.p.a.

Za niezasadny organ uznał twierdzenie stron we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż " o przejęciu nieruchomości przez Skarb Państwa dowiedzieli się dopiero w marcu 1991 r. w czasie bytności w Urzędzie Wojewódzkim w [...]". Minister zauważył, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. zostało bądź doręczone D. G. bądź dowiedział się on o jego treści z pisma Komitetu [...] do Rejonowego Przedsiębiorstwa [...] w W. z dnia [...] kwietnia 1960 r., skierowanego również do wiadomości D. G. W ww. piśmie z dnia 26 kwietnia 1960 r., znajduje się bowiem informacja, że "Departament Organizacyjno- Administracyjny Komitetu [...] przesyła w załączeniu 2 egz. orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. [...] wł. G. D. m. R.".

Odnosząc się do kwestii "ujawnienia w toku postępowania innych uczestników (...) oraz ustalenia, że młyn elektryczny usytuowany jest obecnie na działkach nr [...],[...]i [...], stanowiących własność tych osób", Minister zauważył, że organ administracji prowadzący postępowanie wznowieniowe, w oparciu o zebrany materiał dowodowy ustalił, iż znacjonalizowany młyn był zlokalizowany na nieruchomości objętej KW [...]. Wskutek zaś rozporządzeń przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie własność Gminy [...] (akt notarialny z dnia[...] listopada 2004 r., Rep. A Nr [...] r.). Dlatego zasadne jest twierdzenie, że interes prawny uprawniający do bycia stroną w sprawie mają spadkobiercy D. G. oraz Gmina [...].

Organ zauważył ponadto, że w dacie wydania decyzji nacjonalizacyjnej obowiązywała definicja przedsiębiorstwa o której mowa w art. 40 § 1 kodeksu handlowego, zgodnie z którą w skład przedsiębiorstwa wchodziły różne, stanowiące określoną, wymierną wartość składniki, w szczególności: firma, znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo; księgi handlowe; nieruchomości i ruchomości, należące do przedsiębiorstwa nie wyłączając towarów; patenty, wzory użytkowe i zdobnicze; wierzytelności powstałe przy prowadzeniu przedsiębiorstwa. Minister podniósł, że przedmiotem ocenianego indywidualnego aktu prawnego było ww. przedsiębiorstwo pn. [...] jako całokształt zorganizowanych składników majątkowych i niemajątkowych, w tym również budynek młyna wraz z nieruchomością, na której był zlokalizowany, stanowiącą obecnie własność Gminy [...]. W orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r., wymieniono działki gruntu nr [...], które według ustaleń Starostwa Powiatowego w Ż. odpowiadają parcelom katastralnym 1. Kat [...], tym niemniej działki te nie były związane z przedsiębiorstwem i nie zostały w istocie przejęte na własność Skarbu Państwa.

W ocenie Ministra oznacza to, że właściciele ww. działek nie mają interesu prawnego w niniejszej sprawie, a tym samym brak jest podstaw prawnych do uchylenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r.

Na powyższą decyzję J. G., M. G., T. H. i D. G. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie przepisów art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. art. 146 k.p.a. i 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 4 i 8 k.p.a. polegające na:

- błędnym przyjęciu, iż fakt ponad 50-letnicgo upływu czasu wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z [...] kwietnia 1960, nr [...] jest dowodem na upływ 5-letniego terminu przewidzianego w art. 146 § 1 k.p.a.

- bezpodstawnym przyjęciu, że D. G. zostało doręczone orzeczenie Przewodniczącego Komitetu [...] z [...] kwietnia 1960, nr [...] oraz że zostało mu doręczone pismo Komitetu [...] do Rejonowego i w konsekwencji błędnym przyjęciu, że rozpoczął bieg termin, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a.

- bezpodstawnym przyjęciu, że brak jest możliwości uchylenia decyzji z uwagi na upływ 5- letniego terminu od jej doręczenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że z treści art. 146 § 1 k.p.a. wynika, że uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pki 3-8 nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Kluczowym zatem dla zastosowania tego przepisu jest ustalenie kiedy doszło do doręczenia danej decyzji bądź też kiedy została ona ogłoszona, jeżeli stosuje się do niej tego typu tryb informacyjny. W ocenie skarżących Minister Gospodarki nie przedstawił dowodów potwierdzających doręczenie D. G. orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z [...] kwietnia 1960, nr [...]. Samo zaś przekonanie, iż orzeczenie to powinno zostać doręczone, ponieważ takie obowiązywały przepisy prawne w danym czasie nie stanowi dowodu doręczenia. Dowodu doręczenia nie może stanowić również przeświadczenie organu, iż 18 dni po wydaniu przedmiotowego orzeczenia miało zostać skierowane do wiadomości D. G. inne pismo, w którym informowano o wydaniu orzeczenia Rejonowe Przedsiębiorstwo [...] w W. Po pierwsze, brak jest również dowodu doręczenia D. G. pisma z dnia 26 kwietnia 1960 r. Po drugie, nie sposób przyjąć, aby doręczenie jakiejkolwiek decyzji odbywało się poprzez informację o jej wydaniu w jakimś innym, nie skierowanym bezpośrednio do strony postępowania piśmie.

Skarżący zauważyli również, że brak jest podstaw do przyjęcia, że sam fakt wydania orzeczenia przed kilkudziesięcioma laty świadczy o rozpoczęciu i zakończeniu biegu 5-letniego terminu o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a. Zdaniem skarżących, na brak doręczenia D. G. orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1960 r. wskazują oświadczenia wnioskodawców, zgodnie z którymi dowiedzieli się o wydaniu przedmiotowego orzeczenia dopiero w roku 1991 r. przy czym powzięcie informacji o wydaniu decyzji nie jest tożsame z jej doręczeniem.

Skarżący zauważyli ponadto, że żaden z terminów dotyczących dochodzenia przez obywateli RP roszczeń w stosunku do Skarbu Państwa związanych z decyzjami nacjonalizacyjnymi nie rozpoczął biegu co najmniej do dnia 4 czerwca 1989 r., a to na mocy przepisu art. 121 pkt. 4 k.c. Podkreślili, że zgłoszenie roszczenia przez ich poprzednika prawnego w roku 1991 wstrzymało ewentualny bieg przedawnienia. W czasie trwania postępowania administracyjnego w przedmiocie unieważnienia decyzji czy wznowienia postępowania termin ten może biec, sytuacja taka stanowiłaby o obciążeniu obywateli negatywnymi skutkami opieszałości organów administracyjnych.

Skarżący wnieśli również o poddanie kontroli instancyjnej stanowiska Ministra Gospodarki w zakresie stron postępowania. Wskazali, że organ ustalił, iż znacjonalizowane przedsiębiorstwo znajduje się na działkach stanowiących własność innych niż Gmina [...] osób Z. J., B. K., E. G., K. G., niemniej jednak uznał, że znacjonalizowany został jedynie obiekt młyna elektrycznego, a nie działki na których został on posadowiony. W ocenie skarżących koniecznym było wyjaśnienie w toku niniejszej sprawy przyczyny tego stanu rzeczy, której upatrują w błędnej identyfikacji geodezyjnej lub niewłaściwym określeniu numerów działek w decyzji nacjonalizacyjnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, uznając, że zarzuty skarżących są bezzasadne i są tożsame z zarzutami wyrażonymi we wniosku z dnia 25 listopada 2012 r., do których szczegółowo ustosunkowano się w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, iż skarga jest niezasadna albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż Sąd rozpoznając niniejszą sprawę związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1364/09. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że organ administracji państwowej oraz sąd administracyjny rozpoznając sprawę ponownie nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem Sądu, a zobowiązany jest do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu poglądowi w pełnym zakresie. Bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych, co do dalszego biegu postępowania może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany (po wydaniu wyroku) stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także - po wzruszeniu wyroku w przewidzianym do tego trybie. W niniejszej sprawie taka okoliczność zaś nie zachodzi.

Biorąc powyższe pod uwagę, uznać trzeba, iż prawidłowo organy, będąc związane wskazanym powyżej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2009 r., ponownie rozstrzygnęły sprawę w trybie wznowienia postępowania.

Przechodząc zaś do oceny zarzutów skarżących wskazać trzeba, iż istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego czy wystąpiła tutaj przesłanka negatywna określona w art. 146 § 1 kpa w postaci upływu pięcioletniego terminu przewidzianego w tym przepisie, której wystąpienie ogranicza dopuszczalność uchylenia orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r.

W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organów w kwestii wystąpienia przesłanki upływu pięcioletniego terminu było zgodne z prawem, choć wadliwie uzasadnione, co jednak nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać trzeba, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja stwierdzająca wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa [...]. Podstawę materialnoprawną powołanej decyzji stanowi art. 151 § 2 kpa w związku z art. 146 § 1 kpa i 145 § 1 pkt 8 kpa.

Zgodnie z art. 146 § 1 kpa, uchylenie decyzji w postępowaniu o wznowienie postępowania nie może nastąpić, jeśli od dnia doręczenia lub ogłoszenia tej decyzji upłynęło pięć lat. Kluczowe zatem znaczenie dla oceny dopuszczalności przyjętego w zaskarżonej decyzji rozwiązania - ograniczenia się przez organ do stwierdzenia wydania orzeczenia z dnia 8 kwietnia 1960 r. z naruszeniem prawa - ma stwierdzenie faktu doręczenia (ogłoszenia) powołanego orzeczenia zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jego wydania.

Powołane orzeczenie zostało wydane w dniu 8 lutego 1960 r., a zatem pod rządami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, dalej zwanym "Rozporządzeniem". Zgodnie z powołanym Rozporządzeniem, w toku postępowania władza wydaje decyzje (orzeczenia i zarządzenia) tak często, jak tego zajdzie potrzeba (art. 72 ust. 1). Decyzja zaś, od której nie służy odwołanie lub skarga w toku instancji administracyjnych, jest ostateczna, zaś decyzja, której nie można zaskarżyć również do sądów administracyjnych, jest prawomocna (art. 73 ust. 1 i 2). Z powyższego wynika, iż powołane orzeczenie z 8 kwietnia 1960 r. stanowiło decyzję administracyjną w rozumieniu Rozporządzenia. Jak ponadto wynika z jego treści, było ono ostateczne i prawomocne, a zatem nie podlegało zaskarżeniu w toku instancji ani do sądów administracyjnych.

W Dziale XII powołanego Rozporządzenia unormowano zasady doręczania decyzji (orzeczeń i zarządzeń). Zgodnie z art. 80 ust. 1 Rozporządzenia, w wersji obowiązującej w dacie wydania orzeczenia z 8 kwietnia 1960 r., decyzję, wydaną w obecności strony, ogłasza się jej ustnie. Jednakże strona może natychmiast zgłosić żądanie doręczenia decyzji na piśmie. W takim razie, jeżeli decyzja nie jest natychmiast wykonalna uważa się dzień doręczenia decyzji na piśmie za dzień jej doręczenia. Ustęp 2 art. 80 stanowił zaś, iż decyzja główna, wydana w nieobecności strony, powinna być doręczona jej na piśmie, a potrzebę doręczenia na piśmie innych decyzji, wydanych w podobnych warunkach, oceni władza. Zgodnie zaś z ust. 3 powołanego przepisu, postanowienia artykułu niniejszego nie naruszają przepisów innych ustaw, które przewidują obowiązek doręczania decyzji na piśmie.

Z powyższego wynika, iż przepisy o postępowaniu administracyjnym obowiązujące w dacie wydania przedmiotowego orzeczenia z [...] kwietnia 1960 r., wśród sposobów doręczania decyzji przewidywały mechanizm, zgodnie z którym decyzja wydana w obecności strony mogła jej zostać ogłoszona ustnie.

W ocenie składu orzekającego, taki sposób doręczenia decyzji - poprzez ustne jej ogłoszenie stronie obecnej przy wydaniu decyzji - miał miejsce w niniejszej sprawie. Do takiego wniosku w sposób jednoznaczny prowadzi analiza charakteru prawnego powołanego orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...]. Wskazać trzeba, iż podstawą prawną ww. orzeczenia był art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, a na jego mocy stwierdzono przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż orzeczenie wydane w oparciu o art. 9 ust. 2 powołanej ustawy ma charakter decyzji administracyjnej deklaratoryjnej w rozumieniu art. 72 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, Dz. U. Nr 36, poz. 341, z późn. zm. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 1990 r., IV SA 583/90, ONSA 1990/2-3/67). Jak zaś wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2011 r. orzeczenie wydane w oparciu o art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. potwierdza jedynie skutek prawny, jaki wywołało wejście w życie art. 2 tej ustawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., I OSK 505/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powyższego wynika, iż przedmiotowe orzeczenie potwierdzało jedynie skutek prawny - przejścia przedsiębiorstwa na własność Państwa z mocy prawa - wywołany wejściem w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. W oparciu o jego treść ujawniano ten skutek prawny w księgach wieczystych w rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych (art. 9 ust. 2 ustawy z 1958 r.). Stroną zaś postępowania zakończonego wydaniem powołanego orzeczenia był zarządca mienia pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym na podstawie orzeczenia Ministra Skupu. Biorąć powyższe pod uwagę uznać trzeba, iż w niniejszej sprawie Przewodniczący Komitetu [...] doręczył wydaną przez siebie decyzję (orzeczenie) samemu sobie - jako stronie postępowania obecnej przy wydaniu tej decyzji - poprzez jej ustne ogłoszenie, co znajdowało umocowanie w ówcześnie obowiązujących przepisach o postępowaniu administracyjnym.

Skoro zatem przedmiotowe orzeczenie zostało doręczone (ustnie ogłoszone stronie obecnej przy jego wydaniu), to weszło ono skutecznie do obrotu prawnego z dniem doręczenia (z dniem [...] kwietnia 1960 r.). Zatem, upłynął już pięcioletni termin wskazany w art. 146 § 1 kpa warunkujący dopuszczalność uchylenia decyzji z przyczyn określonych w art. 145 pkt 3-8 kpa. Z tego powodu, organy obu instancji prawidłowo ograniczyły się do stwierdzenia wydania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z [...] kwietnia 1960 r. z naruszeniem prawa.

Sąd nie podzielił ponadto podniesionej w skardze wątpliwości dotyczącej niewyjaśnienia przez organ odwoławczy kręgu stron legitymowanych do udziału w niniejszym postępowaniu. Wskazać trzeba, iż ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Starostwa Powiatowego w Ż. z [...] marca 2012 r. wynika, iż nieruchomość zabudowana młynem gospodarczym posiada oznaczenie jako działka ewidencyjna nr [...] i nie odpowiada nieruchomości odpowiadającej obecnie działkom oznaczonym ewidencyjnie nr [...] (które to działki obejmują dawne parcele oznaczone nr [...] i nr [...] wskazane w orzeczeniu z [...] kwietnia 1960 r.). Do identycznego wniosku prowadzi, w ocenie Sądu, załączona do ww. pisma Starostwa Powiatowego w Ż. opinia geodezyjna z dnia [...] marca 2012 r. oraz plan sytuacyjny z [...] grudnia 1960 r. (k. 72 i 64 akt administracyjnych).

W oparciu o wskazany materiał dokumentacyjny uznać trzeba, iż działki wskazane w orzeczeniu Przewodniczącego Komitetu [...] z [...] kwietnia 1960 r. tj. działki nr [...] (które obejmują dawne parcele oznaczone ewidencyjnie nr [...] i nr [...]) nie zostały faktycznie przejęte z mocy prawa na własność Skarbu Państwa. Na własność Skarbu Państwa zostały natomiast przejęte działki odpowiadające działce oznaczonej obecnie numerem ewidencyjnym nr [...] Zatem, właściciele działek oznaczonych ewidencyjnie nr [...], nr [...] i nr [...] (obejmujących dawne parcele nr [...]) nie są legitymowani do występowania w charakterze stron niniejszego postępowania.

Reasumując, w ocenie Sądu, prawidłowo uznał organ odwoławczy, iż stronami postępowania o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem orzeczenia Przewodniczącego Komitetu [...] z dnia [...] kwietnia 1960 r. są Gmina [...] jako właściciel nieruchomości, na której zlokalizowany jest znacjonalizowany młyn (na podstawie Aktu Notarialnego z dnia [...] listopada 2004 r.) oraz spadkobiercy dawnego właściciela nieruchomości – D. G. W ocenie Sądu, powyższa kwestia została w sposób wyczerpujący, z zachowaniem wymogów określonych w art. 7, 77 § 1 i 107 kpa, wyjaśniona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).