Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 209/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Gospodarka gruntami
Wywłaszczanie nieruchomości
Samorząd terytorialny
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 1972 nr 27 poz. 192
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach.
article: art. 129 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz. 2603
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 2004 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o gospodarce nieruchomościami
article: art. 157 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność Państwa pod osiedle budownictwa jednorodzinnego jest wojewoda.

TEZY

Organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność Państwa pod osiedle budownictwa jednorodzinnego jest wojewoda.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 18 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między Samorządowym Kolegium Odwoławczym w R. a Wojewodą P. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku Krystyny i Edwarda D. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta L. z dnia 14.03.1980 r. (...), z dnia 20.03.1980 r. (...) o przyznaniu odszkodowania dla Krystyny i Edwarda D. za nieruchomości położone w L. przejęte na własność Państwa pod osiedle budownictwa jednorodzinnego "C." postanawia: wskazać Wojewodę P. jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., wnioskiem z dnia 14.06.2005 r. wystąpiło do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy tym organem a Wojewodą P., poprzez wskazanie, który z nich jest właściwy do rozpoznania wniosku Krystyny i Edwarda D. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta L. z dnia 14.03.1982 r. i z dnia 20.03.1982 r. w przedmiocie odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność Państwa pod osiedle budownictwa jednorodzinnego. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu był następstwem postanowienia Wojewody P. z dnia 28.02.2000 r., którym sprawa Krystyny i Edwarda D. została przekazana w trybie art. 65 par. 1 Kpa Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w R. do załatwienia według właściwości.

W uzasadnieniu wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego Samorządowe Kolegium wyjaśniło, iż decyzje Naczelnika Miasta L. zostały wydane na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 192 ze zm./, który stanowił, iż za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2 wypłaca się odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, a sprawy wywłaszczania nieruchomości reguluje w tym zakresie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 62 ze zm./. Obie ustawy utraciły moc w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 32 poz. 127 ze zm./, a według jej art. 48 ust. 1 organ właściwy do orzekania o odszkodowaniu był organem rządowej administracji ogólnej i tak też stanowił art. 5 pkt 21 lit. "c" ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych, pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 34 poz. 198 ze zm./.

Przepis ten został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa /Dz.U. nr 162 poz. 1126 ze zm./, jednak zgodnie z art. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną /Dz.U. nr 133 poz. 872 ze zm./ zadania urzędów rejonowych administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów przeszły do właściwości starostów, jako zadania administracji rządowej, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. W obecnym stanie prawnym gdyby takie sprawy były rozstrzygane organem właściwym byłby zatem starosta, która to teza znajduje potwierdzenie w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2004 nr 261 poz. 2603/. Wskazuje ona wyraźnie jako organ właściwy w sprawach wywłaszczania i odszkodowania starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, zaś jako organ wyższego stopnia - wojewodę /art. 9a/. W sprawie zatem do rozpoznania wniosku Krystyny i Edwarda D. właściwy jest Wojewoda P.

Wojewoda P. odpowiadając na wniosek stwierdził, iż skoro przepisy, na podstawie których zostały wydane decyzje Naczelnika Miasta L. utraciły moc, to obecnie brak jest przepisu stanowiącego w sprawach, których podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 10 ust. 1 ww. ustawy z dnia 6.07.1972 r. Kolejne ustawy kompetencyjne z dnia 17 maja 1990 r. i z dnia 28 grudnia 1998 r., z uwagi na wcześniejsze uchylenie tej ustawy, nie wskazywały organu sprawującego kompetencje w niej wskazane. Zgodnie jednak z art. 1 ustawy kompetencyjnej z dnia 17 maja 1990 r. do właściwości gminy przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania własne zadania rad narodowych i terenowych organów stopnia podstawowego. Stosownie zaś do art. 17 pkt 1 Kpa organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, natomiast wojewoda, z mocy art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 marca 1998 r. o administracji rządowej w województwie /Dz.U. 2001 nr 80 poz. 872 ze zm./, jest organem wyższego stopnia tylko, gdy przepisy szczególne tak stanowią, a w tej sprawie takiego przepisu szczególnego nie ma.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawę prawną decyzji Naczelnika Miasta L. z dnia 14.03.1980 r. i 22.03.1980 r., o stwierdzenie nieważności których wystąpili Krystyna i Edward D., stanowił art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 27 poz. 182 ze zm./. Zgodnie z nim za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2, wypłaca się odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Ponieważ ustawa ta nie zawierała żadnych regulacji co do zasad i trybu wypłaty odszkodowania za przejęte nieruchomości, poza wskazanym w art. 10 ust. 1 ogólnym odwołaniem do przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości, sprawy odszkodowania mogły być załatwione tylko na podstawie tych ostatnich przepisów. Ustawa z dnia 6 lipca 1972 r. regulowała jedynie zasady związane z ustalaniem terenów budownictwa jednorodzinnego, podziałem działek, przejęciem prawa własności, oddawania w użytkowanie wieczyste i podziału nieruchomości, zaś oprócz ww. art. 10 ust. 1, nie zawierała żadnych zasad co do odszkodowania za przejęte nieruchomości; załatwianie spraw związanych z odszkodowaniem odbywało się według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości i to zarówno co do zasad i trybu ustalania i wypłaty odszkodowania, jak i organów właściwych w tych sprawach.

W dniu wydawania przez Naczelnika Miasta L. decyzji o odszkodowaniu za odjęcie właścicielom prawa własności i przejęcie tego prawa na własność Państwa, obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./, która uregulowała zasady i tryb ustalania odszkodowania oraz wskazywała organ właściwy do załatwienia sprawy. Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./, która także zawierała właściwą regulację w zakresie odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości. Tę z kolei ustawę uchyliła ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2004 nr 261 poz. 2603 ze zm./, która również sprawy odszkodowań reguluje w takim samym zakresie /zasady, właściwość organów/, jak i ustawy uprzednio obowiązujące. Sprawy będące przedmiotem regulacji art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r., pomimo że on sam, jak i owa ustawa, został uchylony, nie zostały z ustawodawstwa wyeliminowane, bowiem, jak wskazano wyżej, są normowane obecnie obowiązującym prawem.

Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę wydania decyzji, która ma podlegać kontroli w tym trybie. Decyzje, o stwierdzenie nieważności których wystąpili Krystyna i Edward D., zostały wydane na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, bowiem do nich odsyłał art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami, która dzisiaj reguluje kwestie odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, a która zastąpiła uregulowania w tym przedmiocie obowiązująca w dacie wydawania decyzji, określa wyraźnie organ właściwy w tej sprawie. Artykuł 157 par. 1 Kpa wskazuje organ właściwy do prowadzenia postępowania nadzorczego. Jest nim organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Art. 129 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że odszkodowanie za wywłaszczanie nieruchomości ustala starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, zaś organem wyższego stopnia w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej jest wojewoda, o czym przesądza jej art. 9a.

Organem właściwym do rozpoznania wniosku Krystyny i Edwarda D. jest zatem Wojewoda P. wobec czego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 par. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./.