Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1741/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A. W. z dnia [...] maja 2013 r. od decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., odmawiającej potwierdzenia L. W., B. W. oraz A. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. i T. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości T., obecnie Republika Litwy – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z dnia 10 stycznia 1991 r. Urząd Rejonowy w E. zawiadomił S. C. o zarejestrowaniu jej wniosku o przydzielenie rekompensaty należnej repatriantom, którzy pozostawili nieruchomości na terenach należących do ZSRR.

Wnioskiem złożonym dnia 13 grudnia 1990 r. T. W. wystąpił do Urzędu Rejonowego w E. o "zarejestrowanie mienia pozostawionego w ZSRR".

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004r. Prezydent Miasta E. przekazał zgodnie z właściwością sprawę dotyczącą ww. wniosków Wojewodzie [...].

Porządek dziedziczenia po zmarłym w dniu [...] czerwca 2000 r. T. W. został ustalony postanowieniem Sądu Rejonowego [...], zgodnie z którym spadkobiercami, na podstawie ustawy, została żona L. W. oraz dzieci A. W. i B. W., wstępując tym samym w miejsce dotychczasowego wnioskodawcy.

Natomiast porządek dziedziczenia po zmarłej dnia [...] sierpnia 2006r. S. C. został ustalony postanowieniem Sądu Rejonowego [...], stosownie do którego spadkobiercami, na podstawie ustawy, zostały wnuki A. W. i B. W.

Pismem z dnia 19 sierpnia 2011r. organ I instancji zwrócił się do A. W. o zajęcie stanowiska w kwestii prowadzonego postępowania w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. i T. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku ubiegania się o ww. rekompensatę o przedłożenie dowodów wskazujących, jakie nieruchomości były własnością S. C. i T. W. w dniu opuszczenia byłego terytorium RP oraz złożenie innych dowodów określonych w art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Pismem z dnia 16 września 2011 r. A. W. oraz B. W. potwierdzili chęć ubiegania się o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. i T. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości T., obecnie terytorium Republiki Litewskiej.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego uzupełniono materiał dowodowy niniejszej sprawy o:

- odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego [...] ustalającego, iż spadkobiercy po M. W. - S. C. i T. W. pozostawili w miejscowości T. nieruchomość rolną składającą się z gruntów o powierzchni [...] oraz domu mieszkalnego, stodoły, spichlerza i obory,

- uwierzytelnioną archiwalną kserokopię karty repatriacyjnej S. C. i T. W., wydaną [...] listopada 1958r. przez Punkt Repatriacyjny w B.,

postanowienie Sądu Rejonowego [...], stwierdzające że spadek po T. W. nabyli: żona L. W. oraz dzieci A. W. i B. W. po 1/3 części każde z nich,

postanowienie Sądu Rejonowego [...], stwierdzające, że spadek po S. C. nabyły wnuki A. W. i B. W. po 1/2 części każde z nich,

uwierzytelnione kopie dowodów osobistych wnioskodawców, potwierdzające obywatelstwo polskie,

- oświadczenia o dotychczasowym stanie realizacji uprawnień, z których wynika, że prawo do rekompensaty nie było realizowane,

- dowody potwierdzające wszystkie kolejne miejsca zamieszkania współwłaścicieli mienia pozostawionego oraz wnioskodawców,

- oświadczenia złożone w charakterze świadków: S. S. z dnia [...] listopada 2012 r. i J. N. z dnia [...] listopada 2012, dotyczące przyczyn opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez S. C. i T. W.

- oświadczenie strony postępowania L. W., złożone w dniu [...] listopada 2012r., dotyczące przyczyn opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez S. C. i T. W.

Niezależnie od powyższego pismem z dnia 28 stycznia 2013 r. organ I instancji zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o pomoc w pozyskaniu dokumentów dotyczących stosowania ewentualnych represji wobec właścicieli pozostawionego mienia - S. C. i T. W.

Pismami Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 7 marca 2013r. oraz z dnia 28 marca 2013r. organ wojewódzki został poinformowany, że nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących S. C. i T. W.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia L. W., B. W. oraz A. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. C. i T. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości T., obecnie Republika Litwy.

Zdaniem organu wojewódzkiego, byli właściciele nieruchomości- S. C. i T. W. nie zostali zmuszeni do opuszczenia swego majątku w związku z wojną rozpoczętą w 1939r.

Od powyższej decyzji odwołał się A. W., zarzucając organowi I instancji błędną interpretację przepisów. Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych podniósł, że osoby, które powróciły do Polski na podstawie umowy z 25 marca 1957r. powinny być traktowane tak samo jak osoby, które podlegały repatriacji na podstawie układów republikańskich. Wskazał również, że pod pojęciem "zmuszania" należy rozumieć także tworzenie niekorzystnych dla właściciela nieruchomości pozostawionej i jego bliskich sytuacji życiowych i prawnych przez władze ZSRR. Zdaniem odwołującego się, taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, na co wskazały oświadczenia świadków. Ponadto zauważył, że wbrew stanowisku organu, polityka zastraszania i dyskryminacji osób narodowości polskiej prowadzona przez władze ZSRR miała związek z wojną rozpoczętą w 1939r., gdyż to w wyniku tej wojny nastąpiła zmiana granic państwa polskiego, co sprawiło, że znaczna liczba Polaków znalazła się na terenie dawnego ZSRR. Powołał się również na treść pozwu złożonego przez S. C., w którym powódka napisała, iż utraciła własność nieruchomości w skutek działań wojennych. Jak zaznaczył odwołujący się, sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 listopada 1990r. stwierdził, że na podstawie art. 339 k.p.c. uznał za prawdziwe twierdzenia powódki.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma ustalenie przyczyn opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez S. C. i T. W., oraz czy w chwili jego opuszczenia byli oni właścicielami nieruchomości pozostawionej w miejscowości T.

Przyczyny wyjazdu do Polski organ ustalił w oparciu o oświadczenia świadków: [...].

Z oświadczeń ww. osób wynika, że S. C. i jej pierwszy mąż M. W. nie zdecydowali się na opuszczenie byłego terytorium RP zaraz po wojnie rozpoczętej w 1939r., gdyż mieli nadzieję na unormowanie sytuacji politycznej oraz powrót Polski na teren przez nich zamieszkiwany. Ponadto rodzina W. nie chciała zostawiać ojcowizny oraz obawiała się niepewnej przyszłości w niepodległej Polsce po ewentualnym przesiedleniu.

Rodzina W. była poddawana szykanom ze strony władz radzieckich. Szykany te polegały na " daninach na rzecz państwa w postaci zwierząt i żywności", zarzutach wobec M. W. o nastawienie antysowieckie i buntowanie ludzi przeciw kołchozom, groźbach aresztowania i zsyłki na Syberię.

Jak wyjaśniła L. W., do ww. okoliczności doszła jeszcze informacja, że "ówczesne władze litewskie chcą pozbawić Polaków obywatelstwa litewskiego i zmusić ich do przyjęcia obywatelstwa litewskiego". Po tej informacji S. C. i T. W. zaczęli załatwiać dokumenty i "po wielomiesięcznych staraniach", pomimo utrudnień ze strony władz radzieckich (jak zastraszanie, groźby), S. C. wraz z synem T. W. wyjechała do Polski. (M. W. zmarł tuż przed wyjazdem). Natomiast według oświadczenia J. N., decyzja o wyjeździe została podjęta po informacji przekazanej przez sołtysa, że członkowie rodziny "są przeznaczeni do wywózki na Syberię jako kułaki".

Powyższe oznacza zdaniem organu, że S. C. i T. W. nie opuścili nieruchomości położonej w miejscowości T. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i nie byli zmuszeni do jej opuszczenia bezpośrednio na skutek wybuchu tej wojny.

W niniejszej sprawie przymus opuszczenia nieruchomości nie wynikał bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz był pośrednim następstwem powojennych działań władz rosyjskich związanych z nękaniem i dyskryminacją Polaków, którzy pozostali w swoich dotychczasowych miejscach zamieszkania. Organ zwrócił uwagę, że właściciele nieruchomości dobrowolnie pozostali na byłym terytorium RP i przez wiele lat nie podejmowali żadnych starań na rzecz ewakuacji do Polski. Jak wynika z oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy, decyzja o wyjeździe została podjęta pod wpływem informacji o grożących szykanach, uzyskanych w okresie bezpośrednio poprzedzającym repatriację S. C. i T. W. Przymus ten nie miał zatem cech "adekwatności" w stosunku do okoliczności wybuchu II wojny światowej.

Minister Skarbu Państwa odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu wyjaśnił, że wprawdzie zawarta w 1957 r. umowa pomiędzy ZSSR a Rządem PRL interpretowana jest jako kontynuacja repatriacji, to fakt ten nie ma wpływu na kwestię konieczności spełnienia przez osoby opuszczające byłe terytorium RP na podstawie tej umowy innych ustawowych przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Odnośnie zaś kwestii dotyczącej twierdzeń S. C. zawartych w pozwie z 1990r. oraz uznania ich wiarygodności przez sąd, Minister zauważył, że wyrokiem z dnia[...], Sąd Wojewódzki [...] ustalił jedynie, że spadkobiercy po M. W. S. C. i T. W. pozostawili w miejscowości T.i nieruchomość rolną składającą się z gruntów o powierzchni [...].

Zdaniem organu w sentencji prawomocnego wyroku z dnia [...] listopada 1990r. Sąd Wojewódzki [...] nie rozstrzygnął kwestii okoliczności pozostawienia przez S. C. i T. W. nieruchomości położonej w miejscowości T. Z uzasadnienia powyższego wyroku nie wynika również, by poczynione zostały w tym zakresie jakiekolwiek ustalenia faktyczne. Uznanie zaś przez sąd za prawdziwe twierdzeń powódki na podstawie art. 339 k.p.c. odnosi się jedynie do tych twierdzeń, które stanowiły podstawę do ustalenia opisanego w uzasadnieniu wyroku stanu faktycznego oraz miały znaczenie dla treści rozstrzygnięcia.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. W. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów skutkującą niesłusznym uznaniem, wbrew materiałowi zebranemu w toku postępowania, iż:

powrót spadkodawców wnioskodawcy A. W. - S. C. i T. W. do Polski w 1958 roku nie nastąpił w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji, na mocy której utrzymano w mocy decyzję wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 roku, nr [...],

błędną wykładnię wskazanych wyżej przepisów przez niesłuszne uznanie, iż brak uprawnień skarżącego do żądania rekompensaty za mienie pozostawione przez jego spadkodawców tj. S. C. i T. W. wynika m.in. z faktu, iż ci ostatni nie zdecydowali się na opuszczenie byłego terytorium RP zaraz po wojnie rozpoczętej w 1939 roku,

2. błędne ustalenia faktyczne będące wynikiem naruszenia przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w zw. z art. 80 k.p.a. który stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, poprzez niesłuszne uznanie, że:

z oświadczenia złożonego w toku postępowania przez L. W. wynika, że zamiarem właścicieli nie było opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a powrót do RP spowodowany został powojennymi przemianami gospodarczo - ustrojowymi zachodzącymi na byłych terenach RP wcielonych do ZSRR, a zatem z przyczyn nie związanych bezpośrednio z wojną rozpoczętą w 1939r.

3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w zw. z art. 75 i 80 k.p.a., które stanowią, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona oraz art. 77 k.p.a. iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy poprzez:

• pominięcie w toku rozpoznawania sprawy dowodu z oświadczenia złożonego przez S. S., z którego wynika niezbicie , że repatriacja do Polski spadkodawców skarżącego nastąpiła w wyniku podjętych wobec nich represji ówczesnych władz oraz w wyniku obawy zagrożenia wywózką w głąb ZRRR, tj. na Syberię, a co za tym idzie brakiem jakiejkolwiek możliwości powrotu w przyszłości do Polski, a także w związku z represją, której wynikiem było ich ukrywanie się ich przed władzami ZSRR po powzięciu wiadomości o realności w/w zagrożeń,

• pominięcie w toku postępowania dowodu z oświadczenia złożonego przez J. N., z którego wynika jednoznacznie, iż spadkodawcy skarżącego byli na terenie byłego ZSRR poddawani represji ówczesnych władz, byli zagrożeni wywiezieniem w głąb ZSRR, co spowodowało przyspieszenie ich starań o wyjazd do Polski, a niewątpliwie miało ścisły związek z wynikiem wojny rozpoczętej w 1939 roku,

4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co sprawia, że uzasadnienie decyzji nie jest zrozumiałe i utrudnia dokonanie kontroli.

Podnosząc powyższe zarzuty A. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...].

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wbrew stanowisku organu I instancji , a także organu II instancji opuszczenie swojej własności przez S. C. oraz T. W. i ich powrót do Polski w 1958 r. nastąpił bezsprzecznie w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r.

W ocenie skarżącego właśnie okoliczności wskazane w materiale zebranym w toku sprawy, a zwłaszcza przedstawione przez świadków i sąsiadów S. C. i T. W. wskazują niezbicie, że zmuszeni oni zostali do opuszczenia swojej własności i do powrotu do Polski, co było konsekwencją zmiany granic Polski po wojnie rozpoczętej w 1939 roku.

Podkreślenia po raz kolejny wymaga, a czego zdaje się nie zauważył organ II instancji w toku ponownego rozpoznania sprawy, że zgodnie z powszechnie aprobowanym i utrwalonym orzecznictwem faktem powszechnie znanym jest, że na skutek zmian granic państwa w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 roku obywatele polscy opuszczali byłe terytorium RP, pozostawiając tam swój majątek, nie tylko w pierwszych latach po jej zakończeniu, lecz również w okresie późniejszym. Umowa o repatriacji z dnia 25 marca 1957 roku była kontynuacją układów republikańskich z 1944 roku, co prowadzi do wniosku, że nie ma jakichkolwiek podstaw do różnicowania sytuacji prawnej osób przesiedlonych na podstawie umów.

Jak wynika z materiału zgromadzonego w toku postępowania, a który został w ocenie skarżącego zupełnie pominięty przez organy obu instancji, S. C. i T. W. zostali zmuszeni do opuszczenia swojego majątku zgromadzonego przez szereg lat życia w T. tylko i wyłącznie z powodu okoliczności spowodowanych wybuchem wojny w 1939 roku. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, iż wskazane tereny tylko i wyłącznie z powodu tejże wojny znalazły się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a pozostali tam polscy obywatele w przytłaczającej większości poddawani byli różnego rodzaju represjom ówczesnych władz. Jak wynika z załączonych do akt sprawy oświadczeń [...], spadkodawcy skarżącego posiadali, jak na ówczesne warunki, duże gospodarstwo rolne zabudowane budynkami gospodarczymi i mieszkalnym. Uznawani byli w okolicy za osoby majętne, co przysparzało im kłopotów i represji ze strony władz. Poza uznaniem ich przez władze za tzw. "kułaków", czyli bogaczy, co w państwie tzw. "demokracji ludowej" było cechą negatywną zmuszani byli do szeregu świadczeń na rzecz tego państwa w postaci kontyngentów żywnościowych (zwierzęta, zboże, mleko). Skarżący podkreślił także , że po zakończeniu II wojny światowej ówczesne władze radzieckie utrudniły Polakom powrót do Ojczyzny. W odniesieniu do S. C. i T. W. uniemożliwienie im wyjazdu do Polski władze tłumaczyły rzekomym brakiem dokumentów potwierdzających posiadanie przez w/w obywatelstwa polskiego.

Zdaniem skarżącego także treść oświadczeń złożonych przez L. W., J. N., czy S. S., wskazuje dobitnie, że przyczyną opuszczenia przez spadkodawców skarżącego byłego terytorium RP i ich powrót do Polski była wojna 1939 roku i jej skutki, a nie przyczyny wskazane przez organ w zaskarżonej decyzji.

Stanowi to w ocenie skarżącego rażąco dowolną ocenę dowodów, wbrew ich oczywistej treści, a w dużym zakresie tych oświadczeń także naruszenie przepisów postępowania przez ich pominięcie w części dotyczącej faktycznych przyczyn powrotu w/w do Polski. Jako dowód, bowiem należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny, o czym w art. 75 k.p.a.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując w powyższym zakresie kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygając sprawę Minister Skarbu Państwa prawidłowo zastosował przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i nie uchybił zasadom postępowania administracyjnego.

Zastosowany przez organ przepis art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 tego przepisu oraz umowy wskazanej w ust. 1a. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2).

Stosownie natomiast do treści art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do kwestii czy S. C. i T. W. opuścili byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w warunkach przymusu w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., oraz czy w chwili jego opuszczenia byli właścicielami nieruchomości pozostawionej w miejscowości T.

Dokonując analizy przesłanek wynikających z treści art. 1 ust. 2 ustawy wskazać należy, że przepis ten nie precyzuje, co należy uważać za "zmuszenie" do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczający terytorium byłej Rzeczypospolitej Polskiej może mieć różny charakter przybierający formę przymusu bezpośredniego , ekonomicznego lub też uzasadnionej obawy o zdrowie i życie własne lub osób najbliższych .

Warunkiem jednakże koniecznym zaistnienia przesłanek wymienionego przepisu jest wymóg aby przymus ten pozostawał w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika natomiast, aby taka przymusowa sytuacja miała miejsce.

Przyczyny przyjazdu S. C. i T. W. na obecne terytorium Polski organy prawidłowo ustaliły w oparciu o oświadczenia świadków [...].

Z oświadczeń tych osób wprost wynika, że S. C. i jej pierwszy mąż M. W. nie zdecydowali się na opuszczenie byłego terytorium RP zaraz po wojnie rozpoczętej w 1939r., gdyż mieli nadzieję na unormowanie sytuacji politycznej oraz powrót Polski na teren przez nich zamieszkiwany. Ponadto rodzina W. nie chciała zostawiać ojcowizny oraz obawiała się niepewnej przyszłości w niepodległej Polsce, po ewentualnym przesiedleniu.

We wskazanych oświadczeniach zawarte są także informacje, że rodzina W. była poddawana szykanom ze strony władz radzieckich. Szykany te polegały na daninach na rzecz państwa w postaci zwierząt i żywności.

Wobec M. W. kierowano zarzuty , że jest nastawiony antysowiecko i buntuje ludzi przeciw kołchozom. Zetknęli się z groźbami aresztowania i zsyłki na Syberię.

L. W. wskazała , że doszła ją informacja, że "ówczesne władze litewskie chcą pozbawić Polaków obywatelstwa polskiego i zmusić ich do przyjęcia obywatelstwa litewskiego. Po tej właśnie informacji S. C. i T. W. zaczęli załatwiać dokumenty i "po wielomiesięcznych staraniach" S. C. wraz z synem T. W. wyjechała do Polski .

Natomiast według oświadczenia J. N., decyzja o wyjeździe została podjęta po informacji przekazanej przez sołtysa, iż "są przeznaczeni do wywózki na Syberię jako kułaki".

Analiza powyższych stwierdzeń, w ocenie Sądu , prowadzi do wniosku , że organy obu instancji prawidłowo wywiodły , że S. C. i T. W. nie opuścili nieruchomości położonej w miejscowości T. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i nie byli zmuszeni do jej opuszczenia bezpośrednio na skutek wybuchu wojny.

W ocenie Sądu orzekającego w sprawie niniejszej przytoczone przez strony powody repatriacji a więc przymusowe kontrybucje żywności i zwierząt gospodarskich, kolektywizacja rolnictwa , zarzuty kułactwa i nękanie obywateli jak również zastraszanie groźbą aresztowania , wbrew stanowisku skarżącego nie miały bezpośredniego związku z II wojną światową, lecz wprost wiązały się z ustrojem politycznym i gospodarczym totalitarnego państwa jakim był ZSRR.

Nawet podstawowa wiedza historyczna nie pozostawia wątpliwości , że wymienione zachowania były stałym elementem kształtowania przez Państwo Sowieckie polityki społecznej i utrwaloną formułą sprawowania władzy, a nie konsekwencją wybuchu II wojny światowej.

Niewątpliwie zatem twierdzenia świadków i strony polegają na prawdzie i stanowią element faktycznie istniejącej w owym czasie rzeczywistości , która była udziałem nie tylko Polaków ale także osób innych narodowości , jednakże nie mogą one , w ocenie Sądu, stanowić dowodu zmuszania do opuszczenia przez nich byłych terenów RP jako bezpośredniego skutku wybuchu II wojny światowej.

Ponadto zwrócić należy uwagę, że S. C. i T. W. powrócili do Polski w dniu [...].11. 1958 r. w ramach akcji repatriacyjnej, której podstawą prawną była umowa międzynarodowa z dnia 25 marca 1957 r. zawarta pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47 poz. 222). Umowa ta w art. 8 przewidywała, że osoby wyjeżdżające ze Związku Radzieckiego mogły bez opłaty cła wywieźć należące do nich mienie przeznaczone dla osobistego użytku i przedmioty niezbędne do wykonywania zawodu, mogły też rozporządzić mieniem według swego uznania, na przykład poprzez zbycie nieruchomości (należących do nich domów, budynków), jak również mogły wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na swój rachunek w Narodowym Banku Polskim.

W tym kontekście za trafne uznać zdaniem Sądu wypada , stanowisko Ministra Skarbu Państwa , że analizując okoliczności pozostawienia przez właścicieli nieruchomości poza obecnymi granicami RP w niniejszej sprawie, należy mieć na uwadze również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04. Wskazano w nim, że rekompensata za pozostawione w związku z działaniami wojennymi poza obecnym terytorium Rzeczpospolitej mienie, nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. Przyrzeczona kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej, manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Miała ona zatem zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu, spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa Polskiego, silniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku.

Trafnie wskazał Minister , że w przypadku S. C. i T. W. żadna z tych funkcji rekompensaty nie miałaby zastosowania, gdyż nie opuścili oni swojego majątku w związku z działaniami wojennymi, ani z przyczyn z nimi związanych, przedkładając swoją przynależność narodową ponad wartości majątkowe, które podlegały utracie w przypadku przyjazdu na obecne terytorium RP.

Wobec faktu , że wskazana okoliczność determinuje rozstrzygnięcia organu wojewódzkiego oraz Ministra Skarbu Państwa uznać należy, że zawarta w treści skargi polemika skarżącego z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego [...] pozostaje bez wpływu na prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie uchybiono również przepisom prawa procesowego.

Wbrew twierdzeniom skarżących wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia. Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 kpa).

Organy nie pominęły istotnych dla sprawy dowodów lub okoliczności, lecz wyciągnęły inne niż skarżący wnioski, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.