Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 809/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. P. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. P. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (organ odwoławczy) z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej organ I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 27 ust. 5, art. 29 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych – odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad T. S., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ I instancji wyjaśnił, że w świetle cytowanego wyżej przepisu uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, zdolnym do pracy, niezatrudnionym ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Krąg osób zobowiązanych do alimentacji ustalać z kolei należy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.). Z przepisów powyższych wynika, że obowiązek alimentacyjny dotyczy w zasadzie krewnych. Stosownie bowiem do treści art. 128 i 129 k.r.o. obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (art. 617 § 1 k.r.o.).

Dalej organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Następnie organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto organ I instancji przytoczył treść art. 24 ust. 1, 2, 2a, 4 u.ś.r. Dalej organ I instancji podał, że w dniu 18 grudnia 2020 r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem, T. S., ur. [...] stycznia 1977 r. Do wniosku dołączono następujące dokumenty: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczające T. S. do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. Nr [...] o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji T. S., decyzję Starosty [...] znak: [...] z dnia [...] listopada 2020 r. o uznaniu skarżącej za osobę bezrobotną, oświadczenie E. S. z dnia [...] stycznia 2020 r. W toku postępowania wyjaśniającego, po dokonaniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ I instancji ustalił, że:

- skarżąca - osoba sprawująca opiekę, stan cywilny zamężna, nie posiada prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, nie posiada własnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych; nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym bratem T. S. Opieka ta polega na pomocy w ubieraniu się, myciu się, w łazience, w załatwianiu spraw urzędowych, w poruszaniu się;

- T. S. - osoba wymagająca opieki, jest kawalerem, legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. o trwałej całkowitej niezdolności do pracy i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, przy czym data powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji powstała 16 lipca 1995 r. oraz orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2013 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], zaliczającym T. S. na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od 1996 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 października 2013 r. T. S. w 1997 r. ukończył naukę w Technikum Elektronicznym Zespołu Szkół Elektronicznych w [...] o 5-letnim okresie nauczania i złożył egzamin z przygotowania zawodowego oraz złożył egzamin dojrzałości w dniu 6 czerwca 1997 r., co oznacza, że spełniony jest warunek jaki narzuca art. 17 ust.1b u.ś.r.;

- skarżąca jest siostrą T. S., tzn. jest inną osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.;

- ojciec T. S. zmarł w dniu [...] marca 2016 r., natomiast matka, E. S., ur. [...] grudnia 1951 r. żyje i zamieszkuje w jednym gospodarstwie domowym;

- E. S. pobiera rentę rodzinną w ZUS, do której prawo przysługuje od [...] marca 2016 r.

- E. S. nie jest osobą niepełnosprawną, pomimo tego, że choruje przewlekle na chorobę wieńcową, choroby neurologiczne, zwyrodnieniowe i szereg innych schorzeń, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponadto nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji ani osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji orzeczoną przez lekarza orzecznika ZUS.

Organ I instancji stwierdził, że z unormowań zawartych w u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia - to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ustawa ta ustala przy tym kolejność zobowiązanych. Mając na uwadze treść przepisów u.ś.r. organ uznał, że został w nich zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa w tym zakresie nie pozostawia organom administracji publicznej jakiegokolwiek pola do uznaniowego orzekania w sprawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Określa jasno kolejność korzystania z prawa do tego świadczenia wskazując, że pierwszeństwo mają osoby spokrewnione w linii prostej - zstępni lub wstępni, a spośród nich spokrewnieni w pierwszym stopniu. Dopiero po wystąpieniu obiektywnych przeszkód, które wyłączają opiekę osób w pierwszej kolejności zobowiązanych do alimentacji cytowane przepisy przewidują możliwość przyznania tego świadczenia "innym osobom" wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Okolicznością, która wyłącza uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu - to jest w rozpatrywanym przypadku rodzica dziecka - i tym samym przenoszącą to uprawnienie na osobę spokrewnioną w drugim stopniu czy też spokrewnione w linii bocznej rodzeństwo - jest występowanie obiektywnych przeszkód do których można zaliczyć brak po stronie rodziców, pozbawienie ich praw rodzicielskich, ich małoletniość lub ich stan psychofizyczny, który uniemożliwia im sprawowanie opieki udokumentowany orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności. Organ I instancji zauważył, że przywołany przez skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, w którym za niezgodny z Konstytucją RP został uznany przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., uniemożliwiający nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, spowodował, że w tym zakresie u.ś.r. była wielokrotnie nowelizowana i katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego rozszerzony został o inne osoby zobowiązane do alimentacji na rzecz osoby niepełnosprawnej, tj. jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo. Organ I instancji stwierdził, że nie neguje faktu, iż skarżąca należy do grona osób, które w dalszej kolejności po spełnieniu przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. mogą ubiegać się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organ uznał jedynie, że skarżąca nie spełnia przesłanek art. 17 ust. 1a u.ś.r., tj. żyje jeden z rodziców osoby niepełnosprawnej - matka E. S., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że przepisy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. przez odesłanie do przepisów k.r.o. jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Dalszym krewnym pomoc przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawny nie ma innej osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy nie może ona sprawować nad nim opieki, ze względu na orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że T. S. ma matkę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu okoliczność ta uzasadnia odmowne załatwienie wniosku, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a u.ś.r. Wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 i pkt 3 u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organ stwierdził, że nie ma wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, że dane schorzenia rzeczywiście uniemożliwiają sprawowanie opieki. Mimo udokumentowania przez skarżącą schorzeń matki, zdaniem organu stan sprawy nie pozwala na przyjęcie, że przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 i 3 zostały spełnione. Organ I instancji stwierdził, że sprawowanie opieki przez siostrę nad niepełnosprawnym bratem nie stanowi obiektywnej okoliczności wyłączającej sprawowanie przez rodzica opieki nad niepełnosprawnym synem, a więc nie przenosi uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę wymagającego opieki brata. Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje sprawowania opieki nad T. S. przez skarżącą, jednak w sytuacji gdy wnioskodawca nie spełnia wszystkich warunków jakie narzuca u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organ podkreślił, że decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a zależy od spełnienia wszystkich przesłanek zawartych w art. 17 u.ś.r.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 132 k.r.o. z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, że skarżąca, będąc siostrą osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bratem, nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, iż opieka ta winna być sprawowana przez matkę niepełnosprawnego brata, podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie siostry do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zgromadzenia wystarczającego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, celem ustalenia, kto rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem skarżącej i czy wiek i stan zdrowia matki skarżącej umożliwia jej podjęcie i sprawowanie takiej opieki.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji przeprowadził postępowanie zgodnie z wszystkimi regułami określonymi w procedurze administracyjnej, prawidłowo przywołał niezbędne przepisy prawa materialnego, dokonał właściwej wykładni przepisów i prawidłowo ocenił kolejność podmiotów uprawnionych do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Natomiast postawione w odwołaniu zarzuty są chybione. Organ odwoławczy wyjaśnił, że dokonując kontroli instancyjnej należy mieć na względzie fakt, że działania organów administracji publicznej uprawnionych do prowadzenia postępowania i podejmowania orzeczeń, podporządkowane są przede wszystkim zasadzie praworządności zawartej w art. 7 Konstytucji RP. Wymaga ona bezwzględnej zgodności z prawem każdej czynności procesowej, w tym - podejmowanej przez organ administracji publicznej w ramach przyznanych kompetencji - czynności orzeczniczej. Dla realizacji zasadniczego celu postępowania administracyjnego, jakim jest rozstrzygnięcie sprawy, pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie obowiązującej normy prawa, odpowiedniej dla rozstrzygnięcia danej sprawy. Jak już zaś zaznaczono niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawnej jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. W ścisłym związku z przywołaną wyżej zasadą praworządności pozostaje zasada prawdy obiektywnej. W doktrynie podkreśla się wynikający z tej zasady nakaz dla organów administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Zasada prawdy obiektywnej nakłada więc na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek określenia z urzędu jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz obowiązek przeprowadzenia tych dowodów z urzędu. Organ odwoławczy wskazał, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, względem którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy k.r.o. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku, z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Spośród osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne ustawodawca wymienia matkę lub ojca, opiekuna faktycznego dziecka, osobę będącą rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz inne osoby, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast art. 128 k.r.o. jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz na rodzeństwie. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Zstępnym jest syn, córka, wnuk, wnuczka, prawnuk czy prawnuczka. Natomiast wstępnym jest ojciec, matka, dziadek, babcia, pradziadek, prababcia. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Należy mieć również na względzie, że z katalogu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zostały wyłączone osoby legitymujące się znacznym stopniem niepełnosprawności. Odnosząc się do podstawowego zarzutu odwołania, organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo ocenił brak przesłanek do wykluczenia pierwszeństwa matki przed siostrą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Złożone oświadczenie matki o niemożliwości sprawowania opieki nad synem i lakoniczne zaświadczenie lekarskie, nie może zastąpić przewidzianego prawem orzeczenia o niepełnosprawności tej pierwszej. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych. W przedmiocie pozostałych zarzutów odwołania, w ocenie organu odwoławczego badanie akt sprawy ich nie potwierdziło. Reasumując organ stwierdził, że tylko potwierdzona niepełnosprawność uprawnionej w pierwszej kolejności matki do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, uprawnia siostrę niepełnosprawnego do ubiegania się o świadczenie.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości. Skarżąca powtórzyła zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony odwołaniu od decyzji organu I instancji a ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozparzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, celem ustalenia, kto rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem skarżącej i czy wiek, i stan zdrowia matki skarżącej umożliwia jej podjęcie i sprawowanie takiej opieki.

2) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, które to braki miały istotny wpływ na wynik;

3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji gdy została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa i tym samym winna być uchylona.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2021 r. na fakt jego treści, a przede wszystkim na fakt stopnia niepełnosprawności E. S.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że jak wynika z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten ustanawia zarazem dla organów obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Natomiast zabezpieczeniem realizacji opisanej powyżej zasady jest szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organy powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Z kolei art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Poddając kontroli legalność wydanych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć we wskazanym powyżej zakresie skarżąca stwierdziła, że organy wymaganiom tym nie sprostały. Jak wynika z uzasadnień decyzji obu instancji, prowadzone postępowanie dowodowe sprowadziło się jedynie do zapoznania z załączoną przez skarżącą dokumentacją. Organy nie podjęły żadnych dodatkowych działań celem ustalenia, kto rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem skarżącej i czy wiek, i stan zdrowia matki skarżącej umożliwia jej podjęcie i sprawowanie takiej opieki. Skarżąca wskazała, że z uregulowań art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie zaistnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a u.ś.r., wykluczającej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spełniającej przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ orzekający w sprawie dokonał bowiem wykładni literalnej wskazanych przepisów. Istota sporu sprowadza się więc do oceny tego, czy w okolicznościach kontrolowanej sprawy słuszne jest wydanie rozstrzygnięcia będącego wynikiem wyłącznie wykładni literalnej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. W kontekście tego sporu rozważenia wymaga też i to, czy istnieją dostatecznie uzasadnione podstawy mające swe źródło w wartościach konstytucyjnych, które nakazywałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, będącej siostrą osoby wymagającej opieki, z uwagi na jej rezygnację z pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem, w sytuacji, gdy matka osoby wymagającej opieki żyje ale z uwagi na swój stan zdrowia nie może sprawować opieki. W przedmiotowej sprawie matka skarżącej żyje i jest osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca stwierdziła, że literalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organ orzekający w sprawie. Taka wykładnia, zdaniem skarżącej, nie jest jednak wystarczająca. Zauważyć bowiem należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że dokonując wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy mieć na uwadze cel regulacji zawartej w przepisach u.ś.r. - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w k.r.o. Nie można zatem pominąć również treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście skarżąca przywołała pogląd mogący odnieść się do rozważanego stanu faktycznego, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Odmienna wykładnia omawianych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2831/19. Skarżąca wskazała, że wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w tym w wyrokach z 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/2007, z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/2007. Mając powyższe na uwadze, skarżąca jest przekonana, że organy obu instancji nie rozważyły w sposób wyczerpujący, czy matka skarżącej jest w stanie wywiązać się z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem syna. Zauważyć bowiem trzeba, że w niniejszej sprawie matka osoby niepełnosprawnej sama jest w podeszłym wieku, ma liczne dolegliwości i nie jest w stanie zajmować się niepełnosprawnym synem. W związku z tym, rzeczywistą, stałą opiekę nad T. S. sprawuje skarżąca. W ocenie skarżącej, ze względu na całokształt okoliczności zaistniałych w kontrolowanej sprawie, w tym zakresem opieki wymaganej nad bratem skarżącej, który jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a także mając na względzie treść art. 132 k.r.o., należy przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny zobowiązanej w dalszej kolejności skarżącej względem jej brata, co czyni ją również osobą uprawnioną do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Odmienna ocena tych okoliczności prowadziłaby do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Akceptacja stanowiska organu naruszałaby wynikające z Konstytucji RP zasady sprawiedliwości społecznej, a także nakaz szczególnej pomocy władzy publicznej rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. W okolicznościach niniejszej sprawy ocena przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powinna opierać się na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż ograniczenia wynikającego z tego przepisu nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych przyczyn (do których należy zaliczyć wiek i liczne schorzenia), nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba. Skarżąca wskazała również, że po wydaniu zaskarżonej decyzji E. S. w dniu [...] marca 2021 r. uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które jedynie potwierdziło fakty przedstawiane przez skarżącą w toku postępowania. Skarżąca zwróciła uwagę, że do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Przedmiotowe orzeczenie potwierdza więc jednoznacznie, że matka skarżącej sama potrzebuje pomocy w codziennym życiu, a więc nie jest w stanie zajmować się dodatkowo niepełnosprawnym synem. Taką opiekę może jedynie sprawować skarżąca, która na co dzień wykonuje wszystkie czynności pielęgnacyjne przy niepełnosprawnym bracie, otacza go opieką i zapewnia mu potrzebne wsparcie. Skoro zatem skarżąca jest faktycznym opiekunem niepełnosprawnego brata to nie można pozbawiać jej należnych jej z tego tytułu świadczeń. Końcowo skarżąca wskazała, że organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji powołał się na dwa orzeczenia wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, przy czym obie sprawy zakończyły się uchyleniem decyzji organów obu instancji. W obu tych sprawach Sąd doszedł do przekonania, że jeśli rodzic osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie podjąć się opieki nad nią, to obowiązek ten przechodzi na dalszych członków rodziny. Z taką sytuacją mamy do czynienia także w przedmiotowej sprawie. Oznacza to, że organ odwoławczy zdaje sobie sprawę, że w chwili obecnej polskie sądy stoją na stanowisku, że zły stan zdrowia rodzica osoby niepełnosprawnej jest przeszkodą do podjęcia przez niego opieki nad taką osobą. Niezrozumiałym jest więc niezastosowanie przez organ tych reguł interpretacyjnych do przedmiotowej sprawy. Co prawda matka skarżącej uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w dniu [...] marca 2021 r., a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji, ale orzeczenie to zostało wydane na podstawie dokumentacji medycznej znanej organowi. Z dokumentacji tej jednoznacznie wynika, że E. S. jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, a więc nie może w prawidłowy sposób sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem ponieważ sama takiej opieki wymaga. Zatem interpelacja orzeczeń przywołanych przez organ odwoławczy powinna prowadzić do wniosku, że decyzje organów obu instancji powinny zostać uchylone, ponieważ osobą faktycznie sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym T. S. jest skarżąca.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu niezależnie od oceny zasadności zarzutów w niej podniesionych. Sąd nie będąc związany granicami skarg (art. 134 § 1 p.p.s.a.), wziął bowiem pod rozwagę z urzędu naruszenia prawa, które są konieczną i wystarczającą podstawą do wzruszenia decyzji organu drugiej instancji.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdził, że wraz ze skargą strona skarżąca przedłożyła dowód w postaci decyzji z dnia [...] marca 2021 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], orzekającej o zaliczeniu matki osoby wymagającej opieki (T. S.) – E. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 maja 2024 r., ze wskazaniem, że osoba ta wymaga częściowej, okresowej opieki innych osób w celu pełnienia ról społecznych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnice i pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. Orzeczenie powyższe stwierdza, że okoliczność istnienia u ww. umiarkowanego stopnia niepełnosprawności istnieje od dnia 3 lutego 2021 r., a zatem okoliczność ta istniała już w dacie wydania zaskarżonej decyzji ([...] lutego 2021 r.). Jest to okoliczność istotna prawnie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ostateczne stwierdzenie, że ww. jako matka osoby wymagającej opieki nie może realnie i efektywnie sprawować opieki nad chorym synem, otwiera możliwość nabycia powyższego świadczenia przez dalszych krewnych osoby wymagającej opieki (w tym przez skarżącą, która jest siostrą tej osoby). W związku z tym należy stwierdzić, że w dniu wydania decyzji ostatecznej w sprawie istniała istotna prawnie okoliczność (mogąca mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia), która nie była znana organowi odwoławczemu, a która została ujawniona w toku postępowania przed sądem administracyjnym. Tym samym została wyczerpana przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że jakkolwiek w świetle literalnej treści art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) zasadniczą przesłanką nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których z mocy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest spełnienie określonych warunków (zasadniczo negatywnych) wymienionych w art. 17 ust. 1a ustawy, to jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że wykładnia powyższych uregulowań nie może zostać ograniczona jedynie do płaszczyzny językowej, wymagając wzmocnienia i uzupełnienia przez rezultaty wykładni systemowej, aksjologicznej i celowościowej. W szczególności w określonych sytuacjach sam fakt, że jeden z rodziców osoby wymagającej opieki żyje i formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi definitywnej i bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszemu krewnemu, jeżeli rodzic ten ze względu na stan zdrowia lub sytuację osobistą nie jest w stanie realnie i efektywnie zapewnić opieki choremu dziecku, a jednocześnie ze względu sytuację finansową pozbawiony jest możliwości zorganizowania opieki zastępczej.

W jednym z orzeczeń Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (zob. wyrok z dnia 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 312/20) przekonująco uzasadnił, że z zestawienia przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. wynika wprawdzie, że z formalnoprawnego punktu widzenia pierwszeństwo nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rodzicom w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym i pełnoletnim dzieckiem, jeżeli tylko nie legitymują się oni orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ocena, czy i w jakim zakresie rodzice niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wymaga jednak uwzględnienia dwóch dalszych, materialnoprawnych przesłanek.

Po pierwsze, należy uwzględnić zasadniczą przesłankę materialnoprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest okoliczność, czy matka albo ojciec niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka "nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki". Jeżeli bowiem rodzice niepełnosprawnego dziecka legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.) lub pobierają określone świadczenia eliminujące prawo do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.), w szczególności świadczenia emerytalne lub rentowe, to jest oczywiste, że rodzice ci nie tylko nie mogą z przyczyn prawnych i faktycznych efektywnie sprawować opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, lecz przede wszystkim nie mogą spełnić zasadniczej przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Tym samym osoby te podlegają eliminacji jako potencjalni beneficjenci świadczenia pielęgnacyjnego.

Po drugie, należy uwzględnić, że nawet jeśli rodzice niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.), to i tak stwierdzenie, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać nabyte przez osobę "inną niż spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki", wymaga oceny, czy rodzice ci są w stanie realnie i efektywnie sprawować opiekę na swoim dzieckiem. W tym zakresie należy pamiętać, że przepisy art. 17 ust. 1 pkt 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są ze sobą integralnie powiązane w zakresie odesłania do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) regulujących obowiązek alimentacyjny. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie stanowi o "innych osobach" (innych niż "matka albo ojciec", o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.), na których ciąży w świetle k.r.o. obowiązek alimentacyjny. Określone w k.r.o. przesłanki powstania i realizacji obowiązku alimentacyjnego muszą być zatem odniesione także do rodziców niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka. Zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Jeżeli więc rodzice niepełnosprawnego i pełnoletniego dziecka nie są w stanie realnie i efektywnie wykonywać swojego obowiązku alimentacyjnego w zakresie sprawowania opieki nad tego rodzaju dzieckiem, to niewątpliwie obowiązek ten przechodzi na dalszego krewnego lub krewnych, zgodnie z zasadami określonymi w art. 128 i art. 129 k.r.o.

W drugiej kolejności, w świetle przywołanych wyżej stanowisk prawnych, rzeczą skarżonego organu powinno być poczynienie pełnych i szczegółowych ustaleń w zakresie możliwości realnego i efektywnego sprawowania opieki przez E. S. nad swoim synem, na tle jej warunków osobistych (w tym zdrowotnych) i finansowych, z uwzględnieniem urzędowego potwierdzenia, że stan zdrowia tej osoby pozwala na jej zaliczenie do osób z umiarkowanym stopniem niepełnoprawności. Organ uwzględni także, że E. S. jako matka osoby wymagającej opieki pobiera rentę rodzinną, a z treści orzeczenia z dnia [...] marca 2021 r. wynika, że nie może podejmować zatrudnienia nawet w warunkach zakładu pracy chronionej. Oznacza to, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozwalająca na przyznanie świadczenia (w razie zawieszenia renty) nie będzie spełniona, albowiem E. S. nie może podejmować lub zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad chorym synem. Tym samym zasadnicza przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. a priori nie może zostać spełniona. Okoliczność ta sama w sobie otwiera możliwość dalszego badania możliwości nabycia prawa do świadczenia przez dalszych krewnych. Dla pełnego, aktualnego i ostatecznego ustalenia sytuacji rodzinnej, osobistej i finansowej osoby wymagającej opieki, jej matki oraz skarżącej będzie zatem konieczne przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 23 ust. 4aa i 4b u.ś.r.) przez organ pierwszej instancji na zlecenie organu odwoławczego (art. 136 k.p.a.).

Mając na względzie podniesione wyżej argumenty, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. orzekł w punkcie pierwszym wyroku o uchyleniu decyzji organu odwoławczego, natomiast w punkcie drugim orzeczenia zasądził na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów zastępstwa procesowego.