Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1211/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 118 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 12 ust. 1 i2
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Teza: "Małżonek rolnika przekazującego gospodarstwo rolne za rentę, któremu przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o pow. do 0,5 ha (art. 12 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych), chcąc skorzystać z nieodpłatnego nabycia własności działki na podstawie art. 118 pkt 1 u.s.r. wywodzący swoje uprawnienie z art. 12 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych powinien legitymować się prawomocną decyzją o przyznaniu mu renty."

TEZY

"Małżonek rolnika przekazującego gospodarstwo rolne za rentę, któremu przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o pow. do 0,5 ha (art. 12 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych), chcąc skorzystać z nieodpłatnego nabycia własności działki na podstawie art. 118 pkt 1 u.s.r. wywodzący swoje uprawnienie z art. 12 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych powinien legitymować się prawomocną decyzją o przyznaniu mu renty."


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech Sędziowie sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. WSA Wojciech Mazur (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 443/08 w sprawie ze skargi L. K. i R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o nieodpłatnym przyznaniu własności działek gruntu będących z zasobie Skarbu Państwa 1/ uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania; 2/ zasądza od L. K. i R. K. na rzecz K. S., S. S., D. S. – P., B. Ł. kwotę 220 ( dwieście dwadzieścia ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 443/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o nieodpłatnym przyznaniu własności działek gruntu będących w zasobie Skarbu Państwa.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu stwierdziło nieważność decyzji Starosty Trzebnickiego z dnia [...] marca 2002r. Nr [...] orzekającej o przyznaniu H. W. nieodpłatnie własności działek gruntu oznaczonych ewidencyjnie nr [...], AM-2, o powierzchni 0,3199 ha, oraz nr [...], AM-2, o powierzchni 0,1801 ha, będących w zasobie Skarbu Państwa - Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, położonych w mieście Prusice. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że H. W. był małżonkiem O. W. - wdowy po Władysławie Stankiewiczu, która w dniu [...] listopada 1973 r. aktem własności ziemi, nabyła z mocy prawa własności działek gruntu położonych w Prusicach, oznaczonych ewidencyjnie numerami: [...], [...],[...],[...] o łącznej powierzchni 4,94 ha. Działki ten wchodziły w skład gospodarstwa rolnego, przejętego /bez zabudowań/ na własność Państwa za rentę decyzją Naczelnika Gminy w Prusicach z dnia 4 czerwca 1976 r., wydaną stosownie do przepisu art. 9 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118 ze zm. – powoływanej dalej jako ustawa o przekazywaniu gospodarstw rolnych). Przejmując gospodarstwo organ orzekł również o pozostawieniu O. W. działki gruntu o powierzchni 0,50 ha.

Po śmierci O. W., H. W. wystąpił w dniu 8 marca 2002 r. do Starostwa Powiatowego w Trzebnicy z wnioskiem "o uwłaszczenie" działkami gruntu położonymi w Prusicach o nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 0,50 ha. Decyzją z dnia [...] marca 2002 r. Starosta Trzebnicki uwzględnił wniosek na podstawie art. 118 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. - powoływanej dalej jako u.s.r.). H. W. umową z dnia [...] listopada 2005r. dokonał darowizny obu wskazanych powyżej działek na rzecz B. J., która działkę gruntu o nr [...] sprzedała w dniu [...] października 2006r. J. T.. Natomiast działka gruntu o nr [...] została zbyta przez obdarowaną w dniu [...] lipca 2007r. na rzecz L. i R. K.. H. W. zmarł w dniu 5 kwietnia 2006r., a spadek po nim - na podstawie testamentu - nabyli H. Ł. i J. S. (dzieci O. W. z pierwszego małżeństwa). W dniu 11 czerwca 2007 r. wystąpili oni do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu o stwierdzenie nieważności opisanej na wstępie decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 118 ustawy o u.s.r.

Stwierdzając nieważności decyzji Starosty Trzebnickiego z dnia [...] marca 2002 r. organ uznał, że wydana została ona z rażącą obrazą art. 118 ust. 1 u.s.r. gdyż prawo własności nieodpłatnie przyznano H. W., pomimo iż nie był on osobą, która przekazała gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa i w związku z tym nie przysługiwało mu prawo użytkowania opisanego na wstępie gruntu.

Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wnieśli L. i R. K..

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2007 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że H. W. prawo do renty nabył na mocy art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych (prawa tego zrzekł się w dniu [...] czerwca 1976 r.). Jednakże fakt ten zdaniem organu nie wywoływał żadnych skutków prawnych w związku z jego żądaniem w zakresie nieodpłatnego użytkowania gruntu. W przypadku H. W. nie zachodziła zdaniem organu również sytuacja przewidziana w art. 12 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, bowiem nie był on właścicielem gruntu (grunt stanowił odrębny majątek O. W.) i nie spełniał kryterium wieku (art. 9 ust. 1 tej ustawy). Najistotniejszą jednak w ocenie organu przeszkodą w tym zakresie był fakt zrzeczenia się przez H. W. prawa do renty. Sama okoliczność faktycznego użytkowania gruntu nie rodziła po jego stronie uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności gruntu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L.i R. K. zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6, art. 7 art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. – Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm., powoływanej dalej jako Kpa) oraz naruszenie prawa materialnego tj. art. 12 ust. 1 i ust. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych i art. 118 ustawy u.s.r.

Wyrokiem z dnia 4 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił obie decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdzając, że organ nie wykazał w sposób wymagany w istniejących warunkach prawnych rażącego naruszenia prawa będącego bezwzględną przesłanką podjętej kwalifikowanej czynności kasacyjnej, uchybiając przez to przepisom art. 6, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W obszernym uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ stwierdzając rażące naruszenie art. 118 ust. 1 u.s.r posłużył się określeniem "osoba która przekazała gospodarstwo rolne", tymczasem przepis ten jako podmiot wskazuje osobę uprawnioną z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił, jakie reguły interpretacyjne zastosował przy rozstrzyganiu sprawy, co już z samej konieczności dokonywania wykładni przepisu prawa eliminuje możliwość uznania kontrolowanego orzeczenia za naruszające prawo w stopniu "rażącym".

W ocenie Sądu wobec treści art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, wątpliwości budzi zasadność oceny przez organ faktu, że H. W. zrzekł się prawa do renty. Zdaniem Sądu nie można zrzec się uprawnienia przysługującego z mocy prawa. Można ewentualnie zrezygnować z poszczególnych korzyści wynikających z posiadania prawa. Sąd uznał, że w takim kontekście i przy jednoczesnym uwzględnieniu tego, że ustawodawca przewidział jeden przypadek, w którym małżonkowi wnioskodawcy nie przysługuje renta z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na własność Państwa, należy rozważać ustalenie przepisu art. 12 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych, w odniesieniu do H. W..

Zdaniem Sądu organ orzekający, w toku podjętych w sprawie czynności, nie dokonał również wszechstronnej oceny w kwestii nieodwracalności skutków prawnych, przyjętych w przepisie art. 156 § 2 Kpa jako negatywnej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji tj. dokonania przez H. W. darowizny i skutków prawnych tej czynności.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył J. S., zaskarżając wyrok w całości podniósł zarzut:

1) naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 118 ust. 1 u.s.r w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa przez błędną jego wykładnię w wyniku bezzasadnego przyjęcia, iż decyzja SKO stwierdzająca nieważność nie ma normatywnego oparcia w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa,

2) naruszenia przepisów postępowania tj.

- art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako p.p.s.a) w zw. z art. 6, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa poprzez bezpodstawne przyjęcie, że organ naruszył wskazane przepisy Kpa, podczas gdy prawidłowo ustalił on i wyjaśnił stan faktyczny i prawny sprawy,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a w zw. z art. 156 § 2 Kpa poprzez bezzasadne przyjęcie, że organ nie rozważył nieodwracalnych skutków prawnych uchylonej decyzji z dnia [...] marca 2002 r.

Z uwagi na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA we Wrocławiu ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi L. i R. K..

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że stanowisko Sądu I instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sprowadza się w istocie do zakwestionowania możliwości dokonania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze oceny, iż materialno-prawna podstawa rozstrzygnięcia jest jednoznaczna i nie wymaga prowadzenia analizy znaczenia pojęcia "rażące naruszenie prawa". Zdaniem skarżącego kasacyjnie w sytuacji gdy Sąd I instancji nie stwierdził jednoznacznie, iż podstawą uwzględnienia skargi jest naruszenie przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to nie ma podstaw do przyjęcia wadliwości zaskarżonej decyzji w jej materialno – prawnym aspekcie.

Odnosząc się do stanowiska Sądu I instancji, że organ nie dokonał oceny nieodwracalnych skutków prawnych uchylonej decyzji z dnia [...] marca 2002 r. skarżący kasacyjnie podniósł, że przeniesienie własności przedmiotowej nieruchomości przez adresata tej decyzji na B. J., która następnie zbyła ją małżonkom K. już po wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, czyni otwartą kwestię dobrej wiary nabywców.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego.

Ponieważ w niniejszej sprawie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania nie wystąpiły, postępowanie kasacyjne ograniczać się będzie wyłącznie do zbadania zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy co do zasady za usprawiedliwione.

Należy mieć na względzie to, że w rozpatrywanej sprawie badane przez Sąd I instancji decyzje zostały wydane w postępowaniu nadzwyczajnym. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest jedynie ustalenie, czy badana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa i w razie stwierdzenia wystąpienia jednej z nich wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego. Podkreślić należy, że wszystkie postępowania administracyjne, w tym prowadzone w trybach nadzwyczajnych, a w szczególności postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji muszą być prowadzone w oparciu o zasadę prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa, co oznacza m.in., że rozstrzygnięcie organu w sprawie powinno zostać wyjaśnione tak, aby nie budziło żadnych wątpliwości.

Uchylając zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, Sąd I instancji stwierdził, że organ nie wykazał w sposób wymagany rażącego naruszenia prawa będącego bezwzględną przesłanką podjętej kwalifikowanej czynności kasacyjnej. Ponadto Sąd nie podzielił stanowiska organu, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 118 ust. 1 u.s.r bowiem z uwagi na konieczność dokonania przez organ wykładni tego przepisu wyeliminowana została możliwość uznania kontrolowanego orzeczenia za naruszające prawo w stopniu rażącym. Jednocześnie Sąd I instancji, jak słusznie zauważają skarżący kasacyjnie nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy opierając swoje orzeczenie wyłącznie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. Jednak powołane przez ten Sąd przepisy art. 6, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa nie zostały przez organ orzekający naruszone bowiem ustalony i niekwestionowany stan faktyczny dawał podstawę do przyjęcia, że decyzja Starosty Trzebnickiego z [...] marca 2002 r. o przyznaniu H. W. własności działek gruntu nr [...] i [...] położonych w Prusicach pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu będącego jej podstawą tj. art. 118 ust. 1 u.s.r.

Przepis ten przyznawał osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, prawo ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności danej działki.

Celem przyznania rolnikowi (który przekazał Państwu gospodarstwo rolne) prawa użytkowania działki, jak również korzystania z budynków było bez wątpienia zaspokojenie interesów rolnika. Według definicji prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i pobierania jej pożytków (art. 252 k.c.). Takie właśnie prawo korzystania z działki, tj. jej uprawiania i pobierania pożytków, ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników zapewniła rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Istotą więc rozstrzygnięcia w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie art. 118 ust. 1 u.s.r powinno być ustalenie czy H. W. mógł skorzystać z możliwości uzyskania własności działek nr [...], AM-2 i [...] AM-2 i od oceny tej kwestii nie może uchylić się Sąd I instancji ponownie rozpoznający sprawę.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest konsekwentnie pogląd, iż roszczenia przewidziane w art. 118 u.s.r nie mogą być interpretowane rozszerzająco (np. wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998 r. SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). Mają bowiem służyć zaspokojeniu interesów rolnika, nie zaś osób trzecich. W zasadzie przysługują rolnikowi, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. W przedmiotowej sprawie jedyną właścicielką przedmiotowych działek była O. W. i stanowiły one jej majątek odrębny. Decyzją z [...] czerwca 1976 r. Naczelnik Gminy Prusice działając na wniosek O. W. przejął na własność Państwa – w zamian za rentę – gospodarstwo rolne, pozostawiając jej do użytkowania działkę gruntu o powierzchni 0,50 ha. Natomiast jej mąż H. W. nabył prawo do renty na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych (pkt 8 decyzji z 4 czerwca 1976 r.). Fakt ten jednak jak słusznie wywiódł organ orzekający, nie wywoływał żadnych skutków prawnych w związku z żądaniem H. W. w zakresie nieodpłatnego przyznania własności gruntu. Z powołanej decyzji wynika wprawdzie, że obojgu małżonkom przysługiwało prawo do renty gdyż stale pracowali w gospodarstwie. Jednakże uzasadnienie decyzji pozostaje w sprzeczności z powyższym rozstrzygnięciem bowiem zawiera ono stwierdzenie, że H. W. pracował zawodowo w Zakładach Drobiarskich i zrzekł się prawa do renty wnosząc o przyznanie renty w całości żonie O. W., dla której według jego twierdzenia, praca w gospodarstwie była głównym źródłem utrzymania. Jeśli zatem zrzekł się on prawa do renty to domniemywać należy, że organ rentowy nie wydał w stosunku do H. W. decyzji o przyznaniu świadczenia rentowego. To z kolei oznacza, że nie powstało po jego stronie uprawnienie do nieodpłatnego nabycia prawa własności działki gruntu w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Uprawnienie to było bowiem konsekwencją przysługiwania renty (art. 17 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych) a decyzja o przyznaniu renty jest nierozerwalnie związana z decyzją o przekazaniu gospodarstwa rolnego za rentę, gdyż jak wynika z art. 33 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych "Ostateczna decyzja o przejęciu nieruchomości podlega wykonaniu z chwilą uprawomocnienia się decyzji w sprawie renty". Należy zatem przyjąć, iż małżonek rolnika przekazującego gospodarstwo rolne za rentę, któremu przydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu o powierzchni do 0,5 ha (art. 12 ust. 1 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych), chcąc skorzystać z nieodpłatnego nabycia własności działki na podstawie art. 118 ust. 1 u.s.r, wywodzący swoje uprawnienie z art. 12 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych powinien legitymować się prawomocną decyzją o przyznaniu mu renty.

W aktach sprawy brak jest decyzji o przyznaniu renty H. W. (w tej kwestii należy w trybie art. 106 p.p.s.a. uzupełnić postępowanie dowodowe żądając od organów rentowych nadesłania stosownej informacji lub decyzji). Gdyby jednak decyzja taka została wydana wówczas jego wniosek wywoływałby skutek materialnoprawny. Okoliczność ta winna być przedmiotem oceny Sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W wyroku z dnia 7 kwietnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wr 13/05 (oddalono skargę kasacyjną) wydanym w podobnym stanie faktycznym Sąd twierdził, że w postępowaniu o uwłaszczenie organy administracji nie mogą pomijać skutków prawnych ostatecznych decyzji organów rentowych. Przyjmując zatem, że decyzja taka wydana została wyłącznie dla O. W. (w tym celu wystąpiła ona z wnioskiem o przekazanie gospodarstwa rolnego na własność Państwa) to jej wyłącznie z tego tytułu przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu, a następnie służył wniosek o nieodpłatne przyznanie własności tej działki. Wniosek taki O. W. złożyła w październiku 1992 r. jednakże nie został on rozpoznany.

Podzielić zatem należy pogląd organu, że sama okoliczność użytkowania gruntu (art. 12 ust. 1 i 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych) nie rodziła po stronie H. W. uprawnienia do nieodpłatnego nabycia prawa własności działki gruntu w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Art. 118 ust. 1 u.s.r odnosi się bowiem do stanu prawnego, a nie stanu faktycznego użytkowania gruntu, którego w przypadku H. W. nikt nie kwestionował. Przyznanie mu decyzją z dnia [...] marca 2002 r. nieodpłatnie prawa własności działek na podstawie powołanego przepisu bez ustalenia, czy organ rentowy wydał wobec niego decyzję, stanowiło rażące naruszenie art. 118 ust. 1 u.s.r.

Niezależnie od tego uszło uwadze zarówno Sądu I instancji jaki organu orzekającego, że badana decyzja Starosty Trzebnickiego z [...] marca 2002 r. zawiera stwierdzenia nieznajdujące potwierdzenia w aktach sprawy. Wynika z niej, że oboje małżonkowie przekazali na rzecz Państwa gospodarstwo rolne, podczas gdy przekazującym była wyłącznie O. W. i tylko ona otrzymała prawo użytkowania działki gruntu o powierzchni 0,5 ha z tytułu przekazania gospodarstwa (pkt 7 decyzji z 4 czerwca 1976 r.), a nie jak twierdzi Starosta Trzebnicki, że otrzymali je oboje małżonkowie. Kwestia ta także powinna być poddana przez Sąd I instancji ocenie podczas ponownego badania decyzji wydanych w postępowaniu o stwierdzenie nieważności.

Nie sposób podzielić również poglądu Sądu I instancji, że organ orzekający nie dokonał wszechstronnej oceny w kwestii nieodwracalności skutków prawnych przyjętych w art. 156 § 2 Kpa jako negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji. Otóż organ wyjaśnił, że powstanie nieodwracalnych skutków prawnych winno być w przedmiotowej sprawie rozpatrywane w kontekście zdarzeń prawnych powstałych po wydaniu decyzji z dnia [...] marca 2002 r. (aktu darowizny działek przez H. W. na rzecz B. J., a następnie zbycia jednej z działek J. T., a drugiej małżonkom L. i R. K.) oraz faktu, że organ nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Jednocześnie organ wyjaśnił, że sytuacja prawna nabywców nieruchomości chroniona jest rękojmią wynikającą z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Nabyli oni bowiem nieruchomość w dobrej wierze po wydaniu przez organ decyzji z dnia [...] marca 2002 r., której nieważność stwierdzono decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych daje daleko idącą ochronę osobom trzecim, które na mocy czynności cywilnoprawnej nabyły w dobrej wierze prawo, natomiast pozostałym właścicielom pozostaje dochodzenie roszczeń odszkodowawczych.

Z wymienionych wyżej względów, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę złożyły się koszty związane ze sporządzeniem i wniesieniem skargi kasacyjnej obliczone na podstawie § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) tj. 120 zł oraz uiszczony wpis od skargi kasacyjnej - 100 zł.