Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 147/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2013-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64c § 3.
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 9 maja 2013r. sprawy ze skargi Wojewody na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi Oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Jak wynika z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 07.12.2012r. nr "[...]" umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone z majątku T.W., PESEL "[...]", na podstawie tytułu wykonawczego z 29.04.2011r. nr "[...]", wystawionego przez Wojewodę, obejmującego należność z tytułu grzywny, nałożonej mandatem karnym kredytowanym, w wysokości 100 zł.

Następnie ww. postanowieniem z dnia "[...]" obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 13,67 zł (12,10 zł - koszty egzekucyjne, 1,57 zł - odsetki od kwoty kosztów egzekucyjnych). Jako podstawę prawna wskazał art. 64c § 3 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst Dz.U. z 2012r. poz. 1015 ze zm.), w skrócie u.p.e.a. Uzasadniając organ I instancji podał, że wobec umorzenia egzekucji do majątku ww. osoby w związku z żądaniem wierzyciela z 30.10.2012r. z powodu błędnie wystawionego tytułu wykonawczego na niewłaściwą osobę, winę za błędne wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego ponosi wierzyciel.

Wojewoda w zażaleniu na to postanowienie wniósł o jego uchylenie. Podniósł, że wskazanie w tytule wykonawczym błędnego nr PESEL zobowiązanego nie przesądza o błędzie co do jego osoby zwłaszcza w sytuacji, gdy istnieje zgodność co do pozostałych danych osobowych. To na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek badania czy egzekucja jest skierowana do majątku osoby zobowiązanej, a w razie powziętych wątpliwości organ ten powinien zwrócić tytuł wierzycielowi. Zdaniem Wojewody to Naczelnik Urzędu Skarbowego ponosi odpowiedzialność za niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, wobec czego powinien on ponieść koszty tego postępowania.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", podał treść art. 64c § 1 i art. 64c § 3 u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia z dnia "[...]" wskazał, że w rozpatrywanej sprawie została spełniona przesłanka, o której mowa w przepisie art. 64c § 3 u.p.e.a. W treści tytułu wykonawczego wierzyciel wskazał imię i nazwisko zobowiązanego (T.W.), imię jego ojca (S.), datę urodzenia "[...]", nr PESEL ("[...]") oraz adres (G. 2, gmina P.). Przedmiotowy tytuł wykonawczy spełniał wymogi formalne z art. 27 u.p.e.a. , zatem został skierowany do egzekucji.

Organ odwoławczy podał, że pismem z dnia 30.10.2012r. Wojewoda wniósł o odstąpienie od czynności egzekucyjnych, podjętych w stosunku do majątku osoby błędnie uznanej za osobę zobowiązaną, to jest T.W., zamieszkałego w Z., gmina D., a skierowanie egzekucji do majątku T.W., zamieszkałego w G., gmina P.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej wskazanie przez wierzyciela w treści tytułu wykonawczego błędnego nr PESEL oraz daty urodzenia zobowiązanego, spowodowało niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej. Poborca skarbowy podjął w dniu 26.10.2011r. próbę doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz przeprowadzenia egzekucji pod adresem, wskazanym w treści tytułu wykonawczego, jednak adres ten okazał się niewłaściwy (dom stoi opuszczony a zobowiązany tam nie zamieszkuje). W takiej sytuacji jedynie wskazany w tytule wykonawczym nr PESEL oraz data urodzenia jednoznacznie identyfikowały zobowiązanego. Na podstawie powyższych danych organ egzekucyjny ustalił aktualny adres zamieszkania zobowiązanego (Z. 1/5, gmina D.), pod który wysłał odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem z dnia 27.02.2012r. (cz. nr "[...]") o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatku. Korespondencja została doręczona T.W. w dniu 05.03.2012r., w trybie art. 43 k.p.a. Osoba ta - jak się później okazało - posiada takie samo imię i nazwisko oraz imię ojca, jednak nie jest osobą zobowiązaną do spełnienia obowiązku, określonego w tytule wykonawczym.

Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że to właśnie wskazanie błędnego nr PESEL oraz daty urodzenia przesądziło o wystąpieniu przesłanki błędu co do osoby zobowiązanego i w konsekwencji doprowadziło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Nie podzielił w tym zakresie poglądu wyrażonego w treści zażalenia, że w niniejszej sprawie błędne wskazanie nr PESEL nie przesądza o błędzie co do jego osoby. Organ odwoławczy zauważył, że - co prawda wzór tytułu wykonawczego przewiduje pewne dane, jak nr PESEL zobowiązanego, które nie stanowią elementów niezbędnych tytułu wykonawczego, wymienionych w treści przepisu art. 27 § 1 u.e.p.a. - jednak w żadnym razie nie oznacza to, że wierzyciel może bez konsekwencji wskazywać w treści tytułu wykonawczego - czyli dokumentu urzędowego - błędne dane, tłumacząc się, że i tak nie są one wymagane przepisami u.p.e.a. Nie ulega wątpliwości, że gdyby w treści tytułu wykonawczego wskazano prawidłowy nr PESEL oraz datę urodzenia zobowiązanego, bądź też pozostawiono rubryki na te dane niewypełnione, to do niezgodnego z prawem wszczęcia egzekucji administracyjnej by nie doszło. Ewentualnie, w sytuacji braku możliwości ustalenia prawidłowego adresu zobowiązanego, tytuł wykonawczy zostałby zwrócony wierzycielowi, który odpowiadałby jedynie za zryczałtowaną kwotę poniesionych przez organ egzekucyjny wydatków, zgodnie z przepisem art. 64c § 2 u.p.e.a.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej organ egzekucyjny nie miał powodów do sugerowanego przez żalącego się powzięcia wątpliwości co do osoby zobowiązanego i zwrotu tytułu wykonawczego. Wskazany przez wierzyciela nr PESEL oraz data urodzenia korespondowały z pozostałymi danymi osobowymi zobowiązanego (adres, jako nieprawidłowy/nieaktualny, nie mógł identyfikować zobowiązanego) i Naczelnik Urzędu Skarbowego nie miał podstaw do kwestionowania prawidłowości ustalonego na podstawie tych danych nowego adresu zobowiązanego, który później okazał się adresem osoby niebędącej w rzeczywistości zobowiązanym. Tym samym Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że niezasadny jest zarzut zażalenia, jakoby to organ egzekucyjny na skutek swojego błędnego działania doprowadził do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na to postanowienie Wojewoda, reprezentowany przez radcę prawnego D.K., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa:

- w ustaleniu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego innego błędnego adresu zobowiązanego tj. Z. 1/5 w D., który okazał się adresem niebędącym w rzeczywistości adresem zobowiązanego, zamiast zwrócić tytuł wykonawczy i na podstawie art. 64c § 2 u.p.e.a. obciążyć wierzyciela tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny,

- w twierdzeniu, że wskazanie błędnego numeru PESEL zobowiązanego przesądza o błędzie co do jego osoby, zwłaszcza w sytuacji, w której istnieje zgodność co do pozostałych danych osobowych.

W uzasadnieniu wskazano na treść art. 29 § 1 u.p.e.a. Wierzyciel powołał się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 czerwca 2010r., sygn. akt III SA/Gl 22/10 i powtórzył za zażaleniem, że sam fakt wskazania nieprawidłowego numeru PESEL zobowiązanego nie przesądza o błędzie co do jego osoby, zwłaszcza w sytuacji, w której istnieje zgodność co do pozostałych danych osobowych. Ponadto na organie egzekucyjnym ciąży także obowiązek badania, i to na każdym etapie postępowania, czy egzekucja jest skierowana przeciwko osobie zobowiązanej – por. WSA w Kielcach z dnia 19 maja 2010r., sygn. akt II SA/Ke 194/10.

Podanie w tytule wykonawczym nieaktualnego, tym samym błędnego adresu zobowiązanego, należy traktować na równi z niewskazaniem adresu, co powoduje, że tytuł ten obarczony jest wadą. Przewidziany w art. 27 § 1 u.p.e.a. wymóg wskazania adresu zobowiązanego należy bowiem rozumieć jako wymóg podania właściwego i aktualnego adresu miejsca zamieszkania zobowiązanego, a więc wskazania miejsca, w którym osoba zobowiązana przebywa z zamiarem stałego pobytu, a nie jakiegokolwiek adresu. Obowiązku tego wierzyciel nie może przerzucać na organ egzekucyjny, który jak nie ma kompetencji do prostowania tytułu wykonawczego.

W sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego nie zostało jeszcze wszczęte (m.in. zobowiązanemu nie został doręczony odpis tytułu wykonawczego), organ egzekucyjny winien zwrócić tytuł wykonawczy z uwagi na nieaktualny adres zobowiązanego.

Skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego sam ustalił inny, błędny adres zobowiązanego, który okazał się adresem niebędącym w rzeczywistości adresem zobowiązanego, to organ egzekucyjny na skutek swojego błędnego działania doprowadził do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną dotychczas argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego decyzji (postanowienia), tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji (postanowienia), a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić (art. 145 § 1 ppsa). W przypadku zaś, gdy nie stwierdzi naruszenia prawa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa).

W niniejszej sprawie przedmiotem sporu jest obciążenie Wojewody jako wierzyciela kosztami egzekucji wszczętej i prowadzonej do majątku osoby niebędącej dłużnikiem.

Zgodnie z art. 64c § 3 wyżej cyt. ustawy u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem niemającego zastosowania w niniejszej sprawie § 3a.

Przepis ten dotyczy sytuacji ujawnienia już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego i pobraniu od zobowiązanego kosztów, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Koszty te organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu i obciąża nimi wierzyciela, jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel.

Wojewoda w rozpatrywanej sprawie podał w tytule wykonawczym dane identyfikujące inny podmiot niż zobowiązany. Jak wynika z akt sprawy wierzyciel sam to stwierdził i pismem z dnia 30.10.2012r. wniósł o odstąpienie od czynności egzekucyjnych, podjętych w stosunku do majątku osoby błędnie uznanej za osobę zobowiązaną, to jest T.W., zamieszkałego w Z., gmina D., zamiast osoby o tym samym imieniu i nazwisku, zamieszkałej w G., gmina P. Pismo to wystosowano w toku postępowania egzekucyjnego, po jego wszczęciu, gdy nastąpiło już częściowe zaspokojenie egzekwowanej należności – w dniu 06.03.2012r. pobrano w wyniku zajęcia nadpłaty podatku, wypłacanej przez NUS jako organ podatkowy kwotę 58 zł i rozliczono na należność główną 45,90 zł i koszty egzekucyjne 12,10 zł.

W omawianej sytuacji to wierzyciel spowodował sprzeczne z przepisami ustawy egzekucyjnej wszczęcie, a następnie prowadzenie egzekucji. Organ egzekucyjny nie miał wątpliwości co do osoby podanej przez Wojewodę jako zobowiązana do zapłaty wymienionej w tytule należności, gdyż wierzyciel jasno określił zobowiązanego podając nr PESEL i datę urodzenia. Nie można zgodzić się z autorem skargi, że Naczelnik Urzędu Skarbowego sam ustalił inny, błędny adres zobowiązanego, który okazał się adresem niebędącym w rzeczywistości adresem zobowiązanego, a w konsekwencji organ egzekucyjny na skutek swojego błędnego działania doprowadził do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji.

Autor skargi nie zauważa kluczowej w sprawie kwestii, że wskazany w tytule wykonawczym zobowiązany to osoba inna niż ta, na której ciąży obowiązek zapłaty należności. Błąd co do osoby zobowiązanego został popełniony na etapie wystawiania tytułu wykonawczego. Wskazanie przez wierzyciela w tytule z 29.04.2011r. adresu dłużnika odnoszącego się do właściwego zobowiązanego spowodowało, że organ egzekucyjny nie mając tej wiedzy dokonał początkowo ustaleń związanych z rzeczywistym zobowiązanym, jednak adres ten okazał się niewłaściwy - poborca skarbowy pod wskazanym adresem ustalił w dniu 26.10.2011r., że dom stoi opuszczony a zobowiązany tam nie zamieszkuje. Rację ma w tym zakresie organ odwoławczy podając w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że w sytuacji zbieżności imienia i nazwiska jedynie wskazane w tytule wykonawczym dane niestanowiące elementów niezbędnych tytułu: nr PESEL oraz data urodzenia (art. 27 u.p.e.a.), jednoznacznie identyfikowały zobowiązanego. A skoro Wojewoda wypełniając tytuł wykonawczy podał te dane, to jednoznacznie określił osobę dłużnika (nr PESEL wiąże się tylko z jedną osobą fizyczną). Naczelnik Urzędu Skarbowego mógł w dalszej kolejności w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, samodzielnie ustalić inny niż podany w tytule wykonawczym adres osoby wskazanej w tytule wykonawczym jako zobowiązana, który to adres okazał się później adresem osoby innej niż ta, która jest w rzeczywistości dłużnikiem. Wobec zbieżności imienia i nazwiska, a także, jak podaje w niniejszej sprawie organ odwoławczy, imienia ojca dłużnika, to nr PESEL i data urodzenia odróżnia osoby fizyczne. Wierzyciel w tytule wykonawczym podał datę urodzenia, nr PESEL. Organ egzekucyjny nie miał zatem wątpliwości co do osoby dłużnika. Naczelnik Urzędu Skarbowego dysponując bazą danych adresowych postąpił prawidłowo ustalając jego adres, a następnie dokonał zajęcia nadpłaty podatku, wypłacanej przez ten sam organ, jednak działający już jako organ podatkowy.

Należy w tym miejscu zgodzić się z zawartym w odpowiedzi na skargę stanowiskiem i ocenić jako prawidłowe działanie organu egzekucyjnego, który podjął próbę ustalenia aktualnego adresu dłużnika w sytuacji, gdy adres wskazany przez wierzyciela staje się nieaktualny. Dopiero, gdy ustalenie aktualnego adresu nie było możliwe, gdy nie ma możliwości we własnym zakresie ustalić adresu dłużnika, organ ten zwraca tytuł wykonawczy i obciąża go opłatą manipulacyjną – art. 64c § 2 u.p.e.a.

Nie można zatem mówić w przedmiotowej sprawie o braku możliwości przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, co jest warunkiem zastosowania art. 64c § 2 u.p.e.a., w sytuacji, gdy istnieje możliwość ustalenia aktualnego adresu zamieszkania osoby podanej przez wierzyciela jako zobowiązanej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Naczelnik Urzędu Skarbowego, w oparciu o dane wskazane przez wierzyciela w treści tytułu wykonawczego – imię i nazwisko, nr PESEL i datę urodzenia, ustalił inny adres, pod który wysłał odpis tytułu wykonawczego oraz zawiadomienie o zajęciu nadpłaty podatku, wszczynając tym samym egzekucję administracyjną. A zatem w stosunku do majątku osoby, co do której miał wystarczające dane identyfikacyjne. Te dane wskazane przez wierzyciela, które okazały się błędne, spowodowały wszczęcie egzekucji w stosunku do osoby, nie będącej dłużnikiem. W konsekwencji postępowanie egzekucji podlegało umorzeniu. Organ egzekucyjny był zatem uprawniony na podstawie 64c § 3 u.p.e.a. do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Natomiast powoływane w skardze wyroki dotyczą innego niż w niniejszej sprawie problemu podania przez wierzyciela błędnego nr PESEL w sytuacji, gdy egzekucja została skierowana do właściwej osoby zobowiązanego.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ppsa, należało orzec jak w sentencji.