Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 807/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 68
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda, Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2017 r. przy udziale sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza na rzecz skarżącej od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. z dnia [...] r. nr [...] wydane w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "A" Sp. z o.o. (dalej Strona Skarżąca)na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] 2016 r. o nr [...] w wysokości 11.674,40 zł.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z [...] 2016r . obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za luty 2013r.

Pismem z dnia 25 maja 2016r. Strona wystąpiła do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych naliczonych i wyegzekwowanych w sprawie, na podstawie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...] kwietnia 2016r. Pismem z 12 września 2016r. organ zawiadomił podatniczkę o naliczonych kosztach postępowania w wysokości 11 674,40 zł, a [...] 2017r. wydano w tym zakresie postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że na kwotę naliczonych kosztów składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 1 945,70 zł; opłata za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 9 728,70 zł.

Na postanowienie to Strona złożyła zażalenie zarzucając naruszenie przepisów naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r., poz. 599 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.), w związku z art. 190 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, przejawiające się określeniem kosztów egzekucyjnych przedmiotowego postępowania na podstawie przepisów, które przez Trybunał Konstytucyjny uznane zostały za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz wskutek niezastosowania przepisów w zakresie obowiązku miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny. W związku z powyższym Zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z wnioskiem Strony.

Dyrektor Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy powyższe postanowienie. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kosztów egzekucyjnych został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 2016r. p. 1244 z 16 sierpnia 2016, a to oznacza, że wszystkie podmioty maja obowiązek przestrzegania tego orzeczenia. Jednak zdaniem organu wyrok ten ma charakter zakresowy, gdyż jest wyrokiem o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie wywołuje skutków prawnych uchylających. Jest swego rodzaju apelem do ustawodawcy, aby ten odpowiednio dostosował wadliwe prawo do wymogów konstytucyjnych. Wskazano, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wyraźnie określił, że "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postepowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny" nie ma w tym zakresie kompetencji". W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej ponieważ ustawodawca nie dokonał odpowiednich zmian, należało uznać, ze organ egzekucyjny mógł określić koszty na podstawie zakwestionowanych przepisów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisane postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie:

art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji przez błędne zastosowanie przejawiające się nieuwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych postępowania na podstawie wskazanych przepisów, które przez Trybunał Konstytucyjny uznane zostały za niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz wskutek niezastosowania zaleceń Trybunału Konstytucyjnego w zakresie obowiązku miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych w sytuacji niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny;

naruszenie art. 15 i art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: KPA) w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 1 oraz ust. 3 Konstytucji, przez błędne zastosowanie skutkujące naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania, przejawiające się utrzymaniem w mocy postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego we W. w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych, pomijającego w swoim rozstrzygnięciu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, stanowiącego o niekonstytucyjności stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., na podstawie których zostało wydane postanowienie organu egzekucyjnego;

naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 6, art. 7, art. 11 KPA w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 1 oraz ust. 3 Konstytucji przez błędne zastosowanie objawiające się brakiem zbadania rzeczywistych nakładów pracy oraz wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny, co w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 jawi się jako kluczowe przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych w realiach stanu faktycznego jak w przedmiotowej sprawie;

naruszenie art. 107 § 3 w związku z art. 8, art. 11 KPA w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 190 ust. 1 oraz ust. 3 Konstytucji poprzez niedostateczne wyjaśnienie z jakich względów organ nadzoru utrzymując postanowienie organu egzekucyjnego, nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14, pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności stosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 U.p.e.a., na podstawie których zostało wydane postanowienie organu egzekucyjnego;

W ocenie strony skoro przepis jest niekonstytucyjny – gdyż nie określa górnej granicy opłat za dokonane czynności egzekucyjne to prawidłowe jest zastosowanie wyłącznie minimalnych opłat wynikających z tego uregulowania. Strona podkreśliła, że wbrew stanowisku organu bierna postawa ustawodawcy nie może stanowić podstawy do stosowania wadliwej normy prawnej przez organ egzekucyjny, a stosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może odbywać się z pominięciem uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podkreślił, że organ mógł określić wysokość kosztów egzekucyjnych opierając się na obowiązujących przepisach, a kwota kosztów egzekucyjnych została określona prawidłowo. Organ nie jest uprawniony do miarkowania kosztów egzekucyjnych gdyż obowiązuje go zasadna legalizmu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wskazać należy, że sporem w sprawie jest niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i pominięcie przez organy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 745/13 (Dz. U. z 2016 , poz. 1244). Przedmiotem tego orzeczenia była między innymi kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi wskazanych w skardze przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Trybunał orzekł, że art. 64§ 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Trybunał orzekł również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tak więc przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego, a których naruszenie zarzuciła skarżąca w skardze do sądu zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyroku Trybunału powodów. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał podkreślił, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. (vide również wyrok NSA z 04.11.2016 II FSK 204/14).

W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie wydane zostało w czasie gdy omawiane przepisy nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, gdyż wyrokiem Trybunału orzeczono o ich niekonstytucyjności. Przepisy będące podstawą wydania zaskarżonego postanowienia były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku SK 31/14. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez Sąd jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym jaki i sądowoadministracyjnym. Orzeczenie Trybunału powoduje bowiem trwałą eliminację przepisu z systemu prawnego. W tej sytuacji za nieskuteczne należy uznać argumenty organu, że pomimo stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu należy go nadal stosować gdyż ustawodawca nie wprowadził nowego uregulowania. Bierna postawa ustawodawcy nie usprawiedliwia stosowania przez organy egzekucyjne niekonstytucyjnej normy prawnej. Wskazać należy, że z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika wprost, że kwestionowany przepis art.64 §1 pkt 4 z systemu oprawnego został wyeliminowany (nie kwestionuje tego również zdanie odrębne złożone do uzasadnienia wyroku Trybunału) w zakresie w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne.

W tej sytuacji organ winien rozważyć czy przepisy art. 64 § 1 pkt 4 mogą być stosowane jedynie co do minimalnej wysokości czy też w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego ustalone na podstawie współmierności poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy w związku z wyegzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych jakimi faktycznie zostaje obciążona strona. Dlatego zasadnym jest zarzut skarżącej, że organ nie wskazał jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w wysokości 11674,40 zł.

Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie przepisów art.145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i 205 § 2 i 4 p.p.s.a.