Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SO/Kr 32/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-09-26 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie radcy prawnego
Powołane przepisy: article: Art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu w dniu 26 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 24 czerwca 2016 r. w sprawie z wniosku J. J. o wymierzenie grzywny Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie postanawia: oddalić wniosek J. J. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy wywołane wnioskami skarżącego z dnia 1.06.2016 r. i 3.06.2016 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 249a P.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się jeżeli rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne, a w realiach niniejszej sprawy zdaniem referendarza mamy do czynienia z taką sytuacją. Po pierwsze, w myśl art. 243 § 1 zd. 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Postępowanie w niniejszej sprawie nie toczy się, ponieważ zostało zakończone postanowieniem o odrzuceniu wniosku, które jest prawomocne od dnia 23.07.2014 r.

W ustawowym terminie skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia.

Zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2016 r. wezwano skarżącego J. J. w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i ewentualnie innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktu za media za ostatni okres rozliczeniowy, a także przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego, przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu skarżącemu statusu osoby bezrobotnej, przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu lub odmowie dla skarżącego lub członków jego rodziny, podanie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Powyższe zarządzenie należało wykonać w terminie 7 dni od daty jego doręczenia pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 19 września 2016 r. wskazał, że wzywa Sąd do usunięcia naruszenia prawa poprzez przyznanie prawa pomocy i przekazanie wniosku o prawo pomocy do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718) zwana dalej ppsa. W dniu 15 sierpnia 2015r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015r. poz. 658), którą zmieniono m.in. treść art. 260 ppsa. Zgodnie z aktualnie obowiązującą treścią tego przepisu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji i wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie jednak z treścią art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. przepis art. 260 ppsa w nowym brzmieniu nie stosuje się do postępowań wszczętych przed 15 sierpnia 2015 r. Do tych spraw stosuje się art. 260 ppsa w brzmieniu dotychczasowym, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w lipcu 2013 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., tj. przed dniem 15 sierpnia 2015 r. W niniejszej sprawie będzie miał więc zastosowanie art. 260 ppsa w brzmieniu sprzed nowelizacji. Oznacza to, że postanowienie referendarza sądowego utraciło swoją moc, a Sąd rozpoznał wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy na nowo. W ocenie Sądu, wnioski skarżącego mogą być rozpoznane łącznie, gdyż zostały złożone w tej samej sprawie, a zakres żądań skarżącego jest tożsamy.

Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.).

Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073).

Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14.

Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.

Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny.

Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności, które miałyby urzeczywistnić fakt jego bardzo trudnej sytuacji materialnej. W związku z powyższym brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2016 r. uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenia, czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek, czy choćby pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Orzekanie zaś na podstawie niekompletnych danych nie jest możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.

Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 260 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.