Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 694/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 34 § 1a
journal: Dz.U. 1991 nr 9 poz 31
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego J.D. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 – dalej "K.p.a") oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. – dalej "u.p.e.a.") po rozpatrzeniu sprawy z zażalenia J. D. wniesionego pismem z dnia 10 marca 2016 r. na postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia 26 lutego 2016 r. znak [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzuty wniesione pismem z dnia 23 grudnia 2015 r. przez J. D. zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Prezydent Miasta S. występując w przedmiotowej sprawie w roli wierzyciela wystawił wobec J. D. tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 23 listopada 2015 r. Jako podstawę prawną obowiązku wierzyciel w tytule wykonawczym wskazał orzeczenie [...] z dnia 2 stycznia 2015 r. zaś jako akt normatywny, z którego wynika obowiązek ustawę z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Odpis tytułu wykonawczego doręczony został zobowiązanemu w dniu 22 grudnia 2015r.

Pismem z dnia 23 grudnia 2015 r. J. D. zgłosił zarzut błędu co do osoby zobowiązanego w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Strona wskazała, iż od 2010 r. posiada rozdzielność majątkową, potwierdzoną postanowieniem sądu i "nie ma zamiaru pokrywać zobowiązań żony", jednocześnie strona podkreśliła, że swoje zobowiązania, czyli połowę podatku od nieruchomości reguluje na bieżąco, na dowód czego załączyła potwierdzenia przelewów.

Postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. znak [...] wydanym na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. Prezydent Miasta S. zajął stanowisko w sprawie zarzutów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] uznając zarzut błędu co do osoby zobowiązanego za nieuzasadniony, argumentując ten fakt licznym orzecznictwem sądowoadministracyjnym. Organ wskazał również, że wyrok Sądu Rejonowego S. [...] VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 15 września 2010 r., sygn. [...] w sprawie ustanowionej rozdzielności majątkowej nie znosi współwłasności nieruchomości położonej [...] przy ulicy [...] . Natomiast zgodnie z aktem notarialnym nr [...] z dnia 8 października 2001 r. M. M.-D. i J. D. stali się współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości wraz z udziałem [...] części w częściach wspólnych budynku i prawie własności nieruchomości. A z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych wynika, iż nieruchomość stanowiąca współwłasność, stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach. W myśl art. 366 kc wierzyciel (organ podatkowy) może żądać całości lub części uiszczenia należnego podatku od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych, przy czym aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy są zobowiązani. Organ podkreślił również, iż opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlega cała nieruchomość, nie udziały i wszyscy współwłaściciele solidarnie odpowiadają za całe zobowiązanie podatkowe, wobec czego dokonanie wpłat będących odzwierciedleniem posiadanych udziałów jednego współwłaściciela na dany rok podatkowy nie powoduje uregulowania całości zobowiązania. Organ uznał więc zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego za nieuzasadnione.

W zażaleniu na powyższe postanowienie J. D. wniósł o:

– uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości,

– wstrzymanie wykonalności egzekucji do czasu rozpoznania niniejszego zażalenia.

Zdaniem J. D. organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę okoliczności, iż zapłacił on egzekwowany podatek od nieruchomości w części odpowiadającej jego udziałowi w nieruchomości tj. 1/2. Organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę, że konieczność wszczęcia egzekucji jest wyłącznie następstwem zaniechania drugiego ze współwłaścicieli nieruchomości tj. M. M.-D. ej i w opisanym powyżej stanie faktycznym winien być zastosowany przepis art. 371 kc, wprowadzający zasadę nieszkodzenia współdłużnikom przez dłużnika solidarnego. Zauważył, że organ egzekucyjny winien skierować egzekucję tylko do majątku M. M.-D. , a nie do jego majątku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] po rozpoznaniu sprawy wskazując na obowiązujące regulacje z ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i opierając się na ustaleniach poczynionych w toku postępowania przez organ I instancji stwierdziło, iż opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlega cała nieruchomość, nie udziały i wszyscy współwłaściciele solidarnie odpowiadają za całe zobowiązanie podatkowe, wobec czego dokonanie wpłat będących odzwierciedleniem posiadanych udziałów jednego współwłaściciela na dany rok podatkowy nie powoduje uregulowania całości zobowiązania. Powyższe stanowisko jest prawidłowe a zasada solidarności pozwala na domaganie się zapłaty całości należności od każdego ze współwłaścicieli.

W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie brak działania M. M.-D. , nie zmienia sytuacji współdłużnika w żaden sposób. Gdyż był i jest on nadal zobowiązany wobec wierzyciela na tych samych zasadach, ponieważ zwolnienie z długu wywiera skutek jedynie pomiędzy wierzycielem a tym dłużnikiem, wobec którego zostało dokonane, co nie pozbawia go podnoszenia ewentualnych roszczeń regresowych, wyznaczonych przez stosunek wewnętrzny pomiędzy współdłużnikami. (wyrok Sądu Rejonowego dla [...] XI Wydział Cywilny, sygn. akt[...] ).

W skardze na ww. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 12 października 2016 r. J. D. wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego,

2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego,

zarzucając:

1) Naruszenie art. 371 k.c. w zw. z art. 91 ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy zaniechanie drugiego z dłużników solidarnych (M. M.-D. ej) w zapłacie zaległości w podatku od nieruchomości, nie może szkodzić skarżącego, art. 33 §1 pkt 4, pkt 6 oraz pkt 8 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie poprzez prowadzenie egzekucji wobec skarżącego

1) Naruszenie art. 7§2 w zw. z 33 §1 pkt 6 i pkt 8 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie w przypadku gdy wszczęcie egzekucji wobec skarżącego było niecelowe, a zastosowane środki egzekucyjne nadmierne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona choć z innych niż wskazane przyczyny.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej zwanej: "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (...).

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Podstawy wnoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym ustawodawca wskazał w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. Zarzuty te stanowią swoisty środek zaskarżenia służący zobowiązanemu. Rola zarzutów sprowadza się przede wszystkim do jednego ze sposobów weryfikacji czynności organów egzekucyjnych mających służyć ochronie adresata czynności, który to zarzut może być wykorzystany wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. w terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego - o czym poucza się zobowiązanego w treści tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.).

Oznacza to, że nie mogą być one składane lub uzupełniane w terminie późniejszym, np. w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego lub w skardze do sądu, bowiem to organ egzekucyjny musi je rozpoznać (po ewentualnym uzyskaniu stanowiska wierzyciela - jeżeli organ egzekucyjny nie jest równocześnie wierzycielem). Stad sąd nie może rozpoznać tych zarzutów skargi, które wykraczają poza zarzuty zgłoszone organowi I instancji.

Tryb rozpatrzenia zarzutów ustawodawca uregulował w art. 34 u.p.e.a. Istotnym elementem tej procedury jest uzyskanie przez organ egzekucyjny wypowiedzi wierzyciela, który musi być powiadomiony o zgłoszeniu zarzutów przez zobowiązanego. W przypadku gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to jeden i ten sam podmiot, przeprowadzenie postępowania procedowania przewidzianego w art. 34 § 1 u.p.e.a. jest nieuzasadnione, w takim przypadku zbędne jest uzyskiwanie – w drodze postanowienia zaskarżalnego zażaleniem – stanowiska wierzyciela (por. uchwała NSA z dnia 25.06.2007 r. I FPS 4/06) ze skutkiem w postaci obowiązku merytorycznego rozpatrzenia zgłoszonego zarzutu przez organ egzekucyjny.

Zatem z uwagi na to, że w rozpoznawanej sprawie organem egzekucyjnym i wierzycielem egzekwowanej należności był Prezydent Miasta S. zbędne było uruchomienie takiego trybu uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów a zarzuty ze skutkiem w postaci obowiązku merytorycznego rozpatrzenia ciążyły na Prezydencie Miasta S. jako organie egzekucyjnym.

W rozpoznawanej sprawie zobowiązany zgłaszając zarzuty, powołał się na zapłatę podatku od nieruchomości w ½ wysokości uznając, że drugą połowę wymierzonego podatku od nieruchomości za 2015 rok winien uiścić drugi solidarnie odpowiedzialny za podatek współwłaściciel nieruchomości w osobie M. M.-D. Zdaniem skarżącego jego zobowiązanie wobec urzędu zostało wykonane i nie zamierza pokrywać długów swojej byłej żony.

Organ odwoławczy utrzymując postanowienie organu I instancji, który rozpoznał zarzut co do błędu co do osoby zobowiązanej, uznał te zarzuty za organem I instancji za nieuzasadnione i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ ten powołał się na okoliczności faktyczne i ich skutki podatkowe związane z powstaniem obowiązku podatkowego po stronie skarżącego i współwłaścicieli tj. na zakup nieruchomości w formie aktu notarialnego z dnia 8 października 2001 r., ustanowienie rozdzielności majątkowej wyrokiem Sądu Rejonowego S. [...] VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 15 września 2010 r. oraz wskazał na zasady odpowiedzialności solidarnej. Te okoliczności były – jak wynika to także ze stanowiska Wydziału podatków i opłat lokalnych zawartego w piśmie z dnia 19 lutego 2016 r. – przedmiotem analizy w postępowaniu podatkowym, gdzie wymierzono podatek od nieruchomości dla skarżącego i drugiego współwłaściciela.

Wskazać zatem w tym miejsce należy, że stosownie do art. 34 § 1a u.p.e.a., jeżeli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Komentowany przepis wyraźnie wskazuje na wierzyciela, jako podmiot uprawniony do stwierdzenia niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, w miejsce stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów (art. 34 § 1 u.p.e.a.). W ocenie sądu unormowanie zawarte w art. 34 § 1a u.p.e.a. odnosi się również do organu egzekucyjnego, w przypadku, gdy (jak w rozpatrywanej sprawie) organ ten jest jednocześnie wierzycielem. Dostrzeżenie zatem, że wystąpiła okoliczność, o której mowa w art. 34 § 1a u.p.e.a., obliguje organ egzekucyjny będący wierzycielem do wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, a nie o jego nieuwzględnieniu. Na postanowienie to przysługuje zażalenie, w którym strona może zwalczać stanowisko organu w kwestii istnienia przesłanek stwierdzenia niedopuszczalności zarzutów.

Przepis art. 34 § 1a u.p.e.a. niejako pozbawia organ egzekucyjny możliwości merytorycznego badania zarzutu wniesionego w postępowaniu egzekucyjnym, jeśli kwestia ta była już przedmiotem rozpoznania w innym postępowaniu dotyczącym tego samego obowiązku. Stwierdzenie, że taka okoliczność miała miejsce obliguje organ do wydania postanowienia nie o nieuwzględnieniu zarzutu, lecz o stwierdzeniu jego niedopuszczalności. Zgodzić należy się ze stanowiskiem, że uregulowanie to wprowadza zasadę niekonkurencyjności środków prawnych. Ma na celu wyeliminowanie sytuacji, w której kwestia mogąca być podstawą do sformułowania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym, byłaby rozstrzygana w tym postępowaniu, pomimo, że została już lub zostanie rozstrzygnięta w ramach innego, wskazanego w powyższym przepisie postępowania.

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyraźnie odróżnia funkcje i pozycję prawną wierzyciela, organu egzekucyjnego i organu nadzoru. Wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.), a organem egzekucyjnym - organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków (art. 1a pkt 7).

Z kolei organ nadzoru (takim właśnie organem jest w rozpatrywanej sprawie samorządowe kolegium odwoławcze - art. 23 § 3 u.p.e.a) sprawuje kontrolę przestrzegania w toku czynności egzekucyjnych przepisów ustawy przez wierzycieli i nadzorowane organy egzekucyjne (art. 23 § 4 pkt 2 u.p.e.a.), co nie oznacza, że może on w ramach postępowania egzekucyjnego zastępować wierzyciela lub organ egzekucyjny.

Tej roli nie sprostało w niniejszym postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], które jest także w niniejszym postępowaniu organem odwoławczym zobligowanym do kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy poddając kontroli zaskarżone postanowienie organu I instancji uwzględni przy tej kontroli również wskazany przez Sąd przepis art. 34 § 1 a u.p.e.a. i dokona ponownego rozstrzygnięcia w sprawie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono po myśli art. 200 p.p.s.a