Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1825/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
article: art. 7,  art. 77  par. 1 i  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant Sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi I. S. – przedstawicielki ustawowej małoletnich D., A. i R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

I. S. przedstawicielka ustawowa małoletnich D., A. i R. S. wniosła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezesa ZUS) nr [...] z dnia [...] września 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 23 lutego 2010 r. I. S. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci D., A. i R. S. po zmarłym ojcu K. S. We wniosku poinformowała, iż ZUS odmówił przyznania renty rodzinnej na rzecz małoletnich w zwykłym trybie, a Sąd Okręgowy w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. oddalił jej odwołanie od tej decyzji. Podkreśliła, iż zmarły w wieku 34 lat K. S. posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące ponad 5 lat. Niewypracowanie przez niego prawa do świadczeń w normalnym trybie było zaś spowodowane szczególnymi okolicznościami, a mianowicie ciężką chorobą, która spowodowała ośmiokrotny pobyt w szpitalu w ciągu ostatnich 4 lat przed zgonem. Wnioskodawczyni podkreśliła, iż biegli lekarze stwierdzili w opinii, że zmarły K. S. od 19 lipca 2005 r. był częściowo niezdolny do pracy, natomiast rok później stał się całkowicie niezdolny do pracy, co nie było kwestionowane przez organ rentowy. Zaznaczyła też, że zmarły miał wykształcenie podstawowe, a zatem mógł pracować tylko jako pracownik fizyczny, co utrudniał mu jednak zły stan zdrowia, gdyż pracodawcy rezygnowali z pracownika schorowanego w tak młodym wieku.

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2010 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich D., A. i R. S.

W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Podkreślił jednocześnie, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę.

Organ podniósł, iż z dokumentacji rentowej wynika, że udokumentowano okresy składkowe i nieskładkowe ojca małoletnich wynoszące łącznie 6 lat, 4 miesiące i 25 dni, przy czym okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udowodniono zaś 2 lata, 7 miesięcy i 12 dni tych okresów. W latach 1999-2002 oraz 2004-2006 ojciec dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Nie zostały jednocześnie wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia, ponieważ w wymienionych przerwach ojciec dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia w celu nabycia przez ojca dzieci uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym. Organ zaznaczył jednocześnie, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlega również sytuacja materialna z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skierowanym do Prezesa ZUS I. S. podniosła, iż zmarły ojciec małoletnich od wielu lat był [...], a przewlekłe zakażenie [...] było konsekwencją [...]. Podkreśliła, że [...] jest chorobą silnie wyniszczającą organizm pod względem fizycznym i psychicznym. Według niej, gdyby zmarły został przebadany przez lekarza [...], to miałby stwierdzoną co najmniej częściową niezdolność do pracy już od roku 1999. W ocenie skarżącej, zważywszy na stan zdrowia i wiek zmarłego, w chwili śmierci miał on udowodniony całkiem przyzwoity okres składkowy i nieskładkowy.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.

Podkreślił, że renta rodzinna w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci nie może być przyznana, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy. Przez szczególne okoliczności rozumieć bowiem należy wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Z analizy przebiegu ubezpieczenia ojca dzieci wynika zaś, że w okresie aktywności zawodowej, przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, podejmował on zatrudnienie w krótkich okresach, w związku z czym powstały liczne przerwy w ubezpieczeniu. Ponadto w okresie od 2 sierpnia 1999 r. do 28 lutego 2002 r. nie wykonywał zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Biorąc zatem pod uwagę, że w okresach przerw w ubezpieczeniu ojciec dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy nie można uznać, że przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym były szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia.

Ojciec dzieci posiada udokumentowane łącznie 4 lata, 9 miesięcy i 19 dni okresów składkowych oraz 2 lata, 5 miesięcy i 3 dni okresów nieskładkowych. Przy czym okresy nieskładkowe mogą być uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Zatem okres nieskładkowy, jaki może być uwzględniony w przypadku ojca dzieci wynosi 1 rok, 7 miesięcy i 6 dni. Łącznie uznano tym samym za udowodnione 6 lat, 4 miesiące i 25 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Organ podkreślił jednocześnie, że okres, w którym ojciec dzieci pozostawał poza ubezpieczeniem przypada w znacznej części w 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty w trybie zwykłym. W przypadku ojca dzieci okres ten wynosi 2 lata, 7 miesięcy i 12 dni.

Odnosząc się do argumentów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ zaznaczył, że skłonności [...] nie są szczególną okolicznością mogącą uzasadniać brak spełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto, samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Ustalenie początków niezdolności do pracy nie może natomiast opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane, pozwalające na niewątpliwe bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. W oparciu o dowody, które zostały przedstawione przez wnioskodawczynię, komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2009 r. ustaliła, że ojciec dzieci był całkowicie niezdolny do pracy od 26 lipca 2006 r. do śmierci w dniu 13 października 2008 r. Problemy zdrowotne przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy mogły zaś jedynie ograniczać, natomiast nie uniemożliwiały całkowicie ojcu dzieci wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. Organ zaznaczył jednocześnie, że okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych zostały uwzględnione w przebiegu ubezpieczenia. Okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy, nie stanowi natomiast, ani okresu składkowego ani nieskładkowego.

Biorąc zatem pod uwagę materiał dowodowy zebrany w sprawie nie można uznać, że ojciec dzieci nie spełnił warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności. Podnoszone przez wnioskodawczynię trudne warunki materialne nie stanowią natomiast wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I. S. zarzuciła niezgodność tej decyzji ze stanem faktycznym.

Ponownie podniosła, że ojciec dzieci K. S. zmarł w wieku niespełna 34 lat, będąc całkowicie niezdolnym do pracy co najmniej od 26 lipca 2006 r. Zważywszy zatem na fakt, że w wieku 32 lat zmarły był już całkowicie niezdolny do pracy, a wcześniej częściowo niezdolny do pracy, zgromadzony okres składkowy i nieskładkowy, to jest 6 lat, 4 miesiące i 25 dni, w jej ocenie nie wydaje się znikomy. Z przebiegu ubezpieczenia wynika zaś, że do przyznania świadczenia w zwykłym trybie zabrakło niewielkiego okresu zatrudnienia. Skarżąca zaznaczyła, że zmarły był w złym stanie zdrowia na wiele lat przed śmiercią, a przerwy w zatrudnieniu, szczególnie w okresie od 2 sierpnia 1999 r. do 28 lutego 2002 r. były spowodowane chorobą w postaci uzależnienia od środków odurzających. Podkreśliła, że powyższe okoliczności znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji medycznej dołączonej do akt sprawy, w szczególności wynika to z historii choroby oraz z kolejnych pobytów w szpitalu.

Wniosła w związku z tym o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez uznanie, że jej zmarły mąż nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, to jest choroby uniemożliwiającej wypracowanie wymaganego stażu pracy.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ podkreślił, iż nigdy nie kwestionował faktu, że zmarły ojciec małoletnich od lipca 2006 r. był całkowicie niezdolny do pracy. Posiada jednak także dokumentację potwierdzającą, że przed tą datą niezdolny do pracy nie był, zatem w żadnym razie stan zdrowia nie mógł stanowić usprawiedliwienia dla braku ubezpieczenia. Nie ma też możliwości ustalenia częściowej niezdolności do pracy zmarłego przed 30 rokiem życia, zaś samo przekonanie skarżącej, że jej mąż jako osoba [...] w żadnym razie nie mógł pracować, nie jest tożsame z potwierdzającą ten fakt dokumentacją lekarską. [...], choć z pewnością mają wpływ na szanse znalezienia pracy przez osobę [...], nie są tożsame z niezdolnością do podejmowania zatrudnienia, ani nie stanowią okoliczności szczególnej, na którą zainteresowany nie miałby wpływu.

Skarżąca w piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu 24 stycznia 2011 r., podtrzymała zarzuty skargi. Ponownie podniosła, iż w przedmiotowej sprawie, nieadekwatnie do jej istoty, oceniono podnoszony przez nią fakt, że zmarły ojciec dzieci był [...], co uniemożliwiło mu wypracowanie wymaganego stażu pracy. W jej ocenie, sam fakt istnienia [...], z którym ojciec dzieci walczył, gdyż podjął leczenie, nie może być traktowany jako sankcja wykluczająca jego małoletnie dzieci z grona adresatów normy zwartej w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca powołała się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Oznacza to, że sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ w toku ponownego rozpatrzenia sprawy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na prawidłowość dokonanego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Wydanie prawidłowej decyzji przez organ w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy poprzedzać zatem powinno dokładne ustalenie stanu faktycznego i prawnego istotnego w sprawie (stosownie do treści art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.), zaś sama decyzja powinna być należycie uzasadniona - stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu faktycznym decyzji organ powinien ustosunkować się do wszystkich okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zasadniczym celem uzasadnienia prawnego jest natomiast wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego logicznie procesu stosowania normy materialnej przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych, skutkiem czego treść rozstrzygnięcia należy uznać za zgodną z prawem (vide: Dawidowicz – Postępowanie Administracyjne, s. 103).

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja Prezesa ZUS nie odpowiada powyższym wymogom.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS w decyzji z dnia [...] maja 2010 r. odmawiając małoletnim D., A. i R. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku stwierdził, iż po stronie ojca małoletnich nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy, która usprawiedliwiałaby niewypracowanie prawa do świadczeń w trybie zwykłym.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zakwestionowała powyższe ustalenia organu, podnosząc, iż zmarły ojciec małoletnich od wielu lat był [...]. Według niej, gdyby K. S. za życia został przebadany przez lekarza [...], to miałby stwierdzoną co najmniej częściową niezdolność do pracy już od roku 1999.

W ocenie Sądu, w świetle podnoszonych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności, za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie zmarłego ojca małoletnich szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym.

Ojciec małoletnich zmarł w wieku 34 lat. Na dzień stwierdzenia u niego całkowitej niezdolności do pracy, tj. 26 lipca 2006 r. miał 32 lata oraz posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 6 lat, 4 miesiące i 25 dni, przy czym okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udowodniono zaś 2 lata, 7 miesięcy i 12 dni tych okresów.

Organ zarzucił w decyzji, iż przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, ojciec małoletnich podejmował zatrudnienie w krótkich okresach, w związku z czym powstały liczne przerwy w ubezpieczeniu. Ponadto w okresie od 2 sierpnia 1999 r. do 28 lutego 2002 r. nie wykonywał zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Odnosząc się zaś do argumentów podniesionych przez skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ zaznaczył, że [...] nie są szczególną okolicznością mogącą uzasadniać brak spełnienia warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Ponadto, samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Problemy zdrowotne przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy mogły zatem jedynie ograniczać, natomiast nie uniemożliwiały całkowicie ojcu dzieci wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi.

Odnosząc się do powyższej argumentacji organu, należy podkreślić, iż nie można interpretować art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej ubezpieczonego uzasadniający przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenie aktywności zawodowej może być usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi możliwości takiej osoby na rynku pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 500/10 zwrócił uwagę, iż w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca nie związał pojęcia szczególnych okoliczności z datą powstania niezdolności do pracy, co miałoby skutkować oceną zaistnienia tych okoliczności tylko do daty powstania niezdolności do pracy.

Oczywiście trafne jest stanowisko organu, że początek całkowitej niezdolności do pracy ojca małoletnich należy liczyć od daty wskazanej w orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS, ale fakt ten powinien być badany jako jeden z elementów całokształtu stanu faktycznego sprawy, istotny dla jej oceny w aspekcie przesłanki szczególnych okoliczności. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest bowiem klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Szczególne okoliczności to zatem nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy oceniając przesłankę szczególnych okoliczności nie można nie uwzględnić faktu, że zmarły ojciec małoletnich był osobą z wykształceniem podstawowym, [...], co doprowadziło do uznania go w wieku 32 lat życia za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Powyższe okoliczności wpływały niewątpliwie niekorzystnie na jego atrakcyjność na rynku pracy oraz obiektywną możliwość znalezienia przez niego zatrudnienia. Usprawiedliwiały też w pewnym sensie krótkie okresy zatrudnienia, gdyż pracodawcy z pewnością nie byli zainteresowani przedłużaniem umów o pracę z takim pracownikiem. Wprawdzie [...] sama w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy, jednak podlegać musi ocenie w całokształcie wszystkich innych okoliczności, charakteryzujących określony przypadek i składających się na przebieg drogi życiowej określonej osoby w kontekście uprawnień do ubezpieczenia społecznego.

Obiektywnie istniejąca sytuacja na rynku pracy i rejestracja ojca małoletnich w charakterze bezrobotnego, w powiązaniu z problemami zdrowotnymi, które, mimo braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, niewątpliwie posiadał, mogła zatem stanowić szczególną przyczynę, która uniemożliwiła mu wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, a tym samym nabycie przez małoletnich prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym.

[...], jak wiele innych chorób, jest dolegliwością, do powstania której człowiek, w mniejszym lub większym stopniu, przyczynia się świadomie bądź nie. Jednak skutki tej choroby nie zależą już w pełni tylko od jego woli. Sam fakt [...] ojca małoletnich, mający niewątpliwie wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może więc być traktowany jako sankcja wykluczająca jego małoletnie dzieci z grona adresatów normy zawartej w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy.

Powyższe okoliczności powinny być zatem szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ zważywszy, że wnioskowana przez skarżącą renta rodzinna w drodze wyjątku na rzecz małoletnich jest świadczeniem pochodnym od świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.