Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 947/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. Z. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 230/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 29 listopada 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznej w zakresie podatku od nieruchomości za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem zażalenia M. i Z. R. jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 230/14, mocą którego oddalono ich wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Na wstępie Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania koszty w sprawie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 200 zł, a w sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem w wyniku wniesienia skarg przez skarżących, należne w sprawie wpisy wynoszą łącznie 1600 zł; dodatkowo Z. R. w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 401/14 jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 189 zł.

Skarżący we wniosku podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, aktualnie mieszkają w N. W oświadczeniu o majątku podali, że M. R. posiada mieszkanie o pow. 30 m kw. (według dołączonych dokumentów - położone we W.), nieruchomość – obiekt letni do wynajmu w M. oraz wspólnie ze Z. R. - grunt w O. Odnośnie nieruchomości w M., z akt sprawy o sygn. akt I SA/Sz 1137/13 wynika, że była ona wykorzystywana dotychczas do prowadzenia sezonowej działalności gospodarczej, jednakże w sezonie 2013 r. "z uwagi na stan zdrowia M. R. użyczyła rodzinie (dzieciom) nieruchomość nieogrzewaną położoną w M. do prowadzenia działalności gospodarczej w sezonie letnim (lipiec-sierpień – 6 tygodni). Mając na uwadze powyższe dzieci skarżących usamodzielniły się i prowadzą odrębne gospodarstwa" (oświadczenie M. R. i Z. R. z dnia 12 listopada 2013 r.) Grunt w O. ma natomiast pow. 5.3984 ha, w ewidencji sklasyfikowany jest jako "N" – nieużytki; według oświadczenia skarżących nie jest wykorzystywany gospodarczo, ma on wartość ok. 6.000 zł.

Skarżący podali, że od kilku lat zmagają się z ciężką chorobą Z. R., który jest cukrzykiem i cztery razy w ciągu doby przyjmuje insulinę, a w 2008 r. doznał udaru i zdiagnozowano u niego chorobę Parkinsona. W związku z wykazaną sytuacją zdrowotną Z. R. wymaga stałej opieki i rehabilitacji, na co przeznaczana jest cała renta skarżącego. Ponadto, w złym stanie zdrowia jest również M. R., która leczy się z powodu jaskry obu oczu, a także z powodu wylewu krwi do ciała szklistego. Skarżąca oświadczyła, iż stan zdrowia uniemożliwił jej prowadzenie działalności gospodarczej.

Z formularza i dołączonych dokumentów wynika także, że dochody dwuosobowej rodziny to: wynagrodzenie M. R. za pracę na stanowisku nauczyciela (kwota brutto wynagrodzenia zasadniczego 1.153 zł), które po potrąceniu spłaty raty pożyczki pracowniczej (285 zł miesięcznie) wynosi ok. 711,99 zł oraz renta Z. R. w wysokości ok. 770 zł miesięcznie. Skarżący podali także, że w utrzymaniu wspomagają ich brat i matka Z. R. (pomoc ta obejmuje zakup środków chemicznych, odzieży oraz żywności), zastrzegając jednocześnie, że osoby te nie pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.

Skarżący oświadczyli, że posiadają tylko jeden rachunek bankowy, który jest rachunkiem osobistym i jednocześnie prowadzonym na potrzeby działalności gospodarczej, za jego pośrednictwem dokonywane są wszelkie opłaty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i działalności.

Wyjaśniając swoją sytuację mieszkaniową skarżący wskazali, że w lokalu mieszkalnym w N. zameldowane są 4 osoby: skarżący oraz ich córka A. i syn S., natomiast zajmują to mieszkanie M. R. i Z. R. Z kolei w mieszkaniu położnym we W. zameldowani są na pobyt czasowy córka A. R. i syn S. R., którzy są na własnym utrzymaniu i nie zamieszkują z rodzicami. Wskazano także, że z mieszkania w W. skarżący korzystają w okresie, kiedy Z. R. pobiera zabiegi i ma okresowe badania, a także że stanowi ono ze względu na niskie koszty utrzymania zabezpieczenie przyszłych potrzeb mieszkaniowych.

Skarżący wykazali także, że miesięcznie ich wydatki wynoszą 1.077,84 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie uznał wniosku za zasadny.

Sąd wskazał na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej P.p.s.a. - oraz art. 84 Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, gdyż nie można zaliczyć ich do osób ubogich.

Sąd wskazał, że w skład majątku skarżących wchodzi mieszkanie w W., nieruchomość w M. oraz grunt w O. Skarżący zamieszkują aktualnie w N. Z urzędu wiadomym jest, że posiadane mieszkanie w W. ma powierzchnię 30 m², na terenie ośrodka wypoczynkowego w M. o powierzchni 4507 m² posiadają mieszkanie o powierzchni 40 m². Skarżący otrzymują dochody z renty z tytułu niezdolności do pracy Z. R. oraz wynagrodzenia za pracę M. R. w łącznej kwocie ok. 1.500 zł miesięcznie. Skarżący ponoszą znaczne wydatki związane z leczeniem w kwocie ok. 800 zł oraz spłatą kredytu w wysokości 660 zł miesięcznie.

Mieszkanie we W. zostało udostępnione nieodpłatnie dzieciom (studiującemu synowi oraz odbywającej aplikację adwokacką córce). Skarżący, z uwagi na zły stan zdrowia, mieszkają w N. Dodatkowo M. R. uzyskuje dochód z działalności gospodarczej "U." – działalność zawieszona do dnia 1 lipca 2014 r. Na konto M. R. związane z prowadzeniem tej działalności gospodarczej wpływają już zaliczki za pobyt wczasowiczów w sezonie 2014 r. ( dwa przelewy z 7 i 10 lutego 2014 r. po 300 zł). Z danych powszechnie dostępnych (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) wynika nadto, że Z. R. od 10 lipca 2005 r. prowadzi w M. (ul. (...)) działalność gospodarczą "P." - działalność zawieszona od 1 września 2013 r.). Z danych zawartych w CEIDG wynika, że M. R. jest pełnomocnikiem Z. R. W skład majątku rodziny wchodzi: mieszkanie o pow. 30 m kw. położone w W., nieruchomość – określana przez skarżących jako obiekt letni (O. o powierzchni 4507 m²) oraz grunt w O. o pow. 5,3984 ha. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą 1.077,84 zł, w tym opłaty za leki oraz utrzymanie nieruchomości (w tym ubezpieczenie, itp.). Mieszkanie we W. zajmowane jest przez skarżących tylko czasowo, w związku z badaniami okresowymi i zabiegami Z. R., a jego utrzymywanie służy zabezpieczeniu przyszłych potrzeb mieszkaniowych skarżących. Ponadto skarżący spłacają ratę kredytu w kwocie ok. 650 zł miesięcznie.

Sąd wskazał, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, oceniane jest jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia postępowania sądowego.

Sąd podkreślił, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

W ocenie Sądu nieodpłatne przekazanie przez M. R. innym osobom majątku w celu prowadzenia tam działalności gospodarczej i uczynienia z tego źródła dochodu tych osób, można traktować jako faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych.

Reasumując Sąd stwierdził, że osiąganie przez skarżących stałych dochodów, posiadanie znacznego majątku w postaci nieruchomości położonej w nadmorskiej miejscowości M., która od 2005 roku stanowiła dla skarżących źródło dochodu z działalności: "U.", "R.", ul. (...) M., nieruchomości położonej w O. (gmina W.) oraz w W., umożliwiają wygospodarowanie na obecnym etapie postępowania kwoty 200 zł (wpis od skargi), a także pokrycia innych ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz w pozostałych zawisłych aktualnie przed Sądem sprawach, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawców.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucili naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Skarżący uwypuklili, że łączna wysokość wpisów w sprawach zawisłych przed WSA wynosi 1600 zł. Ponadto w odniesieniu do "przedmiotowej" nieruchomości toczy się kilkanaście postępowań przed organami różnego szczebla. Skarżący wskazali też na koszty dojazdów i koszty pełnomocnika, z pomocy którego korzystali wcześniej.

Skarżący stwierdzili, że nie jest potwierdzone w materiale dowodowym, jakoby nieodpłatnie udostępnili mieszkanie dzieciom, mieszkanie to służy zaspokajaniu ich bieżących potrzeb mieszkaniowych, a z mieszkania u matki skarżącego korzystają czasami.

Skarżący ponownie wskazali, że nie mogą zbyć nieruchomości w O., jest ona obciążona hipoteką i nie jest możliwe prowadzenie na niej działalności gospodarczej.

Dochody uzyskiwane z obiektu letniego w M. w latach, gdy działalność prowadzili skarżący, wystarczały tylko na pokrycie kosztów. Mieszkanie o powierzchni 40 m2 w obiekcie w M., znajduje się w obiekcie letnim, nadającym się do użytkowania tylko latem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo uwypuklił zasadę ponoszenia przez strony postępowania sądowoadministracyjnego kosztów tego postępowania (art. 199 P.p.s.a.), a także na to, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu.

W niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości, że skarżący mimo szeregu postępowań, w których muszą uiścić wpisy od skarg, nie spełniają przesłanek przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Na wstępie podkreślić należy, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest skarga na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w sprawie utrzymania w mocy postanowienia Burmistrza Miasta W. odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznej w przedmiocie podatku od nieruchomości. Z tego wynika, że inicjatywa wszczęcia tego postępowania należała wyłącznie do skarżących i to oni decydowali, kiedy wystąpić do organu z wnioskiem o zmianę decyzji. Co za tym idzie, skarżący mogli przygotować się finansowo na prowadzenie tego postępowania zważywszy na ich sytuację materialną i rodzinną, a także sposób dysponowania majątkiem.

W sprawie o sygn. akt II FZ 230/13, gdzie przedmiot postępowania był tożsamy z postępowaniem niniejszym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wątpliwości budzą twierdzenia skarżących o zawieszeniu działalności gospodarczej z zakresu usług turystycznych i gastronomii. Skarżąca przedstawiła co prawda wydruk z CEIDG o zawieszeniu działalności gospodarczej i oświadczyła, że działalność tę prowadzą obecnie jej dzieci, jednakże wszelkie kwoty uiszczane przez osoby rezerwujące pokoje na wakacje wpływają na konto skarżącej. Jak wynika z przedłożonego do akt zestawienia operacji dokonywanych na koncie bankowym, w okresie letnim wpłaty za pobyt wakacyjny klientów były systematyczne, miały miejsce kilka razy w tygodniu i wynosiły średnio 150-200 zł. Co istotne, w większości osoby wpłacające w tytule wskazywały "zaliczka" lub "rezerwacja", a zatem wpłaty te nie stanowiły całkowitego kosztu pobytu w nieruchomości w M.. M. R. figuruje jako właściciel rachunku bankowego, a zatem nie ma wątpliwości, że dysponuje ona wszelkimi środkami, które na ten rachunek wpływają. Co więcej, na rachunek bankowy M. R. wpływały w badanym okresie również jednorazowe kwoty w wysokości 6.500 zł i 4.535 zł. Skarżący podnieśli, że środki te zostały od razu wydatkowane w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie wskazali jednak pochodzenia owych wpłat. Ich oświadczenia o zadysponowaniu otrzymanych środków w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą potwierdzają jedynie, że skarżący w rzeczywistości mają wpływ na prowadzenie tej działalności oraz kwestie jej finansowania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę w składzie obecnym ocenę powyższą podziela.

Wskazać również należy, że na stronie ośrodka wczasowego R. (...) jako osoba do kontaktu podana jest M. R., podany jest także jej numer konta. Co więcej, ze strony wynika, że ośrodek nie prowadzi działalności, jak to podali skarżący we wniosku, tylko przez 6 tygodni lata. W ofercie w cenniku podane są wysokości opłat w okresie "przed 21 czerwca" do końca września, a ponadto jest tam oferta dla grup zorganizowanych poza sezonem. Z tego wynika, że ośrodek funkcjonuje w znacznie dłuższym przedziale czasowym, niż podnoszą skarżący.

Skarżący zamieszkują obecnie u matki skarżącego, zaś mieszkanie we W. zajmowane jest przez nich sporadycznie i jest utrzymywane dla zabezpieczenia przyszłych potrzeb mieszkaniowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że trudno taką sytuację uznać za zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.

Nie negując więc kosztów leczenia czy utrzymania skarżących, w świetle powyższych faktów, nie może budzić wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo nie uznał wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy za zasadny.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.