Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 72/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 72/17 | | , , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 27 kwietnia 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia NSA Julia Szczygielska, , Sędziowie, Sędzia WSA Alicja Palus, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), , , Protokolant, starszy asystent sędziego Krzysztof Caliński, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2017 r., sprawy ze skargi A. Z., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] grudnia 2016 r. nr[...], w przedmiocie ustalenia, że dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie są świadczeniami nienależnie, pobranymi, podlegającymi zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, , oddala skargę w całości., , ,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...]) wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Wrocławia Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. orzeczono o uznaniu dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypłaconych A. Z. (dalej : strona, skarżąca ) za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. - w łącznej kwocie 1110,00 zł - za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Organ pierwszej instancji poczynił w sprawie następujące ustalenia :

1/ decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] przyznano stronie zasiłek rodzinny na dziecko – K. Z., w kwocie 89,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 października 2016 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania ww. dziecka, w kwocie 185,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 października 2016 r.,

2/ w dniu 8 września 2016 r. do organu wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...], wydany po rozpoznaniu sprawy z powództwa K. Z., działającej przez przedstawiciela ustawowego – A. Z., przeciwko B. K. o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane, którym, m.in. ustalono, że B.J. K. jest ojcem K. Z. (pkt I sentencji wyroku) i zasądzono od B. K. alimenty na rzecz K.Z. w kwocie po 700 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1 listopada 2013 r. (pkt IV sentencji wyroku),

3/ dniu 8 września 2016 r. do organu wpłynął wyrok Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt [...], którym, m.in. stwierdzono prawomocność wyroku Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...] co do pkt. I dotyczącego ustalenia ojcostwa z dniem 22 marca 2016 r.,

W tych okolicznościach faktycznych organ pomocowy stwierdził ,że skoro strona zapoznała się z zasadami przyznawania świadczeń rodzinnych to powinna wiedzieć, że z powodu ustalenia ojcostwa dziecka K. Z., świadczenie z tytułu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje. Ponadto o każdej zmianie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń powinna niezwłocznie powiadomić organ, ponieważ była o tym pouczona również w decyzji przyznającej świadczenie. Wobec tego –zadaniem organu pierwszej instancji – w sprawie mamy do czynienia nienależnie pobranymi świadczeniami , o których mowa art. 30 ust.2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych , ponieważ wypłata świadczeń w okresie od 01.04.2016r. do 30.09.2016r. nastąpiła mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń . Taką okolicznością było ustalenie ojcostwa córki strony .

W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej strona podniosła , że organ powinien umorzyć przeciwko niej postępowanie i nie żądać zwrotu świadczeń . Odwołująca zarzuciła , że niezwłocznie powiadomiła organ o zmianach i nadal jako panna jest matką samotnie wychowująca dziecko , bowiem " ojciec dziecka ma zabrane w całości prawa rodzicielskie".

Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] wydaną z powołaniem się na przepisy art. 138 § 1 pkt 2 ab initio Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.; zwanej dalej u.ś.r. ) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i - orzekło w tym zakresie co do istoty sprawy - nie ustaliło, że dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypłacone skarżącej za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. - w łącznej kwocie 1110,00 zł - są świadczeniami nienależnie pobranymi i nie zobowiązało strony do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji poczynił następujące ustalenia faktyczne :

- w dniu 5 kwietnia 2016 r. do organu pomocowego wpłynęły:

oświadczenie skarżącej z dnia 5 kwietnia 2016 r. o następującej treści: "[...] oświadczam, że wyrok wydany dnia 29 lutego 2016 roku w sprawie ojcostwa innych praw przyległych jest wyrokiem nie prawomocnym, ponieważ do dnia dzisiejszego jeszcze Sąd Rejonowy w Nysie nie wydał uzasadnienia do wyroku jest to niezbędne do sporządzenia apelacji ze względu na szereg uchybień prawa materialnego i procesowego" oraz

wyrok Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...] w sprawie z powództwa K.Z., działającej przez przedstawiciela ustawowego – A. Z., przeciwko B.K. o ustalenie ojcostwa i roszczenia z tym związane, którym, m.in.:

ustalono, że B. J. K. jest ojcem K. Z. (pkt I sentencji wyroku),

nadano dziecku nazwisko "Z." (pkt II sentencji wyroku),

ustalono, że B. K. nie będzie przysługiwała władza rodzicielska nad K. Z. (pkt III sentencji wyroku),

zasądzono od B. K. alimenty na rzecz K. Z. w kwocie po 700 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1 listopada 2013 r. (pkt IV sentencji wyroku),

oddalono powództwo o alimenty w pozostałej części (pkt V sentencji wyroku),

oddalono pozostałe powództwa A.Z. (pkt VI sentencji wyroku),

wyrokowi w pkt. IV nadano rygor natychmiastowej wykonalności (pkt VII sentencji wyroku).

Organ pierwszej instancji, pismem z dnia 27 kwietnia 2016 r. ([...]), zwrócił się do Sądu Rejonowego w Nysie , o wskazanie, czy wskazany wyżej wyrok jest prawomocny, a jeśli jest - o przesłanie jego odpisu. W dniu 20 maja 2016 r. do Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wpłynęła odpowiedź na powyższe pismo z dnia 27 kwietnia 2016 r., tj. pismo z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt [...], w którym wskazano, że wyrok z dnia 29 lutego 2016 r. nie jest prawomocny i jest na etapie międzyinstancyjnym.

W dniu 8 września 2016 r. do organu pomocowego wpłynęły złożone przez skarżącą dokumenty w postaci : wyroku z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...], oraz wyroku Sądu Okręgowego w Opolu, II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt [...], którym, m.in.:

zmieniono zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w pkt. IV zasądzono od B. K. na rzecz K.Z. alimenty w kwocie po 700 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 lipca 2016 r., a od dnia 1 sierpnia 2016 r. - w kwocie po 1000,00 zł miesięcznie,

dodano pkt X o następującej treści "zasądza od pozwanego B. K. na rzecz powódki A. Z. kwotę 5.900 [...] złotych tytułem wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu";

oddalono apelację powódek w pozostałej części.

Organ II instancji wskazał jednocześnie , że Sąd Okręgowy w Opolu w dniu 11 sierpnia 2016 r. stwierdził prawomocność orzeczenia z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...]:

co do pkt. I dotyczącego ustalenia ojcostwa z dniem 22 marca 2016 r.;

co do pkt. II-IX,

i orzeczenia z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt [...], co do pkt. la), lb) i 2.

Organ II instancji przywołując brzmienie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. , stwierdził , że wyłącznie świadczenie nienależnie pobrane podlega zwrotowi. Nie można zatem żądać zwrotu świadczenia "tylko" nienależnego. Przepis art. 30 ust. 2 u.ś.r. uzależnia bowiem zaszeregowanie określonego (wypłaconego) świadczenia rodzinnego jako nienależnie pobranego od wykazania że osoba, która je pobrała, była świadoma tego, iż świadczenie te jej nie przysługuje.

Kolegium zaznaczyło, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r. , jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne (art. 25 ust. 1 u.ś.r.). Jednocześnie Kolegium wskazało, że według art. 1 la ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1/ drugi z rodziców dziecka nie żyje, 2/ ojciec dziecka jest nieznany, 3/ powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.

Mając na uwadze powyższe realia rozpatrywanej sprawy Kolegium skonstatowało, że brak jest uzasadnienia do stwierdzenia, iż dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypłacone skarżącej za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. - w łącznej kwocie 1110,00 zł - są świadczeniami nienależnie pobranymi . W szczególności dlatego, że strona - w okresie od dnia wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w Nysie do dnia zapoznania się z treścią postanowienia z dnia 11 sierpnia 2016 r. dotyczącego prawomocności orzeczeń Sądów - nie mogła mieć świadomości (pewności) co do tego, że pkt. I wyroku z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt III RC 734/13, dotyczący ustalenia ojcostwa, stał się prawomocny z dniem 22 marca 2016 r. Co ważne, jak wskazał organ odwoławczy, strona już dnia 5 kwietnia 2016 r. poinformowała organ pierwszej instancji o wydaniu wyroku z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...] zaś dnia 8 września 2016 r. - przedstawiła wyrok z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt [...], wraz postanowieniem dotyczącym prawomocności.

W tych okolicznościach organ II instancji stwierdził, że - wbrew temu co wskazano w uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej - strona wypełniła ciążący na niej obowiązek, o którym mowa w art. 25 ust. 1 u.ś.r. i postanowienie w przedmiocie prawomocności przedstawiła organowi pierwszej instancji niezwłocznie po jego otrzymaniu . Ponadto , co nie jest bez znaczenia, organ pierwszej instancji, po wpłynięciu do niego wyroku z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...], a następnie pisma Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 16 maja 2016 r., w którym wskazano, że wyrok ten nie jest prawomocny, nadal wypłacał stronie przyznany jej dodatek do zasiłku rodzinnego. Zdaniem Kolegium , wykonywanie - po dniu 5 kwietnia 2016 r., tj. po przedstawieniu wyroku z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...] - w całości decyzji z dnia 22 października 2015 r., uzasadniało przekonanie strony, że nadal posiada prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, a przede wszystkim - stanowi przeszkodę do uznania, że w analizowanym przypadku mamy do czynienia ze świadczeniami nienależnie pobranymi. Zauważył również organ odwoławczy , że organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w przedmiocie niezależnie pobranych świadczeń rodzinnych dopiero dwa tygodnie po przedstawieniu przez stronę wspomnianych wyżej wyroków i postanowienia stwierdzającego ich prawomocność.

W związku z tym w ocenie Kolegium , nie można przypisać stronie , że - w okresie objętym rozstrzygnięciem pierwszo-instancyjnym - pobierała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w złej wierze , będąc świadoma, że świadczenie to jej się nie należy, zwłaszcza w świetle treści pouczenia zawartego w decyzji z dnia 22 października 2015 r., [...] . Podobnie jak nie można wskazać ,że strona nie poinformowała niezwłocznie organu pierwszej instancji o zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, a tym samym nie można ustalić, że dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypłacone jej za okres od dnia 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. - w łącznej kwocie 1110,00 zł - są świadczeniami nienależnie pobranymi .

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżąca wniosła o:

1. "zmianę decyzji godzących w godność moją i dziecka pozbawiającej nas należnych świadczeń z tytułu samotnego wychowywania dziecka w nieuzasadniony sposób dyskryminując nas w szerokim zakresie";

2. "wydanie nowej decyzji w ciągu 14 dni , w którym będzie zawarte wyrównanie za wszystkie okresy w których dziecko nie otrzymało należnych jej świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi";

3. "wypłatę odszkodowania za naruszenie naszych praw wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Skarga oparta została na zarzucie naruszenia art. 32 i art.33 Konstytucji RP z tym uzasadnieniem, że z powodu wstrzymania wypłaty dodatku do zasiłku rodzinnego zarówno ona , jak i dziecko ponieśli "poważne szkody prawne i finansowe". Skarżąca wywodziła, że pomimo sądowego ustalenia ojcostwa jest nadal samotną matką , bowiem ojciec dziecka ożenił się , nie zamieszkuje z nią i dzieckiem oraz nie płaci alimentów na dziecko.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie , podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wraz z uzasadniającą je argumentacją. Natomiast odnosząc się do argumentacji i żądań sformułowanych w skardze Kolegium wskazało, że nie mają one znaczenia z punktu widzenia sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją.

Końcowo Kolegium podkreśliło, że kwestionowana w tym przypadku decyzja jest korzystna dla skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W związku ze sformułowanymi w skardze wnioskami strony o "wydanie nowej decyzji w ciągu 14 dni , w którym będzie zawarte wyrównanie za wszystkie okresy w których dziecko nie otrzymało należnych jej świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi" oraz o "wypłatę odszkodowania za naruszenie naszych praw wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej " wyjaśnić na wstępie należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz.1647) . Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kreowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej jako: p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając więc wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczona wadą , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego , wydano ją bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy prawa materialnego zgodne z przedmiotem sprawy.

Podstawę materialną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1518, zwanej dalej w skrócie u.ś.r.) , której art. 30 ust. 1 u.ś.r., przewiduje ,że osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest zobowiązana do ich zwrotu. Przy czym w myśl ust. 2 pkt 1 cytowanego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie , zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak wynika dalej z ust.2b art.30 u.ś.r. od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt1-3 i 5 u.ś.r. , naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie . Przy czym kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty , o czym stanowi ust.8 art.30 u.ś.r.

W tym miejscu wskazać należy ,że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntowany jest pogląd , według którego "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, dotyczy także osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń . Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1190/12, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 oraz z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 593/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 331/08 – orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt ,że skarżąca jest matką dziecka K.Z., na które otrzymywała dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka , zaś ojciec jej córki jest znany i żyje. Niesporna w analizowanej sprawie jest również okoliczność ,że ojcostwo dziecka skarżącej zostało ustalone wyrokiem Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...], którym zasądzono również od ojca dziecka alimenty na rzecz K. Z. w kwocie po 700 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1 listopada 2013 r.

Przechodząc zatem do oceny spornej – według skarżącej - kwestii w niniejszej sprawie w punkcie wyjścia przywołać należy treść przepisu art.11a ust.1 u.ś.r. , w myśl którego dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ:

1) drugi z rodziców dziecka nie żyje;

2) ojciec dziecka jest nieznany;

3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone.

Przy czym dodatek ten przysługuje również osobie uczącej się, jeżeli oboje rodzice osoby uczącej się nie żyją ( art.11a ust. 2 u.ś.r. ).

Jak wynika z treści cytowanego przepisu ustawodawca określając warunki przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka nie zastosował automatyzmu, wedle którego każdy podmiot , któremu można przypisać status osoby samotnie wychowującej dziecko , w każdym przypadku ma prawo do wspominanego dodatku. Przeciwnie , kierując się literalną wykładnią analizowanego przepisu stwierdzić należy, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje każdemu rodzicowi (opiekunowi prawnemu lub faktycznemu) samotnie wychowującemu dziecko. Poza spełnieniem pozytywnej przesłanki w postaci posiadania statusu osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. niezbędne jest zaistnienie jednej z okoliczności , enumeratywnie wymienionych w art.11a ust.1 pkt 1-3 u.ś.r. , które uzasadniają przyznanie prawa do tego dodatku . Podkreślić w tym miejscu należy ,że zasiłek i dodatki do tego zasiłku to świadczenia wypłacane uprawnionej do tego osobie ze środków publicznych. Nie mają one na celu wyłączenia ani ograniczenia zakresu świadczeń alimentacyjnych i wychowawczych, które powinny być spełniane przez osobę wskazaną w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Chronią one dobro dziecka, jako wartość konstytucyjną, a nie interes osoby utrzymującej dziecko. Osobę taką obciąża ten obowiązek niezależnie od tego, czy posiada ona władzę rodzicielską nad danym dzieckiem i czy ma ona prawo do osobistej styczności. Natomiast dodatek do zasiłku rodzinnego określony w art. 11a u.ś.r. spełnia rolę uzupełniającego wsparcia ze środków publicznych dla tych dzieci, których samotnie wychowujący rodzic, z przyczyn obiektywnych, nie może uzyskać nawet najmniejszej pomocy finansowej od drugiego rodzica ( zob. wyrok WSA w Gliwicach z 31 lipca 2007r. sygn. IVSA/Gl 246/08 Lex nr 509441). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w badanej sprawie , albowiem na rzecz dziecka skarżącej zostały zasądzone świadczenia alimentacyjne.

Z kolei odnosząc się do zarzutów skargi nakierowanych na materialną treść zaskarżonej decyzji zauważyć należy ,że świadczą one w istocie rzeczy o niezrozumieniu przez skarżącą treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego , bowiem , jak trafnie zauważyło Kolegium , zaskarżona decyzja jest dla strony korzystna , gdyż eliminuje z obrotu prawnego decyzję zobowiązującą skarżącą do zwrotu nienależnego świadczenia i orzeka jednocześnie ,że wypłacone świadczenia nie mają waloru nienależnego świadczenia . A zatem w niniejszej sprawie organ II instancji skorzystał z możliwości rozstrzygnięcia , o którym mowa w art. 138§1 pkt 2 zd.1 k.p.a. , wedle którego organ odwoławczy wydaje decyzje , w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Natomiast organ odwoławczy wydaje decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości lub w części i orzekającą w tym zakresie co do istoty sprawy , jeżeli uznaje decyzję pierwszo-instancyjną za nieprawidłową i jednocześnie nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego w trybie art.136 k.p.a.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium działając w trybie odwoławczym nie miało wątpliwości co do stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie i zastosowało instytucję reformacji , orzekając jednocześnie co do istoty sprawy . W szczególności prawidłowo organ II instancji zinterpretował przepis art. 30 u.ś.r. w kontekście wypełnienia przez skarżącą ciążącego na niej obowiązku poinformowania o zmianach w stanie faktycznym osoby pobierającej świadczenie rodzinne , o którym mowa w art. 25 ust. 1 u.ś.r. . W świetle ujawnionych okoliczności sporawy Kolegium trafnie uznało, że skarżąca - w okresie od dnia wydania przez Sąd Rejonowy w Nysie wyroku w sprawie o sygn. akt [...] , do dnia zapoznania się z treścią postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 11 sierpnia 2016 r. dotyczącego prawomocności orzeczeń Sądów - nie mogła mieć świadomości (pewności) co do tego, że pkt. I wyroku Sądu Rejonowego w Nysie dotyczący ustalenia ojcostwa, stał się prawomocny z dniem 22 marca 2016 r. Zważywszy ,że skarżąca już w dniu 5 kwietnia 2016 r. poinformowała organ pierwszej instancji o wydaniu wyroku Sądu Rejonowego z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...], zaś w dniu 8 września 2016 r. - przedstawiła wyrok Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt [...], wraz z postanowieniem dotyczącym prawomocności. Natomiast organ pomocowy po wpłynięciu do niego wyroku z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...], a następnie pisma Sądu Rejonowego w Nysie z dnia 16 maja 2016 r., w którym wskazano, że wyrok ten nie jest prawomocny, nadal wypłacał skarżącej przyznany jej dodatek do zasiłku rodzinnego. W związku z tym wykonywanie - po dniu 5 kwietnia 2016 r., tj. po przedstawieniu wyroku z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt [...] - w całości decyzji z dnia 22 października 2015 r., uzasadniało - jak trafnie wywiódł organ odwoławczy - przekonanie skarżącej, że nadal posiada prawo do omawianego dodatku do zasiłku rodzinnego, a przede wszystkim - stanowi przeszkodę do uznania, że w przedmiotowym przypadku mamy do czynienia ze świadczeniami nienależnie pobranymi.

Nie ulega wątpliwości ,że pierwszorzędnym celem organu administracji publicznej powinno być wyeliminowanie z obrotu prawnego takich aktów administracyjnych, które w sposób kwalifikowany naruszają prawo materialne i procesowe, zaś których utrzymanie w mocy byłoby sprzeczne z zasadą praworządności, nakładającej na organ obowiązek ochrony obowiązującego porządku prawnego.

Reasumując powyższe stwierdzić należy ,że w realiach kontrolowanej zasadnie organ II instancji uznał, że decyzja organu pierwszej instancji narusza przepis art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 u.ś.r. ,zaś zaaprobowanie stanowiska tego organu mogłoby doprowadzić do niekorzystnej z punktu widzenia interesu społecznego - sytuacji, w której skarżąca, wbrew prawu, byłaby zobowiązana do zwrotu otrzymanego świadczenia.

Stwierdzenie powyższego obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.