Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1686/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kramek, , Sędzia WSA Artur Kuś, Sędzia WSA Andrzej Siwek (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Z. Z. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]lipca 2020 r. znak [...] w przedmiocie uzgodnienia zamierzenia budowlanego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]lipca 2020 r. znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej jako: "Minister", "organ zażaleniowy"), działając na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 282 ze zm.), art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm., dalej jako "p.b."), oraz art. 17 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako "k.pa."), po rozpatrzeniu zażalenia Z. Z. (dalej: strona skarżąca, skarżąca), na postanowienie [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...]stycznia 2020 r., nr [...] odmawiające uzgodnienia rozbiórki budynku mieszkalnego (dworu) na działce nr ewid. [...] w m. [...], gm. [...] - utrzymał w mocy ww. postanowienie.

W przedmiotowej sprawie pismem z [...]grudnia 2019 r. Starosta [...] zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z wnioskiem o uzgodnienie w trybie art. 39 ust. 4 p.b. rozbiórki budynku mieszkalnego (dworu) na działce nr ewid. [...]w m. [...], gm. [...].

W dniu [...]grudnia 2019 r. upoważnieni pracownicy [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przeprowadzili oględziny ww. obiektu, z których sporządzono protokół oraz dokumentację fotograficzną.

Postanowieniem z dnia [...]stycznia 2020 r., nr [...], [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków, na podstawie art. 39 ust. 3 p.b., art. 22 ust. 2, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 106 k.p.a., odmówił uzgodnienia zamiaru budowlanego polegającego na rozbiórce budynku mieszkalnego (dworu) na działce nr ewid. [...] w m. [...], gm. [...]

Organ I instancji wskazał, że przedmiotowy budynek położony jest na terenie zespołu dworsko-folwarcznego w [...] i ujęty jest w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków. Budowę dworu rozpoczęto w latach 80. XIX wieku. Od początku XX stulecia zespół dworsko-parkowy wraz z folwarkiem przeszedł w ręce rodziny [...]. Następnie, w latach 20 XX wieku dwór został zmodernizowany. W czasie późniejszym dobudowano dwa parterowe skrzydła od wschodu i zachodu, które zostały prawdopodobnie przebudowane po 1945 r. Budynek dworu utrzymany jest w skromnym stylu klasycystycznym, w typie willi z elementami dekoracji architektonicznej - pilastrów z głowicami jońskimi.

Wolnostojący budynek dworu zlokalizowany jest w południowo-wschodniej części wsi [...], po wschodniej strome szosy prowadzącej ze [...]. do [...], na terenie nieistniejącego już zabytkowego XIX- wiecznego parku krajobrazowego. Dwór usytuowany jest w centrum nieistniejącego parku, poprzedzony nieutwardzonym owalnym podjazdem. Budynek dworu elewacją frontową zwrócony jest na północ Składa się z wzniesionej na rzucie prostokąta bryły zasadniczej dwukondygnacyjnej oraz niższych dwóch skrzydeł parterowych. Na elewacji frontowej i tylnej zachowały ozdobne pilastry jońskie ciągnące się przez całą jej wysokość oraz dekoracyjne gzymsy koronujące uskokowe na wszystkich elewacjach. Do wnętrza prowadzi arkadowy otwór drzwiowy w fasadzie. Od strony tylnej balkon na osi elewacji, na ryzalicie zabezpieczony zachowaną, oryginalną murowaną balustradą. Dach kryty papą, nad bryłą główna namiotowy, o niewielkim nachyleniu połaci, nad skrzydłami wschodnim i zachodnim trójspadowy. Przy południowo-zachodnim narożniku znajdują się pozostałości półokrągłego tarasu. Budynek jest w chwili obecnej nieużytkowany. Zachowały się także fragmenty oryginalnego ogrodzenia w części północnej oraz dwa dekoracyjne słupy bramy znajdujące się przy budynku oficyny - dawnej bramy wyjazdowej na folwarczne pola.

Zdaniem organu I instancji przedłożony projekt rozbiórki nieużytkowanego budynku nie jest możliwy do akceptacji w przedłożonym zakresie, gdyż obejmuje budynek dworski, który jest centralnym punktem historycznego założenia dworsko-folwarcznego posiadającego dużą wartość historyczną. Budynek ten stanowi unikatowy relikt zespołu dworsko-parkowego, Z uwagi na likwidację parku, obiekt dworski został najbardziej znaczącym obiektem wspomnianego założenia i stanowi znaczącą wartość historyczną. Mając uwadze integralność zespołu, jego pierwotne walory artystyczne, architektoniczne i wielkie znaczenie dla historii miejscowości [...], również najnowszej, w ocenie organu I instancji zależało odmówić uzgodnienia rozbiórki omawianego budynku.

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Podniósł, że omawiany budynek dworski został opisany w postanowieniu jako relikt zespołu dworsko-parkowego, zapewne stanowił niegdyś centralny punkt historycznego założenia dworsko - folwarcznego, obecnie jednak nie zachował się ani folwark ani park (skreślony z rejestru zabytków decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2019 r.). Tymczasem budynek mieszkalny (dwór) wyłączony w całości z użytkowania (decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego nr [...]z dnia [...]listopada 2001. r.), znajduje się w bardzo złym stanie technicznym, zagrażającym zdrowiu i życiu ludzi, a ponieważ jego remont ze względów ekonomicznych jest nieuzasadniony został przeznaczony do rozbiórki

Następnie skarżący złożył do organu zażaleniowego pismo procesowe z dnia [...] kwietnia 2020 r., w którym wniósł o wydanie zgody na wyburzenie omawianego budynku. Wskazał, że nieruchomość położona jest na terenie, dla którego brak jest aktualnie obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. Omawiany budynek nie stanowi zabytku, znajduje się w stanie rozpadu, stanowi zagrożenie dla życia osób przebywających na jego terenie. W okresie jesienno-zimowym w budynku przebywają bezdomni. Do pisma załączono dokumentację fotograficzną.

Postanowieniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2020 r. znak: [...] utrzymano w mocy ww. postanowienie I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ zażaleniowy podniósł, że dwór w [...] został ujęty w gminnej ewidencji zabytków, przyjętej zarządzeniem Burmistrza Miasta [...] nr [...]z [...]października 2019 r. Obiekt ten został wymieniony w załączniku nr [...] do ww. zarządzenia.

Organ przyznał, że zawarta w projekcie budowlanym opinia techniczna potwierdza bardzo zły stan techniczny budynku. Wskazano spękania elementów konstrukcyjnych, mogące świadczyć o nierównomiernym osiadaniu budynku i braku stabilności. Drewniane stropy również są w złym stanie technicznym, z licznymi ugięciami i skorodowaniem elementów drewnianych. Nadproża budynku wykonano jako ceglane, nad wieloma otworami okiennymi i drzwiowymi stwierdzono ugięcia tych elementów. Stan elementów konstrukcyjnych dachu oceniono jako zły. Większość kanałów kominowych zasypana jest gruzem. Duże zawilgocenie budynku świadczy o bardzo złym stanie izolacji przeciwwilgociowej lub jej braku. Budynek został wyłączony z użytkowania decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z [...]listopada 2001 r. nr [...]. Z akt sprawy nie wynika, by od tego czasu właściciele nieruchomości podejmowali jakiekolwiek prace, mające na celu jego zabezpieczenie przed dalszą degradacją.

Stan budynku potwierdza również protokół z oględzin przedmiotowej nieruchomości, przeprowadzonych w dniu [...] grudnia 2019 r. przez organ konserwatorski. Odnotowano w nim min. że obiekt jest nieużytkowany, stropy w wielu pomieszczeniach są zarwane, występują ubytki w poszyciu dachowym i więźbie, przez poszycie wyrastają drzewa, w budynku brak jest podłóg i stolarek okiennych i drzwiowych - zachowały się jedynie pozostałości ościeży we wnętrzach i balustrady schodów\ Stwierdzono duże ubytki tynków oraz zawilgocenie muru ceglanego. Odnotowano również, że budynek nie jest zabezpieczony przed dostępem osób trzecich.

Minister przyznał, że organ I instancji nie dokonał oceny materiału dowodowego, ani nie odniósł się do ekspertyzy technicznej (opinii) zawartej w projekcie rozbiórki budynku, niemniej jednak ta wada uzasadnienia może zostać naprawiona przez organ II instancji.

W ocenie Ministra zawarta w projekcie rozbiórki opinia stanu technicznego jest mało precyzyjna i zawiera jedynie ogólne stwierdzenia dotyczącego zniszczeń, np. silne zawilgocenie budynku, spękania i zarysowania ścian, ugięcia i korozja elementów drewnianych stropu. W opinii tej odnotowano ogólnie, że stan techniczny elementów konstrukcyjnych dachu jest zły, nie wskazując czy więźba dachowa jest zawilgocona, czy posiada ubytki lub uległa korozji. Organ drugiej instancji przeanalizował dowód dotyczący stanu zachowania substancji zabytkowej omawianego obiektu i uznał, iż opracowanie to zostało wykonane na podstawie oględzin, i nie zostało poparte konkretnymi obliczeniami wytrzymałościowymi bądź innym materiałem badawczym. W świetle zebranego materiału dowodowego nie budzi wątpliwości zły stan zachowania budynku. Nie mniej jednak niewłaściwy stan techniczny budynku, podnoszony przez skarżącego, jest wynikiem braku bieżących prac remontowo-konserwatorskich, do czego zobowiązany jest właściciel zabytku zgodnie z art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obowiązki dotyczące utrzymywania obiektów budowlanych w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, mają umocowanie także w ustawie Prawo budowlane. Zły stan techniczny nieruchomości nie przesądza o utracie wartości zabytkowych. W ocenie organu zażaleniowego analiza akt sprawy nie wykazała, by aktualny stan obiektu nie pozwalał na przeprowadzenie remontu ww. nieruchomości pozwalającego zachować przynamniej część autentycznej substancji zabytkowej. Autor przedmiotowego projektu rozbiórki nie przeprowadził analizy możliwości zastosowania konkretnych prac naprawczych ww. nieruchomości.

Zdaniem Ministra o wartościach budynku stanowią zarówno materiały jak i techniki budowlane tj. budynek został wykonany na kamiennych lawach, ze ścianami z cegły pełnej na zaprawie cementowo-wapiennej. We wnętrzu wykonano drewniane stropy. Elewacje wykończono tynkiem. Wobec bezspornych wartości historycznych, naukowych i walorów architektonicznych dworu, z konserwatorskiego punktu widzenia inwestycja, polegająca na unicestwieniu tego obiektu jest niedopuszczalna. Tym bardziej, gdy materiał dowodowy nie wskazuje na konieczność przeprowadzenia rozbiórki. Organ wskazał, że jest przekonany o konieczności zachowania omawianego budynku, z uwagi na posiadane przez niego wartości zabytkowe, o których świadczy autentyzm formy i substancji zabytkowej m.in. w postaci zachowanej bryły, gabarytów, kształtu dachu, skromnego detalu architektonicznego w formie pilastrów i gzymsu. Stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej przedmiotowego obiektu jest duży i należy wobec niego podejmować działania o charakterze konserwatorsko-restauratorskim i zachowawczym. Inwestycja zakładająca jego rozbiórkę stoi w sprzeczności z podstawową zasadą ochrony zabytków - tj. ich trwałego zachowania i zagospodarowania w sposób nie powodujący uszczerbku dla wartości zabytkowej.

Zdaniem organu zażaleniowego w interesie społecznym leży ochrona obiektów o wartościach zabytkowych oraz niedopuszczenie do całkowitego zniszczenia ich autentycznej, zabytkowej substancji. W przedmiotowej sprawie jest to sprzeczne z interesem inwestora, jednakże organ I instancji słusznie przedłożył interes społeczny nad interes strony, ponieważ realizacja planowanej inwestycji doprowadziłaby do unicestwienia autentycznego obiektu, stanowiącego przy kład zabudowy dworskiej z i pol. XX w. i stanowiłaby znaczny uszczerbek dla krajobrazu kulturowego miejscowości.

Powyższe postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2020 r zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Z. Z.

Skarżący podniósł, że jego nieruchomość nie podnosi specjalnie walorów krajobrazu kulturowego miejscowości, a leży ona przy drodze powiatowej nr [...] w kierunku na [...] i choć jest położona w centrum wspomnianej miejscowości, nikt z przechodzących tędy nie przypuszcza nawet, że był tu kiedyś park krajobrazowy a znajdujące się na mojej działce ruiny to pozostałe elementy dworu.

Istotne jest, że we wspomnianej sprawie ten sam organ wydał decyzję w dniu [...] stycznia 2019 r. znak: [...] wskazując, że ze względu na utratę wartości zabytkowych wyraża zgodę na wykreślenie z rejestru zabytków wspomnianego już parku krajobrazowego na terenie tej właśnie nieruchomości niegdyś się znajdującego, zatem zachodzi sprzeczność co do toku rozumowania, argumentacji i chronologicznego wydawania postanowień.

Skarżący stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu pominięto w całości kwestię bezpieczeństwa związaną z tym terenem i jego bezpośrednim sąsiedztwem oraz nie odniesiono się do nieodwracalnego stanu w jakim - z punktu widzenia technicznego - znajdują się ruiny tego budynku, a także nie uwzględniono opinii technicznej dotyczącej budynku wnioskowanego do wyburzenia i rozbiórki.

Za poparciem tego faktu, istotnego z punktu widzenia zagrożenia dla życia i zdrowia osób znajdujących się na terenie nieruchomości lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie, przemawia wydany już w dniu [...] listopada 2001 przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w [...], w drodze decyzji, nakaz opróżnienia i wyłączenia z użytkowania całości budynku wraz z zarządzeniem umieszczenia na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia wraz z uzasadnieniem. W omawianym budynku niejednokrotnie miały miejsce pożary, przebywali tam bez jego zgody i woli ludzie bezdomni i organizowali burdy, przez co interweniowała policja. Wnioskowane przez niego wydanie zgody na rozbiórkę pozostałości po budynku na opisanej nieruchomości posadowionego, z całą pewnością nie stoi w sprzeczności z troską o zachowanie ładu przestrzennego i nie spowoduje uszczerbku dla walorów estetycznych i wartości zabytkowej najbliższej okolicy, bo w pełnym rozumieniu cytowanej przez Ministra stawy - obiekt ten nie stanowi wartości zabytkowej sensu stricte.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.).

Skarga nie mogła zostać uwzględniona, zaskarżone postanowienie odpowiada przepisom prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymujące w mocy postanowienie [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odmawiające uzgodnienia rozbiórki budynku mieszkalnego (dworu) na działce nr ewid. [...]w m. [...], gm. [...].

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie jest art. 39 ust. 3 p.b. Przepis ten stanowi, że w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie obejmuje więc dwa kluczowe warunki: (1) warunek negatywny: określony obiekt nie jest wpisany do rejestru zabytków prowadzonego zgodnie z art. 8 ustawy o ochronie zabytków, przy czym wpisów dokonuje się zgodnie z art. 7 pkt 1 oraz art. 9 ust. 1 tej ustawy; oraz (2) warunek pozytywny: określony obiekt jest natomiast ujęty w gminnej ewidencji zabytków prowadzonej na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 ustawy o ochronie zabytków. Funkcje tych instytucji rejestrowych, a także sposoby ich prowadzenia, są odmienne, czego w rozpatrywanej sprawie nie trzeba wyjaśniać (porównaj: T. Stawecki, Rejestry publiczne. Funkcje rejestrów, Warszawa 2005, str. 22-27, 33-48).

Wskazać należy, że dwór w [...] został ujęty w gminnej ewidencji zabytków, przyjętej zarządzeniem Burmistrza Miasta [...] nr [...] z [...] października 2019 r. Obiekt ten został wymieniony w załączniku nr [...] do ww. zarządzenia. Wcześniej jednak dwór w [...] włączony był do wojewódzkiej ewidencji zabytków (zarządzenie nr [...]z [...]kwietnia 2019 r.). Tym samym podlegał uzgodnieniu, o którym mowa w art. 39 ust. 3 p.b.

Postępowanie uzgodnieniowe, o którym mowa w art. 39 ust. 3 i 4 p.b. dotyczy obiektu ujętego w gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ujęcie zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków następuje wskutek wskazania określonego obiektu nieruchomego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i przypisania mu w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków wartości zabytkowej. Umieszczając zabytek w gminnej ewidencji zabytków, organ gminy urzędowo stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. II OSK 2189/13).

W sytuacji, gdy organ konserwatorski w ramach uzgodnienia wypowiada się w sposób merytoryczny odnośnie przedstawionych mu rozwiązań projektowych, to w pierwszym rzędzie musi wziąć pod uwagę przyczyny, które stały za wyrażoną pierwotnie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wolą poddania ochronie określonego zabytku (objętego porozumieniem). W konsekwencji organ konserwatorski nie może uzgodnić planowanych przez inwestora robót budowlanych, których następstwem będzie pozbawienie zabytku nieruchomego jego dotychczasowej wartości.

W niniejszej sprawie skarżący stawia zarzuty podważające wartości zabytkowe przedmiotowego obiektu. W ocenie Sądu zarzuty te są bezzasadne.

Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie inwestor wystąpił do Starosty [...] o udzielenie pozwolenia na rozbiórkę omawianego budynku. Uzgodnienie z konserwatorem zabytków, dokonywane w trybie art. 39 ust. 3 p.b. ma na celu uzyskanie przez organ administracji architektoniczno-budowlanej stanowiska profesjonalnego organu ochrony konserwatorskiej w zakresie - jak w niniejszej sprawie - dopuszczalności takich robót budowlanych, w wyniku których zabytek wpisany do gminnej ewidencji zabytków przestanie istnieć; ulegnie całkowitej likwidacji. Likwidacja zabytku (rozbiórka) nie jest natomiast żadną formą ochrony konserwatorskiej; o ile więc wojewódzki konserwator zabytków może uzgodnić roboty budowlane prowadzące np. do zmiany wyglądu zabytku, to wyłącznie szczególnie uzasadnione powody powinny stać za tym, by w drodze uzgodnienia zostały zatwierdzone projektowane przez inwestora roboty budowlane, których następstwem będzie nie tylko utrata przez zabytek nieruchomy jego dotychczasowej wartości, które ujęcie w ewidencji miało za zadanie chronić, ale również doprowadzenie do likwidacji zabytku nieruchomego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1446/16, cbois). W wyroku tym NSA ponadto wyraźnie stwierdził, że "w postępowaniu uzgodnieniowym nie jest możliwe skuteczne zakwestionowanie zasadności ujęcia zabytku w gminnej ewidencji zabytków. Twierdzenie, że obiekt ujęty w tejże ewidencji faktycznie nie jest zabytkiem, albowiem nigdy nie posiadał rzeczywistej wartości zabytkowej albo też ją utracił powinno być, co do zasady, podnoszone w odpowiednim postępowaniu zmierzającym do zmiany gminnej ewidencji zabytków w zakresie skreślenia z niej obiektu, który nie powinien w świetle przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami dłużej w niej figurować. Stwierdzenie podstaw pozwalających na przypisanie określonemu obiektowi nieruchomemu (niewpisanemu do rejestru i nieznajdującemu się w wojewódzkiej ewidencji zabytków) wartości zabytkowych stanowi element faktyczny sprawy wyznaczenia obiektu do ujęcia go w gminnej ewidencji zabytków, która ma charakter sprawy administracyjnej (sprawy z zakresu administracji publicznej) cechującej się odrębnością podmiotową i przedmiotową od sprawy dotyczącej pozwolenia na budowę (rozbiórkę), w której określone zamierzenie budowlane podlega wyłącznie uzgodnieniu przez organ konserwatorski". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pogląd ten w pełni podziela.

Dopóki omawiany budynek nie zostanie wykreślony z gminnej ewidencji zabytków, dopóty zarówno organa ochrony konserwatorskiej i architektoniczno-budowlanej, jak i sąd administracyjny są tym wpisem związane. Skoro zaś kwestionowanie walorów zabytkowych zabytku wpisanego do takiej ewidencji może być podnoszone, ale w sprawie o wykreślenie z gminnej ewidencji zabytków, to skarżący w takim właśnie postępowaniu powinien wykazywać swoje racje, dążąc do wyeliminowania konieczności uzgodnienia administracyjnego, o którym mowa w art. 39 ust. 3 p.b.

Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący wystąpił z wnioskiem o wyłączenie dworu w [...] z gminnej ewidencji zabytków oraz wojewódzkiej ewidencji zabytków. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków odmówił wyłączenia dworu z wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz zaopiniował negatywnie zamiar wyłączenia z gminnej ewidencji zabytków (pismo z dnia [...] stycznia 2020 r. znak: [...]). Konserwator swoje stanowisko oparł na opinii Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków z dnia [...] września 2019 r., w której wskazano, że przedmiotowy dwór, pomimo złego stanu zachowania i degradacji powinien zostać zachowany w historii i topografii miejscowości.

Ma rację skarżący, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. znak: skreślił z rejestru zabytków park dworski w [...], gm. [...], usytuowany na działce ewid. [...]obręb [...], wpisany do tego rejestru pod numerem [...]decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z [...]maja 1977 r. znak: [...], wskazując w szczególności na stopień zdegradowania substancji zabytkowej drzewostanu, a także układu dróg i alejek. Jednakże w świetle wpisania dworu w [...]do wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków, powyższa decyzja jest irrelewantna dla rozstrzygnięć wydanych w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego wskazujących na zły stan techniczny budynku, wskazać należy, że obowiązujące przepisy nie wskazują przypadków, w których należy wydać postanowienie uzgadniające rozbiórkę oraz przypadków uzasadniających odmowę uzgodnienia. Zdaniem Sądu przyjąć należy, że ocena ta powinna każdorazowo opierać się na ustaleniach dokonanych przez organ ochrony konserwatorskiej w konkretnej sprawie. Z tego względu sądowa kontrola postanowienia wydanego na podstawie art. 39 ust. 3 p.b. jest ograniczona do zbadania, czy nie nosi ono cech dowolności. Postanowienie o odmowie uzgodnienia rozbiórki może być przez sąd uchylone w przypadku stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, zaś naruszenie to będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów postępowania należy zaś mieć na uwadze, że ochrona zabytków, w rozumieniu art. 4 pkt 1-6 ustawy o ochronie zabytków, obejmuje ogół działań podejmowanych w odniesieniu do zabytków w celu zachowania ich wartości zabytkowej. Ogólny charakter powołanego przepisu rodzi po stronie organu konserwatorskiego obowiązek wykazania, na czym dokładnie polega ochrona w każdej indywidualnej sprawie. Przepis art. 4 powołanej ustawy nie może zatem stanowić samodzielnej podstawy do wydawania przez organy konserwatorskie rozstrzygnięć o charakterze władczym (reglamentacyjnym), skutkujących ograniczającą ingerencją w zespół uprawnień przysługujących właścicielowi lub użytkownikowi zabytków. Zdefiniowana w ww. regulacji ochrona zabytków prowadzić zatem powinna do zrównoważonego rozwoju rodzimej zabudowy (wyważonego przenikania się przestrzeni współczesnej i zabytkowej), przy założeniu, że o wartości obiektów zabytkowych decyduje przede wszystkim to, że są one przekazami określonych znaczeń (świadectwa). Chodzi bowiem o utrwalenie i przekazanie pamięci o ludziach, procesach, wydarzeniach czy wyobrażeniach przez te obiekty w różnorodny sposób reprezentowanych. Tym samym w zależności od specyfiki zabytku oraz znaczeń mu przypisanych będzie ona wymagała bądź zachowania go w stanie nienaruszonym, bądź częściowego, a nawet zupełnego przekształcenia.

W odniesieniu do powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że odmowa uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego (dworu) na działce nr ewid. [...]w m. [...], gm. [...] nie została dokonana w warunkach wskazujących na przekroczenie przez organy granic uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie wydane zostało z poszanowaniem zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego. Organ rozpoznający zażalenie orzekał na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), w tym dokumentów przestawionych w toku postępowania zażaleniowego przez skarżącego.

Po pierwsze stwierdzić trzeba, że u podstaw odmowy uzgodnienia projektu rozbiórki ww. budynków leżało ustalenie, że o wartościach zabytkowych budynku stanowią zarówno materiały jak i techniki budowlane tj. budynek został wykonany na kamiennych lawach, ze ścianami z cegły pełnej na zaprawie cementowo-wapiennej. We wnętrzu wykonano drewniane stropy. Wskazano też na autentyzm formy i substancji zabytkowej m.in. w postaci zachowanej bryły, gabarytów, kształtu dachu, skromnego detalu architektonicznego w formie pilastrów i gzymsu. Podkreślono wartość historyczną dworu jako przykładu zabudowy dworskiej z pierwszej połowy XIX wieku.

Po wtóre zauważenia wymaga, że podejmując swoje rozstrzygnięcie Minister odniósł się także stanu technicznego budynku. Bezsporne jest, że w świetle protokołu z oględzin przedmiotowej nieruchomości, przeprowadzonych w dniu [...] grudnia 2019 r. przez organ konserwatorski, jak też zawartej w projekcie budowlanym przedłożonym przez inwestora opinii technicznej sporządzonej przez mgr inż. architekta R. P., stan budynku jest zły, a dodatkowo decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]z dnia [...]listopada 2001. r nr [...] budynek został wyłączony w całości z użytkowania.

Jednakże podkreślić trzeba, że wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów pozwala organowi na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów. Organy ochrony konserwatorskiej są zobowiązane do ochrony zabytków, która w rozumieniu art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami polega na podejmowaniu działań służących zachowaniu wartości zabytkowych, przy wykorzystaniu przysługujących organom środków i instrumentów o charakterze władczym. Zły stan techniczny obiektu nie przesądza o utracie wartości zabytkowej, gdyż w świetle art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, każda z form ochrony zabytków, o której mowa w art. 7 ustawy o ochronie zabytków, podlega ochronie bez względu na stan zachowania zabytku (art. 6 ust. 1 ww. ustawy). Rozbiórkę zabytku uzasadnia stwierdzenie takiego rozmiaru zniszczenia obiektu zabytkowego, który łączy się z uznaniem, że obiekt nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, bowiem nie da się go zachować. Zdaniem Sądu organ zażaleniowy prawidłowo ustalił, że aktualny stan techniczny obiektu nie pozwalał na przeprowadzenie remontu pozwalającego zachować przynajmniej część autentycznej substancji zabytkowej. Słusznie wskazano, że stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej przedmiotowego obiektu jest duży i należy wobec niego podejmować działania o charakterze konserwatorsko-restauratorskim i zachowawczym. Inwestycja zakładająca jego rozbiórkę stoi w sprzeczności z podstawową zasadą ochrony zabytków - tj. ich trwałego zachowania i zagospodarowania w sposób nie powodujący uszczerbku dla wartości zabytkowej. Należy podzielić także stanowisko organu, że zawarta w projekcie rozbiórki opinia o stanie technicznym budynku jest mało precyzyjna i nie zawiera analizy możliwości przeprowadzenia konkretnych prac naprawczych omawianego budynku.

Biorąc powyższe pod uwagę należy przyjąć, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i z tej przyczyny podlega oddaleniu na podstawie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.