Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 112/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana, Sędziowie WSA Beata Kozicka, Teresa Randak (spr.), Protokolant Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm. ) – dalej określany zamiennie skrótem "kpa" – po ponownym rozpatrzeniu sprawy A. J. ( J. ) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...].

Uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazano, że w/w decyzją, organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okresy 1 marca – 10 października 2005, lutego 2006, kwietnia 2006 – stycznia 2007 oraz maja 2008 r. Wnioskiem z dnia 5 marca 2010 r. strona wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału ZUS – u w C., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. WSA w Gliwicach uchylił w/w decyzję organu odwoławczego, zarzucając organowi naruszenie art. 7. art. 77 i art. 115 kpa.

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości [...]zł. Organ wskazał, że pismem z dnia 10 maja 2011 r. zobowiązana została poinformowana o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz możliwości dostarczenia dokumentów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Strona przedłożyła pismo wyjaśniające oraz wyrok sądowy z dnia 1 czerwca 2010 r. orzekający o rozwiązaniu małżeństwa. Z kolei w piśmie z dnia 22 czerwca 2011 r. strona wyjaśniła, że z uwagi na rosnące zadłużenia czynszowe zmuszona będzie do opuszczenia mieszkania i zamieszkania wraz z synem w domu matki, w którym zamieszkuje już siostra oraz przedłożyła postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. o wpisaniu jej do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.

Jak wskazał organ, w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585) – dalej określanej zamiennie skrótem "usus" – należności z tytułu składek (w tym takźe odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Uznano, że organ I instancji prawidłowo przyjął, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ww. ustawy. Zdaniem organu nie wystąpiła przesłanka określona w pkt 3 w/w przepisu, gdyż jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka z pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła też w ocenie organu, przesłanka z pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a także nie wystąpiły.

Wskazano ponadto, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz.1365), a w szczególności jego § 3 ust. 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie organu wnioskodawczyni nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności w dłuższym okresie czasu wiązałyby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, tym samym, że została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3a oraz pkt 1 rozporządzenia.

Kontynuując, organ wskazał, że zobowiązana tworzy wraz z synem 2 osobowe gospodarstwo domowe, uzyskując dochody w wysokości [...]zł. miesięcznie z tytułu alimentów. Organ ponownie wskazał, że wnioskodawczyni w wyjaśnieniach przedstawiła konieczność przeprowadzenia się wraz z synem do domu matki oraz wywiódł, że wnioskodawczyni nie wykazała istnienia przesłanek określonych w ust. 2 i 3 rozporządzenia.

Podsumowując stwierdzono, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należnych mu zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny, co w niniejszej sprawie nie zostało wykazane. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej płatnik wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

Końcowo, organ podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu dłużnika oraz całkowitej nieściągalności decydują zobiektywizowane kryteria wymienione w art. 28 ust. 3a i rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie należności. Ważnego interesu dłużnika i całkowitej nieściągalności należności nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem płatnika o potrzebie umorzenia zadłużenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązana nie zgadzając się z uzasadnieniem decyzji, stwierdziła jej bezzasadność. Jak podkreśliła skarżąca, w jej ocenie istnieją podstawy prawne do umorzenia należności z tytułu zaległych składek, jednakże organy orzekające w sprawie pominęły je. ZUS – jak podniosła skarżąca – nie zastosował się także do uwag i wytycznych WSA w Gliwicach zawartych w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., a nakazujących organowi dokładne przeanalizowanie sytuacji materialnej i życiowej. Organ nie przesłuchał ani skarżącej, ani świadków, nie wziął też pod uwagę toczącego się postępowania egzekucyjnego. W ocenie skarżącej postanowienie o wpisaniu do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych jest równoznaczne z brakiem majątku. Dalej skarżąca podała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i że jedyny dochód z tytułu świadczenia alimentacyjnego jest wykorzystywany na utrzymanie i wykształcenie syna. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwolnienie z kosztów postępowania sądowego.

Dyrektor Oddziału ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz.270).

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja ZUS – u z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Istotną okolicznością w badanej sprawie jest fakt, że sprawa była już oceniana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1947/10 uchylił poprzednią decyzję ZUS – u z dnia [...] Nr [...].

Uchylając w/w decyzję, podniesiono w uzasadnieniu m.in., że "Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że pomimo tego, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. prowadzi postępowanie egzekucyjne, które nie doprowadziło do spłaty zadłużenia, nie można jednoznacznie przesądzić, jakie będą jej rezultaty. Z drugiej strony ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wbrew stwierdzeniom organu wynika, że wobec skarżącej prowadzona jest także egzekucja przez komornika sądowego. Świadczą o tym dostarczone przez skarżącą zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. W aktach brak jednak informacji o wyniku tych postępowań. Wniosek, iż organy egzekucyjne nie wykazały braku majątku skarżącej był co najmniej przedwczesny, jeśli w tym zakresie nie poczyniono żadnych ustaleń oprócz stwierdzenia. Kiedy wszczęto egzekucję administracyjną i w którym przypadku zwrócono tytuł egzekucyjny".

Rozpoznając ponownie sprawę, pomimo, że materiał dowodowy uzupełniony został przez skarżącą o postanowienie Sądu Rejonowego w G. [...] Wydziału [...] z dnia [...] o wpisaniu skarżącej do dłużników niewypłacalnych, ZUS przyjął, że skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 usus, nie wskazując jednak przyczyn takiej konstatacji oraz materiału dowodowego, na podstawie którego ustalił stan faktyczny uzasadniający takie twierdzenie. W tym zakresie, organ nie wykonał zaleceń i wytycznych Sądu orzekającego poprzednio w sprawie. Nie wystarcza bowiem stwierdzenie, że dana przesłanka nie istnieje, ale uzasadnienie, jakie okoliczności przesądziły o jej nieistnieniu. W badanej sprawie – zdaniem składu orzekającego – organ nie tylko nie wykonał zalecenia Sądu w zakresie oceny istnienia w/w przesłanki, ale zignorował je. Wniosek taki jest tym bardziej uzasadniony, że skarżąca przedłożyła nowy dowód, który organ co prawda wymienił w uzasadnieniu decyzji, jednakże pominął jego ocenę z punktu istnienia przesłanki. Nie stanowi bowiem takiej oceny stwierdzenie, że "Fakt wpisania Pani do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych nie stanowi przesłanki do uznania należności za całkowicie nieściągalnej, ponieważ katalog takich przesłanek został ściśle określony w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy". Innymi słowy, organ uznał, że spełnienie w/w przesłanki wymaga stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, przy czym nie stanowi wystarczającego dowodu na tę okoliczność postanowienie Sądu wydane na wniosek naczelnika urzędu skarbowego o niewypłacalności dłużnika. Taka konstatacja jest w ocenie Sądu nieuprawniona, gdyż istnienie przesłanek ocenia się na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, a ocena ta ma być logiczna, wypływać z doświadczenia życiowego i nosić znamiona sensu. Wytyczne zatem zawarte w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 pozostają w tym zakresie nadal aktualne, a fakt ich niewykonania, determinuje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji.

Uwaga powyższa odnosi się także do oceny istnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jak wskazał bowiem w uzasadnieniu Sąd "W rozpatrywanej sprawie organy stwierdziły, że skarżąca nie wykazała swojej trudnej sytuacji. Tymczasem w aktach postępowania znajdują się dokumenty dotyczące wielkości obciążeń związanych z utrzymaniem mieszkania – vide karty 21 do 30 akt". W tym zakresie zasadne jest stwierdzenie, że organ de facto powielił argumentację zawartą w uzasadnieniu poprzednio uchylonej przez Sąd decyzji, nie dokonując oceny istnienia tej przesłanki. Nie można bowiem kategorycznemu stwierdzeniu, że nie została spełniona w/w przesłanka przypisać cechy prawdziwości, w sytuacji, gdy z materiału dowodowego wynika wniosek przeciwny. W tym zakresie skład orzekający podziela pogląd zaprezentowany w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., wskazujący, że decyzja uznaniowa wymaga również wnikliwego i logicznego uzasadnienia. Ujmując rzecz inaczej fakt, że decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od oceny istnienia przesłanek umożliwiających umorzenie należności, przy czym ocena istnienia lub nie przesłanek musi wynikać ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie może być tak – a taka sytuacja wystąpiła w badanej sprawie – że materiał dowodowy pozostaje w sprzeczności z przyjętym za podstawę rozstrzygnięcia stanem faktycznym.

W świetle zacytowanych fragmentów wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1947/10 należy stwierdzić, że organ nie tylko nie zastosował się do zawartych w nim dyrektyw, ale zignorował ocenę prawną w nim zawartą. Wniosek taki uprawniony jest przede wszystkim z tej przyczyny, że wbrew wytycznym Sądu, organ ocenił brak istnienia jakiejkolwiek przesłanki, warunkującej umorzenie należnych ZUS – owi składek. Przy czym ocena ta została dokonana bez oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stanowiąc w konsekwencji ocenę ogólną, bez jasnego i precyzyjnego określenia, która z przesłanek nie występuje w badanym stanie faktycznym i na jakiej podstawie organ przyjął taką okoliczność.

W tym miejscu zasadne jest wskazanie, że wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2011 r. nie został zaskarżony przez żadną ze stron, a skoro tak, to przysługuje mu przymiot prawomocności. Stwierdzenie to jest o tyle istotne, że zgodnie z art. 170 uppsa "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby". Wskazany przepis dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia, która polega na związaniu tym orzeczeniem określonych podmiotów. Podmiotami tymi są przede wszystkim strony postępowania oraz sąd, który wydał orzeczenie, a także inne sądy i inne organy państwowe. Ratio legis art. 170 uppsa polega na tym, że gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., IV SA 2543/98, niepubl.). Moc wiążąca orzeczenie określona w art. 170 uppsa w odniesieniu do organów administracyjnych, a także sądów oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego też w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana ( por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r. I CKN 169/98 OSP 2001 z. 4, poz. 63 ). Skoro ZUS nie skorzystał z prawa wniesienia skargi kasacyjnej, to związany było poglądem prawnym zawartym w prawomocnym wyroku. Związanie to dotyczy także składu orzekającego w niniejszej sprawie, a to oznacza, że kwestii tej, Sąd nie może rozstrzygnąć inaczej czy w odmienny sposób niż wynika to z prawomocnego orzeczenia.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 uppsa – zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Związanie sądu oceną prawną oznacza, że orzeczenie sądu wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika nie tylko z sentencji orzeczenia, ale również z jego uzasadnienia (wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2004 r. FSK 349/2004).

Przepis art. 153 uppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego (wyrok NSA z dnia 23 października 1998 r. I SA 1663/96), co w niniejszym przypadku nie miało miejsca.

Powołany przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa. Zasada ta obowiązuje także organ orzekający, który będąc związany wykładnią prawa w sprawie nie może odstąpić ani od oceny prawnej, ani też od wskazań co do dalszego postępowania.

Reasumując, podkreślić wypada, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciąży na organie administracyjnym i na sądzie ponownie rozpatrującym tą samą sprawę, gdyż zgodnie z art. 170 uppsa, ocena prawna wyrażona w prawomocnym orzeczeniu wiąże sąd, który je wydał, a także strony i inne sądy oraz organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W badanej sprawie Sąd uznał, że organ orzekający w sprawie nie uwzględnił oceny prawnej zawartej w wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r., uchybiając tym samym art. 153 i 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ – nie podzielając poglądu zawartego w w/w wyroku – mógł skorzystać z prawa złożenia skargi kasacyjnej. Nie czyniąc tego de facto zaakceptował pogląd prawny wyrażony w tym wyroku, z uzasadnienia, którego w sposób nie budzący wątpliwości wynikało, że ZUS winien ocenić przede wszystkim istnienie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w dalszej kolejności podjąć rozstrzygnięcie co do wniosku o umorzenie. Przy tym, zaakcentowania w tym miejscu wymaga, że Sąd wyraźnie wskazał, że oceniając istnienie tych przesłanek organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS przede wszystkim wykona wyrok tut. Sądu z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 1947/10.

Z uwagi na naruszenia prawa wskazane powyżej, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , orzekł jak w sentencji wyroku.