Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 208/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101 ust. 1,2,3, art. 6 pkt 8, art. 2 i 3
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 25
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) sędzia del. WSA Zbigniew Ślusarczyk Protokolant starszy asystent Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Prezydentem Miasta P. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.D. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności i opału postanawia: wskazać Prezydenta Miasta P. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy W. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego

z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim, a Prezydentem Miasta P. poprzez wskazanie Prezydenta Miasta P. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku S. D. o przyznanie pomocy finansowej.

W uzasadnieniu wniosku podał, że w dniu 18 października 2012 r. S.D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. o udzielenie pomocy pieniężnej na zakup żywności i opału. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. przesłał wniosek o przyznanie pomocy finansowej oraz wypełniony kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego cz. IV do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W.

Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że S.D. jest zameldowany na pobyt stały w W. 4, ale przebywa stale i zamieszkuje w altanie działkowej przy ul. Warszawskiej [...] w P. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą zdrową, nie zarejestrowaną w PUP, a tym samym nie jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym. S.D. po wyjeździe ze miejsca stałego zameldowania od lat (zapewne przed 1999 r.) korzysta z pomocy udzielanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P.

Podkreślił, że decyzją z dnia [...] października 2O12 r. Nr [...] przyznał S.D. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup biletu powrotnego do stałego miejsca zameldowania i jednocześnie odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup gazu, żywności i obuwia. S.D. nie wrócił do gminy Wilczyn, zaś w wywiadzie z dnia 18 października 2012 r. oświadczył, że "nie przeprowadzi się do matki i nie oczekuje wskazania miejsca w placówce dla osób bezdomnych".

Zdaniem wnioskodawcy, S.D. nie jest osobą bezdomną. Jego pobyt w P. od lat nie ma charakteru tymczasowego, stanowi ono centrum jego osobistych i majątkowych interesów. A zatem organem właściwym w tej sprawie jest Prezydent Miasta P.

Prezydent Miasta P. w odpowiedzi na wniosek wniósł o wskazanie Wójta Gminy W. jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu odpowiedzi podał, że S.D. przebywa w altanie działkowej, która nie stanowi lokalu mieszkalnego, oraz nie ma możliwości zamieszkania w lokalu, w którym jest zameldowany. Tym samym, jest on osobą bezdomną

w rozumieniu art. 6 pkt 8 cyt. ustawy o pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór

o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację,

w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a.).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W., a Prezydentem Miasta P. albowiem oba ww. organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do rozpoznania wniosku S.D. o przyznanie pomocy finansowej.

Przepisem określającym właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest art. 101 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Od powyższych zasad przewidziano wyjątki. Jeden z nich zawiera ust. 3 art. 101 omawianej ustawy. Przepis ten stanowi, że

w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się

o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców, którym udzielono zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców, o których mowa

w art. 5a, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się

o świadczenie.

Definicję pojęcia osoby bezdomnej określa art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy

i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności

i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Powyższy przepis przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi natomiast odnosi się do sytuacji, kiedy osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym posiada stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane

w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. W świetle art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do którego odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokal mieszkalny należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych,

a także lokal będący pracownią służącą twórcy; nie jest w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, iż jest w niej niesporne, że ostatnim miejscem zameldowania S.D. na pobyt stały jest W. 4, gmina W.. Z akt sprawy wynika jednak, że w P. przebywa on od kilkudziesięciu lat, zaś z pomocy tutejszego ośrodka pomocy społecznej korzysta co najmniej od 1999 r. Mieszka w altanie działkowej przy ul. Warszawskiej [...] w P., gdzie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z oświadczeń S.D. wynika, że nie nosi się on zamieram powrotu do miejsca zameldowania, oraz nie oczekuje na miejsce w placówce dla bezdomnych. Można zatem przyjąć, że to w P., co najmniej od kilkudziesięciu lat, koncentrują się jego czynności życiowe.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skoro S.D. niezamieszkuje w lokalu mieszkalnym i jednocześnie zamieszkuje na stałe w lokalu, w którym nie ma możliwości zameldowania, to w świetle art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej jest osobą bezdomną. W tej sprawie jednak sytuacja osobista i rodzinna wyżej wymienionego oraz cel na jaki ubiega się ona o pomoc społeczną (zakup żywności i opału), wyczerpuje przesłanki określone w art. 101 ust. 3 omawianej ustawy o pomocy społecznej do wskazania gminy miejsca jej pobytu jako właściwej do rozpoznania wniosku. Przepis ten ma zastosowanie przy rozpoznawaniu spraw o świadczenia wymienione w art. 37 – 42 i art. 47 - 50, a zatem także w sprawie przyznania zasiłku celowego określonego w art. 39 tej ustawy. A zatem organem właściwym miejscowo ze względu na miejsce pobytu S.D. jest Prezydent Miasta P.

Ubocznie wyjaśnić należy, iż w przypadku, który wstąpił w rozpoznawanej sprawie, wykładnia i zastosowanie przepisów cyt. ustawy o pomocy społecznej określających właściwość miejscową organów pomocy społecznej, powinna uwzględniać zasady pomocy społecznej wymienione w art. 2 ust. 1 (umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości), art. 3 ust. 1 (wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb

i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka) oraz art. 3 ust. 2 (zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem). Oznacza to, że przy stosowaniu przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć na względzie, również te okoliczności, które ze względu na sytuację osobistą wnioskodawcy, mogą zaważyć na tym, czy ewentualna pomoc będzie efektywna oraz czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.