Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 340/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134, art. 145 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 50 ust. 16, 17, 18, 18a, 20, art. 66 ust. 1, art. 67 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 lipca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lipca 2022 roku sprawy ze skargi S. N. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 lutego 2022 r. nr 84/05/2022/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w postaci recept podlegających refundacji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. nr 84/05/2022/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 50 ust. 18 i ust. 19 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1285 ze zm.) - dalej: uśoz - oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) - dalej: kpa; ustalił obowiązek poniesienia przez S. N. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w postaci recept podlegających refundacji wystawionych w dniach: 4 marca 2017 r., 9 marca 2017 r., 7 września 2017 r., 23 stycznia 2018 r., 29 marca 2018 r., 10 maja 2018 r., 22 czerwca 2018 r., 6 sierpnia 2018 r., 20 września 2018 r., 14 listopada 2018 r., 10 grudnia 2018 r., 7 lutego 2019 r., 4 kwietnia 2019 r., 10 czerwca 2019 r., 26 lipca 2019 r., 3 września 2019 r., 15 października 2019 r., 28 listopada 2019 r., 6 lutego 2020 r., 12 marca 2020 r., 17 września 2020 r., 10 grudnia 2020 r., 14 grudnia 2020 r., 2 marca 2021 r., 5 marca 2021 r. przez Powiatowe Centrum Matki i Dziecka w P. w łącznej wysokości 10.518,52 zł.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W związku z powzięciem informacji o skorzystaniu przez S. N. ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w wyżej wskazanych dniach i formie - pomimo braku uprawnień do tych świadczeń, działając z upoważnienia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, wszczęto z urzędu postępowanie mające na celu ustalenie obowiązku poniesienia kosztów wskazanych świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych ze środków publicznych.

W aktach sprawy znajduje zawiadomienie z dnia 3 listopada 2021 r. o wszczętym postępowaniu administracyjnego, w którym poinformowano stronę skarżącą o treści art. 50 ust. 18a uśoz w myśl którego w ciągu 30 dni od daty odebrania zawiadomienia o wszczęciu postępowania może ona dokonać tzw. "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego oraz o zasadach na jakich może to nastąpić. We wskazanym zawiadomieniu przedstawiono stronie skarżącej tabelę zawierającą koszty udzielonych świadczeń oraz wezwano ją do przedłożenia dokumentów poświadczających jej prawo w zakresie udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie, a także do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, powołując się na przepisy kpa, tj. art. 8, 9, 10 tegoż kodeksu. Zawiadomienie to, jak wynika z akt sprawy, zostało doręczone stronie do rąk własnych w dniu 19 listopada 2021 r. i pozostało bez odpowiedzi.

Z akt sprawy wynika, że organ wszczął postępowanie w oparciu o informacje zgromadzone m.in. w informatycznych systemach rozliczeniowych, jak i w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia (w myśl art. 97 ust. 4 uśoz), a także w oparciu o elektroniczne zapytanie skierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o wskazanie okresów ubezpieczenia zdrowotnego strony skarżącej i uzyskaną informację zwrotną. W ocenie organu informacje uzyskane z powyższych źródeł pozwoliły ustalić, że strona skarżąca korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w postaci recept podlegających refundacji wystawionych na jej rzecz, nie posiadając prawa do świadczeń opieki zdrowotnej realizowanych w systemie publicznym. Tym samym nie miała ona statusu osoby ubezpieczonej, ani osoby uprawnionej w rozumieniu przepisów uśoz. Organ przeprowadził czynności mające na celu ustalenie obowiązku poniesienia przez stronę kosztów świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w tym również ich wysokość oraz termin płatności. W toku postępowania wyjaśniającego organ zwrócił się do świadczeniodawcy o przedstawienie uwierzytelnionych kserokopii dokumentów, o których mowa w art. 50 ust. 16 uśoz, którymi okazała się strona w dniach udzielenia przedmiotowych świadczeń. Powołany świadczeniodawca przedstawił kserokopie "Oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej" - złożonych przez stronę w dniach skorzystania z przedmiotowych świadczeń (potwierdzonych za zgodność z oryginałem, opatrzonych pieczątką i podpisem osoby reprezentującej świadczeniodawcę).

Zawiadomieniem z dnia 9 grudnia 2021 r. organ poinformował stronę o zakończeniu postępowania oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz uzyskiwania wyjaśnień, składania wniosków i zastrzeżeń przed wydaniem decyzji. Powołane zawiadomienie zostało skutecznie doręczone adresatowi w dniu 28 grudnia 2021 r. i pozostało bez odpowiedzi.

Następnie, w dniu 21 lutego 2022 r., wydano zaskarżoną do sądu decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ zaznaczył, iż w analizowanej sprawie, wyjaśnieniu podlegała kwestia obowiązku poniesienia przez stronę kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej w rozpatrywanych dniach, zrealizowanych w systemie publicznym przez osobę nieubezpieczoną. Organ powołując się na przepisy art. 50 ust. 15, 16, 17, 18 i 18a uśoz podniósł, że w toku prowadzonego postępowania strona nie zakwestionowała przedmiotowych świadczeń udzielonych jej na koszt Funduszu, a ubiegając się o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej podpisała oświadczenia, które zasugerowały świadczeniodawcom, że mogła być osobą ubezpieczoną, co jednak nie miało miejsca. Nadto organ podkreślił, że na stronie ciążyła powinność zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi jej ubezpieczenia zdrowotnego a w razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, strona, jak i inni obywatele RP, miała możliwość zwrócenia się z zapytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych Narodowego Funduszu Zdrowia, które w zakresie swoich kompetencji udzielają stosownych wyjaśnień. Jednakże, w ocenie organu, strona nie dochowała należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej, co do posiadania ubezpieczenia zdrowotnego a tym samym prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych udzielonych w dniach objętych postępowaniem administracyjnym. Zaznaczono przy tym, że strona skarżąca – mimo pouczenia jej o takiej możliwości - nie dokonała również tzw. "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z regulacją przewidzianą w art. 50 ust. 18a uśoz i nie skorzystała z prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, pomimo skutecznego doręczenia jej informacji w tym zakresie. Dalej wyjaśniono, iż zgodnie z danymi zawartymi w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez NFZ (w oparciu o art. 97 ust. 3 pkt 8 uśoz), organ ustalił, że strona została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie: od dnia 10 grudnia 2014 r. do dnia 20 grudnia 2016 r. jako osoba bezrobotna, posiadając jeszcze 30-dniowy okres prawa do bezpłatnych świadczeń. Kolejne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego po wyżej wymienionym okresie miało miejsce od dnia 10 marca 2017 r. do dnia 30 lipca 2017 r. jako osoba bezrobotna. Brak jest kolejnych zgłoszeń do ubezpieczenia zdrowotnego po wskazanym okresie. Powyższe oznacza, że strona, w rozpatrywanych dniach, w których udzielono jej wskazanych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych była osobą nieubezpieczoną. Tym samym więc – jak dalej wywodzi organ - należało, na podstawie art. 50 ust. 18 uśoz, obciążyć stronę skarżącą kosztami udzielonych jej świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w łącznej wysokości 10.518,52 zł. Jak wynika z akt sprawy decyzja ta została doręczona stronie w dniu 15 marca 2022 r. (w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podniósł, iż NFZ nie wyjaśnił ani nie podał podstawy prawnej, w oparciu o którą domaga się od niego zgłoszenia wstecznego, nie podał na jakiej podstawie prawnej wszczął wobec niego postępowanie i co było przyczyną wszczęcia postępowania. W ocenie strony skarżącej osoby ubezpieczone nie muszą się zgłaszać wstecznie do ubezpieczenia, czego NFZ nigdy nie podważył. W przekonaniu strony skarżącej NFZ tą okoliczność powinno udowodnić a żadnego dowodu na taką okoliczność nie przedstawiono. Zdaniem skarżącego, zapis w systemie EWUŚ nie stanowi żadnego dowodu, ale przedstawia tylko to, co wpisał do systemu urzędnik. Skarżący oświadczył, że ciągle jest bezprawnie przymuszany do podpisywania jakiś oświadczeń mimo, że NFZ nigdy nie udowodnił braku ubezpieczenia i tym samym nigdy nie podważył prawdziwości żadnego z podpisanych oświadczeń. Skarżący podniósł również, że w sprawie doszło do powodującego nieważność skracania procedury oraz zastraszania i przymuszania skarżącego do uznania bezpodstawnego roszczenia. Okoliczność tą strona skarżąca wywodzi z faktu, że w dniu 28 grudnia 2021 r. odebrała kolejny list z NFZ, w którym zawiadomiono ją o zakończeniu postępowania w sprawie i wyznaczono jej termin na zapoznanie z aktami sprawy na podstawie art. 10 § 1 kpa, wskazując, iż po jego upływie zostanie wydana decyzja w sprawie. Skarżący potwierdza, iż był informowany o tym co znajduje się w systemie EWUŚ, natomiast organ nigdy nie udowodnił mu braku prawa do świadczeń, co w jego przekonaniu powinno być wykazane za pomocą prawomocnego wyroku sądu. W ocenie skarżącego ubezpieczenie zapewnia mu art. 3 ust 1 pkt 1 uśoz, czego NFZ nigdy nie podważył, natomiast jego działania uważa za szykany, gdyż nie ma on możliwości pozbawienia ubezpieczenia, które nadaje, w przekonaniu skarżącego, wspomniana ustawa. Skarżący finalnie domaga się odszkodowania i zadośćuczynienia.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał on, iż postanowieniem z dnia 31 marca 2022 r. nr 15/05/2022/KL sprostował oczywistą omyłkę pisarską w treści zaskarżonej decyzji z dnia 21 lutego 2022 r. o nr 84/05/2022/KL w ten sposób, że w decyzji, o której mowa powyżej: na stronie pierwszej, w wierszu dwudziestym i dwudziestym pierwszym zmienia się sformułowanie w brzmieniu: "w łącznej wysokości 10518,52 zł" na sformułowanie w brzmieniu: "w łącznej wysokości 9812,33 zł"; oraz na stronie szóstej, w wierszu dwudziestym piątym zmienia się sformułowanie w brzmieniu: "w łącznej wysokości 10518,52 zł" na sformułowanie w brzmieniu: "w łącznej wysokości 9 812,33 zł". W odpowiedzi na skargę organ zaznaczył również, iż przed wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie została przeprowadzona analiza danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych prowadzonym przez NFZ (w oparciu o art. 97 ust. 3 pkt 8 ustawy o świadczeniach). Na podstawie figurujących w nim danych ustalono, że strona została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego m.in. w okresie od 10 grudnia 2014 r. do 20 grudnia 2016 r. jako osoba bezrobotna, posiadając jeszcze 30-dniowy okres prawa do bezpłatnych świadczeń. Kolejne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego po wyżej wymienionym okresie miało miejsce od 10 marca 2017 r. do 30 lipca 2017 r. jako osoba bezrobotna. Brak jest jednak kolejnych zgłoszeń do ubezpieczenia zdrowotnego po wskazanym okresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej: ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z przepisów tych wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r., poz.1285 ze zm.) - dalej: uśoz. Zgodnie z treścią art. 50 ust. 16 u.ś.o.z., w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:

1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo

1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo

2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 2a albo 6,

- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1 (tj. świadczenia gwarantowane z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej). Odnotować również należy, iż zgodnie z treścią art. 50 ust. 18 uśoz, koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Ustawodawca wskazał również, w treści art. 50 ust. 18a uśoz, iż przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja organu administracji, tj. Prezesa NFZ z dnia 21 lutego 2022 r. sprostowana następnie postanowieniem tegoż organu z dnia 31 marca 2022 r. ustalająca wobec strony skarżącej obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w postaci recept podlegających refundacji, wystawionych w okresie od 4 marca 2017 r. do 5 marca 2021 r.

W świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy w ocenie sądu organ administracji słusznie uznał, że spełnione zostały przesłanki z art. 50 ust. 16 uśoz do nałożenia na stronę skarżącą obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w postaci recept podlegających refundacji, wystawionych we wskazanym w zaskarżonej decyzji okresie. Świadczenia te zostały bowiem wykonane po złożeniu przez stronę skarżącą oświadczeń o przysługującym jej prawie do świadczeń z publicznej opieki zdrowotnej. Przy czym zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że strona była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna w okresach: od dnia 10 grudnia 2014 r. do dnia 20 grudnia 2016 r. plus 30 dniowy okres podlegania ubezpieczeniu oraz od dnia 10 marca 2017 r. do dnia 30 lipca 2017 r., gdy tymczasem korzystała z refundowanych recept wystawionych w dniach: 4 marca 2017 r., 9 marca 2017 r., 7 września 2017 r., 23 stycznia 2018 r., 29 marca 2018 r., 10 maja 2018 r., 22 czerwca 2018 r., 6 sierpnia 2018 r., 20 września 2018 r., 14 listopada 2018 r., 10 grudnia 2018 r., 7 lutego 2019 r., 4 kwietnia 2019 r., 10 czerwca 2019 r., 26 lipca 2019 r., 3 września 2019 r., 15 października 2019 r., 28 listopada 2019 r., 6 lutego 2020 r., 12 marca 2020 r., 17 września 2020 r., 10 grudnia 2020 r., 14 grudnia 2020 r., 2 marca 2021 r., 5 marca 2021 r. 4 marca 2017 r., 9 marca 2017 r., 7 września 2017 r., 23 stycznia 2018 r., 29 marca 2018 r., 10 maja 2018 r., 22 czerwca 2018 r., 6 sierpnia 2018 r., 20 września 2018 r., 14 listopada 2018 r., 10 grudnia 2018 r., 7 lutego 2019 r., 4 kwietnia 2019 r., 10 czerwca 2019 r., 26 lipca 2019 r., 3 września 2019 r., 15 października 2019 r., 28 listopada 2019 r., 6 lutego 2020 r., 12 marca 2020 r., 17 września 2020 r., 10 grudnia 2020 r., 14 grudnia 2020 r., 2 marca 2021 r. oraz 5 marca 2021 r. W myśl art. 2 ust. 1 uśoz do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo: 1) osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, zwane dalej "ubezpieczonymi", 2) inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych, 3) inne niż wymienione w pkt 1 i 2 osoby, które nie ukończyły 18. roku życia: a) posiadające obywatelstwo polskie lub b) które uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, lub c) pobierające rentę rodzinną, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), zwanego dalej "państwem członkowskim UE lub EFTA", lub Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, zwanego dalej "Zjednoczonym Królestwem", 4) inne niż wymienione w pkt 1-3 osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które są w okresie ciąży, porodu lub połogu: a) posiadające obywatelstwo polskie lub b) które uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - zwane dalej "świadczeniobiorcami". Równocześnie odnotować należy, iż w myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 uśoz ubezpieczonymi są: osoby posiadające obywatelstwo państwa członkowskiego UE lub EFTA lub Zjednoczonego Królestwa, zamieszkujące na terytorium państwa członkowskiego UE lub EFTA lub Zjednoczonego Królestwa, - jeżeli podlegają zgodnie z art. 66 obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego albo ubezpieczają się dobrowolnie na zasadach określonych w art. 68. Przywołany przepis art. 66 ust. 1 uśoz zawiera szczegółowe wyliczenie osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustawodawca zastrzegł przy tym (art. 67 ust. 1 uśoz), że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego uważa się za spełniony po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego osoby podlegającej temu obowiązkowi zgodnie z przepisami art. 74 - 76 oraz opłaceniu składki w terminie i na zasadach określonych w ustawie. Przy czym osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego po zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego uzyskuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Strona skarżąca posiadała takie prawo jako osoba bezrobotna w okresach od 10 grudnia 2014 r. do 20 grudnia 2016 r. oraz od 10 marca 2017 r. do 30 lipca 2017 r. wraz z dodatkową 30 dniową ochroną po tych datach. Jak bowiem wynika z akt sprawy strona skarżąca nie została w innych okresach zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Co więcej strona skarżąca, mimo poinformowania jej w treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania o treści art. 50 ust. 18a uśoz nie dokonała również tzw. "wstecznego" zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego obejmującego dni wystawienia recept podlegających refundacji – wręcz przeciwnie z akt sprawy wynika, że strona zdecydowanie odmówiła podjęcia takich działań. Tym samym nie może być wątpliwości co do tego, że strona skarżąca nie uzyskała we wskazanych okresach prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. Należy przy tym zauważyć, że wbrew twierdzeniu strony skarżącej sam fakt posiadania obywatelstwa polskiego nie oznacza niejako automatycznego posiadania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. W treści przywoływanych przepisów ustawodawca wyraźnie zaznaczył bowiem, iż osoba posiadająca obywatelstwo państwa członkowskiego UE jest ubezpieczonym, jeżeli podlega zgodnie z art. 66 obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego albo ubezpiecza się dobrowolnie na zasadach określonych w art. 68. Tym samym więc sam fakt posiadania obywatelstwa UE nie gwarantuje posiadania ubezpieczenia zdrowotnego.

Wskazać również należy, iż z akt sprawy wynika, że strona nie zakwestionowała przedmiotowych świadczeń – tj. faktu korzystania z refundowanych recept, nie posiadała też we wskazanych okresach prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, a nadto nie dokonała też tzw. "wstecznego" zgłoszenia, o którym mowa w treści art. 50 ust. 18a uśoz mimo, iż została poinformowana o takiej możliwości. Jak słusznie ustalił organ administracji w niniejszej sprawie nie zachodził również wyjątek, o którym mowa w art. 50 ust. 17 uśoz – okoliczności sprawy nie pozwalają bowiem na przyjcie, że w chwili składania kolejnych oświadczeń o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej strona skarżąca działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Sąd w składzie orzekającym podziela prezentowane w judykaturze poglądy, iż "usprawiedliwione przekonanie", o którym mowa w art. 50 ust. 17 u.ś.o.z. obejmuje sytuacje, gdy brak prawa do świadczeń wynika z działania, czy też zaniechania innych podmiotów niż osoba składająca oświadczenie – przykładowo z przyczyn zawinionych przez płatnika składek, bądź też innych osób (por. np. wyroki NSA z dnia: z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt II GSK 1788/18; z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I GS K 1001/19; z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt II GSK 997/20). Wobec powyższego rację ma organ administracji twierdząc, że na stronie skarżącej ciążyła powinność zapoznania się z obowiązkami prawnymi dotyczącymi jej ubezpieczenia zdrowotnego, a w razie wątpliwości co do treści zasad prawnych dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej powinna ona, podobnie jak inni obywatele RP zwrócić się ze stosownym pytaniem do odpowiednich jednostek terytorialnych Narodowego Funduszu Zdrowia, które zobligowane są do udzielania stosownych wyjaśnień. Jednakże, jak wynika z akt sprawy strona skarżąca nie dochowała należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej co do posiadania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych udzielonych objętym postępowaniem administracyjnym. Tym samym więc słusznie uznano, że w niniejszej sprawie przepis art. 50 ust. 17 uśoz nie znajduje zastosowania.

Z akt sprawy wynika, że organ ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, na podstawie danych przekazanych przez ZUS, że we wskazanych w decyzji okresach – tj. w czasie korzystania z refundowanych recept – strona skarżąca nie była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nie były odprowadzane składki na jej ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym więc we wskazanych dniach strona skarżąca była osobą nieubezpieczoną, a więc nie posiadała prawa do bezpłatnych świadczeń opieki zdrowotnej. Skoro więc nie miała ona w tym czasie statusu osoby ubezpieczonej, to spełnione zostały przesłanki do obciążenia jej kosztami udzielonych jej świadczeń, określone w art. 50 ust.16 uśoz. W ocenie sądu nie została więc spełniona przesłanka odstąpienia od obowiązku uiszczenia przez stronę skarżącą kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej określona w art. 50 ust. 18a uśoz. A co za tym idzie nie ma podstaw do odstąpienia od obowiązku uiszczenia przez skarżącą kosztów udzielonych świadczeń w oparciu o przepis art. 50 ust. 18a uśoz. Odnotować jeszcze należy, iż w myśl art. 50 ust. 20 uśoz nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 18, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat – niemniej jednak w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie.

Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

a.l.