Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 2813/00
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2004-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze

SENTENCJA

Sygn. akt II SA/Kr 2813/ 00 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18maja2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie: NSA Joanna Tuszyńska AWSA Mariusz Kotulski ( spr.) Protokolant: Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2004r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] ., Nr [...] w przedmiocie uchylenia gwarantowanego zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą j ą decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz A.S. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Syg.akt II SA/Kr 2813/ 00

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...]., nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. uchylił z dniem [...]. własną decyzję z dnia [...]., nr [...] oraz zobowiązał A.S. (zwaną dalej skarżącą) do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pobranego w postaci gwarantowanego zasiłku okresowego za okres od [...]06.2000r. do [...].07.2000r. w łącznej wysokości 802 zł. (401 zł. za miesiąc czerwiec oraz 401 zł. Za miesiąc lipiec 2000r.) w terminie do 30 dni od daty otrzymania decyzji. Jako podstawę prawną podano art.2a ust. 1a, 6, art. ll pkt 2 i 2a, art.31 ust. 4a, art. 34 ust. 4a, art.40 ust.1 i art.43 ust.1, 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (t.j. z 1998r. Dz.U. nr 64, poz. 414 z późn. zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...]2000r., i [...]2000r. stwierdzono, że A.S. nie spełnia ustawowego wymogu zawartego w art.4 ust. 1 i art..31 ust.4a ustawy o pomocy społecznej do otrzymywania świadczeń z tego zakresu, a więc w konsekwencji do otrzymywania pomocy w formie gwarantowanego zasiłku okresowego. Z poczynionych przez organ I instancji ustaleń wynika, że dochody netto uzyskiwane przez skarżącą w miesiącu czerwcu 2000r. wyniosły [...] (stanowiły je: dwa zasiłki rodzinne i pielęgnacyjny w wysokości 194,44 zł., alimenty na 2 dzieci - z wyrównaniem za maj 2000r.) w wysokości [...] zł. oraz dofinansowanie do czynszu mieszkaniowego w wysokości 144,22 zł.). Natomiast dochody skarżącej w miesiącu lipcu 2000r. wyniosły [...] zł. (stanowiły je: dwa zasiłki rodzinne i pielęgnacyjny w wysokości 194,44 zł., alimenty na dzieci w wysokości [...] zł. oraz dofinansowanie do czynszu mieszkaniowego w wysokości 185,06 zł. Tymczasem w myśl art.4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe rodziny skarżącej stanowi kwotę 730 zł. Zatem w miesiącach czerwcu i lipcu 2000r. owo kryterium dochodowe zostało przekroczone. Ponadto w trakcie korzystania z pomocy finansowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. skarżąca przeprowadziła generalny remont mieszkania z komfortowym wyposażeniem - co nie jest pierwszą, podstawową potrzebą rodziny. "Zaakceptowanie przez Panią form alimentacji ze strony rodziców w postaci finansowania remontu mieszkania w sposób ponadstandardowy w sytuacji, w której zasiłek gwarantowany ma służyć zabezpieczeniu bieżących kosztów utrzymania jest nie do pogodzenia z istotą pomocy społecznej."

W odwołaniu od tej decyzji A.S. wskazała na swoją sytuację materialna i rodzinną, a także wyjaśniła, iż w marcu 2000r. otrzymała część należnych na dzieci alimentów, a w kwietniu nie otrzymała ich w ogóle. Od czerwca 2000r. otrzymuje alimenty z funduszu (przy czym w czerwcu otrzymała także wyrównania za miesiąc maj). Dlatego też w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu [...] 2000r. stwierdzono, iż wzrósł jej dochód. Natomiast różnica pomiędzy kryterium dochodowym a uzyskanymi dochodami za miesiąc lipiec 2000r. wyniosła zaledwie 49,50 zł i była spowodowana zwiększeniem dofinansowania do czynszu mieszkaniowego.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało decyzję organu l instancji w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium omówiło przesłanki art.31 ust.4a w zw. z art.4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazując, że A.S. spełniała wskazane tam kryteria i przesłanki do otrzymania gwarantowanego zasiłku okresowego. W decyzji na mocy której otrzymała ona powyższe świadczenie "pouczono również Panią A.S. , że o fakcie zmiany sytuacji osobistej i majątkowej, która wiązałaby się z podstawą przyznania świadczenia, zobowiązana jest powiadomić Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w O. pod rygorem zmiany na niekorzyść, uchylenia decyzji zwrotu nienależnie pobranych świadczeń." Następnie Kolegium w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy wskazało, iż skarżąca uzyskała w miesiącu czerwcu i lipcu 2000r. dochody przewyższające ustawowe kryterium dochodowe rodziny. Dlatego zastosowanie ma art.43 ust.2a ustawy o pomocy społecznej uprawniający organy administracji publicznej do zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie. W konsekwencji przyjęto, iż skoro wobec przekroczenia kryterium dochodowego, skarżącej nie przy sługiwały świadczenia z pomocy społecznej, to pobrane przez nią gwarantowane zasiłki okresowe za miesiąc czerwiec i lipiec 2000r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i jako takie podlegają zwrotowi.

Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego A S. . W uzasadnieniu swojej skargi skarżąca powtórzyła okoliczności podnoszone już w swoim odwołaniu do Kolegium. Zgodnie z brzmieniem art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Jak wynika z treści decyzji z dnia [...]., nr [...] Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji przedmiotem postępowania było uchylenie z urzędu z dniem [...]2000r. decyzji Dyrektora MOPS w O. z dnia [...]., nr [...] przyznającej gwarantowany zasiłek okresowy oraz zobowiązanie A.S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od [...].06.2000r. do [...].07.2000r. w łącznej kwocie 802 zł., w terminie do 30 dni od daty otrzymania decyzji.

Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem art.43 ust.2a ustawy o pomocy społecznej właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 art.43 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Stwierdzić przy tym należy, iż decyzja wydana na podstawie art. 43 ust.2a wpływa (zmienia, odmiennie kształtuje) na dotychczasowy zakres przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. Ze względu na ten właśnie charakter (konstytutywny) owej decyzji może ona wywierać skutki od momentu jej wydania (ex nunc). Stąd też nie może ona uchylać obowiązywania innej decyzji wstecz. Tymczasem organ I instancji decyzją z dnia [...] uchylił z urzędu z dniem [...] swoją decyzję z dnia [...]., nr [...].

Mając na uwadze brzmienie art. 36 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie którego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego -możliwość uchylenia obowiązywania decyzji z mocą wsteczną istnieje tylko w trybie nadzwyczajnym - stwierdzenia nieważności (art 156 k.p.a.). Wówczas w takim przypadku należało wszcząć odpowiednie postępowanie i wykazać, że zachodzą przesłanki z art. 156 k.p.a. Natomiast wobec zmiany sytuacji materialnej skarżącej, właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję przyznająca pomoc społeczną z dniem wydania decyzji wydanej w trybie art.43 ustawy o pomocy społecznej.

Wskazać także należy na użyte przez ustawodawcę w art. 43 ust.2a ustawy o pomocy społecznej sformułowanie "zmiana sytuacji dochodowej". Jest to bowiem określenie odmienne od używanego w innych przepisach ustawy o pomocy społecznej pojęć: "dochód rodziny", "dochód dziecka", "dochód na osobę w rodzinie". Zakładając więc racjonalność w działalności ustawodawcy, który wprowadza i posługuje się odmiennymi pojęciami w tekście tej samej ustawy, należy uznać, iż są to pojęcia odmienne, o innym zakresie znaczeniowym i nie sposób ich ze sobą utożsamiać. Ponieważ w art. 43 ust.2a użyto sformułowania "zmiana sytuacji dochodowej" przyjąć należy, iż określenie to ma szerszy kontekst i znaczenie niż określenie "dochód rodziny". Winnym przypadku ustawodawca użyłby wprost sformułowania "zamiana dochodu rodziny". Zatem nie chodzi to o proste przeliczenie wysokości dochodu rodziny i jego zmiany powyżej kryterium uprawniającego do otrzymywania świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Interpretacja ta znajduje także swoje uzasadnienie merytoryczne, a nie tylko językowe. Otóż ustawodawca odnosi możliwość zmiany decyzji przyznającej świadczenie z zakresu pomocy społecznej (jako swego rodzaju wyjątek od zasad wynikających z k.p.a.) do wskazanych w art.43 ust. 2a przypadków. Można je podzielić na dwie podstawowe grupy: "zawinione" i "nie zawinione" przez podopiecznych. W tej drugiej grupie mieścić się będą przesłanki zmiany stanu prawnego, sytuacji dochodowej lub osobistej osoby otrzymującej pomoc. Mając na uwadze cel ustawy o pomocy społecznej, zasady przyznawania tej pomocy oraz stabilność tak decyzji administracyjnych, jak i przede wszystkim stabilność udzielanej pomocy przyjąć należy, iż zaistnienie przesłanek z tej drugiej grupy i skorzystanie z nich, jako podstawy wydania decyzji administracyjnej musi mieć charakter obiektywny. Podopieczny na przesłanki te nie ma żadnego wpływu, bądź jeżeli ma to tworzą one obiektywnie nową sytuację (przestrzeń) inną od tej, która istniała w momencie wydania uchylanej bądź zmienianej decyzji.

Zmiana stanu prawnego, sytuacji dochodowej lub osobistej może nastąpić bowiem zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść podopiecznego. Natomiast przesłanki z grupy pierwszej, ze względu na swój charakter (np. odmowa złożenia oświadczenia o wysokości dochodów, wystąpienie rażących dysproporcji, marnotrawienie środków) mają charakter subiektywny, występujący wyłącznie po stronie podopiecznego, z jego przyczyny, a w konsekwencji skutkują uchyleniem lub zmiana decyzji na niekorzyść podopiecznego. Mając to na uwadze, sformułowanie "zmiana sytuacji dochodowej" odnieść należy do szerszego kontekstu, niż tylko zmiana wysokości dochodów. Tym samym zmiana wysokości dochodów (np. poprzez wzrost wysokości świadczeń rentowych, emerytalnych, wysokości dodatku mieszkaniowego) w kontekście tej samej sytuacji dochodowej nie daje podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z zakresu pomocy społecznej w trybie art.43 ust.2a. Natomiast ze zmianą sytuacji dochodowej będziemy mieli do czynienia w przypadku uzyskania przez podopiecznego nowego źródła dochodu (np. podjęcia pracy, nabycia prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego przez niego lub inne osoby wspólnie z nim zamieszkujące i gospodarujące).

Podsumowując stwierdzić należy, że niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa uchylenie decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w O. z dnia [...]., nr [...] z dniem [...] oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci gwarantowanego zasiłku okresowego od [...]06.2000r. do [...].07.2000r. uznanie stanowi naruszenie prawa materialnego, powodujące konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt l lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.