Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt SA/Ka 331/83
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 1983-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 9
journal: Dz.U. 1972 nr 53 poz. 339
law: Ustawa z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym.
Teza: 1. Jeżeli organ podatkowy dokonał wymiaru opłaty skarbowej od transakcji kupna-sprzedaży samochodu, przyjmując jego wartość szacunkową za podstawę wymiaru, tę samą podstawę opodatkowania powinien przyjąć również w postępowaniu podatkowym o wymiar podatku dochodowego od przychodów ze źródeł nie ujawnionych.

2. Artykuł 8 ust. 9 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym /Dz.U. nr 53 poz. 339 ze zm./, dotyczący wymiaru podatku dochodowego od przychodów ze źródeł nie ujawnionych, może być zastosowany prawidłowo tylko wówczas, gdy przedmiotem ustaleń organu podatkowego będzie ogół wydatków i przychodów strony.

TEZY

1. Jeżeli organ podatkowy dokonał wymiaru opłaty skarbowej od transakcji kupna-sprzedaży samochodu, przyjmując jego wartość szacunkową za podstawę wymiaru, tę samą podstawę opodatkowania powinien przyjąć również w postępowaniu podatkowym o wymiar podatku dochodowego od przychodów ze źródeł nie ujawnionych.

2. Artykuł 8 ust. 9 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym /Dz.U. nr 53 poz. 339 ze zm./, dotyczący wymiaru podatku dochodowego od przychodów ze źródeł nie ujawnionych, może być zastosowany prawidłowo tylko wówczas, gdy przedmiotem ustaleń organu podatkowego będzie ogół wydatków i przychodów strony.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Grażyny G.-P. na decyzję Podatkowej Komisji Odwoławczej przy Izbie Skarbowej w Katowicach z dnia 9 marca 1983 r. w przedmiocie wymiaru podatku dochodowego od przychodów ze źródeł nie ujawnionych i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Izby Skarbowej w Katowicach kwotę złotych dziesięć tysięcy tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.


UZASADNIENIE

Po uzyskaniu informacji, że nie pracująca zawodowo Grażyna G.-P. kupiła samochód osobowy marki "polonez" i prowadziła nadbudowę domu, którego jest współwłaścicielką, organ podatkowy wezwał ją do złożenia zeznania w sprawie poniesionych wydatków i osiąganych dochodów. Zeznanie to złożyła do protokołu w Urzędzie Gminy w K. w dniu 19 listopada 1981 r. Co do wydatków zeznała, że:

- współwłaścicielkami domu stały się wraz z siostrą Ludwiką K. w drodze uwłaszczenia, a jego nadbudowę /wartość kosztorysową ustalono z urzędu na kwotę 535 tys. zł/ prowadzą przy znacznym wkładzie nieodpłatnej robocizny krewnych, przy czym przypadające na nią koszty pokrywa jej ojciec, Adam P.,

- od połowy 1977 r. ona sama, od 1979 r. wraz z mężem, a od 1980 r. z ich narodzoną córką pozostaje na utrzymaniu ojca, z wyjątkiem okresów, gdy wyjeżdżali do Bułgarii na koszt rodziny męża,

- na utrzymanie córki z pierwszego małżeństwa otrzymuje alimenty,

- na zakup mebli w 1980 r. wydała 47.500 zł,

- umowa zamiany samochodu "polonez" na kiosk-rożen była fikcyjna /z woli pośrednika/, a opłatę skarbową wymierzono jej od wartości samochodu oszacowanej na 420 tys. zł,

W źródłach dochodów natomiast wyszczególniła:

- spłatę domu od pierwszego męża /okoliczność bezsporna/ w kwocie 160.000 zł,

- pożyczkę od wuja /okoliczność uznana/ w kwocie 200 tys. zł,

- sumę uzyskaną ze sprzedaży przedmiotów przywiezionych z Bułgarii, a otrzymanych w prezencie od rodziny męża w kwocie 109 tys. zł,

- sumę otrzymaną od gości weselnych jako prezenty ślubne w kwocie około 80 tys. zł.

Obecnie w czasie składania zeznania Adama A. przyznał, że utrzymuje rodzinę córki i finansował za córkę nadbudowę domu.

W toku postępowania podatkowego Grażyna G.-P. przedstawiła pisemne oświadczenie jej gości weselnych co do wysokości kwot pieniężnych danych jej w prezentach /łącznie 98 tys. zł/, przedstawi oświadczenie szwagra, Czesława K., że kupił od niej kożuch i biżuterię za 109 tys. zł, powołała się /bez dowodu/ na zaciągnięcie nie uznanej później pożyczki od niejakiego Mirosława P. oraz sprecyzowała, że samochód kupiła za 408 tys. zł.

Organ podatkowy I instancji uznał, że suma poniesionych przez Grażynę G.-P. wydatków jest o 311 tys. zł wyższa od uznanych źródeł dochodów i od tej kwoty wymierzył jej podatek dochodowy; decyzję tę utrzymał w mocy organ odwoławczy swą decyzją z dnia 9 marca 1982 r. nr IS-IV-3252/A/11/83.

Z motywów decyzji organu odwoławczego i z późniejszej odpowiedzi na skargę wynika, że organy podatkowe sceptycznie odniosły się do wykazywanych, ale nie udowodnionych przez podatniczkę dochodów w postaci prezentów ślubnych i sprzedaży biżuterii i kożucha, które miały być przywiezione z Bułgarii, i w konsekwencji uznały, że jeżeli te dochody podatniczka osiągnęła, to niewątpliwie spożytkowała je na wyposażenie domu, koszty utrzymania i koszty wyjazdów zagranicznych, których to wydatków nie mógł pokryć w całości jej ojciec. Organy podatkowe uznały też, że spłata 160 tys. zł od pierwszego męża zużyta została na nadbudowę domu. Po stronie dochodów przeto uznano podatniczce pożyczkę w kwocie 200 tys. zł, stanowiącą tylko częściowo pokrycie ceny zakupu samochodu /którą ostatecznie na podstawie zeznań pośrednika, przesłuchanego w drodze pomocy prawnej, ustalono na kwotę 490 tys. zł/ i opłaty skarbowej w kwocie 21 tys. zł.

Grażyna G.-P. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz jej pełnomocnik w toku rozprawy sądowej zarzucili decyzjom nieuwzględnienie zeznania podatkowego, złożonego do protokołu 19 listopada 1981 r., oraz nie uzasadnione nieuwzględnienie wniosków dowodowych stron i wynikłą stąd dowolność ustalenia wydatku na zakup samochodu i dowolność uznania wykazanych dochodów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności Sąd uznał za zasadny zarzut skargi, że nie przyjęto w poczet dowodów zeznania podatniczki. Do jego złożenia została skarżąca wezwana przez organ podatkowy, a zatem powinno ono wywoływać skutki przewidziane w hipotezie art. 168 par. 1 Kpa, chyba że było nierzetelne. jeżeli jednak uznać, że nie jest nierzetelnością późniejsze sprecyzowanie przez skarżącą, że nabywcą biżuterii i kożucha za tę samą cenę był jej szwagier, a nie osoba obca, ani tym bardziej zaniżenie w zeznaniu - w stosunku do późniejszych oświadczeń darczyńców - wartości prezentów ślubnych, nierzetelności tego zeznania organy podatkowe nie wykazały do końca postępowania, a mimo to nie zaliczyły go w poczet dowodów.

Z owego zeznania i z akt sprawy wynika, że po transakcji kupna-sprzedaży samochodu została wymierzona skarżącej opłata skarbowa w wysokości 21 tys. zł, stanowiąca 5 procent wartości kupna szacunkowo przyjętej na 420 tys. zł. Wymiar tej opłaty przez organ podatkowy był zatem ustaleniem podatniczce wysokości jej zobowiązania podatkowego po wcześniejszym ustaleniu podstawy opodatkowania w drodze szacunku, w sposób zgodny z art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111/. Była to więc typowa decyzja wymiarowa, która w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego stała się decyzją ostateczną. Wobec tego wynikającą z niej podstawę opodatkowania organ podatkowy powinien przyjąć konsekwentnie również w postępowaniu objętym skargą, bo w obu postępowaniach podstawą opodatkowania jest cena zakupu tego samego samochodu. A ponieważ nie wzruszono wcześniejszej decyzji wymiarowej, zeznanie pośrednika co do ceny sprzedaży samochodu powinno pozostać bez znaczenia dla wymiaru podatku dochodowego, nie powinno więc być w ogóle przyjmowane. Skoro jednak je przyjęto, to oparcie na nim decyzji bez przeprowadzenia żądanych przez stronę dowodów przeciwnych było na gruncie art. 75, 78 par. 1, art. 80 i 81 Kpa niedopuszczalne.

Z niezrozumiałych przyczyn organy podatkowe ograniczyły się do rozliczenia jednego z kilku wydatków i jednego z kilku wykazywanych źródeł dochodów, co Sądowi uniemożliwia ocenę, czy i w jakim stopniu ogół wydatków skarżącej wynajduje pokrycie w jej dochodach. Poważne zastrzeżenia budzi też stosunek organów podatkowych do okoliczności otrzymania przez skarżącą prezentów ślubnych, których dawanie jest zwyczajowo przyjęte, i do spieniężenia przywiezionych z Bułgarii przedmiotów osobistych /dowodów przywozu w postaci deklaracji celnej nie sposób zachować/. Wbrew zeznaniu podatkowemu strony i oświadczeniom darczyńców i kupującego, nie przeprowadziwszy przeciwnego dowodu, organy podatkowe prawdzie nie mogły nie uznać tych dochodów, ale arbitralnie założyły, że zużyte zostały na inne wydatki, które to ustalenie pozostawało w sprzeczności z zeznaniem podatniczki i oświadczeniem jej ojca.

Powołany w podjętych decyzjach art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym /Dz.U. nr 53 poz. 339 ze zm./, w brzmieniu nadanym mu przez art. 50 cytowanej ustawy o zobowiązaniach podatkowych, stanowi, że wysokość przychodu nie znajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach ustala się przyjmując za podstawę sumę wydatków dokonanych w roku podatkowym, nie znajdujących pokrycia w już opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania źródłach przychodów i zasobach majątkowych posiadanych przed poniesieniem tych wydatków. Przytoczony przepis może być prawidłowo zastosowany tylko wtedy, gdy przedmiotem rozliczenia będzie w miarę możności ogół wydatków i przychodów. Nie można też, wbrew twierdzeniu zainteresowanych osób, wykluczyć, że ojciec skarżącej od dłuższego czasu utrzymuje ją i jej rodzinę, a ponoszący wydatki w związku z budową domu szwagier skarżącej kupił od niej kosztowności znacznej wartości. Należało więc objąć postępowaniem prowadzonym w trybie omawianego przepisu również wydatki i przychody ojca i szwagra skarżącej, aby ustalić, czy było ich na to stać. Zaniechanie zatem rozliczenia wydatków i przychodów tych osób oraz niektórych wydatków i przychodów skarżącej nie daje gwarancji, że słuszny - na gruncie obowiązującego prawa - interes strony nie został naruszony.

W świetle wykazanych i rzutujących na wynik sprawy przykładów naruszenia przepisów procesowych należało zaskarżoną decyzję uchylić na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do uchylenia decyzji organu odwoławczego, aby nie pomniejszać wynikającej z zasady ekonomiki procesowej możliwości /art. 136 Kpa/ merytorycznego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 208 Kpa. Obejmują one wpis sądowy w kwocie 6.208 zł i koszty zastępstwa adwokackiego w kwocie 3.792 zł, to jest na średnim poziomie według obowiązującej stawki dla spraw o przedmiocie sporu o wartości 100-200 tys. zł.