Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 995/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2 pkt 1 i pkt 2, art. 92 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Asesor WSA Piotr Pyszny po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r., Prorektor ds. Kształcenia i Studentów Uniwersytetu [...] w K. (dalej: organ), po rozpoznaniu wniosku A. S. (dalej: strona, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy o przyznanie stypendium socjalnego w semestrze letnim roku akademickiego 2020/2021, utrzymał w mocy decyzję z [...] r., Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału [...] w sprawie przyznania stypendium socjalnego na okres od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie [...] zł miesięcznie. W podstawie prawnej wskazał art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018 r., poz. 1668 z późn. zm., dalej: ustawa), § 5 ust. 3 pkt. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w K. z [...] r. w sprawie ustalenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w K.) i art. 104, art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.).

W uzasadnieniu wskazał, że [...] r. skarżący jako student Wydziału [...], Indywidualne studia [...]; kierunek [...] - stacjonarna pierwszego stopnia złożył do Rektora Uniwersytetu [...] w K. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, która była przedmiotem ww. decyzji Prodziekana ds. Kształcenia i Studentów Wydziału [...]. We wniosku student zwrócił się o ponowne rozpatrzenie jego podania o przyznanie stypendium socjalnego.

Rozpatrując wniosek, Rektor po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, że możliwość ubiegania się o stypendium socjalne zgodnie z informacjami zawartymi w Uniwersyteckim Systemie Obsługi Studentów upłynęła skarżącemu w dniu [...] r. Następnie organ przedstawił dane dotyczące poszczególnych okresów studiów skarżącego na Uniwersytecie [...], wskazując, że łączny okres studiowania (posiadania statusu studenta) przez skarżącego do dnia [...] r. wynosił 72 miesiące.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

naruszenie prawa materialnego tj.:

- art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021r. poz. 478 z późn. zm.), poprzez błędną jego wykładnię;

- § 5 ust. 3 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji odmówienie przyznania stypendium socjalnego na pełny semestr letni w roku akademickim 2020/2021;

naruszenie przepisów postępowania, tj.:

art. 7 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zwrot poniesionych kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że [...] r. złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni 2020/2021. Prodziekan działający na mocy upoważnienia Rektora, decyzją z [...] r. przyznał stypendium socjalne w wysokości [...] zł na okres od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., nie wyjaśniając przyczyny przyznania stypendium jedynie na jeden miesiąc. W dniu [...] r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rektor rozpatrując ponownie wniosek skarżącego stwierdził, że zgodnie z informacjami zawartymi w Uniwersyteckim Systemie Obsługi Studentów studentowi upłynęła możliwość ubiegania się o stypendium socjalne w dniu [...] r. Okres studiowania przez skarżącego na Uniwersytecie [...] wynosi łącznie 72 miesiące. Skarżący rozpoczął studia na Uniwersytecie [...] r. oraz kontynuował je we wskazanym czasie.

Skarżący zarzucił, że uzasadnienie pierwszej decyzji nie zawierało wyjaśnienia przyczyny przyznania stypendium wyłącznie na jeden miesiąc, natomiast druga decyzja nie zawierała wyczerpującego uzasadnienia i jakichkolwiek odniesień do przedstawionej szerokiej argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przytoczone zostały jedynie okresy studiowania, z których wynika gdzie i w jakim okresie skarżący studiował co nie jest tożsame z pobieraniem przezeń stypendium socjalnego, które otrzymywał w grudniu 2015 r., w styczniu i w lutym 2016 r., w kwietniu.2016 r., w lutym , w marcu, w kwietniu, w maju i w czerwcu 2017 r. oraz w marcu 2021 r.

Ponadto, organ w żaden sposób nie odniósł się do poruszonej kwestii okresu przebywania skarżącego na urlopie dziekańskim (trwającym od [...] do [...] r., wynikającym z powtarzania semestru). Podniósł, że zgodnie z obowiązującym wówczas Regulaminem (Rozdział I, § 6, pkt 10 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] - załącznik nr [...] do zarządzenia nr [...] Rektora [...] z [...] r.) studentom przebywającym na urlopie dziekańskim nie przysługiwało stypendium socjalne. Zatem okresu tego nie można wliczać do 6-cio letniego okresu "przysługiwania" stypendium nawet wówczas, gdyby interpretacja przepisów ustawy była właściwa, ponieważ mimo, posiadania statusu studenta, przepisy ówczesnego Regulaminu wykluczały możliwość pobierania stypendium.

Skarżący zarzucił, że błędna interpretacja art. 93 ust. 2, pkt 1 ustawy zastosowana przez organ polega na przyjęciu, że wskazany w nim 6-letni okres powinno się rozumieć jako okres sześciu lat, liczonych od momentu rozpoczęcia przez stronę studiów po raz pierwszy, czyli bez brania pod uwagę okresu faktycznego pobierania świadczenia stypendialnego. Sformułowanie: "nie dłużej niż przez 6 lat" winno się rozumieć zgodnie z zasadami logiki prawniczej oraz wykładni praw, jako okres sześciu lat pobierania świadczenia. Stwierdził, że w świetle prawidłowej interpretacji przepisów, po spełnieniu koniecznych warunków, ma prawo do pobierania stypendium jeszcze przez 62 miesiące.

Skarżący powołał się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaprezentowane w wyroku z 15 września 2020 r, sygn. III SA/GL 248/20 odnośnie liczenia okresu za jaki student ma prawo ubiegać się o stypendium.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 93 ust. 2 pkt. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wyrażonym na stronie internetowej ministerstwa, świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zdaniem ministerstwa oznacza to: "łączny okres (nie przekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy (tj. sprzed 1 października 2018 r.). Organ stosując się do wytycznych Ministerstwa, wyliczył zgodnie z danymi zawartymi w Uniwersyteckim Systemie Obsługi Studentów, że dla skarżącego 6-letni okres studiów, w czasie, którego przysługuje prawo do stypendium należy liczyć od [...] r. Zaznaczył, że łączny okres studiowania skarżącego od [...] r. przekroczył 72 miesiące (tj. 6 lat) w dniu 31 marca 2021 r., wliczając w to okresy studiowania sprzed wejścia w życie ustawy Prawo o szkolnictwie i nauce. Skarżący w tym czasie studiował na [...] różnych kierunkach studiów.

Dalej podkreślił, że skarżący pobierał już wcześniej stypendium socjalne od marca 2015 r. do czerwca 2015 r., następnie od grudnia 2015 r. do kwietnia 2016 r., oraz od marca 2017 r. do czerwca 2017 r. i w marcu 2021 r. Zatem, pierwsze świadczenie, które skarżącemu przysługiwało i które pobierał miało miejsce w marcu 2015 r. Tym samym uznał, że od pobrania pierwszego świadczenia w marcu 2015 r. do marca 2021 r. minęło 6 lat, w których przysługiwało skarżącemu świadczenie. Wskazał przy tym, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy posługuje się pojęciem roku kalendarzowego, a nie roku akademickiego. Zatem, istotne jest to w jakim okresie studentowi przysługiwało stypendium i w jakim je pobierał. Nie ma w tym wypadku znaczenia, że skarżący nie pobierał stypendium socjalnego w każdym roku studiowania, bowiem w tym czasie świadczenie mu przysługiwało. Okres "przysługiwania świadczenia" powinien liczyć się w tym przypadku od momentu pobrania pierwszego świadczenia, tj. stypendium socjalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Przede wszystkim, skarżący słusznie zarzuca, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie zawiera uzasadnienia, zatem nie spełnia wymogów, o jakich mowa w art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzja, która nie zawiera uzasadnienia jest nieczytelna i niezrozumiała oraz całkowicie wymyka się spod kontroli Sądu. W zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do zarzutów i argumentacji skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ częściowo odniósł się do zarzutów zawartych w skardze i wyjaśnił swoje stanowisko, co jednak nie usuwa braków wydanej decyzji będącej przedmiotem skargi i kontroli Sądu. Brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności w uzasadnieniu decyzji, stanowi o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Już tylko z tej przyczyny wydane w sprawie decyzje należało uchylić.

Jednocześnie należy zauważyć, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zawarte w tym przepisie pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium. Nadto jak stanowi art. 87 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przepis ten określa zatem przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, zaś w art. 88 ustawy wskazano warunki uzyskania stypendium socjalnego. Oznacza to, aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane w art. 87 ustawy właściwe dla tego rodzaju stypendium. Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie będą mu już przysługiwać. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu jego pobierania. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Należy przy tym zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustaw, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyroki: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, WSA w Krakowie z 24 listopada 2020 r., sygn. III SA/Kr 638/20, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20, WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, wyrok WSA w Kielcach z dnia 23 września 2020 r., sygn. II SA/Ke 356/20).

Z przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, powinien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub zostało mu ono przyznane. Zgodnie z treścią art. 92 ust. 1 ustawy stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Podkreślić należy, że stypendia są przyznawane na semestr lub na rok akademicki. Rok akademicki wprawdzie nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym (trwa od 1 października jednego roku do 30 września kolejnego roku kalendarzowego), jednak również trwa 12 miesięcy. Zatem fakt, że świadczenia są wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy nie ma znaczenia dla liczenia okresów, w których przysługują studentowi świadczenia. Wprawdzie ustawodawca nie wskazał wyraźnie, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat akademickich, lecz nie oznacza to, że chodzi w tym przypadku o lata kalendarzowe, a już zwłaszcza, że liczą się tylko te miesiące w trakcie roku akademickiego, w których są wypłacane świadczenia. W ocenie Sądu przepisy ustawy odwołują się do konstrukcji roku akademickiego lub semestru studiów, na jaki prawo do świadczenia jest przyznawane, nie roku kalendarzowego (por. m.in. wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3978/21).

Ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni stan faktyczny i prawny sprawy oraz uwzględni powyższą ocenę prawną co do wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, a następnie wyda decyzję spełniającą wymogi art. 107 §3 k.p.a.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. - zasądzając od organu na rzecz skarżącego poniesione koszty postępowania w wysokości 200 zł tytułem wpisu od skargi.