Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 446/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Nadzór budowlany
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 51 ust. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1409
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.), Protokolant st. ref. Hubert Dobrowolski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego oddala skargę


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2013 r., poz. 1409 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwana dalej k.p.a.), nakazał K. K. właścicielce lokalu mieszkalnego nr [...], w celu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego, zamurowanie otworu okiennego o wymiarach 0,85 m x 1,45 m, wykonanego w ścianie wschodniej oficyny tylnej na wysokości II piętra (w lokalu mieszkalnym nr [...]) w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...], usytuowanej w granicy z nieruchomością przy ul. [...] w [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K..

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wstępie, że w dniu [...] stycznia 2012 r. do organu powiatowego wpłynęło pismo Parafii [...] w [...] informujące o prawdopodobnej samowoli budowlanej polegającej na wybiciu trzech okien w ścianie budynku przy ul. [...] w [...].

W związku z powyższym przedstawiciel organu powiatowego w dniach [...] października 2012 r. i [...] maja 2013 r. przeprowadził oględziny okien w elewacji budynku przy ul. [...] w [...]. W trakcie drugiej czynności oględzin stwierdzono, iż otwór okienny o wymiarach 85 x 145 cm usytuowany jest w ścianie konstrukcyjnej grubości 60 cm, okno znajduje się w pokoju przechodnim lokalu mieszkalnego, w ścianie usytuowanej w granicy z nieruchomością przy ul. [...] w [...].

Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2013 r. organ powiatowy poinformował o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej otworów w ścianie szczytowej budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. [...] w [...].

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego [...] decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], nakazał K. K. właścicielce lokalu mieszkalnego nr [...] obowiązek likwidacji otworu okiennego wykonanego w ścianie szczytowej oficyny wschodniej na wysokości II piętra (w lokalu mieszkalnym nr [...]) w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...], usytuowanej w granicy z nieruchomością przy ul. [...] w [...].

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], uchylił w całości ww. rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Następnie, organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowalne, ponownie nakazał K. K. likwidację spornego otworu okiennego.

Organ II instancji decyzją z dnia [...] października 2014 r., nr [...], uchylił w całości ww. rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowalnego, nakazał K. K. właścicielce lokalu mieszkalnego nr [...] doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego poprzez: zamurowanie otworu okiennego o wymiarach 0,85 m x 1,45 m, wykonanego w ścianie wschodniej oficyny tylnej na wysokości II piętra (w lokalu mieszkalnym nr [...]) w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...], usytuowanej w granicy z nieruchomością przy ul. [...] w [...].

Przechodząc do merytorycznego uzasadnienia rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z ustaleń własnych organu powiatowego wynika, że otwór okienny o wymiarach 85 x 145 cm usytuowany jest w ścianie konstrukcyjnej grubości 60 cm, okno znajduje się w pokoju przechodnim lokalu mieszkalnego nr [...], w ścianie usytuowanej w granicy z nieruchomością przy ul. [...] w [...]. Dodał, iż podczas prowadzonego postępowania dowodowego nie udało się załączyć do akt sprawy dokumentów świadczących o legalności przedmiotowego budynku mieszkalnego, w którego ścianie usytuowanej w ostrej granicy z działką sąsiednią, znajduje się przedmiotowy otwór okienny. Organ nadzoru budowlanego stopnia powiatowego podjął wszelkie możliwe działania, jednak nie udało się uzyskać dokumentacji świadczącej o legalności budowy przedmiotowego budynku, w tym dokumentacji projektowej. Z pisma Wydziału Architektury i Budownictwa dla [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. wynika, iż w archiwum tego wydziału brak jest dokumentacji architektoniczno-budowlanej ww. budynku. Przy ww. piśmie przekazano dokumentację dotyczącą robót budowlanych dotyczących elewacji budynku. W aktach sprawy znajduje się kserokopia decyzji nr [...] Urzędu Dzielnicowego z dnia [...] listopada 1989 r. zezwalająca na ocieplenie ściany lewej oficyny, uporządkowanie otworów okiennych i remont elewacji na terenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] według załączonego projektu. Decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], obejmuje swym zakresem jedynie pozwolenie na wykonanie robót budowlanych związanych ze wzmocnieniem ścian budynku przy ul. [...] w [...].

Dalej, organ II instancji zauważył, że w aktach sprawy organu powiatowego znajduje się Inwentaryzacja budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...] z 1973 r., sporządzona przez inż. Z. M., której rzut II piętra nie zawiera naniesienia przedmiotowego otworu okiennego w ścianie. Ponadto oryginał egzemplarza archiwalnego opracowania dotyczącego kolorystyki elewacji budynku (bez daty sporządzenia), stanowiącego załącznik do decyzji [...] z dnia [...] listopada 1989 r., na rzucie przedmiotowej elewacji uwzględnia jedynie okno na wysokości 5 kondygnacji, natomiast brak jest otworu okiennego naniesionego na wysokości drugiego piętra. Z powyższej dokumentacji wynika jednoznacznie, że przedmiotowe okno zostało wykonane po dacie [...] września 1989 r. (data akceptacji projektu elewacji pod względem konserwatorskim). Brak naniesienia przedmiotowego otworu okiennego na wskazanych powyżej oryginalnych opracowaniach z 1973 r. i1989 r. świadczy jednoznacznie o jego wykonaniu w okresie późniejszym. Z informacji uzyskanej od organu architektoniczno- budowlanego wynika, że organ ten nie wydawał zgody na wykonanie tego otworu, co z kolei świadczy o jego wykonaniu w warunkach samowoli budowlanej.

Organ podkreślił, że ściana z przedmiotowym oknem znajduje się w ostrej granicy z nieruchomością sąsiednią - ul. [...]. Biorąc pod uwagę, iż ściana z przedmiotowym oknem usytuowana jest w ostrej granicy z nieruchomością sąsiednią, koniecznym jest jego ocena z obecnie obowiązującymi przepisami prawa, w tym techniczno-budowlanymi. Brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających legalność wykonanego okna oraz jego niezgodność z wcześniejszymi jak i obecnymi przepisami techniczno-budowlanymi powoduje po stronie organu obowiązek obligatoryjnego wszczęcia i przeprowadzenia prowadzenia postępowania administracyjnego.

[...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego przywołał treść § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie oraz stwierdził, że z przepisu wynika, że budynek można sytuować ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w odległości 4 m od granicy z działką sąsiednią lub 3 metrów od granicy w przypadku ściany bez otworów okiennych lub drzwiowych. Przepis § 12 dopuszcza szereg wyjątków od ogólnych zasad określonych w ust. 1, jednakże żadne z tych wyjątków nie dotyczą projektowania i budowy ścian z otworami okiennymi lub drzwiowymi w granicy nieruchomości. W związku z powyższym nie jest dopuszczalne zlokalizowanie ściany z otworami okiennymi lub drzwiowymi w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z działką sąsiednią, a tym bardziej na jej granicy, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Nadmienił także, iż poprzednie przepisy dotyczące warunków technicznych tj. rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiskowej z dnia 3 lipca 1980 r., jak i wcześniejsze akty wykonawcze wydane w tym zakresie, także nie sankcjonowały sytuacji sytuowania otworu okiennego lub drzwiowego w ostrej granicy z działką sąsiednią. Co więcej art. 196 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli wprost wskazywał, że "Budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwałe, wznoszone w odległości mniejszej od 4 metrów od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 centymetrów ponad dach."

Organ odwoławczy zauważył, że brak możliwości sytuowania ściany z otworami okiennymi lub drzwiowymi w odległości mniejszej niż 4 m ma na celu nie tylko zapewnienie ochrony przeciwpożarowej, ale także zapewnienie ochrony interesów osób trzecich. Powyższe stanowisko wynika wprost z art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym obiekt budowlany należy projektować i budować w taki sposób, aby zapewnić poszanowanie występujących w obszarze oddziaływania obiektu uzasadnionych interesów osób trzecich.

W niniejszej sprawie sporny otwór okienny znajduje się w ścianie budynku mieszkalnego usytuowanego w ostrej granicy z działką sąsiednią przy ul. [...], czym ewidentnie, w ocenie organu, narusza § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w związku z art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo budowlane, jak i przepisy wcześniejszych rozporządzeń w sprawie warunków technicznych dotyczących budynków i ich usytuowania.

Ponadto, organ podniósł, że z treści pisma pełnomocnika skarżącej z dnia [...] kwietnia 2015 r. wynika, iż przedmiotowe okno znajduje się pokoju na ścianie wschodniej budynku, na ścianie zachodniej tego samego pomieszczenia znajdują się dwa okna. W związku z powyższym zamurowanie przedmiotowego okna nie naruszy przepisów techniczno-budowlanych w zakresie doświetlenia pomieszczenia, które doświetlane jest dwoma oknami usytuowanymi w ścianie zachodniej tego pomieszczenia.

Dodatkowo organ wskazał, że stan naruszenia przepisów budowlanych występujący w niniejszej sprawie, w sposób oczywisty ogranicza możliwość zabudowy nieruchomości przy ul. [...]. Występuje bowiem sytuacja, w której właściciel działki sąsiedniej będzie miał ograniczone możliwości w rozpoczęciu jakiegokolwiek procesu inwestycyjnego z uwagi na istniejące w ścianie w granicy okno budynku położonego przy ul. [...] Zdaniem organu w demokratycznym państwie prawa nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której ogranicza się prawo władania własnym gruntem w sposób inny niż ograniczenia wynikające z ustawy. W niniejszej zaś sprawie prawo władania gruntem sąsiednim (nieruchomość przy ul. [...]) zostało ograniczone poprzez nieposzanowanie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. i lat następnych.

Powyższe, w ocenie organu odwoławczego, w sposób niebudzący wątpliwości uzasadnia podjęcie przez organy nadzoru budowlanego działań kompetencyjnych i przeprowadzenie postępowania w trybie przepisów art. 50-51 ustawy Prawo budowlane, które to postępowanie winno zostać zakończone jedną z decyzji merytorycznych określonych w art. 51 ustawy Prawo budowlane. Obowiązek zaś zgodnie z art. 52 ustawy Prawo budowlane powinien być nałożony na obecnego właściciela lokalu.

Odnosząc się natomiast do zarzutu odwołania w zakresie naruszenia przepisów dotyczących wentylacji pomieszczeń, ze względu na bardzo źle działające piony wentylacyjne w budynku przy ul. [...] w [...], organ zauważył, że stan techniczny przewodów kominowych może być przedmiotem sprawdzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym. Ponadto budynek przy ul. [...] projektowany był jako budynek usytuowany w granicy nieruchomości i ściana ta była ścianą pełną. Ze znajdującej się w aktach sprawy inwentaryzacji wynika, iż lokal ten posiada projektowane okno w dalszej części korytarza wychodzące na stronę wschodnią.

Skargę na powyższą decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. K., wnosząc o jej uchylenie oraz o rozważenie możliwości uchylenia decyzji organu I instancji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 7 i 77 k.p.a., poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich możliwych czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego istotnego w sprawie,

- art. 107 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że na organ I instancji na mocy decyzji kasacyjnej z dnia [...] października 2014 r. został nałożony szeregów obowiązków, mianowicie: ustalenie daty wykonania przedmiotowego otworu okiennego, wyjaśnienie czy zamurowanie otworu okiennego nie doprowadzi do naruszenia innych przepisów techniczno-budowlanych, np. w zakresie doświetlenia pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi światłem dziennym, ustalenie czy decyzja nr [...] Urzędu Dzielnicowego z dnia [...] listopada 1989 r. zezwalająca na ocieplenie ściany lewej oficyny, uporządkowanie otworów okiennych i remont elewacji na terenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], obejmowała ingerencję w ścianę wschodnią i w jakim zakresie, podjęcie działań zmierzających do uzyskania projektu pierwotnego budynku, głównie w zakresie odnoszącym się do ściany wschodniej budynku.

W kwestii ustalenia daty wykonania przedmiotowego otworu okiennego i podjęcia działań zmierzających do uzyskania projektu pierwotnego budynku, w ocenie skarżącej, organ I instancji nie poczynił żadnych nowych ustaleń. Zwrócił się, co prawda, do Archiwum Państwowego w [...] pismem z dnia [...] marca 2015 r. z zapytaniem, czy w zasobach archiwalnych Archiwum znajduje się dokumentacja architektoniczno-budowlana, bądź inne opracowania dotyczące budynku przy ul. [...] z okresu jego budowy tj. sprzed 1945 r., czy lat późniejszych, lecz nie doczekawszy się jakiejkolwiek odpowiedzi zmodyfikował w piśmie z dnia [...] lipca 2015 r. swoje zapytanie, tym razem ograniczając swoje zainteresowanie do okresu zmian w strukturze budynku w budynku przy ul. [...] do lat 1989-2005. Tym samym organ I instancji nie wykonał, poprzez zaniechanie uzyskania odpowiedzi z Archiwum na zadane pytania co do dokumentacji z lat 1930-1989 r., zalecenia organu II instancji i opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w poprzednim postępowaniu administracyjnym, stwierdził ponownie że "nie udało się jednoznacznie ustalić, kiedy okna zostały wykute".

Zdaniem skarżącej, sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Okna (zarówno na II jak i V piętrze budynku) mogły być wybite w czasach PRL przez ówczesne władze, by zakwaterować w lokalach ludzi. Świadczy o tym choćby fakt, że okno stanowiące przedmiot niniejszej sprawy nie jest jedyne w ścianie szczytowej budynku - okno na V piętrze budynku znajduje się w mieszkaniu należącym do zasobów [...] od czasów powojennych. Przyjmując, że okna powstały na granicy działki (nieruchomości) - w ścianie szczytowej nielegalnie, organ nadzoru budowlanego w ogóle nie podjął się wyjaśnienia kwestii, czy faktycznie można przyjąć, że naruszono obowiązujące w dacie budowy przepisy zakazujące budowy otworów w prawnej granicy nieruchomości w sytuacji, gdy to Państwo dysponowało kamienicą doprowadzając do wykonania wyodrębnionych lokali z otworami w ścianie szczytowej, przydzielając nowopowstałe lokale na podstawie decyzji tzw. kwaterunkowej. Całkiem pominięto taką podstawową kwestię, nad którą należało się pochylić, w czyich rękach w czasie przekształcania lokali w kamienicy i wykonania otworów w ścianie szczytowej znajdowała się działka sąsiednia, jak i czy działka przy ul. [...] była zabudowana.

K. K. podkreśliła, że z informacji, które posiada nie wynika aby właściciel nieruchomości sąsiedniej, tj. przy ul. [...] posiadał prawomocną decyzję o warunkach zabudowy tej nieruchomości, a więc na dzień dzisiejszy żadne interesy osób trzecich nie są naruszone poprzez istnienie spornego okna.

Skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu, iż nie wziął pod uwagę okoliczności podnoszonej w odwołaniu, że zamurowanie okna będzie naruszało § 91 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, zgodnie z którym mieszkanie, z wyjątkiem jedno- i dwupokojowego, powinno być przewietrzane na przestrzał lub narożnikowo.

Nadto, organ powiatowy w decyzji z dnia [...] października 2015 r. nadal nie ustalił czy decyzja nr [...] Urzędu Dzielnicowego z dnia [...] listopada 1989 r. zezwalająca na ocieplenie ściany lewej oficyny, uporządkowanie otworów okiennych i remont elewacji według załączonego projektu, obejmowała ingerencję w ścianę wschodnią budynku i w jakim zakresie. W zaskarżonej decyzji organ pomija fakt nie wykonania powyższego obowiązku całkowitym milczeniem.

Strona skarżąca stwierdziła, nadto, że integralną częścią wniosku Wspólnoty, jak i uzyskanej na jego skutek decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], dotyczącej pozwolenia dla Wspólnoty Mieszkaniowej [...] na wykonanie robót budowlanych związanych ze wzmocnieniem ścian budynku przy ul. [...], był załącznik graficzny do projektu, sporządzony w październiku 2005 r. przez mgr inż. L. A., w którym uwidocznione były dwa okna w ścianie szczytowej budynku (elewacja wschodnia oficyny), a co najistotniejsze okna te zostały uwzględnione do dalszej eksploatacji. Przedmiotowa decyzja nadal pozostaje w obrocie prawnym i w oparciu o nią prowadzone są roboty budowlane związane ze wzmocnieniem ścian budynku. W ocenie skarżącej, zalegalizowanie okna potwierdził również sam Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. skierowanym do J. G. z Parafii [...] w [...], w którym wskazał, że "byt prawny otworu okiennego został usankcjonowany decyzją Prezydenta [...] nr [...] " i odmówił w tym piśmie podjęcia jakichkolwiek działań w sprawie spornego okna.

Skarżąca zwróciła również uwagę, że na stronie 2 zaskarżonej decyzji (ostatni akapit) organ odwoławczy błędnie wskazał, że inwentaryzacja budynku z 1973 r. została wykonana przez inż. Z. M., podczas gdy inwentaryzacja budynku przy ul. [...] wykonana została w 1973 r. przez A. P.. Dodatkowo decyzja z dnia [...] listopada 1989 r., zatwierdzająca kolorystykę elewacji budynku ma numer [...], a nie jak wskazuje organ - [...]. Zachodzi więc obawa, że organ, wydając zaskarżoną decyzję dysponował aktami, w których znalazły się dokumenty nie mające ze sprawą nic wspólnego, a być może brak było w nich dokumentów istotnych dla sprawy, co mogło wpłynąć na wydanie decyzji nie odpowiadającej prawu.

Nadto, w ocenie strony, zarówno organ I jak i II instancji nie wziął pod uwagę faktu, że kamienica przy ul. [...] w [...] jest ujęta w gminnej ewidencji zabytków. [...] Konserwator Zabytków powinien więc uzgodnić zarówno decyzję pozwalającą na budowę jak i na likwidację lub rozbiórkę budynku lub jego części. Nieuzgodnienie decyzji organu I instancji, nakazującej likwidację otworu okiennego, ze [...] Konserwatorem Zabytków, w przypadku jej uprawomocnienia się i konieczności wykonania, może spowodować niekorzystne konsekwencje prawne.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

W załączniku do protokołu z rozprawy z dnia 7 grudnia 2016 r. uczestnik postępowania Parafia [...] w [...], przedstawiała argumentację przemawiającą za oddaleniem skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła usytuowania otworu okiennego o wymiarach 0,85 m x 1,45 m, wykonanego w ścianie wschodniej oficyny tylnej na wysokości II piętra (w lokalu mieszkalnym nr [...]) w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. [...], usytuowanej w granicy z nieruchomością przy ul. [...] w [...]. Podstawę prawną zaś zaskarżonej decyzji stanowił art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym właściwy organ w drodze decyzji nakazuje doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż orzekając w powyższym trybie, organ musi stwierdzić, dokonując oceny stanu technicznego i prawnego, że nie ma możliwości doprowadzenia do stanu zgodności z prawem.

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Jak ustalił organ nadzoru budowlanego stopnia powiatowego, budynek mieszkalny wielorodzinny przy ul. [...] o pięciu kondygnacjach nadziemnych i jednej piwnicznej został wniesiony w latach 30-tych ubiegłego stulecia. Budynek został uszkodzony pod koniec II wojny światowej i odbudowany w 1947 r. Podczas prowadzonego postępowania dowodowego nie udało się załączyć do akt sprawy dokumentów świadczących o legalności przedmiotowego budynku mieszkalnego, w którego ścianie usytuowanej w ostrej granicy z działką sąsiednią, znajduje się przedmiotowy otwór okienny i legalności spornego otworu okiennego. Organ nadzoru budowlanego stopnia powiatowego podjął wszelkie możliwe działania, jednak nie udało się uzyskać dokumentacji świadczącej o legalności budowy przedmiotowego budynku, w tym dokumentacji projektowej. W tym celu dwukrotnie wystąpił do Archiwum Państwowego w [...]: 1) pismem z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...], z zapytaniem, czy w zasobach archiwalnych znajduje się dokumentacja architektoniczno-budowlana (projekt pierwotny) bądź inne opracowania (w tym dokumentacja fotograficzna) dotycząca budynku przy ul. [...] z okresu jego budowy tj. sprzed 1945 r., bądź lat późniejszych, uwzględniająca wizerunek ściany wschodniej oficyny tylnej budynku [...] od strony ul. [...];[...]) pismem z dnia [...] lipca 2015 r., znak: [...], ograniczając swoje zainteresowanie do okresu zmian w strukturze budynku przy ul. [...] do lat 1989-2005.

Organ nadzoru budowlanego pozyskał natomiast Inwentaryzację budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...] z 1973 r., opracowaną przez A. P.(inż. Z. M. – kierownik pracowni), której rzut II piętra nie zawiera naniesienia przedmiotowego otworu okiennego w ścianie. W aktach sprawy znajduje się kserokopia decyzji nr [...], znak: [...], Urzędu Dzielnicowego z dnia [...] listopada 1989 r. zezwalająca na ocieplenie ściany lewej oficyny, uporządkowanie otworów okiennych i remont elewacji na terenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] według załączonego projektu. Oryginał egzemplarza archiwalnego opracowania dotyczącego kolorystyki elewacji budynku (projektant arch. A. M.), stanowiącego załącznik do decyzji znak: [...] z dnia [...] listopada 1989 r., na rzucie przedmiotowej elewacji uwzględnia jedynie okno na wysokości 5 kondygnacji, natomiast brak jest otworu okiennego naniesionego na wysokości drugiego piętra.

Decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...], obejmuje swym zakresem jedynie pozwolenie na wykonanie robót budowlanych związanych ze wzmocnieniem ścian budynku przy ul. [...] w [...].

W ocenie Sądu, zgodzić należy się z organem nadzoru budowlanego, że brak naniesienia przedmiotowego otworu okiennego na wskazanych powyżej oryginalnych opracowaniach z 1973 r. i 1989 r. świadczy, może nie jednoznacznie, ale z dużym prawdopodobieństwem, o jego wykonaniu w okresie późniejszym.

Mając na uwadze brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających legalność wykonanego okna oraz że ściana z przedmiotowym oknem znajduje się w ostrej granicy z nieruchomością sąsiednią - ul. [...], koniecznym była ocena zgodności jego posadowienia z obowiązującymi przepisami prawa, w tym techniczno-budowlanymi.

Jak ustalił niewadliwie organ nadzoru budowlanego, wykonanie okna w ścianie budynku usytuowanej w granicy działki jest niezgodne z aktualnie obowiązującym § 12 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, zgodnie z którym budynek można sytuować ścianą z otworami okiennymi lub drzwiowymi w odległości 4 m od granicy z działką sąsiednią lub 3 metrów od granicy w przypadku ściany bez otworów okiennych lub drzwiowych. Przy czym należy wskazać, iż ww. przepis dopuszcza szereg wyjątków od ogólnych zasad określonych w ust. 1, jednak żaden z wyjątków opisanych w dalszej części przepisu § 12 nie dotyczy ścian z otworami okiennymi lub drzwiowymi. W związku z powyższym nie jest dopuszczalne zlokalizowanie ściany z otworem okiennym lub drzwiowym w odległości mniejszej niż 4 m od granicy z działką sąsiednią, a tym bardziej na jej granicy, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto, należy wskazać za organem, że poprzednie przepisy dotyczące warunków technicznych tj. rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiskowej z dnia 3 lipca 1980 r., jak i wcześniejsze akty wykonawcze wydane w tym zakresie, także nie sankcjonowały sytuacji sytuowania otworu okiennego lub drzwiowego w ostrej granicy z działką sąsiednią. Wprawdzie organ nadzoru ich nie przywołał, lecz chodzi tu o przepisy rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego, rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego. Podkreślić należy także, iż przepisy z daty budowy budynku mieszkalnego przy ul. [...] również nie przewidywały posadowienia otworu okiennego w granicy z sąsiednią nieruchomością. Art. 196 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli wprost bowiem wskazywał, że "Budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwałe, wznoszone w odległości mniejszej od 4 metrów od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 centymetrów ponad dach."

Analiza ww. przepisów prawidłowo doprowadziła organ do konstatacji, iż w żadnym okresie nie było dopuszczalne z punktu widzenia prawa budowlanego sytuowanie budynku w ostrej granicy, w sytuacji, gdy ściana posiadła otwór okienny.

W zasadzie, zdaniem Sądu, można powiedzieć, iż bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostaje kwestia czy przedmiotowy otwór okienny został odtworzony w miejscu wcześniej istniejącego, jak również w jakiej konkretnie dacie powstał, bowiem takie usytuowanie otworu okiennego było niezgodne z warunkami technicznymi w każdym z dotychczas obowiązujących reżimów prawnych, od zawsze był on nielegalny. Nie oznacza to bynajmniej, że organ nadzoru budowlanego nie powinien się starać ustalić konkretnej daty wykonania otworu okiennego będącego przedmiotem postępowania. W sytuacji zatem, gdy sporny otwór okienny wykonano bezprawnie, tj. samowolnie i brak jest możliwości legalizacji wykonanych w tym zakresie robót budowlanych, właściwym rozwiązaniem jest usunięcie skutków wynikłych z tej samowoli niezależnie od tego kto ją popełnił. Może to być zaś możliwe na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane i w sposób określony w decyzji organu nadzoru budowlanego (zob. wyrok NSA z dnia 16 września 2011 r., sygn. akt II OSK 1365/10, z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1515/14).

Zgodzić należy się także z organem odwoławczym, że brak możliwości sytuowania ściany z otworami okiennymi lub drzwiowymi w odległości mniejszej niż 4 m ma na celu nie tylko zapewnienie ochrony przeciwpożarowej, ale także zapewnienie ochrony interesów osób trzecich. Podkreślić należy, że ocena dopuszczalności posadowienia otworu okiennego w ścianie granicznej budynku względem działki sąsiedniej nie może ograniczać się wyłącznie do kwestii zachowania wymogów ściany oddzielenia pożarowego, lecz powinna obejmować cały wachlarz zagadnień związanych z oddziaływaniem obiektu na otoczenie. Tych zagadnień nie można pominąć podczas wykładni przepisów rozporządzenia, w szczególności tych, które na zasadzie wyjątku dopuszczają odstępstwo od innych określonych w nim warunków techniczno-budowlanych, co oznacza potrzebę rozważenia interesu zainteresowanych stron, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo budowlane, w myśl którego obiekt budowlany należy projektować i budować w taki sposób, aby zapewnić poszanowanie występujących w obszarze oddziaływania obiektu uzasadnionych interesów osób trzecich i z uwzględnieniem regulacji art. 144 k.c., mogących usprawiedliwiać takie nadzwyczajne rozwiązanie. Stosownie do art. 144 k.c. właściciel gruntu powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Jeżeli przyczyną tych zakłóceń miałoby być naruszenie zasad określonych w § 12 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, ochrona właściciela nieruchomości sąsiedniej, polegająca na umożliwieniu mu prawidłowego zabudowania jego działki lub innego jej zagospodarowania, powinna być zapewniona podczas rozstrzygania o pozwoleniu na budowę, a z pewnością przy badaniu możliwości legalizacji samowolnie wykonanych robót. Obligatoryjne jest uwzględnienie interesów właściciela sąsiedniej nieruchomości w kontekście dotychczasowego sposobu, w jaki korzysta on ze swojej nieruchomości oraz ewentualnych zamiarów, jakie żywi w tej materii, szczególnie w sytuacji, gdy działka nie jest zabudowana, lub częściowo zabudowana.

Stan naruszenia przepisów budowlanych występujący w niniejszej sprawie, w sposób oczywisty ogranicza możliwość zabudowy nieruchomości przy ul. [...]. Występuje bowiem sytuacja, w której właściciel działki sąsiedniej będzie miał ograniczone możliwości w rozpoczęciu jakiegokolwiek procesu inwestycyjnego z uwagi na istniejące w ścianie w granicy okno budynku położonego przy ul. [...]. Jak słusznie wskazał organ, w demokratycznym państwie prawa nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której ogranicza się prawo władania własnym gruntem w sposób inny niż ograniczenia wynikające z ustawy. Bez znaczenia jest, czy inwestor na sąsiedniej działce legitymuje się już prawomocną decyzją o warunkach zabudowy, czy też dopiero ma zamiar inwestycyjny zrealizować w przyszłości. Niewątpliwie interes osób trzecich został naruszony poprzez istnienie spornego okna.

Nadto, należy wskazać, iż organ nadzoru budowlanego dokonał ustaleń, czy zamurowanie przedmiotowego okna nie naruszy przepisów techniczno-budowlanych w zakresie doświetlenia pomieszczenia, w którym się ono znajduje. Doprowadziły one do stwierdzenia, że nie dojdzie do naruszenia przepisów, albowiem pomieszczenie doświetlane jest dwoma oknami usytuowanymi w ścianie zachodniej.

Wprawdzie organ odwoławczy nie odniósł się do podnoszonego zarzutu naruszenia § 91 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, jednakże strona skarżąca poza jego sformułowaniem, nie wskazała konkretnych argumentów na potwierdzenie, że zamurowanie spornego otworu okiennego spowoduje naruszenie sposobu wentylacji całego mieszkania, w rozumieniu tego przepisu.

Strona nie może oczekiwać, że ciężar całego postępowania administracyjnego zostanie przerzucony na organ administracji publicznej. Prawidłowo podkreślił organ, odnosząc się do zarzutu odwołania w zakresie naruszenia przepisów dotyczących wentylacji pomieszczeń, ze względu na bardzo źle działające piony wentylacyjne w budynku przy ul. [...] w [...], że stan techniczny przewodów kominowych może być przedmiotem sprawdzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

Jeszcze raz należy podkreślić, że w ocenie Sądu, bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostaje kwestia czy przedmiotowy otwór okienny został odtworzony w miejscu wcześniej istniejącego, jak również w jakiej konkretnie dacie i przez kogo został wykonany, bowiem takie usytuowanie otworu okiennego było niezgodne z warunkami technicznymi w każdym z dotychczas obowiązujących reżimów prawnych, od zawsze był on nielegalny. Żadna zaś ze wskazanych wyżej decyzji pozwalających na wykonywanie robót budowlanych przy przedmiotowym budynku mieszkalnym przy ul. [...] w [...] nie legalizowała spornego otworu okiennego, jak również nie pozwalała na jego posadowienie.

W odniesieniu do argumentacji podniesionej w skardze, w zakresie spowodowania niekorzystnych konsekwencji, w przypadku nie uzgodnienia decyzji nakazującej likwidację otworu okiennego ze [...] Konserwatorem Zabytków, wskazać należy, że art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane stanowi, że w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Przepis ten dotyczy wyłącznie przypadków w nim określonych, a więc pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego. Wymóg uzyskania uzgodnienia dotyczy przypadku wykonywania przez inwestora robót budowlanych. Obowiązek uzgodnienia z organem ochrony konserwatorskiej aktualizuje się w sytuacjach, w których inicjatorem podejmowania aktywności w zakresie robót budowlanych jest inwestor. Nie znajduje on natomiast zastosowania w przypadku orzekania przez organ nadzoru budowlanego o nakazie rozbiórki wykonanych robót budowlanych, czy też doprowadzania ich do stanu zgodnego z prawem (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 665/14).

Nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, że decyzja organu powiatowego zakreśla de facto jednodniowy termin na wykonanie prac budowlanych. Stwierdzenie, że obowiązek podlega wykonaniu, kiedy decyzja stanie się ostateczna, oznacza, że zobowiązany wraz z uostatecznieniem się decyzji powinien przystąpić do jej realizacji, w przeciwnym razie może zostać wszczęte stosowne postępowanie egzekucyjne. Dodatkowo podnieść należy, iż zakreślenie terminu wykonania obowiązku stanowiłoby rażące naruszenie prawa, albowiem dyspozycja przepisu art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane, nie przewiduje, tak jak to czyni w punkcie 2 i 3 ust. 1 art. 51, określenia terminu wykonania obowiązku.

Reasumując, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a., zaś zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako nieuzasadnioną oddalił.