Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 519/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 62, art. 62a, art. 71a par. 1 i par 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a i lit.c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: Katarzyna Krawczyk po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lipca 2018 r. sprawy ze skargi Centrum K. Sp. z o.o. w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej Centrum K. Sp. z o.o. w Z. koszty postępowania w kwocie [...]zł (sto złotych).


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 marca 2018 r. znak: [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez C. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 18.12.2017 r. nr [...] określające wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności w wysokości [...] zł.

Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego G. Sp. z o.o. S.K.A. m.in. na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...] z dnia 27.04.2016 r., nr [...] z dnia 30.05.2016 r., nr [...] z dnia 21.10.2016r. i 181.2017 z dnia 15.02.2017 r. obejmujących zaległości podatkowe na kwotę należności głównej [...] zł. W wyniku podjętych czynności egzekucyjnych zawiadomieniami z dnia 01.06.2016r. nr [...] oraz nr [...] z dnia 20.02.2017r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną wynikającą z wystawionych faktur, zawartych umów, kaucji i innych wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności C. Sp. z o.o. z siedzibą w Z.. Dokonanie zajęć nastąpiło odpowiednio w dniach: 03.06.2016r. oraz 22.02.2017r. tj. z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomień o zajęciu. Mimo obowiązku z art. 89 § 3 u.p.e.a., o którym spółka została pouczona w zawiadomieniu, nie udzieliła ona odpowiedzi w wyznaczonym terminie. W odpowiedzi na zajęcie z dnia 01.06.2016r. dłużnik zajętej wierzytelności poupływie wyznaczonego terminu pismem z dnia 15.06.2016r. poinformował, że "na dzień dokonania zajęcia wierzytelności, wymienionemu wyżej dłużnikowi nie przysługuje żadna wierzytelność" jak również, że "nie ma wiedzy w przedmiocie czy toczyła się lub toczy przed sądem lub innym organem sprawa o zajętą wierzytelność". Ponownie mimo obowiązku z art. 89 § 3 u.p.e.a., o którym spółka została pouczona w zawiadomieniu, nie udzieliła odpowiedzi w wyznaczonym terminie. W odpowiedzi na zajęcie z dnia 20.02.2017r. poinformowała po upływie wyznaczonego terminu, że nie posiada żadnej wierzytelności wobec G. sp. z o.o. i, że spółka w trybie art. 498 k.c. w zw. z art. 504 k.c. dokonała potrącenia własnych wierzytelności względem G. . Dodatkowo powiadomiła, że nastąpił zbieg egzekucji z Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w G. oraz Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w Z.. Dłużnik zajętej wierzytelności w obydwu przypadkach zwrócił oryginały ww. zawiadomień o zajęciu wierzytelności.

Ponieważ tytułem realizacji zajęcia nie wpłynęły żadne kwoty, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w dniu 01.12.2017r. przeprowadził kontrolę u dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie prawidłowości realizacji środka egzekucyjnego. Kontrolę przeprowadzono na podstawie przedłożonych do protokołu faktur, które zostały wskazane zarówno w protokole z kontroli dłużnika zajętej wierzytelności jak i w postanowieniu o określeniu wysokości nieprzekazanych środków pieniężnych przez dłużnika zajętej wierzytelności. Końcowy protokół z kontroli prawidłowości realizacji wierzytelności pieniężnej sporządzono w dniu 01.12.2017r. W wyniku kontroli stwierdzono, że po otrzymaniu w dniach 03.06.2016r. oraz 22.02.2017r. zajęć wierzytelności C. sp. z o.o. posiadała wierzytelności wobec zobowiązanego G. sp. z o.o. S.K.A., których realizacja sukcesywnie winna być przekazywana na rzecz organu egzekucyjnego — Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z.. Stwierdzono, że nie została przez C. Sp. z o.o. jako dłużnika zajętej wierzytelności przekazana wierzytelność w wysokości [...] zł w ramach realizacji zajęcia z dnia 01.06.2016r. oraz wierzytelność w wysokości [...] zł tytułem zajęcia z dnia 20.02.2017r. Określając wysokość nieprzekazanych środków pieniężnych, organ egzekucyjny wziął pod uwagę aktualny stan zobowiązań G. Sp. z o.o. S.K.A. w sprawach egzekucyjnych objętych zajęciami wierzytelności z dnia 01.06.2016 r. i 20.02.2017 r. oraz kwoty wierzytelności wynikające z faktur wystawionych na rzecz C. Sp. z o.o., a wymagalnych po dniu doręczenia przedmiotowych zawiadomień tj. odpowiednio po dniu 03.06.2016r. i 22.02.2017r. Organ egzekucyjny nie zgodził się ze stanowiskiem przedstawionym przez dłużnika zajętej wierzytelności, iż obowiązek przekazania kwot z tytułu wierzytelności wobec G. Sp. z o.o. S.K.A. nie wystąpił, gdyż pomiędzy G. Sp. z o.o. S.K.A. oraz C. Sp. z o.o. zawarta została umowa dotycząca kompensaty wzajemnych rozliczeń w trybie art. 498 w związku z art. 504 k.c. Organ egzekucyjny podkreślił, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że spełnione zostały przesłanki normy prawnej zawartej w art. 71a § 9 u.p.e.a. niezbędne do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności i postanowieniem z dnia 18.12.2017r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności na kwotę [...]zł.

Dłużnik zajętej wierzytelności nie godząc się z ww. postanowieniem złożył na nie do Dyrektora Izby Administracji w K. zażalenie. W zażaleniu zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1. art. 71a § 9 u.p.e.a poprzez wydanie postanowienia w sprawie nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu kwot bezpodstawnie, t.j. pomimo, że w wyniku kontroli nie stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności a ponadto nie istnieją wierzytelności podlegające zajęciu;

2. naruszenie art. 62 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie, iż nawet gdyby istniały wierzytelności dłużnika G. Sp. z o.o. S.K.A. u Skarżącego, to podlegałyby egzekucji sądowej a nie administracyjnej;

3. naruszenie przepisów postępowania, t.j. art. 7, 7a oraz 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 17 u.p.e.a.

Spółka podkreśliła ponadto, że w toku prowadzonego postępowania wskazywała organowi egzekucyjnemu, że nie istnieją wierzytelności podlegające zajęciu. Zdaniem Spółki, pomimo że istnieją faktury wystawione przez G. sp. z o.o. S.K.A. na rzecz C. sp. z o.o. to zobowiązania te, w ramach porozumień kompensacyjnych regulowane były poprzez potrącenie i w ten sposób doszło do umorzenia. Zarzucono także, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zaniechał wnikliwego i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w sprawie, dokonał rozstrzygnięcia wbrew faktom wynikającym z ksiąg skarżącego. Podniesiono także, że nigdzie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wskazano, że organ egzekucyjny kwestionował potrącenie.

Wobec powyższego Spółka wniosła o uchylenie w całości postanowienia będącego przedmiotem zażalenia oraz wstrzymanie wykonania postanowienia będącego przedmiotem zażalenia z powodu ważnego interesu społecznego oraz słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 marca 2018 r. znak: [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po zapoznaniu się z aktami sprawy wskazał w pierwszej kolejności, że żaląca się Spółka złamała przepis art. 89 § 3 u.p.e.a. nie udzielając w terminie odpowiedzi na zajęcia organu egzekucyjnego. W ocenie organu zażaleniowego świadczy to, co najmniej o nierzetelności Spółki w realizacji ustawowych obowiązków względem organów administracji publicznej. Nierzetelność i złamanie prawa osłabia wiarygodność Spółki i w konsekwencji składanych przez nią po terminie wyjaśnień. Organ II instancji przypomniał, iż w art. 71a § 9 u.p.e.a., ustawodawca określił dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, a mianowicie: po pierwsze - przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz po drugie - stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. zauważył, iż organ egzekucyjny wydając zaskarżone postanowienie przeanalizował informacje zawarte w protokole Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 01.12.2017r., które potwierdziły istnienie należności od C. sp. z o.o. na rzecz G. sp. z o.o. S.K.A. W wyniku przeprowadzenia kontroli ustalono, że na dzień spisania protokołu z kontroli dłużnika zajętej wierzytelności tj. 01.12.2017r. wysokość zobowiązań G. sp. z o.o. S.K.A. należnych do przekazania organowi egzekucyjnemu objętych zajęciem z dnia 01.06.2016r. wynosiła łącznie [...] zł, natomiast zajęciem z dnia 20.02.2017r. - [...] zł. Organ zażaleniowy podzielił stanowisko organu I instancji, że jakkolwiek w toku kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego przedstawione zostały zapisy kont rozrachunkowych oraz dokument uzgodnienia wzajemnych sald, z których wynikało, że na dzień 30.09.2017r. konto rozrachunków (zobowiązań) pomiędzy C. Sp. z o.o., a G. Sp. z o.o. S.K.A. wykazywało saldo debetowe (ujemne) w wysokości [...] zł, to jednak nie mogło to stanowić podstawy dla przyjęcia, iż znacznie wyższa wartość zobowiązań G. Sp. z o.o. wobec C. Sp. z o.o. wyłączyła obowiązek przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności kwot wynikających z wystawionych przez dłużnika faktur sprzedaży. Jak podkreślił organ I instancji, w toku kontroli nie zostały przedstawione żadne dokumenty wskazujące szczegółowo na okoliczności i termin powstania, termin wymagalności oraz wysokość wzajemnych zobowiązań G. Sp. z o.o. S.K.A. i C. Sp. z o.o.

Organ II instancji zauważył, iż w przedmiotowej sprawie dłużnik zajętej wierzytelności - C. Sp. z o.o. po otrzymaniu zajęć wierzytelności został pouczony, iż nie wolno wypłacać zobowiązanemu zajętej kwoty, lecz jest zobowiązany do jej niezwłocznego przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Zaznaczono, że zgodnie z art. 67a § 1 u.p.e.a. "Organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji". Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny zajmując przedmiotową wierzytelność wstąpił w prawa i obowiązki zobowiązanego, a fakt zajęcia wierzytelności nie zmienił charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Organ zażaleniowy przypomniał, że art. 504 k.c. stanowi, że "zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta ". Z powyższego przepisu wynika zdaniem organu II instancji, że dłużnik zajętej wierzytelności może odmówić wezwaniu organu egzekucyjnego, aby przekazał zajętą wierzytelność na poczet należności egzekwowanej przez osobę trzecią i dokonać potrącenia tylko wówczas, gdy przysługująca mu względem wierzyciela wzajemna wierzytelność stała się wymagalna i zaskarżalna jeszcze przed zajęciem wierzytelności wierzyciela, którą pragnie potrącić, albo też wierzytelność jego stała się wymagalna i zaskarżalna już po zajęciu wierzytelności wierzyciela, ale jednak wcześniej niż wierzytelność zajęta. Na poparcie swego poglądu organ II instancji powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.05.2016r. o sygn. akt II FSK 1070/14. Organ zażaleniowy podzielił stanowisko organu I instancji, że nie sposób jest zgodzić się ze stanowiskiem dłużnika zajętej wierzytelności, że obowiązek przekazania kwot z tytułu wierzytelności wobec G. Sp. z o.o. S.K.A. nie wystąpił, gdyż wynikało to bezpośrednio z zawartej pomiędzy G. Sp. z o.o. S.K.A. oraz C. Sp. z o.o. umowy dotyczącej kompensaty wzajemnych rozliczeń w trybie art. 498 w związku z art. 504 k.c. Organ zażaleniowy podkreślił, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wyraźnie wskazał, że w prowadzonym postępowaniu kontrolnym, dłużnik zajętej wierzytelności nie przedstawił żadnych dokumentów, skutkujących uznaniem jakichkolwiek kompensat przed datą dokonania zajęć przez organ. Również w postępowaniu zażaleniowym dokumenty takie nie zostały przedstawione. Zauważono, że zgodnie z art. 89 § 2 zdanie drugie u.p.e.a. "Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług". Stosowne pouczenie zawarto (jako pierwszy punkt pouczenia) w zawiadomieniach doręczonych dłużnikowi zajętej wierzytelności. Oznaczało to, że już pierwsze zajęcie z dnia 01.06.2016r. objęło późniejsze wierzytelności z tytułu usług. Tymczasem jak ustalono w czasie kontroli, czego spółka nie kwestionowała - już miesiąc po zajęciu przelała ona ponad [...] zł dla zobowiązanego tytułem faktur na m.in. usługi telekomunikacyjne. Na drugie zajęcie spółka odpowiedziała, że dokonała (po pierwszym zajęciu) kompensat. Przyznała tym samym, że naruszyła obowiązek wynikający z zajęcia oraz cytowanego przepisu. Zdaniem organu II instancji, organ egzekucyjny słusznie przyjął, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności i postanowieniem określił wysokość nieprzekazanej kwoty.

Odpowiadając na drugi zarzut strony tj. naruszenia art. 62 u.p.e.a., polegający na nieuwzględnieniu zaistniałego zbiegu egzekucji organ zażaleniowy wyjaśnił, że w odpowiedzi na dokonane zajęcie wierzytelności z dnia 01.06.2016r. (udzielone w dniu 15.06.2016r.) C. sp. z o.o. wskazała, że nie ma wiedzy w przedmiocie czy toczyła się lub toczy przed sądem lub innym organem sprawa o zajętą wierzytelność. Podkreślono, że odbiór zawiadomienia o zajęciu strona potwierdziła w dniu 03.06.2016r., a zobowiązana była do udzielenia odpowiedzi do dnia 10.06.2016r. Również na zajęcie wierzytelności z dnia 20.02.2017r. (potwierdzony odbiór w dniu 22.02.2017r.) strona udzieliła odpowiedzi dopiero w dniu 05.04.2017r. (pismo z dnia 31.03.2017r.). W odpowiedzi na zajęcie wskazano na zaistniały zbieg egzekucji z komornikami sądowymi, jednak nie przedłożono dokumentów potwierdzających ten fakt. Organ odwoławczy zauważył, że informacja o zaistniałym zbiegu została zawarta również w zażaleniu na postanowienie organu I instancji określające wysokość nieprzekazanej kwoty, jednak dołączony dokument wskazywał, że zajęcie wierzytelności zostało dokonane przeciwko innej spółce tj. H. SA. Na wezwanie organu odwoławczego przedłożono zawiadomienie z dnia 06.05.2016r. o zajęciu wierzytelności dokonane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. dotyczące jednak G. sp. z o.o. oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla K. Śródmieścia w K. z dnia 19.05.2016r. o zmianie nazwy w Krajowym Rejestrze Sądowym polegającym na zmianie nazwy podmiotu na G. sp. z o.o. Były to jednak kserokopie dokumentów nieuwierzytelnione za zgodność z oryginałem. Zarzut strony polegający na nieuwzględnieniu zaistniałego zbiegu egzekucji jest więc, zdaniem organu II instancji - nieuzasadniony. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. nawet gdyby przyjąć zaistniały zbieg egzekucji sądowej z administracyjną należy podkreślić, że nie miałoby to wpływu na określenie wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zgodnie z art. 62 § 1 u.p.e.a. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucję do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. W dalszej kolejności organ II instancji przypomniał, iż w trzecim zarzucie zażalenia strona wskazała na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 7a oraz 124 § 2 k.p.a. Zdaniem strony w wydanym postanowieniu organ egzekucyjny nie zakwestionował wprost umorzenia wierzytelności poprzez wzajemne potrącenie oraz dokonał ustaleń wbrew faktom wynikającym z ksiąg rachunkowych C. sp. z o.o. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zauważył, że w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny jednoznacznie odrzucił stanowisko dłużnika zajętej wierzytelności dotyczące kompensaty wzajemnych rozliczeń, przedmiotem czynności organu egzekucyjnego nie była kontrola podatkowa obejmująca prawidłowość zapisów na kontach C. sp. z o.o. lecz ocena prawidłowości realizacji obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności. Organ egzekucyjny dokonał tej oceny na podstawie faktur wystawionych przez G. sp. z o.o. S.K.A. na rzecz C. sp. z o.o. Wskazano ponadto, że nie zostały przedstawione dokumenty wskazujące szczegółowo na okoliczności i termin powstania, termin wymagalności oraz wysokość wzajemnych zobowiązań. Organ II instancji zauważył ponadto, że pomimo zawartego w zażaleniu stwierdzenia, że C. sp. z o.o. dysponowało wszystkimi dowodami potwierdzającymi potrącenie wierzytelności, to jednak takie dokumenty nie zostały wraz z zażaleniem przedstawione. Również z informacji uzyskanych od organu I instancji wynikało, że dokumenty takie nie były przedstawione w toku kontroli dłużnika zajętej wierzytelności. Reasumując, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. i słusznie ocenił, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., C. sp. z o.o. w Z. zarzuciło mu naruszenie:

1. art. 17 § 1, art. 71a § 9 w zw. z art. 89 § 1 i 2 oraz art. 70 u.p.e.a., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy przez organ II instancji postanowienia organu I instancji w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych pomimo, że środki pieniężne podlegające przekazaniu organowi egzekucyjnym nie istniały;

2. art. 71a § 9 u.p.e.a., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które polegało na przyjęciu wystąpienia bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi, podczas gdy organ I instancji winien nie stosować tego przepisu wobec braku przesłanek do jego zastosowania, ponieważ strona skarżąca zasadnie uchylała się od przekazania świadczenia pieniężnego, czego organ II instancji nie dostrzegł;

3. art. 498 i art. 504 k.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez ich nieprawidłową wykładnię prowadzącą do niezastosowania w sprawie, co polegało na nie uwzględnieniu zarzutu potrącenia, t.j. zarzut nieistnienia wierzytelności G. sp. z o.o. S.K.A. od Skarżącej;

4. art. 62 u.p.e.a., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie, które polegało na nieuwzględnieniu, iż nawet gdyby istniały wierzytelności dłużnika G. sp. z o.o. S.K.A. u strony skarżącej, to podlegałyby egzekucji sądowej a nie administracyjnej;

5. art. 7. art. 7a oraz 77 k.p.a. w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., gdyż organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, podczas gdy organ I instancji nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

6. art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie dokumentów dostarczonych przez stronę skarżącą organowi II instancji przy piśmie z dnia 9 lutego 2018r. jako dowodów w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

7. art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dlaczego organ II instancji pominął dowody w postaci dokumentów dostarczonych przez stronę skarżącą temu organowi przy piśmie z dnia 9 lutego 2018r.;

8. art. 10 k.p.a, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na fakt iż organ II instancji nie zapewnił stronie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności przed wydaniem postanowienia nie umożliwił stronie skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów;

9. art. 138 § 1 pkt 1 oraz pkt 2 k.p.a w zw. z art. 144 k.p.a. w związku z przepisem art. 18 u.p.e.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nie uchylenie postanowienia organu I instancji, w sytuacji gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z..

W uzasadnieniu skargi wskazując na naruszenie art. 17 § 1, art. 7a § 9 w zw. z art. 89 § 1 i 2 oraz art. 70 u.p.e.a. oraz art. 489 i 504 k.c. wskazano, że podnoszone przez organ II instancji rzekome naruszenie przez stronę skarżącą art. 89 § 3 u.p.e.a. polegające na nie udzieleniu w terminie odpowiedzi na zajęcie organu egzekucyjnego nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Organ II instancji nie miał prawa wywodzić, że podniesiony fakt świadczy o osłabieniu wiarygodności spółki i składanych po terminie wyjaśnień. Według strony skarżącej jest to naruszenie podstawowych reguł postępowania. Tak postawiony akcent na początku uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala przyjąć, że wydane postanowienie nie było wynikiem racjonalnego działania organu w granicach prawa a jedynie było wynikiem nieuprawnionego uprzedzenia organu do strony skarżącej. Zdaniem autora skargi w toku przeprowadzonego postępowania w obu instancjach strona skarżąca od początku wskazywała organom, że nie istniały wierzytelności podlegające zajęciu. Pomimo, iż istniały faktury wystawione przez G. sp. z o.o. S.K.A. na rzecz strony skarżącej, to zobowiązania skarżącej Spółki regulowane były poprzez potrącenie i w ten sposób doszło do umorzenia. Na istnienie porozumień kompensacyjnych oraz dokonywanych potrąceń strona skarżąca powoływała się już od momentu, kiedy udzieliła organowi egzekucyjnemu odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu wierzytelności. Argumenty w tym zakresie podniesiono w uzasadnieniu zażalenia kierowanego do organu II instancji - nie zostały one jednak uwzględnione. W toku postępowania organ egzekucyjny ustalił, że na koncie rozrachunkowym za okres od 1 czerwca 2016 r. nie widniały jakiekolwiek zobowiązania skarżącej Spółki w stosunku do G. sp. z o.o. S.K.A. Istniały zaś zobowiązania G. sp. z o.o. S.K.A. w stosunku do strony skarżącej. Organ egzekucyjny nie zarzucił skarżącej Spółce nierzetelnego prowadzenia ksiąg, więc na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego powinien był przyjąć, że wierzytelności G. sp. z o.o. S.K.A. w stosunku do strony skarżącej uległy umorzeniu w wyniku potrąceń. Nie kwestionując zapisów w księgach, które wykonywane były zgodnie ze stanem rzeczywistym, organ II instancji idąc w ślad za organem egzekucyjnym nie miał prawa dokonać ustalenia, że wierzytelności wynikające z wymienionych w protokole kontroli i zaskarżonym postanowieniu faktur istnieją. Zgodnie z art. 498 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Prawo cywilne dopuszcza więc wygasanie zobowiązań cywilnoprawnych przez potrącenie dając stronom stosunku prawnego szeroko idącą swobodę w tym zakresie. W rzetelnie prowadzonych księgach strony skarżącej znajdowały się zapisy, z których wynika, że doszło do umorzenia wierzytelności G. sp. z o.o. S.K.A. przez potrącenie. Jest to zgodne z oświadczeniem złożonym przez skarżącą Spółkę w toku postępowania kontrolnego (wyjaśnienie Dyrektora finansowego M. P.) oraz uzgodnieniem sald pomiędzy stroną skarżącą a G. sp. z o.o. S.K.A. W świetle tak zgromadzonego materiału dowodowego zdaniem autora skargi nie było zatem podstaw do kwestionowania umorzenia wierzytelności przez potrącenie. Prawo cywilne określa, że w przypadku zajęcia wierzytelności przez osobę trzecią umorzenie wierzytelności przez potrącenie jest wyłączone tylko w dwóch przypadkach. Zgodnie bowiem z art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Przepis art. 504 k.c. odnosi się do ogółu przypadków zajęcia wierzytelności przez osobę trzecią bez względu na tytuł, z jakiego wywodzi się egzekwowane świadczenie. Wyłącznie więc według art. 504 k.c. należy oceniać wpływ dokonanego zajęcia na dopuszczalność umorzenia przez potrącenie zajętej wierzytelności. W tym kontekście autor skargi powołał się na wyrok SN z dnia 10 listopada 1977 r., o sygn. akt II CR 384/77, publ. OSNC 1978, nr 11, poz. 206. W skardze podkreślono, iż przepis art. 504 k.c. odnosi się do każdego zajęcia egzekucyjnego wierzytelności, niezależnie od tego, czy jest ono dokonane w ramach egzekucji sądowej, według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, czy administracyjnej, według przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy tak skonstruowanym stanie prawnym, tj. w sytuacji gdy nawet w przypadku zajęcia wierzytelności prawo co do zasady stanowi o skuteczności potrącenia (a wyłącza tą skuteczność tylko w dwóch przypadkach), aby zarzucić stronie skarżącej nieprawidłowości organ egzekucyjny powinien był zdaniem autora skargi zakwestionować dowody skarżącej Spółki oraz wykazać stronie skarżącej przeciwdowodami, że do potrącenia nie doszło. Nie miało to jednak miejsca ani na etapie I instancji ani na etapie II instancji. Podkreślono, że ani organ egzekucyjny ani organ II instancji w żaden sposób wyraźnie nie zakwestionował dowodów skarżącej Spółki w postaci: zapisów w księgach, oświadczenia służb księgowych o potrąceniu, dokumentów w postaci uznania sald. Uzasadnienie organu II instancji w odniesieniu do zarzutu strony skarżącej, że wierzytelności do przekazania organowi nie istniały, organ II instancji bezpodstawnie stanowi powielenie uzasadnienia organu I instancji. W dalszej części w skardze podniesiono, iż skarżąca Spółka przedstawiła organom wszystkie dokumenty, które były przez te organy żądane. Bez trudu organ II instancji mógł dokonać analizy wierzytelności skarżącej Spółki przysługujących jej w stosunku do G. sp. z o.o. S.K.A. aby ustalić kiedy i jak te wierzytelności powstały i kiedy ewentualnie uległy potrąceniu. Strona skarżąca w tym zakresie po raz kolejny podniosła, że doszło do potrącenia wszystkich wierzytelności objętych zajęciem przez organ egzekucyjny, o czy świadczy stan ksiąg. W ocenie autora skargi, organy w ogóle tych ksiąg szczegółowo nie zbadały mając do nich wgląd. Gdyby zapisy w księgach (do których organ egzekucyjny miał wgląd) oraz dokumenty źródłowe były szczegółowo zbadane, to oczywistym byłby dla organu stan nieistnienia wierzytelności podlegających przekazaniu. Organ nie zbadał tej dokumentacji źródłowej, gdyż nie dokonał wnikliwego zebrania i analizy materiału dowodowego. W skardze podniesiono ponadto, iż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ II instancji lakonicznie stwierdza w ślad za organem I instancji, że pomimo tego co wynika z zapisów w księgach oraz uzgodnienia sald pomiędzy stronami, nie można było przyjąć, że skarżąca Spółka nie miała obowiązku przekazania kwot do organu egzekucyjnego. Organ kwestionował umorzenie wierzytelności poprzez potrącenie bez żadnych dowodów w tym zakresie. Co więcej organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w żaden sposób nie wykazał istniejących, niepotrąconych, kwot do przekazania. Taki stan rzeczy utrudniał stronie skarżącej dochodzenie swych praw, gdyż skarżąca Spółka z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie mogła ustalić, jaka była podstawa rozstrzygnięcia. Zdaniem strony skarżącej zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji uchybia wskazanym wyżej regułom. Na poparcie powyższej tezy strona skarżąca powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 29 września 2017r., o sygn. I SA/Kr 446/17 i wskazała, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu uznać należy za dowolne .

W dalszej części skargi podniesiono, iż ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 62 §1 u.p.e.a. wskazano, że nawet gdyby istniały wierzytelności G. sp. z o.o. S.K.A. od skarżącej Spółki, to doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Na zbieg ten strona skarżąca powołała się już w piśmie do organu I instancji z dnia 31 marca 2017r. wskazując na konkretne postępowania komornicze z przytoczeniem ich sygnatur. Skarżąca złożyła też w organie egzekucyjnym pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. w sprawie o sygn. [...], z którego wynikało, że już od grudnia 2015 r. prowadzona była egzekucja sądowa w stosunku do dłużnika G. w której doszło do zajęcia wierzytelności G. sp. z o.o. S.K.A. u skarżącej Spółki. Strona skarżąca podniosła ten zarzut w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Organ II instancji rozpatrując to zażalenie pismem z dnia 2 lutego 2018r. wezwał skarżącą Spółkę do dostarczenia dokumentu potwierdzającego, że w sprawie zaistniał zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Spółka w piśmie z dnia 9 lutego 2018 r. dostarczyła organowi II instancji następujące dokumenty: 1. zajęcie wierzytelności - pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. z dnia 6 maja 2016r. 2. zawiadomienie o wszczęciu egzekucji - pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. z dnia 14 marca 2016r. 3. postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia 19 maja 2016r. w przedmiocie zmiany danych w KRS polegających na zmianie nazwy podmiotu. Dokumentem potwierdzającym zaistnienie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej w niniejszej sprawie było pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. z dnia 6 maja 2016 r. Dodatkowo, z zawiadomienia o wszczęciu egzekucji przekazanego organowi II instancji przez stronę skarżącą wynikało, że już od marca 2016 r. toczyło się postępowanie egzekucyjne przeciwko G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A., która wcześniej nosiła nazwę G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A. Zmiana nazwy dłużnika wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. - które także przedłożono. Organ II instancji nie uwzględnił tych dokumentów i w istocie w żaden sposób nie określił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dlaczego tak postąpiono. Organ II instancji zatem nie rozpatrzył w ogóle tej części materiału dowodowego. Organ II instancji wskazał jedynie lakonicznie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że przedstawiono mu kserokopie dokumentów nieuwierzytelnione za zgodność z oryginałem. Należało zatem przypuszczać (gdyż nie wynika to wprost z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia), że organ II instancji niezasadnie przyjął, że kserokopie dokumentów złożonych przy piśmie skarżącej Spółki z dnia 9 lutego 2016 r. nie mogą być dowodem w postępowaniu administracyjnym. Autor skargi podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym moc dowodową posiadają nie tylko oryginalne dokumenty, ale również kserokopie dokumentów urzędowych. Nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Ewentualna różnica w mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego. Autor skargi przyznał, iż organ administracji publicznej, dysponując jedynie kserokopią dokumentu urzędowego, ma prawo powziąć wątpliwości co do wiarygodności takiego dowodu - ale tylko w uzasadnionych wypadkach. Niemniej jednak przedstawienie przez stronę takiej kopii winno być wówczas potraktowane jako przynajmniej zasygnalizowanie, że dowód taki (dokument urzędowy) istnieje. Wówczas organ - o ile uzna, że kserokopia nie jest wystarczająca - powinien podjąć działania w celu uzyskania oryginału albo odpisu dokumentu, to bowiem na nim - a nie na stronie - spoczywa obowiązek wszechstronnego zebrania materiału dowodowego. Przekładając te reguły na stan tej sprawy w skardze podniesiono, że organ II instancji nie powziął żadnych konkretnych wątpliwości co do przedstawionych dokumentów; nie zakwestionował ich prawdziwości, nie uznał np. że dokument ten nie odpowiada treści typowemu dokumentowi tego rodzaju ani że naruszona została integralność dokumentu (przy czym trzeba dostrzec, że są to dokumenty powszechnie stosowane w obrocie prawnym w sprawach do tej podobnym); po drugie, organ II instancji nie wezwał strony do przedstawienia oryginałów dokumentów po tym, jak dostarczono mu kopie dokumentów. Gdyby organ II instancji dostrzegł, że doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, miałoby to istotny wpływ na określenie nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności. Kwota do przekazania nie istniałyby.

Odnosząc się do naruszenia art. 7, art. 7a oraz art. 77 k.p.a. strona skarżąca podniosła, że organ egzekucyjny nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a uchybienia tego nie dostrzegł organ II instancji - poprzez co doszło do naruszenia zasady wynikającej z art. 7 k.p.a. stosowanego w zw. z art. 18 u.p.e.a. Organ I instancji nie zakwestionował wymienionych w skardze dowodów dostarczonych przez stronę dokonał ustaleń wbrew tym dowodom, a organ II instancji takiego działania nie zakwestionował. Działanie wbrew faktom polegało przede wszystkim na pominięciu czynności potrącenia wzajemnych wierzytelności w tej sprawie. Zdaniem autora skargi na uwagę zasługiwał przede wszystkim fakt, iż organ II instancji, w ślad za organem I instancji, dokonał rozstrzygnięcia wbrew faktom wynikającym z ksiąg skarżącej Spółki. Księgi te były dowodem zdarzeń, w tym umorzenia wierzytelności G. sp. z o.o. S.K.A. poprzez potrącenie. Organ II instancji nie miał prawa dowolnie tych okoliczności kwestionować, chyba że dostarczyłby dowodów przeciwnych. Wreszcie, jeśli organ uznałby fakty za niedostatecznie udowodnione powinien prowadzić postępowanie dowodowe dalej, co nie miało miejsca. Autor skargi wskazał także, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony - co wynika z art. 7a k.p.a. Organ egzekucyjny nie zastosował także tej reguły a uchybienie to umknęło organowi II instancji. Poza tym organ II instancji powinien stosować art. 7a k.p.a. samodzielnie i w wyniku tego zastosowania uchylić zaskarżone postanowienie. Ponadto w skardze zarzucono, że nigdzie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wskazano, z jakich konkretnie powodów organ kwestionuje potrącenie. Jest to tylko domniemanie. Taki stan rzeczy utrudnia skarżącej Spółce dochodzenie swych praw, gdyż strona skarżąca z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie może ustalić, jaka była podstawa rozstrzygnięcia.

W kontekście zarzutu naruszenia art. 75 § 1 oraz 124 § 2 k.p.a. w skardze podniesiono, iż organ II instancji nie miał podstaw do nieuwzględnienia dokumentów przesłanych przez skarżącą Spółkę przy piśmie z dnia 9 lutego 2017 roku w postaci: pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. z dnia 6 maja 2016r.; pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. z dnia 14 marca 2016 r.; postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia 19 maja 2016 r. w przedmiocie zmiany danych w KRS polegających na zmianie nazwy podmiotu. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty - nie tylko urzędowe, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Pominięcie tych dowodów powodowało także naruszenie przez organ II instancji art. 7 k.p.a. art. i 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy. Organ II instancji nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dlaczego wskazane dowody pominął - dlatego w ocenie strony skarżącej doszło także do naruszenia art. 124 § 2 k.p.a.

Autor skargi wskazując na naruszenie art. 10 k.p.a. wskazał, że organ II instancji nie zapewnił skarżącej Spółce czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz nie umożliwił jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Gdyby było inaczej skarżąca Spółka jeszcze w toku postępowania zażaleniowego podjęłaby np. działania w celu przedłożenia do akt sprawy poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii dokumentów - które niezasadnie zakwestionował organ II instancji.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 oraz pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. strona skarżąca podniosła, że organ II instancji w okolicznościach naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania powinien był uchylić postanowienie organu I instancji w całości i umorzyć postępowanie w pierwszej instancji w całości jako bezprzedmiotowe względem skarżącej Spółki.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga jest zasadna albowiem zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego narusza przepisy art.7 kpa, art.77 kpa, art. 80 kpa. oraz art 107§3 kpa.w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a.

W tym miejscu należy na wstępie podkreślić, iż zgodnie z wyrażoną w art. 7 kpa. zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie natomiast z art. 80 kpa organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z kolei na podstawie art. 107 § 3 kpa, uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiary i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej. Organ ma zatem obowiązek jasno i należycie uzasadnić swoje zdanie, a w szczególności, wskazać na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe. Z uwagi na dyspozycję art. 18 u.p.e.a. powyższe regulacje znajdują odpowiednie zastosowanie na gruncie postępowania egzekucyjnego w administracji.

W ocenie Sądu ustalony przez organy obu instancji niepełny stan faktyczny sprawy nie pozwalał tak organowi egzekucyjnemu jak i zażaleniowemu na wydanie postanowienia w trybie art. 71a§9 u.p.e.a. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności .

Przedmiot sporu ogranicza się do ustalenia, czy organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności, a tym samym czy prawidłowo zastosował w ramach niniejszej sprawy instytucję art.71a § 9 ustawy egzekucyjnej.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 71a § 1 i §9 u.p.e.a. Stosownie do art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2 (zastrzeżenie to nie odnosi się do niniejszej sprawy). Zgodnie natomiast z art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Analiza treści art. 71a § 1i §9 u.p.e.a. prowadzi więc do wniosku, że warunkiem wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności, jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek:

- przeprowadzenie kontroli mającej na celu ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności, obciążającej dłużnika, wobec którego dokonano zajęcia tejże wierzytelności,

- bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu.

Wprawdzie egzekucja z wierzytelności pieniężnych jest tylko jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a jej zasadniczym celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym przez dłużnika, to jednak skuteczność prawną zajęcia wierzytelności, rodzącej obowiązek przekazania wynikającej z niej kwoty pieniężnej przez dłużnika organowi egzekucyjnemu, należy oceniać przez pryzmat jej istnienia i wymagalności. Zadaniem zatem organu jest ustalenie, z wykorzystaniem instrumentu kontroli, o którym mowa w art. 71a § 1 i § 9 ustawy egzekucyjnej, czy rzeczywiście dłużnik zajętej wierzytelności obowiązany jest do zapłaty określonej kwoty. Brak jest bowiem podstaw do żądania od takiej dłużnika przekazania kwoty, która nie istnieje jako wierzytelność bądź jest sporna lub też niewymagalna.

Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które musi być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.

W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu – w rozumieniu ww. przepisu – mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) – por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06, LEX nr 364771. Zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną.

W realiach niniejszej sprawy strona skarżąca swojego uprawnienia do usprawiedliwionego uchylenia się od przekazania organowi egzekucyjnemu należności z tytułu zajętej wierzytelności upatruje w fakcie dokonania wzajemnej kompensaty wierzytelności z zobowiązanym tj. G. sp. z o.o. S.K.A.

Zgodnie z art. 498 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Prawo cywilne dopuszcza więc wygasanie zobowiązań cywilnoprawnych przez potrącenie dając stronom stosunku prawnego szeroko idącą swobodę w tym zakresie.

Zgodnie natomiast z art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Jak trafnie podnosi w skardze strona skarżąca przepis art. 504 k.c. odnosi się do każdego zajęcia egzekucyjnego wierzytelności, niezależnie od tego, czy jest ono dokonane w ramach egzekucji sądowej, według przepisów kodeksu postępowania cywilnego, czy administracyjnej, według przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy tak skonstruowanym stanie prawnym, tj. w sytuacji gdy nawet w przypadku zajęcia wierzytelności prawo co do zasady stanowi o skuteczności potrącenia, aby zarzucić stronie skarżącej nieprawidłowości organ egzekucyjny powinien skutecznie w toku kontroli lub ewentualnie w toku postępowania prowadzonego w ramach art. 71a § 1 i §9 u.p.e.a. zakwestionować twierdzenia i dowody przedstawione przez dłużnika zajętej wierzytelności w tym zakresie. W realiach niniejszej sprawy zasadniczy dowód w przedmiotowej sprawie stanowi protokół z kontroli dłużnika zajętej wierzytelności z 1.12.2017r. W trakcie kontroli strona skarżąca przedstawiła na okoliczność zastosowania kompensaty zapisy z kont rozrachunkowych oraz dokument z uzgodnienia wzajemnych sald. Z treści przedmiotowego protokołu nie wynika, aby kontrolujący domagali się po ich przedstawieniu od strony skarżącej dokumentów źródłowych, na okoliczność potwierdzenia z jednej strony faktu istnienia wierzytelności C. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. względem zobowiązanego, a także na okoliczność ich wysokości, causy i daty ich powstania oraz co istotne terminu ich wymagalności. Podobnie organ egzekucyjny oraz organ zażaleniowy pomimo konsekwentnych twierdzeń dłużnika zajętej wierzytelności w tym zakresie, nie podjął na dalszym etapie postępowania próby ich zweryfikowania z dokumentami źródłowymi. Do dokumentów tych należy zaliczyć przede wszystkim: pisemne umowy, wystawione faktury, oraz umowę/porozumienie o zastosowaniu kompensaty/potrącenia wzajemnych wierzytelności.

W tym miejscu należy zaznaczyć, iż choć zapisy w księgach rachunkowych mają walor pochodny, a więc same w sobie nie przesądzają jeszcze o prawidłowości dokonanego potrącenia, a tym samym o usprawiedliwionym uchyleniu się strony skarżącej od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności to jednak, powinny stanowić asumpt dla organu egzekucyjnego do ustalenia w oparciu o dokumentację źródłową wspomnianych powyżej okoliczności. Należy dodać, iż pomimo braku w tym zakresie jednoznacznych informacji w protokole kontroli zarówno organ egzekucyjny jak i organ zażaleniowy na dalszym etapie postępowania nie zobowiązał dłużnika zajętej wierzytelności do przedłożenia w zakreślonym terminie wspomnianych dowodów. Dowody te o ile zostałyby przedstawione podlegałyby jak każdy inny dowód ocenie i weryfikacji np. w oparciu o dane i informacje uzyskane od zobowiązanego ( dłużnika egzekucyjnego) tj. G. sp. z o.o. S.K.A.

Sąd na tym etapie postępowania nie jest w stanie przesądzić kwestii wiarygodności twierdzeń strony skarżącej, albowiem w toku postępowania organy nie podjęły dostatecznej próby ich weryfikacji. Z punktu widzenia natomiast zastosowania art. 71a § 9 upea istotnym jest po pierwsze istnienie wierzytelności strony skarżącej względem zobowiązanego oraz dysponowanie przez organy wiedzą czy umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie było zgodnie z dyspozycją art.504 k.c., czy też naruszało ten przepis gdyż dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

Sąd wskazuje, że organ administracji publicznej jest gospodarzem postępowania i na nim ciążą obowiązki w zakresie zgodnego z prawem przeprowadzenia całego procesu stosowania prawa. Bez poczynienia przez organ egzekucyjny ustaleń dotyczących wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie jest możliwe prawidłowe, zgodne z prawem jej załatwienie. W każdym jednak przypadku postępowanie wyjaśniające winno kończyć się stanowczymi ustaleniami w zakresie wszystkich okoliczności relewantnych prawnie. Obowiązki organu administracji publicznej wyznaczają zarówno zasady ogólne postępowania administracyjnego, jak i przepisy regulujące zasady prowadzenia postępowania dowodowego. Jak zaznaczono już wcześniej zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Art. 8 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Z kolei art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; natomiast art. 80 k.p.a. nakazuje organowi administracji publicznej ocenienie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd stwierdza, że zaskarżone oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji uchybia wskazanym wyżej przepisom proceduralnym, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Wspomniane przepisy z racji dyspozycji art.18 u.p.e.a. znajdują zatasowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Niezależnie od tego za zasadny Sąd uznał podniesiony w skardze zarzut , naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a . W tym zakresie należy przypomnieć, iż strona skarżąca na etapie postępowania przed organem II instancji przedłożyła do akt sprawy przy piśmie z dnia 9 lutego 2018 r. kopie następujących dokumentów: zajęcie wierzytelności - pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. z dnia 6 maja 2016r., zawiadomienie o wszczęciu egzekucji - pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. A. C. z dnia 14 marca 2016r., postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w K. z dnia 19 maja 2016r. w przedmiocie zmiany danych w KRS polegających na zmianie nazwy podmiotu. Powyższe dokumenty skarżąca Spółka przedłożyła celem zawiadomienia organu o zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej – w rozumieniu art.62 §1 u.p.e.a.- w zakresie zajętej wierzytelności . Należy podkreślić, iż informację w tym zakresie dłużnik zajętej wierzytelności przekazał organowi egzekucyjnemu już przy piśmie z 31 marca 2017r. wskazując precyzyjnie organy egzekucyjne prowadzące egzekucję sądową oraz sygnatury spraw. Pomimo tych informacji zarówno organ egzekucyjny jak i organ II instancji nie zweryfikowały powyższej kwestii, pomimo iż powinny uczynić to z urzędu. Z treści zaskarżonego postanowienia można odnieść wrażenie, iż powodem dla którego organ zażaleniowy pominął w/w dokumenty był fakt przedłożenia ich przez stronę w formie nieuwierzytelnionych za zgodność z oryginałem kserokopii ( stosunkowo lakoniczne stanowisko organu w tym zakresie i brak głębszej argumentacji narusza art.107§3 kpa). Tymczasem trafnie podnosi autor skargi, że w postępowaniu administracyjnym/ egzekucyjnym moc dowodową posiadają nie tylko oryginalne dokumenty, ale również kserokopie dokumentów urzędowych. Nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Ewentualna różnica w mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego. Strona najpierw informując na piśmie organy, a później przedkładając na tą okoliczność stosowne dokumenty w formie zwykłych ich kserokopii uprawdopodobniła, fakt zaistnienia zbiegu egzekucji w zakresie zajętej wierzytelności. Obowiązkiem organów w takim przypadku było podjęcie weryfikacji tego faktu poprzez dokonanie stosownego wystąpienia do sądownego organu egzekucyjnego. Wbrew treści zaskarżonego postanowienia zaniechanie tego faktu może prowadzić do naruszenia art. 62 §1 u.p.e.a ale także art. 71a § 9 u.p.e.a w zakresie w jakim zaskarżone postanowienie dotyczy zajęcia opisanego w zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 1 czerwca 2016r.

Zgodnie bowiem z treścią obowiązującego od dnia 8 września 2016r. art. 62 §1 u.p.e.a w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Stosownie natomiast do treści art. 62a u.p.e.a. zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej nie wstrzymuje czynności egzekucyjnych.

Należy jednak zauważyć, iż wspomniane przepisy obowiązują w/w brzmieniu od dnia 8 września 2016r. w wyniku nowelizacji u.p.e.a. jaka dokonała się w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Wskazana ustawa nowelizująca w jej art.21 ust.5 wskazuje, iż przepisy art. 62, art. 62a-62f, art. 63, art. 63a, art. 64c § 11a, art. 64e § 4c i 4d, art. 69a, art. 79 § 5, art. 115a oraz art. 168d § 3 ustawy zmienianej w art. 3, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz zbiegu egzekucji administracyjnych, które nastąpiły po wejściu w życie niniejszej ustawy. ( a więc po 8 września 2016r.) W sytuacji więc zaistnienia zbiegu egzekucyjnego przed tą datą zastosowanie winny znaleźć przepisy u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym.

Należy więc przypomnieć, iż zgodnie z treścią art. 62 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 8 września 2016r. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i egzekucji sądowej do tej samej nieruchomości, rzeczy albo prawa majątkowego lub niemajątkowego, organ egzekucyjny wstrzymuje czynności egzekucyjne na wniosek wierzyciela, zobowiązanego lub z urzędu i przekazuje akta egzekucji administracyjnej sądowi rejonowemu zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. W świetle treści powyższego przepisu organ egzekucyjny nie powinien podejmować dalszych czynności egzekucyjnych do czasu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji. W realiach niniejszej sprawy, o ile więc potwierdzone zostałoby przez organ egzekucyjny fakt nastąpienia zbiegu przed 8 września 2016r. zastosowanie znajdą przepisy u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, ze wszystkimi konsekwencjami w zakresie sposobu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji oraz wstrzymania w omawianym zakresie czynności egzekucyjnych.

Powyższe uwagi nie znajdują natomiast zastosowania dla zajęcia objętego zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 20 lutego 2017r., albowiem zbieg egzekucji w tym przypadku nie mógłby nastąpić przed wejściem w życie ww. nowelizacji.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a, orzekł w pkt I wyroku o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Podstawą uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji był art. 135 p.p.s.a, który stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skoro także i to postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa, jego uchylenie stało się konieczne. O kosztach postępowania orzeczono w pkt. II wyroku stosownie do dyspozycji art. 200 p.p.s.a. w zw. z art.205 §1 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organy zobowiązane będą, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. uwzględnić przedstawione powyżej uwagi oraz ocenę prawną Sądu.