Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 98/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2017-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 118 ust. 2a
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2017 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 maja 2012 r., wydaną na wniosek "[...]" , Starosta "[...]"odmówił przeniesienia nieodpłatnie na rzecz "[...]"prawa własności udziału "[...]"części działki gruntu stanowiącego własność Gminy "[...]", oznaczonej w operatach ew. jako dz"[...]".

Po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 6 lipca 2012 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zarzucając, że nie wyjaśniono

w sposób dostateczny żądania wnioskodawczyni.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 11 grudnia 2012 r., Starosta "[...]"ponownie odmówił przeniesienia na rzecz wnioskodawczyni nieodpłatnie prawa własności lokalu mieszkalnego oraz budynków gospodarczych z nim związanych

z udziałem "[...]"części w gruncie stanowiącym własność Gminy "[...]", położonych na dz. "[...]". Organ pierwszej instancji stwierdził bowiem, że wnioskodawczyni nie władała

w sposób ciągły przedmiotową nieruchomością po śmierci matki i brata, a ponadto, nie ma możliwości dokonania fizycznego podziału budynku, posadowionego na przedmiotowej działce.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją

z dnia 16 maja 2013 r., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy zarzucił, że nie zapewniono pełnomocnikowi strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu. W szczególności, nie został on zawiadomiony o rozprawie administracyjnej, w toku której przeprowadzono dowód z oględzin nieruchomości, co powoduje, że wyniki oględzin nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu. Ponadto, Kolegium zarzuciło, że z materiału postępowania trudno wywnioskować cel przeprowadzonych oględziny oraz że organ pierwszej instancji nie zrealizował w tym zakresie wytycznych Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w "[...]", zawartych w decyzji z dnia 6 lipca 2012 r. Organ pierwszej instancji uchylił się też od zajęcia stanowiska, czy obowiązujące przepisy umożliwiają w ogóle rozstrzyganie

w przedmiocie przyznania ułamkowego udziału w prawie własności działki gruntu.

Decyzją z dnia 10 października 2013 r., organ pierwszej instancji odmówił przeniesienia, na rzecz wnioskodawczyni, nieodpłatnie prawa własności lokalu mieszkalnego i budynków gospodarczych wraz z związanym z nim udziałem "[...]"części w gruncie stanowiącego własność Gminy "[...]", położonych na działce nr "[...]".

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że podział działki nr "[...]"na dwie odrębne działki ewidencyjne: obejmującą sklep, której właścicielem będzie "[...]"oraz obejmującą lokal mieszkalny i budynki gospodarcze, jest niemożliwy. W budynku brak jest bowiem pionowych ścian oddzielenia przeciwpożarowego, usytuowanych na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu, dzielących budynek na dwie odrębne części umożliwiających dokonanie podziału fizycznego budynku. Uwzględniając treść art. 118 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), organ stwierdził, że przyznanie własności nieruchomości naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, to jest "[...]").

Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w "[...]"decyzją z dnia 12 grudnia 2013 r. Organ odwoławczy stwierdził, że argumentacja podana przez organ pierwszej instancji jest zbyt ogólnikowa, aby można było dokonać pełnej kontroli instancyjnej.

Decyzją z dnia 8 września 2016 r., Starosta "[...]"odmówił przyznania na rzecz wnioskodawczyni, nieodpłatnie prawa własności lokalu mieszkalnego oraz budynków gospodarczych wraz z związanym z nim udziałem "[...]"części w gruncie stanowiącym własność Gminy "[...]", położonych na opisanej wyżej działce.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji podał, że na wniosek "[...]"Naczelnik Gminy w "[...]", decyzją z dnia 22 kwietnia 1975 r., przejął

w zamian za rentę na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne wraz z budynkami

"[...]". Zgodnie z pkt. 2f tej decyzji, stronie wydzielono do dożywotniego, bezpłatnego użytkowania lokal mieszkalny składający się z dwóch pokoi i kuchni oraz pomieszczenie gospodarskie w przekazanych przez nią budynkach. "[...]"mieszkała w wydzielonym lokalu mieszkalnym i korzystała z pomieszczenia w budynku gospodarczym wraz z synem "[...]". Na podstawie ostatecznej decyzji Urzędu Wojewódzkiego w "[...]" z dnia 8 kwietnia 1991 r. oraz karty inwentaryzacyjnej numer "[...]"działka nr "[...]" z mocy prawa, nieodpłatnie, została nabyta na własność przez Gminę "[...]"."[...]" w dniu 30 listopada 2010 r., nabyła od Gminy "[...]" lokal użytkowy, składający się z sali sprzedaży z zapleczem, sieni, wc, kotłowni, a także związany z własnością tego lokalu, udział wynoszący "[...]"części w prawie własności części wspólnych budynku, urządzeń, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali oraz prawie własności działki gruntu pod budynkami. "[...]"zmarła w dniu 21 grudnia 1992 r., zaś jej syn zmarł w dniu 31 stycznia 2010 r. Córka "[...]", wystąpiła w dniu 5 stycznia 2011 r. z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie nieruchomości w trybie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jak ustalono, wnioskodawczyni była zameldowana w "[...]"w od dnia 16 stycznia 1958 r. do dnia 14 września 1976 r. Obecnie mieszka i jest zameldowana w "[...]". Organ pierwszej instancji ustalił, że budynki gospodarcze (stodoła i murowany chlew) użytkowane są od ponad 20 lat przez "[...]", zamieszkałych na sąsiedniej posesji, zgodnie z umową podpisaną z Gminą "[...]". Z zeznań świadków: "[...]" wynika, że wnioskodawczyni opiekowała się matką i bratem, często przebywała w budynku mieszkalnym i korzystała

z pomieszczenia w chlewie, porządkowała posesję i lokal mieszkalny. Ponadto, po śmierci obojga przyjeżdżała przynajmniej raz w tygodniu i opiekowała się posesją. "[...]"stwierdziła, że po śmierci matki i brata wnioskodawczyni opróżniła lokal i pomieszczenie gospodarcze w chlewie i oddała klucze do Gminy, a następnie, po jakimś czasie, ponownie się sprowadziła. Organ ustalił, że opłaty za energię elektryczną i wodę uiszczane były do dnia 26 lutego 2010 r., a dowody wpłaty wystawiane były na "[...]". Ponadto, Wójt Gminy "[...]", pismem z dnia 16 listopada 2011 r., poinformował, że w zasobach archiwalnych ewidencji podatkowej Urzędu Gminy w "[...]"od 1977 r. brak jest zapisów, aby płatnikami podatku od gruntów lub budynków byli "[...]"lub wnioskodawczyni. Do tego pisma dołączona została notatka służbowa z dnia 26 lutego 2010 r., z której wynika, że w tym dniu wnioskodawczyni opróżniła mieszkanie, oddała 2 komplety kluczy i został zdjęty licznik poboru energii elektrycznej.

W toku przeprowadzonych w dniu 2 sierpnia 2013 r. oględzin przedmiotowej nieruchomości ustalono, że na parterze budynku mieszkalnego wyodrębnione są dwa samodzielne lokale: lokal usługowy, w którym prowadzony jest sklep spożywczy, będący własnością "[...]"i lokal mieszkalny. Od strony podwórka znajduje się część wspólną obu lokali - pomieszczenie, z którego prowadzą schody do piwnicy i na strych oraz wejście do lokalu mieszkalnego. Budynki gospodarcze przynależą do lokalu mieszkalnego. Wejście do sklepu znajduje się od strony drogi dojazdowej. W wyniku przeprowadzonych w dniu 15 marca 2016 r. oględzin stwierdzono, że lokal mieszkalny jest umeblowany, stodoła i pomieszczenie od strony zachodniej w chlewie użytkowane są przez "[...]"pomieszczenie od strony wschodniej w chlewie jest nieużytkowane; pomieszczenie środkowe użytkuje jako skład drewna wnioskodawczyni. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że "[...]" wynajmuje pomieszczenia "[...]" na podstawie umów zawartych z Wójtem Gminy "[...]"od dnia 1 września 1991 r. do dnia 31.12.1993 r.; zaś od 28 lutego 2005 r. "[...]"zawarła umowę z Wójtem Gminy "[...]"o najem tych nieruchomości na okres 3 lat.

Wnioskodawczyni nie wyraziła zgody na podział działki nr "[...]"i wydzielenie działki pod budynkiem gospodarczym zajmowanym przez nią bezumownie.

Starosta "[...]"podkreślił, że aby uzyskać własność działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników muszą być spełnione kumulatywnie obie przesłanki, tj. bycie zstępnym zmarłej osoby uprawnionej i faktyczne władanie tą nieruchomością (łącznie). Organ stwierdził, że bezspornie wnioskodawczyni jest zstępną osoby uprawnionej w rozumieniu art. 118 ust. 2a tej ustawy, gdyż Sąd Rejonowy

w "[...]"I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt "[...]", stwierdził, że spadek po "[...]", zmarłej dnia 21.12.1992 roku w "[...]"na podstawie ustawy nabyły dzieci "[...]" po "[...]"części każde z nich. Jednocześnie organ uznał za udowodniony fakt braku ciągłości użytkowania przez wnioskodawczynię przedmiotowej nieruchomości. Ze znajdujących się w aktach sprawach dokumentów wynika bowiem, że wnioskodawczyni ani w chwili śmierci "[...]", ani w okresie późniejszym, nie władała faktycznie przedmiotową nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom matki.

Starosta "[...]"zaznaczył, że przedmiotem przyznania na własność wnioskodawcy w trybie art. 118 ust. 2 i 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników może być tylko fizycznie wydzielona część działki nr "[...]"obejmująca lokal mieszkalny i pomieszczenia gospodarcze objęte prawem do bezpłatnego z nich korzystania. Wnioskodawczyni żąda przeniesienia prawa własności lokalu mieszkalnego oraz obu budynków gospodarczych wraz z udziałem "[...]"w gruncie stanowiącym własność Gminy "[...]". Lokal usługowy

i "[...]"udziału w gruncie należy do "[...]". Matka wnioskodawczyni otrzymała do dożywotniego użytkowania wyłącznie lokal mieszkalny składający się z dwóch pokoi i kuchni oraz pomieszczenia gospodarskie (stodoła i chlew).

Organ wskazał, że nie był władny uwzględnić żądania strony dotyczącego zbadania zgodności z prawem sprzedaży przez Gminę "[...]"na rzecz "[...]" lokalu usługowego, znajdującego się w budynku na działce nr "[...]".

W odwołaniu, złożonym od decyzji z dnia 8 września 2016 r., "[...]"stwierdziła, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż spełnia przesłanki warunkujące nieodpłatne przeniesienie prawa własności lokalu mieszkalnego i budynków gospodarczych. Wywiodła, że na posiadanie, rozumiane jako pewien stan faktyczny, składają się: element fizyczny, który wyraża się możnością władania rzeczą przez posiadacza, oraz element psychiczny, który wyraża się w woli posiadacza wykonywania określonego prawa względem rzeczy dla siebie. Za posiadacza może być więc uznany wyłącznie podmiot, który ma możliwość określonego władania rzeczą, niezależnie od tego, czy faktycznie nią dysponuje. Stwierdziła, że zawarte w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 Kodeksu cywilnego) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia. Zarzuciła, że gdy podjęła czynności zmierzające do przeniesienia prawa własności budynku mieszkalnego i budynków gospodarczych wraz ze związanym z nimi gruntem, Wójt Gminy "[...]"w 2010 r. dokonał czynności zamiany z "[...]" i wydzielił do odrębnej księgi wieczystej część budynku mieszkalnego, co miało spowodować niemożność przeniesienia prawa własności. W ocenie odwołującej się, czynność prawna zamiany jest więc sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, co skutkuje nieważnością bezwzględną tej czynności prawnej. Zarzuciła również, że organ pierwszej instancji nie wykazał, na czym miałoby polegać naruszenie praw "[...]".

Decyzją z dnia 9 grudnia 2016 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wywiodło, art. 118 ust. 2 nie powinien być interpretowany rozszerzająco, jego celem jest zaspokojenie jedynie interesów rolnika, któremu przysługiwało prawo użytkowania działki gruntu lub budynku z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu i ewentualnie - po spełnieniu dodatkowych warunków - jego zstępnego, a nie osób trzecich. Kolegium zaznaczyło, że przedmiotem wniosku może być wyłącznie ta sama działka, która została przekazana do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. Stwierdziło, że ta przesłanka została w sprawie zachowana. Z akt sprawy wynikało bowiem, że decyzją Wojewody "[...]"z dnia

8 kwietnia 1991 r. stwierdzono nabycie przez Gminę "[...]"z mocy prawa nieruchomości, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej "[...]", składającej się z działek "[...]" będących działkami siedliskowymi, na których znajdował się budynek mieszkalny, stodoła, obora i studnia. Z przedmiotowej karty inwentaryzacyjnej, wynika, że ta nieruchomość jest w dożywotnim użytkowaniu "[...]", przy czym część budynku mieszkalnego jest wydzierżawiana pod sklep, a budynek obory i stodoły dzierżawi "[...]". Nieruchomość położona jest w miejscowości "[...]". Natomiast w piśmie z dnia 22 września 2012 r. odwołująca się jednoznacznie wskazała, że wnosi o przyznanie własności lokalu mieszkalnego oraz 'budynków gospodarczych położonych na działce "[...]", wraz z udziałem "[...]"części w nieruchomości gruntowej.

Kolegium zauważyło, że z prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości księgi wieczystej nr "[...]", wynika, że współwłaścicielami jej są Gmina "[...]"w udziale "[...]"części i "[...]"w udziale "[...]"części. Wobec tego uznać należało, iż w tej sprawie stronami postępowania są: "[...]".

Organ odwoławczy podniósł ponadto, że prawo do żądania przez zstępnego bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania obwarowane jest kilkoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie. Mianowicie, wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Istotne przy tym jest, że działka gruntu pozostająca wcześniej w dożywotnim użytkowaniu powinna zostać przejęta w posiadanie przez zstępnego najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika i być nieprzerwanie, zgodnie

z jej przeznaczeniem użytkowana przez niego.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że odwołująca się jest zstępną osoby uprawnionej, której przyznano sporną nieruchomość do bezpłatnego użytkowania

w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu, na podstawie art. art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. z 1974 r., nr 21, poz. 118). Rozstrzygnięcia wymagało natomiast to, czy wnioskodawczyni faktycznie władała tymi gruntami, w zakresie odpowiadającym uprawnieniom jej matki, a także, czy władanie to miało charakter nieprzerwany tj. trwało od dnia śmierci "[...]"do dnia wydania decyzji w tej sprawie.

Kolegium stwierdziło, że należało ustalić, jaki był zakres władania nieruchomością przez "[...]". Podkreśliło, że istotne znaczenie miała okoliczność, iż oddanie nieruchomości "[...]"w użytkowanie pełniło funkcję alimentacyjną, miało na celu zaspokojenie, m.in. jej potrzeb mieszkaniowych i umożliwienie rolniczego wykorzystania gruntu. Nieruchomość miała łączną pow. "[...]"ha, co umożliwiało jej rolnicze wykorzystanie na potrzeby rolnika i jego rodziny. "[...]"mogła zatem korzystać z nieruchomości w takim zakresie, w którym najpełniej mogłaby zrealizować swoje potrzeby mieszkaniowe, czy związane z rolniczym wykorzystaniem nieruchomości. W takim właśnie zakresie należało więc rozpatrywać także faktyczne władanie tą nieruchomością przez odwołującą się. Zdaniem Kolegium, nie można było jednak uznać, że "[...]"władała sporną nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom jej matki. Jak bowiem sama wskazała m.in. w piśmie z dnia 1 lutego 2011 r., po śmierci matki i brata zamierzała wykorzystywać nieruchomość w celach rekreacyjnych lub jako miejsce spotkań rodzinnych. Natomiast jeszcze za życia brata, co wynika z zeznań świadków, przyjeżdżała do "[...]"kilka razy w miesiącu w celu sprawowania opieki nad nim i pomocy w gospodarstwie. W tym zakresie istotne znaczenie miał także fakt, że odwołująca się planowała, aby na tej nieruchomości zamieszkała jej siostra. Sama zaś - jak wynika z akt sprawy - mieszka w "[...]". Ze "[...]"wymeldowała się

w 1976 r., co więcej po śmierci brata zabrała z mieszkania wszystkie jego rzeczy, w tym meble, zdjęła licznik energii elektrycznej, a następnie oddała posiadane klucze w Urzędzie Gminy w "[...]". Okoliczności te, zdaniem Kolegium nie pozwalają na przyjęcie, iż zakres władania nieruchomością przez odwołująca się odpowiadał uprawnieniom "[...]". Nie bez znaczenia jest tu także fakt, iż umowę dzierżawy z "[...]"zawarł Wójt Gminy a nie "[...]", a także i to, że strona nie ponosiła żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (opłat za zużytą wodę, energie elektryczną, wywóz nieczystości, podatki), w tym kosztów związanych z jego remontem. Kolegium oceniło, że sam fakt utrzymywania porządku

w mieszkaniu i wokół domu w trakcie sporadycznych wizyt w "[...]"nie może być wystarczającym argumentem, przemawiającym za przyznaniem stronie własności spornej nieruchomości. Takie zachowanie nie może być uznane za przejaw władztwa posiadacza zależnego, odpowiadający uprawnieniom przysługującym "[...]". Kolegium podkreśliło ponadto, że zachowanie polegające na zaprzestaniu jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych na działce nie stanowi użytkowania odpowiadającego uprawnieniom rolnika, który przeniósł gospodarstwo na rzecz Państwa.

Organ ocenił, że korzystanie z nieruchomości przez stronę nie miało zatem na celu zabezpieczenia - chociażby częściowo - jej egzystencji, czy jej potrzeb mieszkaniowych. Po śmierci "[...]"zakres korzystania z nieruchomości przez stronę sprowadzał się w zasadzie do kilku przyjazdów w miesiącu. Natomiast władanie nieruchomością, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników musi być realne nie zaś iluzoryczne, a przede wszystkim musi występować nieprzerwanie do dnia wydania decyzji w trybie art. 118 tej ustawy.

Niezależnie od powyższego, Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie została zachowana także przesłanka nieprzerwanego władania nieruchomością, tj. w okresie trwającym od chwili śmierci "[...]"do dnia złożenia wniosku w tej sprawie, czy do wydania decyzji. Zauważyło, że po śmierci "[...]", w "[...]"zamieszkiwał "[...]"i to on władał nieruchomością. Nie bez znaczenia była tu także okoliczność złożenia przez odwołującą się kluczy do lokalu w Urzędzie Gminy i odłączenia licznika, a także uprzątnięcie lokalu. Ponadto, "wyprowadzenie się" przez stronę ze "[...]"nastąpiło - w zasadzie - bezpośrednio po śmierci jej brata, tj. w lutym 2010 r., zaś ponowne zajęcie mieszkania miało miejsce w styczniu 2011 r. Przerwa w korzystaniu w mieszkania była więc stosunkowo długa. W ocenie Kolegium, oceny tej okoliczności faktycznej nie zmienia twierdzenie strony, iż zabranie rzeczy brata z mieszkania i odłączenie licznika energii elektrycznej miało na celu przygotowanie nieruchomości do wyceny w związku z zamiarem sprzedaży jej przez Gminę. Takie zachowanie nie może być uznane zatem za nieprzerwane władanie nieruchomością od chwili śmierci "[...]"do dnia złożenia wniosku o nabycie nieruchomości w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie można zatem w tej sprawie przyjąć ciągłości okresu władania nieruchomością. Natomiast, w ocenie Kolegium osoba, która władała nieruchomością jedynie okresowo nie będzie uprawniona do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości. Samodzielne władanie nieruchomością przez stronę mogło być rozpatrywane jedynie w okresie rozpoczynającym się po śmierci jej brata i to dopiero z momentem ponownego "wprowadzenia się" do mieszkania.

W konsekwencji, w ocenie Kolegium, nie można było przyjąć, że odwołująca się faktycznie władała nieruchomością, zgodnie z jej przeznaczeniem i w zakresie odpowiadającym uprawnieniom "[...]". Korzystała ona z nieruchomości jedynie okresowo, a nie w sposób nieprzerwany. Z uwagi na powyższe, Kolegium uznało, że brak było podstaw do przyznania odwołującej się prawa własności spornej nieruchomości.

W skardze, złożonej na decyzję Kolegium z dnia 9 grudnia 2016 r. do tut. Sądu, "[...]"powtórzyła argumentację i zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 8 września 2016 r.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami

a organami administracji rządowej. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu administracji publicznej.

Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, a także decyzją ją poprzedzająca, nie naruszają przepisów prawa.

Podstawę materialnoprawną decyzji organu pierwszej instancji, utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, stanowią przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2016 r., poz. 277, z późn. zm.).

Zgodnie z ust. 1 i 2 art. 118 tej ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego

i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajdują się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków.

W myśl natomiast ust. 2a art. 118 - z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej,

o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków.

W niniejszej sprawie, na wniosek matki skarżącej, "[...]", prawomocną decyzją z dnia 22 kwietnia 1975 r., Naczelnik Gminy w "[...]"przejął na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne wraz z budynkami o łącznej powierzchni "[...]"ha, położone we wsi "[...]", w zamian za rentę. "[...]"wydzielono do dożywotniego, bezpłatnego użytkowania lokal mieszkalny, składający się z dwóch pokoi i kuchni oraz pomieszczenia gospodarskiego w budynkach przez nią przekazanych na rzecz Skarbu Państwa. "[...]"zamieszkiwała w tym lokalu wraz z synem, "[...]". Decyzją Urzędu Wojewódzkiego w "[...]"z dnia 8 kwietnia 1991 r., stwierdzono nabycie przez Gminę "[...]", z mocy prawa, nieodpłatnie nieruchomości składającej się z "[...]".

"[...]"zmarła w dniu 19 stycznia 1991 r., natomiast "[...]"zmarł w dniu 31 stycznia 2010 r.

"[...]"wystąpiła w dniu 5 stycznia 2011 r. z wnioskiem o nieodpłatne przyznanie jej, w trybie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, nieruchomości, położonej w miejscowości "[...]", to jest lokalu mieszkalnego oraz budynków gospodarczych położonych na działce nr "[...]", wraz z udziałem "[...]"części w nieruchomości gruntowej, jako spadkobiercy poprzedniego właściciela nieruchomości.

Jak słusznie wskazał organ drugiej instancji, prawo do żądania przez zstępnego bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotniego użytkowania obwarowane jest kilkoma przesłankami, które muszą zaistnieć łącznie. Wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Przy czym, działka powinna zostać przejęta najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego rolnika i być nieprzerwanie użytkowana przez niego.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że "[...]"jest zstępną osoby uprawnionej, której przyznano sporną nieruchomość do bezpłatnego użytkowania

w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu na podstawie art. 9 ustawy

z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118).

Nie zostały jednak spełnione w sprawie pozostałe przesłanki nieodpłatnego przyznania prawa własności nieruchomości, wymagane przepisami art. 118 ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zaznaczyć należy, że literalne brzmienie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie pozostawia wątpliwości, że żądanie przyznania prawa własności działki gruntu - będącej uprzednio w użytkowaniu osoby, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów prawa - przysługuje wyłącznie temu ze zstępnych tej osoby, który faktycznie włada daną nieruchomością. Istotne zatem, z punktu widzenia przyznania prawa własności określonej działki gruntu jest to, kto włada gruntem

w dacie orzekania o przyznaniu prawa jego własności (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wr 806/12, dostępny [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa. gov.pl, dalej jako: "CBOSA").

Organ przeprowadził wyczerpujące i szczegółowe postępowanie w sprawie,

z którego wprost wynika, że wnioskodawczyni nie władała przedmiotową nieruchomością po śmierci matki, a także po śmierci brata, w zakresie odpowiadającym uprawnieniom matki, a ponadto władanie nie miało charakteru nieprzerwanego, to jest nie trwało od dnia śmierci "[...]"do dnia wydania decyzji w sprawie.

Jak bezspornie ustalono, pod adresem "[...]"skarżąca była zameldowana w okresie od 16 stycznia 1958 r. do 14 września 1976 r. Obecnie jest natomiast zameldowana pod adresem "[...]". Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że nie ponosiła ona kosztów utrzymania nieruchomości, gdyż opłatami za energię elektryczną i wodę obciążano "[...]". Ponadto, ustalono, że od ponad 20 lat budynki gospodarcze (stodoła i chlew) użytkowane są przez "[...]", zamieszkałych na sąsiedniej posesji, na podstawie umowy podpisanej z Gminą "[...]". Nie jest kwestionowane, że po śmierci brata, skarżąca opróżniła lokal ze wszystkich jego rzeczy, w tym również mebli, zdemontowała licznik energii elektrycznej, a klucze oddała do Gminy. Opróżniła też pomieszczenie gospodarcze. Podnieść jednocześnie należy, że - jak wyjaśniała skarżąca w piśmie z dnia 1 lutego

2011 r. - nie miała ona zamiaru zamieszkać w przedmiotowej nieruchomości, gdyż planowała, że zamieszka tam jej siostra, "[...]"z mężem. Bezsporne jest także, że po śmierci matki, a potem brata, zakres korzystania z nieruchomości przez skarżącą sprowadzał się do kilku przyjazdów w miesiącu. Fakt, że świadkowie stwierdzali, iż skarżąca przyjeżdżała i opiekowała się nieruchomością, porządkowała ją, czy dbała o nią, nie jest w żaden sposób równoznaczny z władaniem nieruchomością.

Nie budzi więc wątpliwości, że osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników musi spełniać łącznie warunki: być zstępnym osoby uprawnionej i fizycznie władać nieruchomością, a władanie to musi być w sposób nieprzerwany.

Warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania) oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości (faktycznego) przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97, ONSA 1999/2/62). Od tego wymogu przepis nie przewiduje żadnych wyjątków. Z wyraźnego brzmienia art. 118 ust. 2a ustawy wynika jednoznacznie, iż wolą ustawodawcy, było przyznanie prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności działki, oddanej do użytkowania wieczystego z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, określonej ściśle kategorii osób, spełniających warunki określone w tym przepisie. Roszczenia z art. 118 ustawy nie przysługują zatem wszystkim zstępnym rolnika, lecz jedynie zstępnym określonym w ust. 2a tego przepisu, a więc tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania (zob. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2001 r., II SA/Łd 2129/97, CBOSA). Zasadnie zatem podniesiono w zaskarżonej decyzji, że władanie nieruchomością, o którym mowa w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników musi być realne nie zaś iluzoryczne.

Sąd podziela też stanowisko zawarte w powołanym w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/10, że zgodnie z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby "faktycznie włada" tą nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom, jakie posiadała osoba zmarła. Określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada,

w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 k.c.) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia.

W szczególności, słowa "faktyczne władanie" nie mogą być, co do zasady, zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na przedmiotowej nieruchomości. Treścią prawa użytkowania jest używanie rzeczy i pobieranie pożytków. W pierwszym rzędzie trzeba tu uwzględnić pobieranie pożytków naturalnych, ale nie można wykluczyć pobierania pożytków cywilnych, należnych np. na podstawie nawiązanego stosunku najmu lub dzierżawy. W ocenie Sądu, nie budzi żadnych wątpliwości, że skarżąca nie władała przedmiotową nieruchomością w takim zakresie, jaki odpowiadał uprawnieniom zmarłej matki. Jak wynika z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, skarżąca odwiedzała jedynie regularnie matkę

i brata, dbając o porządek w lokalu i na posesji, ale nie mieszkała tam stale. Nie wykazała też, aby czerpała z nieruchomości jakiekolwiek pożytki. W szczególności, oddanie "[...]"budynków gospodarczych nastąpiło na podstawie umowy, którą zawarli oni z Gminą "[...]", a nie ze skarżącą, czy nawet w okresie wcześniejszym – jej matką lub bratem.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy skarżąca nie spełniła więc pozostałych

z warunków, określonych w art. 118 ust. 2a ustawy, to jest jako zstępna osoby uprawnionej, określonej w ust. 1 art. 118, nie władała faktycznie w sposób ciągły po jej śmierci nieruchomością objętą wnioskiem.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że zstępni właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, mogą po jego śmierci ubiegać się o przyznanie im tej działki na własność, jeżeli najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego przejęli po nim posiadanie działki i działkę tę nieprzerwanie posiadają (por. wyroki NSA z dnia 23 marca 1993 r., sygn. SA/Wr 1823/92, ONSA 1994, Nr 3, poz. 88; z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. SA/Bk 1482/97, ONSA 1999, Nr 2, poz. 62).

Zasadnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie spełnia również przesłanki nieprzerwanego władania nieruchomością. Okres "faktycznego władania" winien rozpocząć się bowiem z dniem śmierci matki wnioskodawczyni - "[...]", a nie wraz ze śmiercią jej brata - "[...]", po którym to zdarzeniu skarżąca dopiero podjęła starania o uzyskanie prawa własności nieruchomości. To bowiem matka skarżącej była osobą uprawnioną, o której mowa w art. 118 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Dodać też należy, że przez niemal rok od opróżnienia nieruchomości po śmierci "[...]"do zajęcia mieszkania przez skarżącą w styczniu 2011 r., trwała przerwa w korzystaniu z nieruchomości.

Zauważyć należy, że w skardze nie zakwestionowano ustaleń faktycznych, na podstawie których organ ustalił powyższe okoliczności, to jest niespełnienie przesłanki nieprzerwanego władania nieruchomością po śmierci matki w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom.

Odmienna ocena zgromadzonych w sprawie dowodów nie znajduje zaś uzasadnienia.

W opisanych wyżej okolicznościach, bez znaczenia jest kwestia zaniechania wykazania przez organ pierwszej instancji naruszenia prawa osób trzecich, to jest "[...]" w przypadku zastosowania art. 118 ust. 2 ustawy.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.