Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1028/99
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2000-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Cudzoziemcy
Powołane przepisy: article: i 335 art. 3
journal: Dz.U. 1959 nr 56 poz. 334
law: Konwencja o obywatelstwie kobiet zamężnych, otwarta do podpisu w Nowym Jorku dnia 20 lutego 1957 r.
article: art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 1962 nr 10 poz. 49
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.
article: art. 89 ust. 1 pkt 2, art. 91 ust. 2, art. 241 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim /Dz.U. nr 10 poz. 49 ze zm./ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668/, pozostaje w sprzeczności z art. 3 Konwencji o obywatelstwie kobiet zamężnych otwartej do podpisu w Nowym Jorku, do której Polska przystąpiła w 1959 r. /Dz.U. 1959 nr 56 poz. 334 i 335/.

Jako taki, zgodnie z art. 91 ust. 2 w związku z art. 241 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 Konstytucji, nie może mieć zastosowania w sprawie o przyjęcie oświadczenia w przedmiocie nabycia obywatelstwa polskiego, złożonego przez cudzoziemkę, która zawarła związek z obywatelem polskim. W szczególności wówczas, gdy oświadczenie cudzoziemki złożone zostało pod rządem art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie, w jego pierwotnym brzmieniu, a więc wówczas, kiedy przepis ten pozostawał w zgodności z art. 3 powołanej Konwencji.

TEZY

Przepis art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim /Dz.U. nr 10 poz. 49 ze zm./ w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa /Dz.U. nr 106 poz. 668/, pozostaje w sprzeczności z art. 3 Konwencji o obywatelstwie kobiet zamężnych otwartej do podpisu w Nowym Jorku, do której Polska przystąpiła w 1959 r. /Dz.U. 1959 nr 56 poz. 334 i 335/.

Jako taki, zgodnie z art. 91 ust. 2 w związku z art. 241 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 Konstytucji, nie może mieć zastosowania w sprawie o przyjęcie oświadczenia w przedmiocie nabycia obywatelstwa polskiego, złożonego przez cudzoziemkę, która zawarła związek z obywatelem polskim. W szczególności wówczas, gdy oświadczenie cudzoziemki złożone zostało pod rządem art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie, w jego pierwotnym brzmieniu, a więc wówczas, kiedy przepis ten pozostawał w zgodności z art. 3 powołanej Konwencji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Tetiany S. na decyzję Wojewody P. z dnia 20 kwietnia 1999 r. (...) w przedmiocie przyjęcia oświadczenia w sprawie obywatelstwa uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 1 marca 1999 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Wojewoda P. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 1 marca 1999 r. (...) odmawiającą przyjęcia oświadczenia o nabyciu obywatelstwa polskiego - złożonego przez Tetianę S.

Wojewoda podzielił wszystkie podstawy decyzji organu I instancji.

Organ ten ustalił, że Tetiana G. - obywatelka Ukrainy w dniu 4 października 1997 r. zawarła związek małżeński z Pawłem S. - obywatelem polskim i złożyła oświadczenie, iż po zawarciu małżeństwa będzie nosić nazwisko męża.

W dniu 4 grudnia 1997 r., w ówczesnym Urzędzie Wojewódzkim w S., złożyła pisemne oświadczenie następującej treści - na podstawie art. 10 ust. 1 z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, wyrażam wolę nabycia obywatelstwa polskiego. Pod oświadczeniem naniesiony został zapis zaopatrzony nieczytelnym podpisem - Wydział Spraw Obywatelskich - przyjmuje oświadczenie pod warunkiem dostarczenia zrzeczenia się obywatelstwa Ukrainy zostanie uznana za obywatelkę RP.

Składająca oświadczenie warunek ten spełniła dopiero 17.02.1999 r. Wówczas bowiem złożyła w Urzędzie Miejskim w S. obok innych dokumentów kserokopię zaświadczenie (...) z dnia 26 listopada 1998 r. o zrzeczeniu się obywatelstwa Ukrainy - wydanego przez Kierownika Wydziału Paszportowych, Rejestracyjnych i Migracyjnych Spraw GUM.SW Ukrainy w Kijowie wraz z tłumaczeniem tego dokumentu na język polski.

Okoliczność, że dokument potwierdzający ustanie obywatelstwa Ukrainy złożony został po dniu 31 grudnia 1998 r., miała w ocenie organów obu instancji uzasadniać zastosowanie w sprawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw (...) /Dz.U. nr 106 poz. 668/.

Ta ostatnia bowiem nie stanowiła żadnych przepisów przejściowych w części w jakiej zmieniała ustawę o obywatelstwie polskim i w tej części weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. /art. 150 ustawy/. Składająca oświadczenie nie spełnia nowoustanowionych warunków, aby jej oświadczenie mogło być przyjęte. Nie dysponuje bowiem zezwoleniem na osiedlenie się w Polsce /nie posiada karty stałego pobytu/.

Z kolei faktyczny okres pobytu odwołującej w Polsce Wojewoda uznał za nieistotny dla rozstrzygnięcia w sprawie i w tej kwestii odwoływał się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 września 1993 r. V SA 1203/93 /ONSA 1994 Nr 4 poz. 132/.

Wskazywał nadto, że Tetiana S. nie spełnia także drugiego warunku ze znowelizowanego art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie (...), nie pozostaje bowiem co najmniej 3 lata w związku małżeńskim z obywatelem polskim.

W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda wyjaśnił jeszcze przyczynę postawienia Tetianie S., w dacie złożenia oświadczenia, wymogu udokumentowania utraty lub zwolnienia z obywatelstwa ukraińskiego. Wymóg ten był wynikiem postanowień art. 5 Konwencji między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie zapobiegania powstawaniu przypadków podwójnego obywatelstwa, podpisanej w dniu 31 marca 1965 r. /Dz.U. 1966 nr 4 poz. 19/. Zobowiązania Konwencji obecnie rozciągają się m.in. na stosunki Polski z Ukrainą.

W skardze do sądu administracyjnego Tetiana S. domagała się zmiany decyzji organów obu instancji.

Na uzasadnienie swego żądania przedstawiła przebieg postępowania przed organami I instancji i wykazywała, że spełniła wszystkie warunki uzasadniające prawną skuteczność złożonego przez nią w dniu 4 grudnia 1997 r. oświadczenia. Prezentowała też pogląd, iż brak przepisów przejściowych w ustawie zmieniającej art. 10 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie może usprawiedliwiać stosowania przepisu w nowym brzmieniu, w sprawach wszczętych przed datą wejścia w życie zmiany. Z tych samych względów kwestionowała właściwość Prezydenta Miasta S. jako organu I instancji.

Wojewoda w odpowiedzi, podtrzymując argumenty jakie legły u podstaw zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, albowiem zapadłe w sprawie decyzje organów obu instancji tylko pozornie są zgodne z prawem.

Pozór ten stwarza powszechnie obowiązująca reguła interpretacyjna, iż w przypadku zmiany normy prawnej i braku przepisu przejściowego, nową normę stosuje się we wszystkich sprawach, z dniem jej wejścia w życie /lex posterior derogat legi priori/.

Stąd zarzut braku właściwości rzeczowej Prezydenta Miasta S. jako organu I instancji uznać trzeba było za chybiony /art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim w brzmieniu nadanym cytowaną ustawą z dnia 24 lipca 1998 r./.

Inaczej się ma rzecz z oceną zasadniczej podstawy prawnej decyzji organów obu instancji.

Pomijając już kwestię, iż brak przepisów przejściowych w ustawie z dnia 24 lipca 1998 r., w części dotyczącej zmiany ustawy o obywatelstwie polskim, był zapewne zwykłym przeoczeniem ustawodawcy /do takiego założenia skłaniają przepisy przejściowe ustawy z dnia 25 marca 1997 r. o cudzoziemcach - Dz.U. nr 114 poz. 739 ze zm. - zastępującej z analogicznych względów funkcjonalnych uprzednią ustawę o cudzoziemcach z dnia 24 marca 1963 r. - t.j. Dz.U. 1992 nr 7 poz. 30 ze zm./, to stwierdzić należy, co następuje:

Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw (...) /Dz.U. nr 106 poz. 668/, pozostaje w sprzeczności z art. 3 Konwencji o obywatelstwie kobiet zamężnych otwartej do podpisu w Nowym Jorku, a do której Polska przystąpiła w 1959 r. /Dz.U. 1959 nr 56 poz. 334 i 335/.

Jako taki, zgodnie z art. 91 ust: 2 w zw. z art. 241 ust. 1 i art. 89 ust. 1 pkt 2 Konstytucji, nie może mieć zastosowania w sprawie o przyjęcie oświadczenia w przedmiocie nabycia obywatelstwa polskiego, złożonego przez cudzoziemkę, która zawarła związek z obywatelem polskim. A już w szczególności wówczas, gdy oświadczenie cudzoziemki złożone zostało pod rządem art. 10 ust. 1 ustawy o obywatelstwie, w jego pierwotnym brzmieniu, a więc wówczas, kiedy przepis ten pozostawał w zgodności z art. 3 cytowanej Konwencji.

Przedstawiony pogląd Sądu pozwala przypisać decyzjom organów obu instancji naruszenie prawa materialnego.

Przytoczone bowiem w nim przepisy Konstytucji są adresowane do wszystkich organów państwa.

Na koniec skarżącej wyjaśnić jedynie należy, iż żądanie zmiany zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nie mogło być uwzględnione, skoro sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym i przy kontroli legalności decyzji /i postanowień/ wydanych przez organy administracji państwowej, uwzględniając skargę może wydać tylko ściśle określone orzeczenia /art. 22 ust. 1 i ust. 3 ustawy o NSA/. Jest to wynikiem konstytucyjnego rozdziału władz - sądowniczej i wykonawczej i wiążącej się z tym zasady, że żadna z nich nie może wkraczać w kompetencje drugiej. Niemniej jednak uzasadniony wyrok zaspokaja w całości interesy skarżącej. Zawarty w nim pogląd, jest oceną prawną w rozumieniu art. 30 ustawy o NSA i wiązać będzie organy administracyjne przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Z przytoczonych wcześniej względów orzeczono jak w sentencji wyroku /art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 55 ust. 1 ustawy o NSA/.