Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3163/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 16 kwietnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 151/18 w sprawie ze skargi Ł. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 15 maja 2018 r. (sygn. akt II SA/Łd 151/18) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę Ł. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia wychowawczego.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Ł. P. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie:

1) prawa materialnego, a to:

- art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851; dalej u.p.p.w.d.) - przez ich błędną wykładnię w zakresie dotyczącym rozumienia pojęcia uzyskania dochodu (art. 7 ust. 3) i przesłanki pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego jako warunku uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane (art. 25 ust. 2 pkt 1);

- art. 25 ust. 1 i 2 pkt 1, ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. - przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na bezpodstawnym uznaniu, że pobrane przez skarżącego świadczenie wychowawcze na dziecko – F. P. - za okres od dnia

1 lutego 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem, a w konsekwencji, że istnieją podstawy do żądania zwrotu tego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, bez uwzględnienia, iż:

• dochód uzyskany w styczniu 2017 r. przez członka rodziny skarżącego – J.B. - przestał być uzyskiwany przed upływem okresu, na jaki przyznano mu świadczenie wychowawcze oraz nie był już uzyskiwany w dacie dokonania weryfikacji prawa do tego świadczenia, czyli w dacie wydania przez organ

I instancji decyzji uznającej świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane i nakazującej jego zwrot,

• skarżący nie został odpowiednio pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego, wskutek czego - działając w zaufaniu do Prezydenta Miasta [...] (Centrum Świadczeń Socjalnych w [...]), który wydał zarówno decyzję przyznającą mu świadczenie wychowawcze, jak i decyzję przyznającą świadczenie rodzicielskie członkowi jego rodziny, oraz wypłacał oba te świadczenia nieprzerwanie przez 9 miesięcy, aż do zakończenia okresów, na jakie zostały przyznane - pozostawał w błędnym, ale uzasadnionym tymi okolicznościami przekonaniu o przysługiwaniu mu prawa do świadczenia wychowawczego;

2) naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 3 § 1 w związku z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. - przez nieprzeprowadzenie

w pełnym zakresie kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], przejawiające się w nierozpatrzeniu większości zarzutów skargi i całkowitym braku ustosunkowania się do nich w uzasadnieniu wyroku, pomimo że dotyczą one okoliczności o istotnym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.; dalej k.p.a.) - przez oddalenie skargi pomimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na nierozstrzygnięci na korzyść skarżącego wątpliwości co do treści norm prawnych wynikających z art. 7 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a. - przez oddalenie skargi pomimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji z naruszeniem wymogów ustawowych, w szczególności nieustosunkowaniu się w nim w ogóle do niektórych istotnych zarzutów i argumentów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu (np. dotyczących konieczności zastosowania art. 7a § 1 k.p.a.) oraz pobieżnym i ogólnikowym ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów i argumentów, bez przedstawienia ich wnikliwej analizy i oceny;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 w związku z art. 140 i art. 7 k.p.a. - przez oddalenie skargi pomimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na dokonaniu błędnej oceny materiału dowodowego, w następstwie której uznano za udowodnioną okoliczność nienależnego pobrania przez skarżącego świadczenia wychowawczego na dziecko – F. P. - za okres od dnia

1 lutego 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. a w konsekwencji załatwiono sprawę bez uwzględnienia interesu społecznego i jego słusznego interesu;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 10 § 1, art. 15 i art. 61 § 4 k.p.a. - przez oddalenie skargi pomimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, choć została ona wydana w ramach postępowania obejmującego jedynie samo wydanie i doręczenie decyzji, a więc przeprowadzonego w istocie bez wiedzy skarżącego i bez zapewnienia mu czynnego udziału we wszystkich jego obligatoryjnych stadiach, w szczególności bez zawiadomienia go o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, jak również bez umożliwienia mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przed wydaniem decyzji, co jest równoznaczne z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania;

- art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 8 i art. 9 k.p.a. - przez oddalenie skargi pomimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, a tym samym zaaprobowaniu sposobu jego działania podważającego zaufanie uczestnika postępowania do władzy publicznej, przejawiającego się w tym przypadku w braku należytego i wyczerpującego poinformowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz w niewywiązaniu się z obowiązku czuwania nad tym, aby jako strona nie poniósł on szkody z powodu nieznajomości prawa, i nieudzieleniu mu w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne skarżący wnosił o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej nią decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia

[...] listopada 2017 r. i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia

[...] października 2017 r. oraz umorzenie postępowania administracyjnego, w ramach którego zostały one wydane;

2) w przypadku uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi;

3) zasądzenie zwrotu poniesionych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego.

Ponadto skarżący kasacyjnie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 lutego 2021 r., wydanym na zasadzie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, gdyż przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących a nie można było jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna

z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Wyjaśnić na wstępie należy, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego wypłaconego skarżącemu na pierwsze dziecko – F. P., w okresie od 1 lutego 2017 r. do 30 września 2017 r. i zobowiązaniu skarżącego do zwrotu wraz z należnymi odsetkami. U podstaw jej wydania legły zaś niekwestionowane przed Sądem I instancji ustalenia organów w zakresie zmiany sytuacji dochodowej skarżącego kasacyjnie, która nastąpiła po przyznaniu mu świadczenia wychowawczego. Jak ustaliły bowiem organy, skarżący w dniu 11 października 2016 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – F. P.. Prezydent Miasta [...] uznając, iż zostały spełnione kryteria określone w u.p.p.w.d., decyzją

z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] orzekł

o przyznaniu Ł P prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko F. P., w wysokości 500,00 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. W dniu 13 września 2017 r. organ I instancji włączył zaś do akt sprawy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] o przyznaniu matce dziecka J.B.prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko F. P., w wysokości 800,00 zł na okres od dnia 7 września 2016 r. do dnia 30 września 2016 r., w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. a w wysokości 200,00 zł na okres od dnia 1 września 2017 r. do dnia 6 września 2017 r. W następstwie powyższego, organ I instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącego z uwzględnieniem dochodu uzyskanego przez J. B. z tytułu uzyskania prawa do świadczenia rodzicielskiego za miesiąc styczeń 2017 r. i ustalił, iż dochód na osobę w rodzinie Ł. P. wynosił [...] zł, a zatem przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Konsekwencją tych ustaleń było uznanie, że świadczenie wychowawcze wypłacone za okres od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. w wysokości 500,00 zł miesięcznie było - na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. - świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi.

Powyższy pogląd został w pełni zaakceptowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę Ł. P. na ww. decyzję Kolegium. Sąd wskazał dodatkowo, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, wynikającym z art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d., do czego zobowiązał się podpisując oświadczenie na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (część II). Skarżący został zaś również pouczony o tym, że niepoinformowanie organu o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i oświadczył, że zapoznał się z pouczeniem. Stosowne pouczenie zamieszczone zostało także w decyzji przyznającej świadczenie.

Dlatego też, w ocenie Sądu, okoliczności sprawy w sposób jednoznaczny wskazywały, iż istniały przesłanki do wydania decyzji o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego za okres od dnia 1 lutego 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi.

Z wyrokiem tym nie zgodził się skarżący, zaś zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania zmierzały do podważenia przyjętego w sprawie stanowiska, zgodnie z którym zmiana sytuacji dochodowej w jego rodzinie w związku z uzyskaniem przez matkę dziecka – J. B. dochodu z tytułu pobierana świadczenia rodzicielskiego, przyznanego decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., miała wpływ na prawo Ł. P. do przyznanego, decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., świadczenia wychowawczego na dziecko F. P.. Ze względu natomiast na sposób ich sformułowania, celowym jest w pierwszej kolejności odniesienie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. - przez ich błędną wykładnię oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d.- przez ich niewłaściwe zastosowanie. W ramach tych zarzutów, autor skargi kasacyjnej podnosił dwie kwestie. Po pierwsze, że Sąd Wojewódzki błędnie wyłożył, a następnie niewłaściwie zastosował ww. przepisy, uznając, iż dochód uzyskany w styczniu 2017 r. przez członka rodziny skarżącego – J. B., który przestał być uzyskiwany przed upływem okresu, na jaki przyznano mu świadczenie wychowawcze oraz który nie był już uzyskiwany w dacie dokonania weryfikacji prawa do tego świadczenia, czyli w dacie wydania przez organ I instancji decyzji uznającej świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane i nakazującej jego zwrot, jest dochodem w rozumieniu art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. Po drugie, że doszło w sprawie do błędnego uznania, iż skarżący kasacyjnie został odpowiednio pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia wychowawczego.

Przechodząc do oceny tych zarzutów wyjaśnić należy, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy u.p.p.w.d. Celem przyznawanego świadczenia wychowawczego, zgodnie z art. 1 ust. 1 u.p.p.w.d., jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Po zmianach dokonanych w dniu 1 lipca 2019 r., świadczenie wychowawcze, określone w u.p.p.w.d., przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., na każde dziecko w rodzinie, do dnia ukończenia przez nie 18 roku życia (art. 4 ust. 3 u.p..p.w.d.), jednakże stan faktyczny przedmiotowej zmiany dotyczy sytuacji, sprzed ww. zmiany przepisów u.p.p.w.d. Przepisy omawianej ustawy, obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1851), stanowiły zaś, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2). W myśl art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie zaś do art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Przez dochód rodziny ustawodawca rozumie sumę dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4). Ilekroć natomiast jest mowa w ustawie o dochodzie członka rodziny, należy przez to rozmieć przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a.

Zgodnie zaś z treścią art. 7 ust. 3 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Po myśli art. 2 pkt 20 ustawy, uzyskaniu dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane m. in. uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego (lit. g).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dochód uzyskany przez J.B. z tytułu pobierania świadczenia rodzicielskiego z miesiąca stycznia 2017 r. - słusznie został uznany za dochód uzyskanym w rozumieniu ww. przepisów. Prawo do świadczenia wychowawczego było bowiem ustalone na okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Natomiast świadczenie rodzicielskie, do którego miała prawo matka dziecka – F. P., przysługiwało do dnia 6 września 2017 r. Z powyższego wynika więc, że okresy przyznanych świadczeń pokrywały się i dochód ze świadczenia rodzicielskiego był uzyskiwany w okresie świadczeniowym 2016/2017. Niezrozumiałe zatem pozostają twierdzenia skarżącego, jakoby dochód uzyskany w styczniu przez członka rodziny skarżącego, przestał być uzyskiwany przed upływem okresu, na jaki przyznano mu świadczenie wychowawcze. Należy bowiem w tym miejscu podkreślić, iż nie chodzi tutaj o zgodność tych okresów co do dnia, ale o pełne okresy świadczeniowe przewidziane przez ustawę. Po myśli art. 18 ust. 1 u.p.p.w.d. jest to okres od dnia 1 października do dnia 30 września roku następnego, natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w odniesieniu do świadczenia rodzicielskiego przewiduje okresy wyrażone w tygodniach (art. 17c ust. 3). Dochód ze świadczenia rodzicielskiego nie był w tym przypadku co prawda rzeczywiście uzyskiwany w dacie orzekania przez organ I instancji (tak samo jak nie przysługiwało już skarżącemu w momencie orzekania świadczenie wychowawcze), jednak jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z uwagi na treść art. 7 ust. 3 ustawy, okoliczność ta była bez znaczenia, skoro okresy świadczeniowe pokrywały się.

Odnośnie zaś braku odpowiedniego pouczenia skarżącego o wynikającym z treści art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d. obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o zmianach mających wpływ na prawo do tego świadczenia, wskazać należy, że instytucja zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wprowadzona została przez ustawodawcę w celu zapobiegania pobieraniu ich niezgodnie z przepisami omawianej ustawy. Problematyka ta została uregulowana w przepisie art. 25 u.p.p.w.d. Zgodnie z jego treścią, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1 ). Za nienależnie pobrane uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymania wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (ust. 2 pkt 1). Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 3).

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, wypowiedziany na tle innych instytucji związanych ze zwrotem nienależnie pobranych świadczeń, że wprowadzając warunek stosownego pouczenia, ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji pouczenie, o którym mowa czy to w ustawie o świadczeniach rodzinnych, czy też w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1525/12 oraz z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2814/16). De facto, taki też pogląd co do wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 w zakresie rozumienia sformułowania "jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania" prezentował również autor skargi kasacyjnej. Zarzucił on natomiast Sądowi Wojewódzkiemu błąd w subsumpcji, wskazując, iż do takiego pouczenia w sprawie nie doszło.

Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowiska tego jednak nie podziela. Materiał dowodowy sprawy potwierdza bowiem, iż wystosowano do skarżącego właściwe pouczenia, z którymi niewątpliwie się zapoznał. W części II formularza o przyznanie świadczenia wychowawczego, które złożył do organu skarżący zawarte było pouczenie, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności, dotyczących uzyskania dochodu (w tym dochodu z tytułu świadczenia rodzicielskiego) lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4 ustawy, osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach gminny organ właściwy realizujący te świadczenie. Skarżący kasacyjnie został ponadto pouczony, że niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji – koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Również decyzja ustalająca prawo do świadczenia wychowawczego zawiera pouczenie, że w przypadku zmian, mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym Centrum Świadczeń Socjalnych w [...].. Ponadto poinformowano też stronę, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Twierdzenie zatem, że strona nie wiedziała o obowiązku poinformowania w okresie pobierania świadczenia wychowawczego o fakcie pobierania przez matkę dziecka świadczenia rodzinnego nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczenia, które bezsprzecznie było świadczeniem nienależnie pobranym, we wskazanej części.

Zasadnie więc Sąd I instancji uznał, że organy słusznie przyjęły, iż w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., pozwalające na zastosowanie art. 25 ust. 1 tej ustawy. Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że zarzuty obrazy prawa materialnego w postaci: art. 25 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie były nieuzasadnione. Okoliczność ta zaś przekładała się w sposób oczywisty na negatywną ocenę zarzutów procesowych (tj. art. 3 § 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z: art. 7a § 1 k.p.a.; art. 107 § 3 w z. z art. 140 k.p.a.; art. 80 w zw. z art. 140 i art. 7 k.p.a.; art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 10 § 1, art. 15 i art. 61 § 4 k.p.a.; art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a.) przy pomocy których skarżący kasacyjnie kwestionował dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sposobu przeprowadzenia postępowania przed organami i dokonania ustaleń faktycznych w kontekście badania przesłanek warunkujących wydanie decyzji o uznaniu świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane.

Dodatkowo, odnośnie zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 10 § 1, art. 15 i art. 61 § 4 k.p.a., wyjaśnić należy, iż zarzut naruszenia przepisów postępowania może być podniesiony w skardze kasacyjnej przy jednoczesnym wykazaniu, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zwrot "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotecznymi następstwami uchybień przepisom postępowania, co oznacza, że skarżący powinien uzasadnić, iż następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Ze względu na specyfikę instytucji zwrotu świadczenia uznanego za nienależnie pobrane, trudno przyjąć, aby cechy takiego naruszenia miała podnoszona przez skarżącego okoliczność braku powiadomienia go o wszczęciu postępowania z urzędu czy wydania decyzji

bez jego wiedzy. Należy bowiem wskazać, iż materiał dowodowy w oparciu o który nastąpiło wydanie decyzji przez organ I instancji (w tym głównie decyzji Prezydenta Miasta [...] dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] o przyznaniu matce dziecka J. B. prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko F. P.) był stronie znany i - co istotne - nie był kwestionowany ani na etapie postępowania odwoławczego, ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

W tym stanie rzeczy, uznając, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie były zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.