Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 479/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: § 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7. art. 136 par 1, art. 6, art. 8, art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi W. Ł. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego W. Ł. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 479/20

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi W. Ł. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: PWIS) z [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie niestwierdzenia choroby zawodowej.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i pozostałych akt administracyjnych sprawy, [...] listopada 2015 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w [....] wpłynęło zgłoszenie podejrzenia u W. Ł. choroby zawodowej: obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo - nerwowego spowodowanego hałasem, wyrażonego podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczonym jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1, 2 i 3 kHz wym. w poz. 21 wykazu chorób zawodowych określonego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367).

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (dalej: PPIS) ustalił przebieg zatrudnienia W. Ł.:

1) od [...] października 1975 r. do [...] kwietnia 1976 r. - [...] S.A. na stanowisku szlifierz (narażenie na hałas do 82 dB);

2) od [...] kwietnia 1976 r. do [...] lipca 1977 r. – gospodarstwo rolne rodziców (brak narażenia na hałas);

3) od [...] lipca do [...] listopada 1977 r. -[...] w K. na stanowisku technik - mechanik (brak narażenia na hałas);

4) od [...] listopada 1977 r. do [...] października 1979 r. – "A" S.A. na stanowisku referent ds. technicznych (narażenie na hałas);

5) od [...] października 1979 r. do [...] grudnia 1983 r. – "A" S.A. na stanowisku wytaczarz (narażenie na hałas do 84 dB);

6) od [...] grudnia 1983 r. do [...] września 1986 r. - [...] K. (obecnie "B" S.A., Oddział [...] w K. ) na stanowisku operator obrabiarki OSN (w tym w okresie od [...] stycznia 1984 r. do [...] czerwca 1986 r. – kontrakt w G., narażenie na hałas);

7) od [...] lipca do [...] września 1986 r. - urlop pokontraktowy;

8) od[...] września 1986 r. do [...] października 1987 r. – "A" S.A. na stanowisku specjalista technolog (brak narażenia na hałas);

9) od [...] października 1987 r. do [...] października 1988 r. – "A" na stanowisku specjalista technolog (narażenie na hałas);

10) od [...] października 1988 r. do [...] czerwca 1989 r. - "A" S.A., mistrz spawalni (narażenie na hałas do 112 dB);

11) od [...] czerwca 1989 r. do [...] września 1992 r. - praca w "C" Sp. z o.o. na stanowisku kolektor oraz praca w gospodarstwie rolnym rodziców, prowadzenie działalności gospodarczej (sklepu spożywczego) - brak narażenia na hałas);

12) od [...] września do [...] grudnia 1992 r. - "A" S.A. na stanowisku wytaczarz (narażenie na hałas);

13) od [...] grudnia 1992 r. do [...] stycznia 2000 r. - "A" S.A. na stanowisku mistrz spawalni (narażenie na hałas);

14) od [...] lutego 2000 r. do [...] sierpnia 2004 r. - "A" S.A. na stanowisku kierownik oddziału spawalni (narażenie na hałas do 98 dB);

15) od [...] września 2004 r. do [...] marca 2007 r. - praca w "D" Sp. z o.o. S. na stanowisku starszy mistrz spawalni (narażenie na hałas - brak wyników pomiarów);

16) od [...] kwietnia 2007 r. do [...] lutego 2008 r. - praca w "A" na stanowisku starszy mistrz spawalni (narażenie na hałas);

17) od [...] marca 2008 r. do [...] stycznia 2012 r. - praca w "A" na stanowisku kierownik oddziału spawalni (narażenie na hałas);

18) od [...] lutego 2012 r. do [...] marca 2014 r. – "E" Sp. z o.o. S. na stanowisku kierownik oddziału spawalni (narażenie na hałas);

19) od [...] kwietnia 2014 r. do[...] grudnia 2015 r. – "E" Sp. z o.o. S. na stanowisku kierownik oddziału spawalni.

W sprawie wydane zostały dwa orzeczenia lekarskie: Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (dalej: WOMP) z [...] grudnia 2016 r. nr [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy w [...] (IMP w [...]) z [...] września 2017 r. nr [...], a także orzeczenie lekarskie uzupełniające IMP w [...] z [...] kwietnia 2018 r. nr [...], wszystkie orzekające o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

W następstwie przeprowadzonego postępowania, PPIS decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] nie stwierdził u W. Ł. choroby zawodowej wskazanej w zgłoszeniu, a PWIS decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Po rozpoznaniu skargi W. Ł. na decyzję PWIS z [...] czerwca 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 27 listopada 2018 r. II SA/Rz 914/18 uchylił decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu wskazał, że ograniczyły się one wyłącznie do przedstawienia treści kolejno wydawanych orzeczeń lekarskich, uznając, że są one bezwzględnie wiążące przy rozstrzyganiu charakteru schorzenia. Jak wynika z zestawienia pomiarów wykonanych przez jednostki orzecznicze I i II stopnia z [...] grudnia 2016 r. i z [...] września 2017 r., występuje zgodność pomiędzy kolejno dokonanymi ustaleniami w zakresie głuchoty ucha prawego oraz średniego ubytku słuchu w uchu lewym – odpowiednio 42 dB i 41,7 dB. Mając jednak na uwadze wyniki badań przeprowadzonych na zlecenie W. Ł. przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej (audiogram i tympanometr) z [...] października 2017 r. które wskazały na głuchotę ucha prawego i odbiorcze uszkodzenie ucha lewego o średniej głębokości uszkodzenia słuchu przekraczającym 45 dB (tj. 73 dB) oraz kolejnego badania wykonanego w WOMP [...] października 2017 r. przez pielęgniarkę medycyny pracy które wykazało uszkodzenie słuchu przekraczające 45 dB (tj. 76,7 dB), organ zobligowany był do podjęcia działań celem jednoznacznego wyjaśnienia powstałych rozbieżności. Wydanie orzeczenia uzupełniającego przez jednostkę orzeczniczą II stopnia[...] kwietnia 2018 r. było w ocenie Sądu niewystarczające dla uznania, że organ zgromadził i wyczerpująco ocenił materiał dowodowy w powyższej sprawie, wobec tak drastycznych różnic w wynikach badań przeprowadzonych niespełna miesiąc po wydaniu orzeczenia przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Zatem zadaniem organu było zlecenie jednostkom orzeczniczym przeprowadzenia kolejnego badania i skierowanie strony do niezależnego instytutu celem jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii stopnia uszkodzenia słuchu i ostatecznego ustalenia etiologii schorzenia oraz przyczyn takich rozbieżności w badaniach, tym bardziej, że pozostałe zagadnienia: praca w narażeniu zawodowym przez okres wymagany ustawą i uszkodzenie słuchu o charakterze choroby zawodowej, tj. uszkodzenie typu czuciowo nerwowego nie budzą wątpliwości. W ocenie Sądu fakt przedłożenia przez skarżącego badania audiometrycznego o znacznych i decydujących różnicach w wartościach uszkodzenia słuchu w porównaniu z badaniem przeprowadzonym na potrzeby postępowania dowodowego obligowało organ do podjęcia "innych czynności niezbędnych do uzupełnienia materiału dowodowego" w myśl § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, polegających na zwróceniu się do jednostki orzeczniczej I lub II stopnia o przeprowadzenie kolejnego badania.

PPIS decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...], po przeprowadzeniu postępowania, ponownie nie stwierdził u W. Ł. choroby zawodowej objętej zgłoszeniem.

Wyjaśnił, że w toku postępowania PPIS zwrócił się z wnioskiem do WOMP o skierowanie W. Ł. do niezależnego instytutu celem jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii stopnia uszkodzenia słuchu i ostatecznego ustalenia etiologii schorzenia oraz przyczyn zaistniałych rozbieżności w badaniach. Pismem z [...] maja 2019 r. WOMP wskazał, że wszystkie niezbędne ustalenia diagnostyczne zostały w tej sprawie już dokonane, a fakt pogłębiania się niedosłuchu u badanego pomimo zaprzestania narażenia zawodowego na hałas nie jest obrazem klinicznym niedosłuchu wywołanego przewlekłym działaniem hałasu i takie sformułowania zostały zawarte w obu orzeczeniach. Ponowne skierowanie badanego na badania jest niezasadne i niezgodne z prawem.

Organ I instancji ustalił także, że jedyny niezależny instytut do którego można byłoby skierować W. Ł. na dodatkowe badania - Instytut Medycyny Pracy w [...], zakończył działalność [...] października 2019 r.

Biorąc powyższe pod uwagę organ I instancji pismem z [...] czerwca 2019 r. zwrócił się do IMP w [...] - za pośrednictwem WOMP w [...] - o dodatkowe konsultacje, z zapytaniem, czy można w sposób jednoznaczny wątpliwości wykluczyć, że przyczyną znacznego uszkodzenia słuchu u W. Ł. było narażenie na hałas w środowisku pracy. Na powyższe pismo odpowiedział WOMP w [...], który w piśmie z [...] lipca 2019 r. wywiódł, że w dokumentacji opiniowanego znajduje się kopia badania audiometrii tonalnej z [...] kwietnia 1998 r., która dokumentuje stan narządu słuchu u W. Ł. po 23 latach pracy zawodowej. Wskazuje ono jednoznacznie na asymetryczny ubytek słuchu w uchu prawym, gdzie ubytek dla wartości 0,5 Hz wynosi 65 dB, dla 1 kHz 65 dB oraz dla 2 kHz 70 dB, podczas gdy dla ucha lewego wynosi: 0,5 Hz - 15 dB, 1kHz – 15 dB, 2 kHz - 10 dB, 3 kHz - 30 dB i 4 kHz - 55 dB. Tak znacząca asymetria jednoznacznie wskazuje, iż przyczyną ubytku słuchu jest czynnik pozazawodowy. Ponadto w wywiadzie zebranym od badanego wskazano, iż w 1995 r. przebył ostry uraz akustyczny, a zatem powstały ubytek słuchu należy rozpatrywać jako wypadek przy pracy, gdzie zadziałał czynnik gwałtowny, a nie jako następstwo długotrwałego narażenia na hałas w środowisku pracy, co wynika z definicji zawodowego uszkodzenia słuchu. Wieloletnie narażenie na hałas w miejscu pracy powoduje obustronne pogorszenie słuchu. Ponieważ hałas oddziałuje jednocześnie na oba uszy, ubytek słuchu jest obustronny, a w tym przypadku tak nie jest. Określenie uszkodzenia słuchu spowodowane hałasem ma dwojakiego rodzaju znaczenie - medyczne i higieniczne. Medycznie oznacza, że ubytek słuchu ma nie tylko charakter odbiorczo - ślimakowy lub czuciowo-nerwowy, lecz również kształt krzywej audiometrycznej jest typowy dla uszkodzeń słuchu spowodowanych hałasem. Musi on wskazywać na uszkodzenie słuchu głównie w wysokich częstotliwościach (krzywa audiometryczna opadająca powyżej 2 kHz z załamkiem, tj. najgłębszym ubytkiem słuchu - dla 4-6 kHz). Przebieg krzywej u W. Ł. jest niecharakterystyczny dla uszkodzenia narządu słuchu spowodowanego przewlekłym działaniem hałasu w środowisku pracy. Zasadniczo stan słuchu po zaprzestaniu narażenia na hałas nie pogarsza się, a obserwowane czasem dość dynamiczne pogorszenia odbiorcze słuchu w wieku powyżej 65 lat (tj. w wieku przechodzenia mężczyzn na emeryturę) należy wiązać z procesem starzenia się narządu słuchu. Narażenie na ponadnormatywny hałas w środowisku pracy należy skonfrontować z faktycznym narażeniem na hałas, tj. niepełnym czasem zatrudnienia (od września 2009 do stycznia 2012 r.) oraz innymi czynnościami służbowymi wykonywanymi na stanowisku pracy badanego, co wynika z karty oceny narażenia zawodowego. Uszkodzenie rozwija się powoli na przestrzeni wielu lat, przy czym najbardziej dynamicznie w ciągu pierwszych 10 lat narażenia na ponadnormatywny hałas w środowisku pracy. Obie jednostki orzecznicze dysponowały tym samym materiałem dowodowym dostarczonym przez badanego oraz PPIS, ponadto IMP w [...] przeprowadził niezależne od badań w WOMP badania narządu słuchu, na podstawie których wydał końcową opinię w przedmiotowej sprawie. Wydane opinie zawierały uzasadnienie. WOMP nie widzi możliwości prawnych i merytorycznych do rozpatrywania sprawy przez IMP w [...].

Organ I instancji zwrócił się do Instytutu [...] w L., WOMP w [...], WOMP w [...], Ośrodka Medycyny Pracy w [...] o udzielnie odpowiedzi w sprawie możliwości przeprowadzenia niezależnych badań i wydanie orzeczenia w sprawie choroby zawodowej. Ww. jednostki orzecznicze I stopnia zaznaczyły zgodnie, że nie ma podstaw prawnych umożliwiających przeprowadzenie powyższych badań lekarskich. Pismem z [...] sierpnia 2019 r. PPIS ponownie zwrócił się do IMP w [...] o dodatkowe konsultacje z zapytaniem o możliwość przeprowadzenia ponownego badania i wydania orzeczenia rozstrzygającego w sprawie. W odpowiedzi na powyższe IMP w [...] pismem z [...] października 2019 r. wyjaśnił, że badanie audiometryczne wykonane w WOMP w październiku 2017 r. należałoby zobiektywizować w oparciu o inne badania audiologiczne (np. ABR) albo uznać, iż tak znaczna progresja niedosłuchu u pacjenta w okresie 5 miesięcy pomimo zakończenia pracy w narażeniu na działanie hałasu w grudniu 2015 r. ma inną przyczynę, co wymagało dalszej pilnej diagnostyki pacjenta w warunkach poradni audiologicznej. IMP w Ł. nie może odnieść się do badań audiometrycznych wykonanych przez pacjenta we własnym zakresie w ośrodkach, w których nie jest mu znana technika i warunki przeprowadzonego badania. Możliwe jest ponowne skierowanie pacjenta na hospitalizację w IMP w [...], jednak ponowna weryfikacja niedosłuchu u pacjenta wykaże jego stan aktualny, po upływie wielu lat od zakończenia pracy zawodowej w narażeniu na hałas. Końcowo wskazano, że ocena dostępnych w dokumentacji medycznej pacjenta starszych audiogramów wskazuje na udokumentowany rozwój w czasie asymetrycznego głębokiego uszkodzenia słuchu z objęciem niskich i średnich częstotliwości (od 1996 r.), co nie jest obrazem klinicznym uszkodzenia słuchu spowodowanego skutkami przewlekłego działania hałasu na narząd słuchu. Samo zaś spełnienie kryterium podwyższenia progu słuchu w uchu lepiej słyszącym nie jest wystarczające do rozpoznania choroby zawodowej, choć taki zapis umieszczono w wyroku WSA w Rzeszowie z 27 listopada 2018 r. Jednostka orzecznicza II stopnia podtrzymała swoje wcześniejsze stanowisko w tej sprawie.

Pismem z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w R. wystąpił do Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej z prośbą o udzielenie odpowiedzi, czy istnieje możliwość przeprowadzenia w tym Instytucie niezależnych badań i wydania orzeczenia w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej. Wprawdzie z odpowiedzi udzielonej w piśmie z [...] września 2019 r. wynikało, że taka możliwość istnieje, jednak ostatecznie organ I Instancji ustalił, że Instytut wykonuje jedynie badania profilaktyczne (wstępne, okresowe, kontrolne), a nie znajduje się w wykazie instytutów badawczych zamieszczonych na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia i nie jest jednostką orzeczniczą orzekającą w sprawie chorób zawodowych.

W odwołaniu od decyzji PPIS z [...] stycznia 2020 r. W. Ł. podtrzymał swoje wcześniejsze wnioski i twierdzenia zgłaszane w toku prowadzonego postępowania, a także zarzucił organowi niezrealizowanie zaleceń wyroku II SA/Rz 914/18 WSA w Rzeszowie, tj. niewskazanie, na jakiej podstawie i w oparciu o jakie dodatkowe opinie podtrzymał negatywne stanowisko co do niestwierdzenia choroby zawodowej.

Po rozpatrzeniu odwołania PWIS - działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 5 pkt 4 a, art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2020 r., poz. 322), a także § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych - utrzymał w całości w mocy decyzję organu I instancji, podtrzymując jego stanowisko w sprawie.

Organ odwoławczy streścił przebieg postępowania przed organem I instancji. Wskazał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie w zakresie niepodjęcia przez PPIS dodatkowych działań w celu uzyskania opinii wyjaśniających zaistniałe rozbieżności pomiędzy wynikami badań przeprowadzonych przez stronę z [...] i [...] października 2017 r., a wynikami badań przeprowadzonych przez jednostki orzecznicze. Biegli WOMP i IMP w [...] wskazali jednoznacznie na udokumentowany rozwój w czasie asymetrycznego głębokiego uszkodzenia słuchu z objęciem niskich i średnich częstotliwości, co nie jest obrazem klinicznym uszkodzenia słuchu spowodowanego skutkami przewlekłego działania hałasu na narząd słuchu.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji podjął zgodnie z zaleceniami Sądu wszelkie starania mające na celu wyjaśnienie sprawy. Ościenne WOMP-y wskazały jednoznacznie na brak podstaw prawnych do przeprowadzenie badań lekarskich u odwołującego, zaś WOMP w [...] podkreślił, że nie ma w Polsce lepiej wyspecjalizowanego i przygotowanego do orzekania w sprawach chorób zawodowych i w ogólności medycyny pracy niż IMP w [....].

W skardze do WSA w Rzeszowie W. Ł. zarzucił decyzji PWIS z [...] marca 2020 r. naruszenie:

- § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez odmowę stwierdzenia u niego choroby zawodowej bez dokładnego wyjaśnienia sprawy i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego;

- art. 7 i 77 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie w jakim organ powinien to uczynić m.in. w związku ze związaniem stron prawomocnym wyrokiem WSA w Rzeszowie II SA/Rz 914/18, tj. zaniechanie zlecenia jednostkom orzeczniczym przeprowadzania kolejnego badania oraz skierowania skarżącego do niezależnego instytutu celem rozstrzygnięcia kwestii stopnia uszkodzenia słuchu i ostatecznego ustalenia etiologii schorzenia oraz przyczyn rozbieżności w badaniach zgromadzonych na kanwie postępowania administracyjnego;

- art. 84 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie uzyskania opinii innej placówki, gdy orzeczenie zawiera lakoniczne stwierdzenia bez wszechstronnego wyjaśnienia wątpliwości, przekonującego i dostępnego dla stron uzasadnienia, w sytuacji gdy wyniki badań jakimi dysponuje organ są odmienne i nawzajem się wykluczają. Poza tym przeprowadzone badania zlecone przez organ nie były przeprowadzone tzw. "metodą obiektywną", w sytuacji gdy w czasie zatrudnienia skarżącego czy też w tracie badań które wykonał na własny koszt, wyniki badań słuchu znacznie odbiegają od wyników badań wykonanych przez jednostki wytypowane przez organ;

- art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuczynienie zadość zaleceniom WSA w Rzeszowie zawartym w wyroku II SA/RZ 914/18, tj. zaniechanie skierowania strony do niezależnego instytutu celem jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii stopnia uszkodzenia słuchu i ustalenia etiologii schorzenia oraz przyczyn rozbieżności pomiędzy wynikami badań z [...] grudnia 2016 r. oraz [...] września 2017 r., a wynikami badań przeprowadzonych [...] października 2017 r. oraz [...] października 2017 r.

Z uwagi na podniesione zarzuty skarżący zażądał uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Jednocześnie, mając na uwadze nierespektowanie przez organ i jednostki badawcze prawomocnego wyroku WSA w Rzeszowie z 27 listopada 2018 r., a także przewlekłe działanie organu, zażądał przeprowadzenia dowodu z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy, w szczególności z okresu zatrudnienia w "

A" S.A., "b" sp. z o.o., "D" sp. z o.o. i "E" sp. z o.o., na okoliczność wykonanych badań słuchu i ich wyników.

Wskazał, że zaskarżona decyzja w dalszym ciągu obarczona jest nieścisłościami, a dokładna lektura orzeczeń lekarskich wskazuje na wewnętrzną sprzeczność niektórych ustaleń odnośnie skali ubytku słuchu skarżącego. Odmawiając uznania schorzenia za chorobę zawodową organ nie dokonał wszechstronnego wskazania przyczyn odmowy uznania wyników poszczególnych badań za miarodajne dla ustalenia stanu narządu słuchu skarżącego. Ogólne stwierdzenie o samoistnych schorzeniach nie uczyniło zadość temu postulatowi. Jak bowiem wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Kontrolą Sądu objęta jest decyzja PWIS z [...] marca 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję PPIS z [...] stycznia 2020 r. o niestwierdzeniu u skarżącego W. Ł. choroby zawodowej z poz. 21 wykazu chorób zawodowych: obustronnego trwałego odbiorczego ubytku słuchu typu ślimakowego lub czuciowo – nerwowego spowodowanego hałasem

Dokonana przez Sąd pod względem opisanych wyżej kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania zasadności skargi z przyczyn znajdujących odzwierciedlenie w podniesionych w niej zarzutach.

Pozostaje to w ścisłym związku z faktem orzekania już w przedmiotowej sprawie przez WSA w Rzeszowie, który wyrokiem z 27 listopada 2018 r. II SA/Rz 914/18 uchylił z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego wcześniejsze decyzje PWIS i PPIS (odpowiednio z [...] czerwca 2018 r. i z[...] grudnia 2017 r.) dot. braku stwierdzenia u W. Ł. wskazanej wyżej choroby zawodowej.

Ponieważ na mocy art. 153 P.p.s.a., "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie" /ta ostatnia okoliczność nie zachodzi/, istotne dla rozpoznania sprawy pozostają wskazania co do dalszego prowadzenia postępowania przez organy administracji zawarte w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku.

Wynikało z nich, że mimo wzajemnej zgodności pomiarów i ustaleń wynikających z orzeczenia WOMP z [...] grudnia 2016 r. i IMP w [....] z [...] września 2017 r. co do braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, znaczące różnice z przedstawionymi przez niego wynikami badań słuchu przeprowadzonych w SP ZOZ w S. [...] października 2017 r. oraz w WOMP [...] października 2017 r. obligowały orzekające w sprawie organy administracji do podjęcia dodatkowych działań celem uzupełnienia materiału dowodowego i jednoznacznego wyjaśnienia powstałych rozbieżności. Możliwość tą Sąd upatrywał w zleceniu jednostkom orzeczniczym przeprowadzenia kolejnego badania (a nie tylko dokonanie analizy dotychczas przeprowadzonych badań i zgromadzonych dokumentów, zakończonej wydaniem orzeczenia uzupełniającego) oraz skierowaniu skarżącego do niezależnego instytutu celem jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii stopnia uszkodzenia słuchu, ustalenia etiologii schorzenia oraz przyczyn zaistniałych w badaniach rozbieżności.

Analiza podjętych w powyższym zakresie działań PPIS, zaakceptowanych – poprzez utrzymanie w mocy decyzji tego organu z [...] stycznia 2020 r. - obecnie zaskarżoną decyzją PWIS, nie pozwala jednak uznać ich za czyniących zadość wytycznym wynikającym z wyroku WSA w Rzeszowie z 27 listopada 2018 r. II SA/Rz 914/18, mimo niewątpliwie podjętych w tym kierunku przez PPIS prób: wniosek z [...] marca 2019 r. do WOMP o skierowanie skarżącego do niezależnego instytutu, wniosek z [...] czerwca 2019 r. do IMP – za pośrednictwem WOMP – o dodatkową opinię, zapytania z [...] sierpnia 2019 r. do WOMP w [...], WOMP w [...], OMP w [...] i Instytutu Medycyny Wsi w [...] o możliwość przeprowadzenia niezależnych badań, pismo z [...] sierpnia do IMP w [...] o udzielenie dodatkowych wyjaśnień. Jednostki te bądź podtrzymały swoje wcześniejsze stanowiska co do poczynionych ustaleń i wyników badań (WOMP i IMP w [...]), bądź wskazały na brak możliwości przeprowadzenia badań i wydania opinii. W aktach sprawy został również wykazany brak możliwości zwrócenia się w powyższym zakresie do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z uwagi na zawieszenie z dniem [...] maja 2019 r. działalności m.in. funkcjonującego w jego strukturze Oddziału Chorób Zawodowych.

Niezależnie jednak od tego, możliwość uzyskania niezależnej opinii w zakresie objętym przedmiotem sprawy – a tym samym realizacji wytycznych Sądu co do konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego - nie została całkowicie wykluczona, gdyż w odpowiedzi na wystosowane [...] sierpnia 2019 r. zapytanie, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej (wskazany przez Dyrektora Instytutu Medycyny Wsi w [...] pismem z [...] września 2019 r. poinformował PPIS o możliwości przeprowadzenia w sprawie niezależnych badań i wydania orzeczenia (pod warunkiem dostarczenia pełnej dokumentacji medycznej i przyjęcia warunków finansowych, tj. odpłatności w kwocie 5200 zł obejmującej hospitalizację, wykonanie badań dodatkowych i wydanie opinii).

Wobec tak jednoznacznie wyrażonego przez Dyrektora Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej w [...] stanowiska, jako całkowicie niezrozumiałe i absolutnie niedopuszczalne w kontekście zawartych w K.p.a. uregulowań dotyczących prowadzenia administracyjnego postępowania dowodowego jawi się jego kwestionowanie przez PPIS w [...], zwłaszcza że organ ten - opierając się wyłącznie na wydruku ze strony internetowej Instytutu (zakładka "Medycyna Pracy") - nie podjął żadnych prób wyjaśnienia ewentualnie związanych z tym wątpliwości, jeżeli takie po jego stronie z jakichkolwiek względów się pojawiły. W tym zakresie co najmniej jako kuriozalna jawi się sporządzona [...] grudnia 2019 r. przez pracownika PPIS "Adnotacja", w której powołując się na okoliczność rozmowy przeprowadzonej [...] grudnia 2019 r. ok. godz. 13.10 z bliżej nieokreślonym lekarzem medycyny pracy z [...] (który rzekomo nie podał swojego imienia i nazwiska), wskazał on na uzyskaną od niego informację, iż w Instytucie nie ma możliwości przeprowadzenia niezależnych badań skarżącego i wydania orzeczenia w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej, gdyż Instytut przeprowadza badania i wydaje orzeczenia lekarskie w dziedzinie medycyny pracy i nie jest jednostką orzekającą w sprawie chorób zawodowych.

Abstrahując od całkowitej sprzeczności informacji podanych telefonicznie przez de facto anonimową osobę z wcześniejszym oficjalnym pismem Dyrektora Instytutu, sama "Adnotacja" jako sporządzona po ponad 3 miesiącach od otrzymania odpowiedzi z [...] budzi poważne zastrzeżenia co do jej wiarygodności i w ocenie Sądu jawi się jako wytworzona przez organ I instancji wyłącznie na użytek prowadzonego postępowania, mając uwiarygodnić prawidłowość wydanej następnie [...] stycznia 2020 r. decyzji o braku stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. W czasookresie między [...] września a [...] grudnia 2019 r. nie zaistniały bowiem żadne zdarzenia które świadczyłyby o deaktualizacji oferty [...] i uzasadniałyby potrzebę jej potwierdzenia (Instytut nie informował PPIS o braku możliwości przeprowadzenia badań), przy czyn organ ten – co wymaga wyraźnego podkreślenia – nie zainicjował także żadnych czynności w kierunku ich przeprowadzenia.

Sąd dostrzega, że prawdopodobną przyczyną sporządzenia "Adnotacji" o wskazanej treści mogły być stosunkowo wysokie koszty przeprowadzenia badania skarżącego i sporządzenia opinii wskazane w piśmie Dyrektora WIML z [...] września 2019 r., których poniesienia organ chciał uniknąć, niemniej okoliczność ta nie może uzasadniać rezygnacji z przeprowadzenia tego dowodu, a tym samym usprawiedliwiać niewykonania wiążących organy na mocy wyroku sądowego wytycznych (koszty postępowania administracyjnego co do zasady obciążają prowadzące je organy; w sprawie nie zachodzą przypadki o jakich mowa w art. 262 K.p.a. do obciążenia nimi strony).

Odnosząc się do argumentacji zaskarżonej decyzji, że [...] w W. nie znajduje się w wykazie instytutów badawczych zamieszczonych na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia, należałoby zgodzić się z twierdzeniem, że nie jest jednostką orzeczniczą w sprawie chorób zawodowych; zgodnie z § 5 ust. 3 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. w poradniach chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy.

Niezależnie od tego, że w ramach [...] w W. funkcjonuje Ośrodek Badań Orzecznictwa Lotniczo – Lekarskiego i Medycyny Pracy, podkreślić jednak należy, że zawarte w wyroku II SA/Rz 914/18 zalecenia nakierowane były na uzupełnienie materiału dowodowego sprawy mającego umożliwić (pomóc) jednoznacznie rozstrzygnąć kwestię stopnia uszkodzenia słuchu u skarżącego, ustalić etiologię jego schorzenia oraz przyczyny rozbieżności w dotychczasowych badaniach m.in. poprzez uzyskanie opinii niezależnego podmiotu, co nie następuje w trybie orzekania w zakresie chorób zawodowych przewidzianym przez rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych. Istotne pozostaje jednak, że w myśl § 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 czerwca 2010 r. w sprawie specjalizacji lekarskich niezbędnych do wykonywania orzecznictwa w zakresie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 110, poz. 736), specjalizacją lekarską niezbędną do wykonywania orzecznictwa lekarskiego w zakresie chorób zawodowych, z zastrzeżeniem § 2 i 3 /nie mają one w sprawie zastosowania/, jest m.in. medycyna lotnicza (Sąd ubocznie stwierdza z urzędu – co ewentualnie mogłoby być pomocne w sprawie - że na wspomnianej przez PPWIS stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia, wśród instytutów badawczych nadzorowanych przez Ministra Zdrowia wymieniony jest Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu w W.).

Okoliczności związanych z wadliwością postępowania nie dostrzegł przy wydawaniu zaskarżonej decyzji PWIS, mimo że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nawiązał do wynikającej z wyroku II SA/Rz 914/18 konieczności wyjaśnienia rozbieżności w wynikach badań wykonywanych na cele orzecznicze i przeprowadzonych na prywatne zlecenie skarżącego, a który to w odwołaniu od decyzji organu I instancji wprost podniósł, że PPIS nie uczynił zadość wiążącym go na mocy wyroku sądowego zaleceniom (z zaleceniami tymi spójna pozostaje regulacja § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, wg której jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału).

Z uwagi na już poczynione przez PPIS ustalenia co do podmiotów wchodzących w rachubę oraz wykluczonych z możliwości przeprowadzenia dodatkowych niezależnych badań, Sąd uznał, iż z uwagi na ograniczony zakres niezbędnego do przeprowadzenia w sprawie uzupełniającego postępowania dowodowego zasadne będzie uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji, a ewentualne zweryfikowanie przez PPWIS możliwości przeprowadzenia niezależnego badania i jego zlecenie nie będzie nadmiernie utrudnione i przyczyni się do przyspieszenia postępowania, wpisując się w realizację wynikającej z art. 12 K.p.a. zasady szybkości i prostoty postępowania.

Brak należytego wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności skutkował zatem koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i art. 153 P.p.s.a., o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.

Prowadząc ponownie postępowanie PWIS zastosuje się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku II SA/Rz 914/18 i korelujących z nimi wskazówek niniejszego uzasadnienia nakierowanych na uzyskanie opinii niezależnego podmiotu co do zakresu i przyczyn powstania u skarżącego schorzenia słuchu (z wyjaśnieniem zaistniałych rozbieżności w dotychczasowych badaniach), co będzie determinowało podjęcie odpowiedniego rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia u niego choroby zawodowej.