Wyrok NSA, sygn. akt OSK 154/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2004-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1-2, art. 5 ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz. 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Teza: Minister Finansów nie miał obowiązku przedłożenia dowodu wypłacenia konkretnej osobie odszkodowania, kiedy wydawał decyzję o wpisaniu do księgi wieczystej skarbu państwa jako właściciela nieruchomości należącej w przeszłości do obywatela amerykańskiego.

TEZY

Minister Finansów nie miał obowiązku przedłożenia dowodu wypłacenia konkretnej osobie odszkodowania, kiedy wydawał decyzję o wpisaniu do księgi wieczystej skarbu państwa jako właściciela nieruchomości należącej w przeszłości do obywatela amerykańskiego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2003 r. IV SA 211/01 w sprawie ze skargi Sary T., Benjamina J., Chaji J. na decyzję Ministra Finansów z dnia 13 grudnia 2000 r. (...) w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 22 stycznia 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Finansów z 13 grudnia 2000 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z 6 października 2000 r. stwierdzającą przejście na własność Skarbu Państwa udziału 54/98 w prawie własności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. P. 69 objętej księgą wieczystą nr 472 oraz decyzję z 6 października 2000 r.

W uzasadnieniu tego wyroku nie podzielono zarzutu skargi o naruszenie art. 24 par. 1 Kpa przez podpisanie decyzji wydanej w trybie art. 127 par. 3 Kpa z 13 grudnia 2000 r. przez tę samą osobę, która podpisała decyzję z 6 października 2000 r. Aprobowano również stanowisko organów administracji, że odszkodowanie przyznane Leibowi J. zostało przyznane za utratę własności, a nie utratę użytkowania i korzystania z nieruchomości. Uchylenie decyzji organów administracji nastąpiło zaś dlatego, że ustalenia w nich zawarte nie znajdują oparcia w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy. Chodzi przede wszystkim o stwierdzenie, że Leib J. "otrzymał i przyjął" przyznane mu odszkodowanie. Mimo zobowiązania Sądu nie przedstawiono dowodu potwierdzającego tę okoliczność. Takim dowodem nie może być w szczególności "Lista roszczeń przekazanych do wypłaty na podstawie układu o roszczeniach wobec Polski z 16 lipca 1960". Z powołaniem się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2000 r. SK 31/99 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 1999 r. /OSA 2/98 - ONSA 1999 nr 4 poz. 110/ podkreślono, że o legalności decyzji Ministra Finansów wydanej na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 69/ przesądza ustalenie o wystąpieniu przez obywatela Stanów Zjednoczonych i otrzymaniu takiego odszkodowania. Brak dowodu, że Leib J. otrzymał odszkodowanie.

Skarga kasacyjna Ministra Finansów zarzuca naruszenie:

1/ prawa materialnego, a w szczególności art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/ w związku z art. I i III układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z dnia 16 lipca 1960 r.

2/ sprzeczność ustaleń z treścią materiału przez przyjęcie, że brak dowodu na okoliczność wypłacenia i przyjęcia odszkodowania przez konkretną osobę w świetle postanowień układu ma rozstrzygające znaczenie dla oceny legalności decyzji Ministra Finansów. Wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Z powołaniem się na pkt 6 i 7 Protokołu podpisanego w Warszawie 29 listopada 1960 r. przez przedstawicieli Stanów Zjednoczonych i Polski istotne znaczenie ma fakt "przyznania odszkodowania poparty dokumentami przekazanymi przez Komisję, a nie potwierdzenie faktycznej wypłaty pieniędzy". Samo przyznanie odszkodowania uzasadniało według art. 2 powołanej ustawy wydanie decyzji o przejściu własności nieruchomości /w tej sprawie udziału/ na rzecz Skarbu Państwa. Dowód potwierdzenia faktycznej wypłaty odszkodowania nie mógł być wymagany, skoro rozliczenia finansowe odbywały się tylko między rządem USA a rządem PRL oraz rządem USA a obywatelami Stanów Zjednoczonych. Skarga kasacyjna stwierdza ponadto, że zaskarżone orzeczenie "podważa dotychczasową linię orzecznictwa" powołując dla uzasadnienia tego twierdzenia, określone wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Lakoniczne przepisy ustawy dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych /Dz.U. nr 12 poz. 65/ zawierają między innymi w art. 1 regulację określającą zakres stosowania ustawy dotyczący własności nieruchomości oraz innych praw obywateli państw obcych, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów i uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Art. 2 tej ustawy określa podstawę wpisu do księgi wieczystej, którą stanowi decyzja Ministra Finansów. Z kolei, według art. 5 ust. 2 ustawy jej przepisy maja zastosowanie również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów zawartych przed ogłoszeniem ustawy /co wiąże się z jej wejściem w życie/.

Pomijając kwestie dotyczące tego, czy przytoczona wyżej regulacja zawiera wyjątek od generalnej zasady nieretroakcji przepisów oraz to, jaki charakter /deklaratywny lub konstytutywny/ ma wymieniona w art. 2 decyzja Ministra Finansów, należy stwierdzić, że przepis ten określa jedynie podstawę wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej. Nie formułuje natomiast bliżej przesłanek, które muszą istnieć, aby tego rodzaju decyzja została wydana. Dla ustalenia rzeczywistego sensu przepisów omawianej ustawy potrzebne jest zatem zastosowanie różnych metod i rodzajów wykładni. Taka wykładnia została dokonana w wyroku składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. /OSA 2/98 - ONSA 1999 nr 4 poz. 110/ oraz w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2000 r. /SK 31/99 - OTK ZU 2000 nr 7 poz. 37/. Obejmowała ona nie tylko przepisy wskazanej wyżej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., ale również, a nawet przede wszystkim przepisy układu między rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z dnia 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikami do tego układu. Dokonanie wykładni przepisów wspomnianego układu było przy tym zabiegiem skomplikowanym, skoro układ nie został ratyfikowany ani też ogłoszony w Dzienniku Ustaw.

Szerokie rozważania zawarte w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące układu jako źródła prawa w zakresie nabycia i utraty własności /a także innych praw/ kończą się stwierdzeniem, że układ jest międzynarodową umową o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartą pomiędzy rządem Polski i rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki w rozumieniu art. 1-2 i art. 5 ust. 2 omawianej ustawy. Stwierdzenie to pozwala z kolei, na ustalenie przesłanek przesądzających o legalności decyzji Ministra Finansów, wydanej na podstawie art. 2 ustawy. Tymi przesłankami są między innymi: wystąpienie, z powołaniem się na układ, do rządu Stanów Zjednoczonych o odszkodowanie i otrzymanie odszkodowania. Istnienie tych przesłanek stanowi podstawę przejścia własności /i ew. innych praw/ na rzecz Skarbu Państwa.

Wykładnia przepisów dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 maja 1999 r. jest zbieżna z wykładnią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 października 2000 r., w którym podkreślono ponadto, że przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności uzależnione było od złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się tego prawa.

Dokonaną wyżej wykładnię, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Wynika z niej, co zresztą już podkreślono, że o prawidłowości decyzji Ministra Finansów, według art. 2 ustawy decyduje przyznanie odszkodowania. Przepis ten natomiast, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu wyroku, nie wymaga przedstawienia dowodu "wypłacenia i przyjęcia" odszkodowania. Zwrócił zresztą na to uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w końcowej części uzasadnienia wyroku z dnia 17 maja 1999 r. stwierdzając, że "rozstrzygające znaczenie ma bowiem to, za co i w jakiej wysokości odszkodowanie zostało przyznane". Trybunał Konstytucyjny podkreślił natomiast, że "fakt przyjęcia odszkodowania w zamian za utratę własności został potwierdzony w oświadczeniu (...) złożonym i zaprzysiężonym przed notariuszem (...)" obejmującym zrzeczenie się własności na rząd Polski. Takie samo co do treści oświadczenie złożył poprzednik prawny skarżących. Chodzi mianowicie o oświadczenie z 8 czerwca 1965 r. zawierające w swej treści stwierdzenie o "złożeniu roszczenia" z powołaniem się na układ z dnia 16 lipca 1960 r. i przyznanie odszkodowania a także zrzeczenia się i przeniesienia na rząd Polski prawa.

W tej sytuacji należy stwierdzić, że podstawa skargi kasacyjnej o naruszeniu przepisów prawa materialnego tj. art. 2 cytowanej wyżej ustawy i układu z dnia 16 lipca 1960 r. okazała się uzasadniona.

Z tego względu na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało uchylić zaskarżony wyrok i oddalić skargę.