Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1428/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 70 par. 1 i  par. 4
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant specjalista Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 8.529 (osiem tysięcy pięćset dwadzieścia dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] określająca wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2008 r.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

1. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta Z. określił wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2008 r. w kwocie [...] zł dla skarżącej "A" S.A. w W., która wówczas działała pod firmą "B" S.A. w W.

2.1. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta nadał powyższej swej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

2.2. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] r.

2.3. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 515/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił postanowienie Kolegium z dnia [...] r.

2.4. Wyrokiem z dnia 5 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 974/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wskazane orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i oddalił skargę spółki wniesioną na wspomniane postanowienie Kolegium z dnia [...] r.

3. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. i orzekło, że prawidłowa wysokość zobowiązania spółki w podatku od nieruchomości za 2008 r. wynosi [...] zł. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium zaakcentowało dopuszczalność merytorycznego załatwienia sprawy podatkowej ze względu na przerwanie biegu terminu przedawnienia wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony. Wskazało przy tym, że egzekucję omawianej należności podatkowej wszczęto na podstawie trzech tytułów wykonawczych Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...], nr [...] i [...], a w dniu [...] r. dokonano pobrania kosztów egzekucyjnych od skarżącej.

4. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w dniu 14 lipca 2014 r. spółka, w której imieniu działał wówczas pełnomocnik będący doradcą podatkowym, podniosła, że przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie miało miejsca, a określenie wysokości tej należności w kwocie odmiennej niż zadeklarowana nie mogło nastąpić ze względu na upływ terminu przedawnienia.

5. W odpowiedzi Kolegium zażądało oddalenia skargi, uznając ją za niezasadną i podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

6. Wyrokiem z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 933/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wskazaną skargę spółki.

7. Wyrokiem z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt II FSK 1738/15 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

8. W toku powtórnego postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach, prowadzonego pod sygn. akt I SA/Gl 1428/16, do sprawy wstąpił adwokat

K. S., będący obecnie działającym pełnomocnikiem skarżącej. Postępowanie to dwukrotnie zawieszano: wpierw w dniu 18 stycznia 2017 r. (zostało podjęte w dniu 19 czerwca 2017 r.), następnie – w dniu 27 listopada 2017 r. U podstaw tej drugiej kwalifikacji legło stwierdzenie zasadności powstrzymania się z rozstrzygnięciem sprawy do czasu wypowiedzenia się przez Naczelny Sąd Administracyjny w kwestii zagadnienia prawnego podlegającego rozpoznaniu w sprawie o sygn. akt I FPS 5/17. Uchwała w tym przedmiocie zapadła w dniu 26 lutego 2018 r. W związku z jej wydaniem postępowanie w niniejszej sprawie zostało podjęte w dniu 12 kwietnia 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do przedstawienia motywów tej kwalifikacji, w pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że za podstawę wyrokowania w analizowanym przypadku przyjęto wyżej wskazany stan faktyczny, który – jako niesporny – nie wymaga ponownej prezentacji. Jego analiza nie pozostawia z kolei wątpliwości, że kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy jest zagadnienie przedawnienia zobowiązania spółki w podatku od nieruchomości za 2008 r.

Mając na względzie powyższe, odnotować trzeba, że kwestią przedawnienia zobowiązania podatkowego zajmował się już kilkukrotnie Naczelny Sąd Administracyjny. I tak w uchwale z dnia 28 kwietnia 2014 r., sygn. akt I FPS 8/13 Sąd ten przyjął, że skoro umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), dalej powoływanej jako: u.p.e.a, powoduje uchylenie skutków prawnych podjętych czynności i będących ich następstwem środków egzekucyjnych, to zostaje również uchylony skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, który nastąpił w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony (pkt 8.8. uzasadnienia uchwały). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił też, że dotychczasowe (odmienne od powyższego) stanowisko judykatury bazowało na poglądzie, że wyeliminowanie z obrotu rozstrzygnięcia organu w trybie "zwykłym" powoduje skutki ex nunc, a w trybie nadzwyczajnym – ex tunc. Pomijało ono jednak istotną dla tego zagadnienia treść art. 60 § 1 u.p.e.a. lub – w sytuacji jego analizy – bazowało na wadliwym poglądzie, że na jego podstawie następuje uchylenie tylko czynności egzekucyjnych (a nie: skutków wywołanych przez te czynności na gruncie stosunków z zakresu zobowiązań podatkowych). Dalej Naczelny Sąd Administracyjny odnotował, że także w doktrynie prawa administracyjnego obowiązuje reguła, że sankcja wzruszalności, zastosowana wobec aktu administracyjnego, przerywa zdolność do wywołania skutków prawnych od momentu wejścia do obrotu prawnego aktu uchylającego akt wadliwy z zachowaniem skutków prawnych wywołanych (ex nunc) i jedynie sankcja nieważności oznacza pozbawienie mocy skutków prawnych wywołanych przez wadliwy akt od samego początku (ex tunc). Mając to na względzie Naczelny Sąd Administracyjny wyraził jednak przekonanie, że zasada ta nie może mieć pierwszeństwa przed jednoznaczną normą art. 60 § 1 u.p.e.a. a wynikający z niej skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, polegający na przywróceniu stanu istniejącego przed wszczęciem egzekucji, odpowiada sankcji wzruszalności orzeczeń administracyjnych o skutkach ex tunc (za wyjątkiem przypadków nabycia praw przez osoby trzecie).

W świetle motywów powołanej wyżej uchwały należy wyprowadzić dalsze wnioski i stwierdzić, że nie mogą powodować przerwy biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego czynności egzekucyjne dokonane na wadliwej podstawie, a więc m. in. na podstawie nieostatecznej decyzji, nawet jeśli była ona wykonalna, ale jednak w dalszym toku postępowania podatkowego okazała się niezgodna z prawem i została uchylona przez organ odwoławczy na mocy art. 233 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 201 ze zm.), dalej oznaczanej w skrócie: o.p. Co do zasady, niezgodność z prawem podstawy wystawienia tytułu wykonawczego to nie tylko niezgodność z prawem postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, ale tym bardziej niezgodność z prawem wykonywanej decyzji nieostatecznej, z której wynika egzekwowana należność. W każdej z tych sytuacji tytuł wykonawczy nie ma legalnej podstawy, co niewątpliwie, z istoty rzeczy, okazuje się stosownie później. Zawsze jednak z takim skutkiem, że zastosowane środki egzekucyjne tracą przymiot legalności w tym znaczeniu, że nie mogą powodować przerwy biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych, o której stanowi art. 70 § 4 o.p. Ryzyko wykonywania decyzji nieostatecznej spoczywa bowiem na organach podatkowych, nie może natomiast obciążać podatnika.

Rozpoznając niniejszą sprawę koniecznym jest również uwzględnienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt I FPS 5/17, zgodnie z którą uchylenie decyzji ostatecznej w zakresie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania powoduje unicestwienie materialnoprawnego skutku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 o.p.

Dostrzec bowiem trzeba, że w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, iż "nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP, jest sytuacja, gdy naruszenie prawa przez organy państwa (tylko bowiem w takim przypadku decyzja może być uchylona) powodowałoby konsekwencje korzystne dla państwa (w postaci dłuższego okresu do dochodzenia wykonania obowiązku), a niekorzystne dla podatnika (por. W. Morawski, Tytuł wykonawczy a bieg terminu przedawnienia, Prawo i Podatki z 2007 r., Nr 8, s. 30, H. Filipczyk, Wadliwa czynność egzekucyjna a przerwanie biegu terminu przedawnienia, Prawo i Podatki z 2012 r., nr 9, s. 18). Skoro podatek zapłacony lub pobrany na podstawie uchylonej decyzji stanowi z mocy art. 72 § 1 pkt 1 O.p. nadpłatę, to sam ustawodawca uznaje go za kwotę uiszczoną bez ustawowego obowiązku jej zapłaty (por. L. Etel, dz. cyt., s. 603, J. Zubrzycki , [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2016, s. 455). Przy podatkach powstających z mocy prawa podatkiem należnym jest po uchyleniu decyzji ponownie podatek wynikając z deklaracji podatkowej. Tym samym zastosowanie środka egzekucyjnego w celu pobrania kwoty, stanowiącej ostatecznie podatek nienależny, nie powinno skutkować przerwą biegu terminu przedawnienia. Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca – przy definiowaniu nadpłaty – nie różnicuje, czy powstała ona w wyniku uchylenia decyzji czy też była wynikiem stwierdzenia jej nieważności (art. 77 § 1 pkt 1 O.p.). Charakter naruszenia prawa nie powinien więc mieć decydującego znaczenia dla oceny, czy skutek zastosowania środka egzekucyjnego powinien zostać unicestwiony. Jeżeli zatem uchylenie decyzji ostatecznej unicestwia jej skutki, czego wyrazem jest powstanie prawa do żądania zwrotu kwoty na jej podstawie wyegzekwowanej jako nienależnej (nadpłaty), brak podstaw do twierdzenia, że podjęte w oparciu o tę decyzję środki egzekucyjne oraz ich skutki pozostają w mocy, skoro "odpadła" podstawa prawna ich zastosowania, co wymaga przywrócenia stanu, jaki istniał przed dokonaniem pierwszej czynności egzekucyjnej. Odnosi się to również do skutku, który powstał na podstawie art. 70 § 4 O.p., tzn. przerwania biegu przedawnienia w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego na podstawie wadliwej decyzji.

Ponadto przyjęcie koncepcji, że skutek w postaci przerwy biegu terminu przedawnienia zostaje unicestwiony wyłącznie w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego, nie prowadzi zaś do niego tylko uchylenie decyzji ostatecznej, prowadziłoby do niemającego uzasadnienia w przepisach prawa i sprzecznego z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP zróżnicowania sytuacji prawnej podatników na podstawie kryterium majątkowego. Kryterium różnicującym sytuację podatników powinny być bowiem wyłącznie okoliczności prawnie znaczące dla określenia obowiązku podatkowego i wysokości zobowiązania, a nie istnienie majątku, z którego można egzekwować podatek (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, OTK-A z 2013 r., nr 7, poz. 97 i Dz.U. z 2013 r. poz. 1313)".

Z powyższych uchwał, którymi Sąd orzekający w niniejszej sprawy jest związany z uwagi na treść art. 269 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), następnie oznaczanej w skrócie: p.p.s.a., wynika, że obowiązek zapłaty podatku jest wymagalny tak długo, jak długo w obrocie prawnym pozostaje decyzja wymierzająca podatnikowi zobowiązanie w tym przedmiocie. Uchylenie takiej decyzji sprawia z kolei, że zastosowane środki egzekucyjne nie powodują przerwania biegu przedawnienia i to nawet jeśli postanowienie o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności ostało się w obrocie prawnym.

W świetle powyższego należy uznać, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została podjęta z naruszeniem art. 70 § 1 o.p. Stało się tak dlatego, że biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego ostatecznie nie przerwało zastosowanie środka egzekucyjnego w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie decyzji Prezydenta Miasta, która następnie została uchylona. Wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji doprowadziło tym samym do zniweczenia wszelkich skutków prawnych zastosowanych na jej podstawie środków egzekucyjnych, a wśród nich – także skutku przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 4 o.p.

Stwierdzenie zaistnienia tej okoliczności musiało zatem skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że rozstrzygnięcie to podjęto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Niezbędne staje się również podkreślenie, że Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 145 § 3 p.p.s.a., albowiem z akt administracyjnych sprawy nie wynika, by organ odwoławczy zbadał, czy w sprawie zachodzą przesłanki inne niż powyżej wskazane, a skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Stąd jedynie dodać trzeba, że Kolegium będzie zobligowane poczynić niezbędne w tym zakresie ustalenia w ramach ponownego rozpoznania sprawy.

O zasądzeniu od organu odwoławczego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania orzeczono z kolei na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a. Koszty te obejmują:

1) wpis od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 6.712 zł stosownie do § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i przy spostrzeżeniu, że wartość przedmiotu zaskarżenia jest równa 671.174 zł;

2) kwotę opłaty skarbowej za złożenie wierzytelnego odpisu pełnomocnictwa (17 zł);

3) kwotę 1.800 zł odpowiadającą jednej czwartej opłaty za czynności adwokackie wynikającej z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. - Dz. U. z 2013 r., poz. 461).

W tych ramach uwzględniono, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach rozpoznaniu podlega wiele spraw ze skarg spółki o zbliżonych wywodach i wnioskach. Mając to na uwadze, uznano, że wspomniany charakter spraw i związany z tym nakład pracy pełnomocnika powinien mieć wpływ na wysokość jego wynagrodzenia. Kwalifikacja ta została podjęta w oparciu o art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności, jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przy wykładni tego przepisu uwzględniono też pogląd, w myśl którego brzmienie powołanego przepisu pozwala na stwierdzenie, że intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy na rzecz strony skarżącej zasądzić w opisanej w nim sytuacji zwrot kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11).

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji.