Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1197/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 49 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.), , Sędzia WSA Maria Tarnowska, Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska, Protokolant ref. staż. Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2013r. sprawy ze skargi [...] Spółdzielni "[...]" w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2013r. znak: [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych skargę oddala


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., znak: [...], na podstawie art. 92 ust. 6 w związku z art. 89 ust. 2 oraz art. 49 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568; ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), działając z urzędu, nakazał [...] w [...] - właścicielowi zabytkowego spichlerza zlokalizowanego na działce nr ewid. [...]w [...], wpisanego do rejestru zabytków nieruchomych byłego woj. [...] pod poz. [...], na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] grudnia 1967 r., znak: [...], wykonanie w zabytkowym spichlerzu w [...] robót budowlanych polegających na: 1) stabilizacji konstrukcyjnej murów, poprzez naprawę zarysowań i wyeliminowanie przyczyn ich powstania oraz uzupełnienie ubytków powstałych w wyniku erozji cegły, 2) zabezpieczeniu przeciwwilgociowym budynku, 3) naprawie tynków zewnętrznych i wewnętrznych z uzupełnieniem (odtworzeniem) elementów detalu architektonicznego, 4) remoncie drewnianej konstrukcji kondygnacji wewnętrznych (stropy, słupy) i więźby dachowej, 5) wymianie pokrycia dachowego z eternitu i wykonaniu obróbek deszczowych (rynien i rur spustowych), 6) remoncie schodów zewnętrznych, 7) remoncie stolarki otworowej, 8) modernizacji instalacji elektrycznej i odgromowej w zakresie niezbędnym dla zachowania bezpieczeństwa pożarowego budynku, 9) ukształtowaniu otoczenia w sposób zapewniający odprowadzenie wód opadowych, w tym poprzez usunięcie nasypu ziemnego przy północnej elewacji, 10) rozbiórce wiaty przylegającej do wschodniej elewacji.

Termin na przeprowadzenie ww. prac wyznaczono do dnia 31 grudnia 2013 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności i zaznaczono, że wykonanie decyzji nakazującej przeprowadzenie prac nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, zgodnie z art. 36 ustawy o ochronie zabytków, a także innych pozwoleń wymaganych przepisami ustawy Prawo Budowlane.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż przedmiotem sprawy jest murowany, XIX-wieczny, neogotycki spichlerz, zlokalizowany na działce nr ewid. [...] w Konopnicy, w obrębie dawnego zespołu folwarcznego. Obiekt ten w uznaniu wartości zabytkowych, szczególnie historycznych, architektonicznych oraz naukowych został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych dawnego woj. sieradzkiego pod poz. [...]i z tego tytułu podlega ochronie na podstawie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zabytkowy spichlerz stanowi własność [...] w [...], zlokalizowany jest na gruncie należącym do Gminy [...], pozostającym w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni.

Dalej, organ podał, że w dniu 14 czerwca 2012 r. dokonał kontroli stanu zachowania zabytkowego spichlerza w Konopnicy. Kontrola odbyła się przy udziale prezesa [...]" oraz przedstawiciela Gminy [...]. W toku oględzin ustalono, że budynek znajduje się w złym stanie zachowania. Ustalono, że jest on nieużytkowany, zamknięty. Od strony wschodniej do elewacji spichlerza dobudowana została wiata w formie sześciu murowanych filarków nakrytych jednospadowym dachem wykonanym z blachy. Natomiast od strony północnej ścianę spichlerza częściowo przysłania nasyp ziemny (rampa?) - podniesiony poziom gruntu porośnięty trawą i krzakami. Organ wskazał, że na postawie oględzin oraz po analizie dokumentacji fotograficznej sporządzonej w trakcie czynności kontrolnych ustalono następujące fakty: ściany kompletne, murowane z cegły, otynkowane – kompletne, zawilgocone, z miejscowo silnie zerodowaną cegłą i ubytkami tynków. Widoczne pęknięcia (zarysowania) ścian w nadprożach otworów okiennych, w rejonie gniazd belek stropowych oraz w płd.-zach. narożniku, w przy kominie. Stwierdzono także miejscowe ubytki cegły (w koronie murów i gzymsach) oraz zły stan wypraw tynkarskich (zmurszałych, odspajających się od podłoża). Wewnętrzna, drewniana konstrukcja stropów i ścian (słupy, miecze) - kompletna, w różnym stanie zachowania, z widocznymi śladami starych zacieków oraz śladami korozji biologicznej. Więźba dachowa drewniana - kompletna, niektóre z elementów konstrukcji miejscowo porażone korozją biologiczną. Pokrycie dachowe z eternitu - wykazuje nieszczelności, szczególnie w kalenicy. Podłogi drewniane - kompletne. Schody wewnętrzne na piętro drewniane - kompletne, wykazują zniszczenia typu eksploatacyjnego. Schody zewnętrzne murowane - spękane, z ubytkami cegły i tynków. Stolarka otworowa zróżnicowana, w części wymieniona - niekompletna; stwierdzono ubytki szklenia w oknach oraz zły stan zachowania drzwi. We wnętrzu budynku na parterze i poddaszu zalegają śmieci.

Następnie, organ ochrony zabytków zaznaczył, iż poddał dogłębnej analizie dokumenty zgromadzone w archiwum urzędu, dotyczące zarówno spraw własnościowych, jak i historii budowlanej obiektu, w tym zakresu prac remontowych przeprowadzonych w zabytku. Ustalono, że zgodnie z treścią wypisu z Aktu Notarialnego (Repertorium [...] - [...])[...] w [...] stała się właścicielem zabytkowego spichlerza w [...] na mocy umowy zawartej z Gminą [...] w dniu [...] października 1996 r., o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste z nieodpłatnym przeniesieniem własności zabudowań. Dla przedmiotowej nieruchomości w Sądzie Rejonowym w [...] - Wydziale Ksiąg Wieczystych założona została Księga Wieczysta nr [...], w której znajduje się wpis o zabytkowym charakterze spichlerza. Organ wskazał, że na podstawie analizy zgromadzonych w archiwum urzędu dokumentów ustalono, iż od momentu przejęcia obiektu w 1996 r. [...] w [...] nie podjęła żadnych działań remontowych, zmierzających do skutecznej poprawy stanu zachowania spichlerza. Podniósł, iż w 2005 r. organ ochrony zabytków dokonał oględzin zabytku, w następstwie których zalecił właścicielowi wykonanie prac polegających na uszczelnieniu pokrycia dachowego oraz uporządkowaniu wnętrza z zalegających śmieci. Zalecenia zostały zrealizowane jedynie w części, tzn. naprawiono pokrycie dachowe w rejonie komina (w płd.-zach. narożniku budynku), natomiast nadal nie zostało uporządkowane wnętrze zabytku.

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków stwierdził, że w istniejącym stanie rzeczy obiekt (nieużytkowany, z nieszczelnym pokryciem dachowym, zawilgoconymi i zarysowanymi ścianami, ubytkami cegły i tynku oraz szklenia w stolarce) narażony jest na dalsze zalewanie wodami opadowymi, a zatem zawilgocenie, postępującą erozję cegły i korozję biologiczną drewnianych elementów konstrukcyjnych, prowadzącą do osłabienia i utraty wytrzymałości struktury budowlanej. Ponadto zauważył, że właściciel zabytku nie wywiązuje się w należyty sposób z obowiązków wynikających z treści art. 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegających w szczególności na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku w jak najlepszym stanie oraz korzystania z niego w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Do chwili obecnej nie podjął bowiem skutecznych działań zmierzających do poprawy stanu zachowania budynku.

Organ wskazał, iż z uwagi na powyższe, postanowił nakazać właścicielowi zabytku wykonanie robót budowlanych w zabytkowym spichlerzu, w zakresie stabilizacji konstrukcyjnej budynku, poprzez naprawę lub odtworzenie zniszczonych elementów konstrukcji (stosownie do stanu zachowania) w zakresie niezbędnym do zachowania zabytku, polegających na: zabezpieczeniu przeciwwilgociowym budynku, remoncie ścian, z naprawą tynków i odtworzeniem detalu architektonicznego, remoncie drewnianej konstrukcji kondygnacji i więźby dachowej, wymianie pokrycia dachowego z eternitu i wykonaniu deszczowych obróbek blacharskich (rynien i rur spustowych), remoncie schodów zewnętrznych, remoncie stolarki otworowej, modernizacji instalacji elektrycznej i odgromowej w zakresie niezbędnym dla zachowania bezpieczeństwa pożarowego budynku. Ponadto zobowiązał stronę do ukształtowania terenu bezpośrednio wokół budynku w sposób zapewniający odprowadzenie wód opadowych, w tym do usunięcia nasypu ziemnego przy północnej elewacji spichlerza, który przyczynia się do zawilgocenia ścian budynku oraz likwidacji wiaty przy wschodniej ścianie, wzniesionej samowolnie, bez pozwolenia. Zdaniem organu wykonanie powyższych robót budowlanych jest niezbędne dla powstrzymania procesu destrukcji oraz zapobieżenia istotnemu uszkodzeniu zabytkowego spichlerza. Wymiana pokrycia dachowego z eternitu na inny materia! dostosowany do zabytkowego charakteru budynku (np. dachówka, blacha gładka) jest pożądana nie tylko z uwagi na koniczność zabezpieczenia obiektu przed zalewaniem ale także ma na celu przywrócenie mu pełni wartości zabytkowych, szczególnie walorów ekspozycyjnych. Z tego samego względu należy rozebrać wiatę przy elewacji wschodniej, która zniekształca bryłę zabytku oraz zakłóca jego ekspozycję. Natomiast wyposażenie budynku w deszczowe obróbki blacharskie oraz odpowiednie ukształtowanie terenu wokół budynku, w tym usunięcie nasypu ziemnego przy północnej elewacji spichlerza zapewni właściwe odprowadzenie wód opadowych oraz ograniczy proces zawilgacania ścian.

Nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności, organ uzasadnił tym, iż jest to niezbędne ze względu na interes społeczny rozumiany jako zapewnienie trwałego zachowania zabytków oraz zapobieżenie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości (art. 4 i 5 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).

Z powyższą decyzją nie zgodziła się [...] w [...], składając odwołanie.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] marca 2013 r., znak: [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania [...] w [...], uchylił zaskarżoną decyzję w części nakazania rozbiórki wiaty przylegającej do wschodniej elewacji budynku spichlerza w [...] i w tym zakresie umorzył postępowanie organu pierwszej instancji, w pozostałym zaś zakresie utrzymał decyzję w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał na wstępie przepisy art. 49 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz wskazał, iż nie jest możliwe łączenie postępowań prowadzonych w tych trybach, z uwagi na odmienne uregulowania. Podniósł, iż organ pierwszej instancji nie miał podstaw prawnych do nałożenia obowiązku likwidacji wzniesionej samowolnie wiaty przy wschodniej ścianie budynku, na podstawie przepisu art. 49 ust. 1. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zaznaczył przy tym, że rozważenia przez organ pierwszej instancji wymaga zasadność przeprowadzenia odrębnego postępowania w sprawie ww. wiaty w trybie art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Następnie, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał się na ustalenia z kontroli przeprowadzonej przez organ wojewódzki oraz wskazał, że organ pierwszej instancji miał uzasadnione podstawy do wydania decyzji nakazującej podjęcie określonych działań przy zabytku, gdyż stan zachowania zabytku zagraża zniszczeniem zachowanej autentycznej struktury budynku. Wydanie decyzji, mającej na celu wyegzekwowanie działań przeciwdziałających niszczeniu zabytku, jest zgodne z powinnością organów ochrony zabytków, bowiem stosownie do art. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ochrona zabytków polega w szczególności na zapobieganiu przez organy administracji publicznej zagrożeniom, mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. Stwierdził, że przeprowadzenie robót budowlanych zabezpieczających budynek spichlerza w Konopnicy we wskazanym zakresie jest konieczne. Pozostawienie nieużytkowanego obiektu z nieszczelnym pokryciem dachowym, zawilgoconymi zarysowanymi ścianami, ubytkami cegły i tynku oraz szklenia w stolarce okiennej naraża go na dalsze zalewanie wodami opadowym, a zatem zawilgocenie, postępującą erozję cegły i korozję biologiczną drewnianych elementów konstrukcyjnych prowadzącą do osłabienia i utraty wytrzymałości struktury budowlanej oraz przyspieszenie niszczenia zabytku. Nakaz podjęcia robót budowlanych przy budynku, wskazanych w sentencji zaskarżonej decyzji, jest uzasadniony koniecznością podjęcia działań mających powstrzymać jego postępującą degradację.

Odnosząc się zaś do przywołanych w odwołaniu argumentów, organ stwierdził, że względy natury ekonomicznej nie mogą przesądzać o zaniechaniu działań mających na celu zachowanie substancji i wartości zabytkowej budynku. Podobnie fakt planowanego zbycia nieruchomości nie uzasadnia od odstąpienia od wykonania koniecznych prac związanych z zabezpieczeniem budynku przed czynnikami niszczącymi.

Organ uznał, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków określił realny termin wykonania nakazanych prac, podyktowany stanem obiektu, a zaskarżonej decyzji zasadnie nadał rygor natychmiastowej wykonalności, albowiem stan przedmiotowego budynku jest wynikiem długoletnich zaniedbań i niewywiązywania się z ciążącego obowiązku właściwej opieki nad zabytkiem.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...] w [...], wnosząc o jej uchylenie, w części, w jakiej utrzymuje ona w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z art. 8 k.p.a., w sytuacji gdy skarżąca nabyła od Gminy [...] własność zabytku - budynku spichrza w [...], a ani Gmina [...] ani Wojewódzki Konserwator Zabytków nie nałożyli na skarżącą obowiązku przeprowadzenia jakichkolwiek niezbędnych prac konserwatorskich przy tym zabytku w dacie jego nabycia,

2) naruszenie art. 49 ust 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z art. 7 k.p.a., przez nałożenie na skarżącą obowiązków znacznie przekraczających jej zdolności finansowe oraz nie wykazanie, że stan zabytku tego wymaga,

3) naruszenie art. 49 ust 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez nie orzeczenie zarówno przez organ I instancji jak i organ II instancji o wykonaniu zastępczych prac nakazanych przez Wojewódzkiego Konserwatora zabytków, w sytuacji gdy skarżąca nie ma środków na wykonanie nakazanych prac budowlanych,

4) przepisów postępowania, przez nie wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy mających bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia, a w szczególności art. 75 §1 k.p.a., przez nie powołanie biegłego z zakresu ochrony zabytków na okoliczność konieczności przeprowadzenia nakazanych przez organ prac budowlanych.

W uzasadnieniu skargi Spółdzielnia wskazała, iż zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w przypadku sprzedaży zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, stanowiącego własność jednostki samorządu terytorialnego, przy określeniu sposobu korzystania z tego zabytku należy nałożyć, jeżeli stan zachowania tego zabytku tego wymaga, na nabywcę obowiązek przeprowadzenia w określonym terminie niezbędnych prac konserwatorskich przy tym zabytku. Podniosła, iż Wojewódzki Konserwator Zabytków nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność nałożenia obowiązku przeprowadzenia prac konserwatorskich przy budynku spichlerza przez nabywcę w tym przypadku skarżącą, brak takich obowiązków jest także w akcie notarialnym sporządzonym pomiędzy Gminą [...] a skarżącą. Skarżąca stwierdziła, że gdyby takie obowiązki na nią zostały nałożone odstąpiłaby ona od nabycia od Gminy [...] budynku spichlerza. Zaznaczyła także, że budynek spichlerza nie ma żadnego znaczenia gospodarczego dla Spółdzielni, jest niewykorzystany, a w Statucie Spółdzielni brak jest zapisów, że Spółdzielnia zajmuje się renowacją zabytków.

[...] w [...] stwierdziła, że przedmiotowy zabytek, jest w takim stanie od wielu już lat, nie grozi mu zniszczenie ani uszkodzenie ponad normalne zużycie. W jej ocenie, można by ewentualnie przeprowadzić przy zabytku takie prace jak naprawa dachu, a nie prace o wartości wieluset tysięcy złotych, na które wydatki skarżąca nie ma pieniędzy, a w przypadku ich wykonania grozi jej bankructwo.

Ponadto, zdaniem strony skarżącej, organy obu instancji pominęły treść art. 49 ust 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, który dopuszcza wykonanie zastępcze. W takiej sytuacji skarżąca mogłaby ubiegać się o umorzenie wierzytelności w trybie art. 49 ust. 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, gdyż ściągnięcie wierzytelności spowodowałoby znaczny uszczerbek dla sytuacji materialnej jednostki. Wykonanie zastępcze pozwoliłoby na doprowadzenie zabytku do stanu jaki żąda Wojewódzki Konserwator Zabytków bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Nadto, Spółdzielnia podniosła, iż nałożenie obowiązków i ustalenie, że ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie budynku spichlerza jego zniszczeniem lub uszkodzeniem powinno być poprzedzone rzetelną opinią rzeczoznawcy - biegłego z zakresu ochrony zabytków.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W świetle ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568 ze zm.) opieka na zabytkiem ma charakter zindywidualizowany. Odpowiedzialny za jej realizację jest bowiem aktualny dysponent zabytku czyli jego aktualny właściciel lub posiadacz. Wpisanie budynku do rejestru zabytków nakłada zatem na właścicieli lub użytkowników obowiązek przestrzegania rygorów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obowiązek sprawowania przez właściciela opieki nad zabytkiem został przez ustawodawcę określony w art. 5 powołanej ustawy. Rola dysponenta zabytku sprowadza się do starannego postępowania w stosunku do zabytku, jak najdłuższego utrzymania zabytku w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu ze względu na jego walory historyczne czy naukowe. Zatem zabytek przestaje być tylko i wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone, zaś treść ustawowego ograniczenia sygnalizuje przepis art. 140 k.c. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 48/09, Lex 550267).

W niniejszej sprawie materialnoprawną podstawę decyzji stanowił przepis art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, z którego wynika, że Wojewódzki Konserwator Zabytków może decyzją nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wynikający z tytułu własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tym zakresie przez organ administracyjny ma charakter uznaniowy tzn. należy do sfery uznania administracyjnego. W praktyce oznacza to, że sądowa kontrola takiej decyzji jest ograniczona do zbadania, czy nie nosi ona cech dowolności, a nie zajmuje się celowością bądź też słusznością takiego rozstrzygnięcia. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona jedynie w sytuacji stwierdzenia, że została ona wydana z takim naruszeniem przepisów prawa które miało, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy zaś naruszenie to będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Sąd podzielił stanowisko organu administracyjnego, zgodnie z którym, w stanie faktycznym sprawy, istniały podstawy do zastosowania art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych w pełni potwierdza potrzebę wykonania prac wymienionych w treści kwestionowanej decyzji. Zły stan przedmiotowego budynku został ujawniony podczas oględzin dokonanych w dniu 14 czerwca 2012 r., z których został sporządzony protokół oraz dokumentacja fotograficzna (na płycie CD). Nie ulega wątpliwości, że nałożenie obowiązków jest niezbędne, ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku, co jest zgodne z dyspozycją ww. przepisu. Obowiązki określone również zostały w sposób na tyle jednoznaczny i wyczerpujący, że nie istnieją wątpliwości interpretacyjne co do ich treści, a zatem istnieje także możliwość ich egzekwowania. Należy podzielić argumentację organu odwoławczego, że wydanie decyzji, mającej na celu wyegzekwowanie działań zapobiegających niszczeniu zabytku, jest zgodne z powinnością organów ochrony zabytków, bowiem stosownie do art. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ochrona zabytków polega w szczególności na zapobieganiu przez organy administracji publicznej zagrożeniom, mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. Pozostawienie przedmiotowego nieużytkowanego obiektu z nieszczelnym pokryciem dachowym, zawilgoconymi zarysowanymi ścianami, ubytkami cegły i tynku oraz szklenia w stolarce okiennej naraża go na dalsze zalewanie wodami opadowym, a zatem zawilgocenie, postępującą erozję cegły i korozję biologiczną drewnianych elementów konstrukcyjnych prowadzącą do osłabienia i utraty wytrzymałości struktury budowlanej oraz przyspieszenie niszczenia zabytku. Nakaz podjęcia robót budowlanych przy budynku, jest więc uzasadniony koniecznością podjęcia działań mających powstrzymać jego postępującą degradację.

Wbrew twierdzeniu zawartego w skardze organ w sposób należyty wykazał, iż zaszła konieczność wykonania prac wskazanych w decyzji. Ponadto nie było potrzeby powoływania biegłego z zakresu ochrony zabytków na okoliczność stwierdzenia, jakie prace powinny zostać wykonane przy zabytku, albowiem konserwator zabytków dysponuje wykształconą w zakresie historii sztuki i architektury kadrą pracowników i jest w stanie obiektywnie ocenić, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, jakie czynność i roboty winne zostać podjęte aby usunąć stan zagrożenia zniszczenia zabytku lub istotnego uszkodzenia zabytku.

Powoływane przez skarżącą kwestie ekonomiczne też nie mają w sprawie znaczenia, gdyż dyspozycja art. 49 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest jasna i klarowna, jak wyżej wskazano, nakaz przeprowadzenia określonych robót budowlanych wydawany jest ze względu na zagrożenie zniszczenie lub istotne uszkodzenie zabytku, ma na celu "uchronienie zabytku przed jego całkowitą degradacją". Nie ulega wątpliwości, że nakazane prace przy zabytku mogą stanowić znaczne obciążenie finansowe dla właściciela, jednakże argumenty natury ekonomicznej, a nie prawnej nie mogą być przesłanką do rezygnacji z działań dążących do zachowania substancji i wartości zabytkowej przedmiotowego budynku, w momencie ich realnego zagrożenia postępującą degradacją. W tym kontekście jednakże można wskazać, że strona zobowiązana może ubiegać się o udzielenie dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku (art. 73 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Dotacja na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru może być udzielona przez: 1) ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego ze środków finansowych z części budżetu państwa "Kultura i Ochrona Dziedzictwa Narodowego"; 2) wojewódzkiego konserwatora zabytków ze środków finansowych z budżetu państwa w części, której dysponentem jest wojewoda (art. 74 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).

W odniesieniu natomiast do zarzutu skargi, w kwestii braku rozważenia przez organy możliwości zastosowania wykonania zastępczego, o którym mowa w art. 49 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zaznaczyć należy, iż do wykonania zastępczego może dojść, jeżeli adresat nakazu, o którym mowa w art. 49 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie przystąpił do nakazanych prac lub robót albo nie skończył ich w wyznaczonym w tym nakazie terminie. Regulacja ta ma charakter środka egzekucyjnego i może wiązać się z poniesieniem znacznie wyższych kosztów, niż w przypadku dobrowolnego wykonania nakazu. Nie ma ona charakteru pierwotnego w stosunku do decyzji nakazującej wykonanie określonych robót, lecz wtórny, gdyż wiąże się z bezczynnością zobowiązanego w realizacji nałożonych obowiązków. Ponadto, w przypadku wykonania zastępczego, nie ma gwarancji, iż wierzytelność Skarbu Państwa z tytułu wykonania zastępczego prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy zabytku, zostanie umorzona lub rozłożona na raty. Decyzja podejmowana w ramach art. 46 ust. 6 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami również ma charakter uznaniowy.

W ocenie Sądu, nie może także podważyć zasadności podjętego przez organ konserwatorski rozstrzygnięcia okoliczność, iż przy nabyciu zabytkowego spichlerza od Gminy Konopnica przez skarżącą Spółdzielnię, stosownie do art. 26 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w umowie nie nałożono obowiązku przeprowadzenia w określonym terminie niezbędnych prac konserwatorskich przy przedmiotowym zabytku. Wprawdzie dyspozycja ww. przepisu wskazuje, iż w umowie sprzedaży, zamiany, darowizny lub dzierżawy zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, stanowiącego własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, przy określaniu sposobu korzystania z tego zabytku należy nałożyć, jeżeli stan zachowania zabytku tego wymaga, na nabywcę lub dzierżawcę obowiązek przeprowadzenia w określonym terminie niezbędnych prac konserwatorskich przy tym zabytku, jednakże brak nałożenia takiego obowiązków nie może niweczyć obecnie nałożonego nakazu. Z akt sprawy wynika niezbicie, iż przedmiotowy obiekt jest w złym stanie technicznym, organy ochrony konserwatorskiej zastały zaś powołane aby podejmowały działania mające na celu m.in. zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, działania te podejmują w granicach określonych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Opieka nad zabytkiem sprawowana jest natomiast przez jego właściciela lub posiadacza i polega m.in. w szczególności na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku (bez względu również na to, czy w statucie zawarte są zapisy, iż podmiot zajmuje się, bądź nie "renowacją zabytków").

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organowi orzekającemu zarzutu dowolności i podważenia legalności zapadłego rozstrzygnięcia, bowiem nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę jako nieuzasadnioną oddalił.