Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SO/Ol 58/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Odrzucono wniosek w Rep. SO
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1 pkt 1, art. 64 § 3;
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 31 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2020 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ustanowienia kuratora dla osoby nieobecnej D.B. postanawia odrzucić wniosek.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS",) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej – D.B., obywatelki Ukrainy.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ZUS, po przeprowadzeniu kontroli płatnika składek Spółki A, w dniu 18 października 2018 r. wydał decyzję stwierdzającą podleganie D.B. (dalej jako: "osoba ubezpieczona"), obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu

i wypadkowemu oraz podstawę wymiaru składek na ww. ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie umów zlecenia zawartych z płatnikiem składek.

Po wniesieniu odwołania przez płatnika składek, Sąd Okręgowy, zarządzeniem z dnia 14 lutego 2019 r., zobowiązał ZUS do dostarczenia decyzji osobie ubezpieczonej. W wykonaniu wskazanego obowiązku, ZUS wystąpił do Urzędu do Spraw Cudzoziemców w Warszawie o ustalenie miejsca przebywania/zamieszkania osoby ubezpieczonej w Polsce i na Ukrainie. Urząd wskazał adres na Ukrainie. Decyzja została wysłana na adres na Ukrainie – nastąpił zwrot korespondencji.

W tej sytuacji ZUS, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

24 stycznia 2020 r., sygn. III CZP 50/19, złożył do tutejszego Sądu wniosek

o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu, ZUS w piśmie z 11 sierpnia 2020 r. wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie posiada postanowień Sądu Rodzinnego

i Nieletnich Sąd Rejonowego o odrzuceniu wniosku

o ustanowienie kuratora dla osoby ubezpieczonej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Wniosek należało odrzucić z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego.

W świetle art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd odrzuca wniosek jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Formy działalności administracji publicznej poddane kontroli sądów administracyjnych wymienione są w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd administracyjny jest właściwy do rozpoznawania skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki przewidziane w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z kolei, na podstawie

art. 4 p.p.s.a. sądy administracyjne rozstrzygają również spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Sądy administracyjne nie są zatem właściwe do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach.

Zatem, warunkiem dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 63 p.p.s.a., jeżeli ustawy tak stanowią, postępowanie sądowe wszczyna się na wiosek. Z kolei z art. 64 § 3 p.p.s.a. wynika, że do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Wobec powyższego, w przypadku, gdy wniosek jest niedopuszczalny z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego, należy go odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia: 28 czerwca 2018 r., sygn. I FSK 858/16 i 6 grudnia 2011 r., I OZ 977/11, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA).

Na mocy art. 177 Konstytucji RP, ustrojodawca powierzył sądom powszechnym sprawowanie wymiaru sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Tzw. zasada domniemania właściwości w zakresie wymiaru sprawiedliwości na rzecz wskazanych sądów oznacza, że jeżeli przepisy Konstytucji lub ustawy zwykłej nie zastrzegą właściwości innych sądów w określonych sprawach, to w zakresie wymiaru sprawiedliwości właściwym w nich będzie co do zasady sąd powszechny (zob. A. Wasilewski, Władza sądownicza w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, PiP 1998, z. 7, s. 11). W świetle art. 184 Konstytucji RP, sądy administracyjne powołane zostały natomiast do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Ustrojodawca, określając sądową formę tej kontroli, nie przesądził jednak zakresu tej kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne, pozostawiając określenie jej granic ustawodawcy. Oznacza to, że z jego woli określone sprawy wynikające z działalności administracji publicznej mogą być objęte właściwością również sądów powszechnych.

Konstytucyjny model sądownictwa zakłada całkowitą odrębność sądów powszechnych, z Sądem Najwyższym na czele i sądów administracyjnych oraz konieczność wyraźnego rozgraniczenia zadań i właściwości pomiędzy tymi sądami z zastrzeżeniem, iż w przypadku wątpliwości, to po stronie sądów powszechnych leży domniemanie kompetencji w rozstrzygnięciu danej sprawy.

Z uwagi na różne co do istoty kompetencje judykacyjne wskazanych sądów, rozgraniczenie właściwości między tymi sądami ma istotne znaczenie dla stron sporu i realizacji ich prawa do sądu (zob. B. Adamiak, Rozgraniczenia właściwości sądów w polskim systemie prawnym, [w:] Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, red. J. Góral, R. Hauser, J. Trzciński, Warszawa 2005, s. 14). Z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że każdy ma prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd właściwy, czyli sąd orzekający w zgodzie ze swoją kompetencją przedmiotową, rzeczową, miejscową i funkcjonalną. W piśmiennictwie prawniczym wskazuje się, że z konstytucyjnego punktu widzenia najistotniejszym składnikiem tak rozumianej "właściwości" sądu jest jego właściwość przedmiotowa, czyli rozpatrywanie spraw, które ze względu na swój rodzaj należą do kompetencji danego pionu sądowniczego (zob. W. Sanetra, Sąd właściwy w rozumieniu Konstytucji RP, Przegląd Sądowy 2011, nr 9, s. 13-14). Tylko wówczas możliwe jest bowiem zapewnienie pełnej i prawnie skutecznej ochrony praw na drodze sądowej.

W rozpoznawanej sprawie został złożony wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym, które to postępowanie nie podlega właściwości sądu administracyjnego. Należy zauważyć, że w art. 78 i art. 79 p.p.s.a. zostały zawarte przepisy normujące ustanawianie w postępowaniu sądowoadministracyjnym kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Regulacja ta służy zapewnieniu należytego poziomu ochrony praw i interesów strony postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast żaden przepis p.p.s.a. nie przewiduje możliwości ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym.

W tym miejscu wskazać pozostaje, że Sądowi rozpoznającemu ww. wniosek znana jest uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2020 r., sygn. akt III CZP 50/19, w której przesadził on, że "sprawa z wniosku organu administracji publicznej

o ustanowienia kuratora na potrzeby postępowania administracyjnego nie podlega samodzielnej kwalifikacji jako sprawa z zakresu kurateli, lecz jej kwalifikacja jest tylko pochodną charakteru sprawy rozpoznawanej w postępowaniu administracyjnym, dla potrzeb którego ma być ustanowiony kurator. Oznacza to, że w wypadku, gdy kurator ma być ustanowiony przez sąd w postępowaniu cywilnym dla potrzeb postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, sprawa o jego ustanowienie nie jest sprawą z zakresu kurateli, lecz elementem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, czyli sprawy administracyjnej. Koresponduje z tym założeniem przyjęta w orzecznictwie teza, że wynagrodzenie kuratora ustanawianego w postępowaniu cywilnym w charakterze przedstawiciela strony

w rozumieniu art. 34 § 1 k.p.a. należy do kosztów postępowania administracyjnego." Sprawa, w związku z którą wniesiony został wniosek o ustanowienie kuratora, mimo że stanowi sprawę administracyjną, nie mieści się jednak w zakresie kognicji sądów administracyjnych, które powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej w zakresie określonym w art. 3 p.p.s.a. oraz rozstrzygania sporów o właściwość i sporów kompetencyjnych między organami, wskazanymi w art. 4 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie został złożony wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu w przedmiocie z zakresu ubezpieczeń społecznych, w którym wydawana jest decyzja administracyjna, od której - zgodnie

z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa o s.u.s." -przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych

w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Podkreślić należy, że mimo, iż sprawa merytoryczna rozstrzygnięta została decyzją administracyjną, to kontrola prawidłowości tej decyzji nie została poddana kognicji sądów administracyjnych, bowiem z mocy art. 4778 w zw. z art. 461§ 2 Kodeksu postępowania cywilnego, sądem właściwym w tej sprawie jest sąd okręgowy. Dlatego też odwołanie wniesione zostało do sądu powszechnego, a nie sądu administracyjnego.

Ponadto, zauważyć należy, że na mocy art. 123 ustawy o s.u.s.,

w postępowaniu regulowanym przepisami tej ustawy stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.), dalej jako: "k.p.a.". Zgodnie zaś z art. 34 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88 (OSNC 1990/1/11) wskazał, że wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. następuje na podstawie art. 184 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (aktualnie: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359). Stanowisko to zostało podtrzymane także w uchwale tego Sądu z dnia

24 listopada 2006 r., sygn. akt III CZP 89/06 (OSNC 2007/9/128).

Z tego powodu, ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 § 1 k.p.a., nie należy również do kompetencji sądów administracyjnych. Jak bowiem wskazano wyżej, są one powołane do rozpoznawania spraw z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz innych spraw, do których stosuje się przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na mocy przepisów szczególnych (art. 1 i 2 p.p.s.a.). Przewidziana na gruncie p.p.s.a. możliwość ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora na podstawie art. 30 § 1, art. 78 i art. 79 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy konieczność jego ustanowienia w zakresie określonym w tych przepisach wynikła w toku postępowania sądowoadministracyjnego, a nie - jak w warunkach niniejszej sprawy - postępowania administracyjnego. Żaden przepis p.p.s.a. nie przewiduje możliwości ustanowienia przez sąd administracyjny kuratora dla osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym i nie odsyła w żadnym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W konsekwencji, ustanowienie kuratora w tym postępowaniu w sposób oczywisty nie mieści się w zakresie kognicji sądów administracyjnych powołanych do rozpoznania spraw sądowoadministracyjnych.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, uznając niedopuszczalność wniosku, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.