Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 449/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  i art. 17  ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn. akt SKO-NP-4115-708/21, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez E. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r., znak: SKO-NP- 4115-708/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, ze zm.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 3-5, art. 24 ust. 1 - 4, art. 25 ust. 1 i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. nr [...] z dnia 13 października 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. B.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2021 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Decyzją z dnia 22 czerwca 2021 r., nr [...] Burmistrz R. odmówił skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia z uwagi na brak spełnienia przesłanki z w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż jak wskazał niepełnosprawność wymagającej opieki matki skarżącej istnieje od 2000 r., czyli powstała gdy wymagająca opieki miała 63 lata. Ponadto powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego był fakt, że sprawowana opieka nie ma takiego zakresu, który zmuszałby skarżącą do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zaznaczono też, że organ pierwszej instancji ma wątpliwości co do tego, w jaki sposób możliwe jest sprawowanie przez skarżącą stałej opieki nad matką, która niejednokrotnie wymaga natychmiastowej pomocy w sytuacji, gdy nie zamieszkuje ona wspólnie z matką i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego.

Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca.

Decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r., znak: SKO.NP-4115-414/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza R. z dnia 22 czerwca 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Decyzją z dnia 13 października 2021 r. nr [...] Burmistrz R. orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że nie zostały spełnione warunki o których mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność wymagającej opieki – matki skarżącej - istnieje od 2000 r., a więc powstała u niej w wieku 63 lat, a przepis ten nadal obowiązuje.

Organ rozpoznając tę sprawę przeprowadził ponownie postępowanie dowodowe, w tym zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu jednoznacznego ustalenia, czy rzeczywiście zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nad swoją matką jest na tyle ją obciążający, że uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Organ wskazał, że w wywiadzie środowiskowym z dnia 26 maja 2021 r., uzupełnionym wywiadem z dnia 13 września 2021 r., skarżąca oświadczyła, iż sprawowanie opieki nad jej matką polega na pomocy jej w codziennych czynnościach, robieniu zakupów, realizowaniu recept, umawianiu i towarzyszeniu w wizytach lekarskich, pomoc w ubieraniu, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, wychodzeniu z matką na spacer, stały nadzór i stała dyspozycja.

Ustalono, że matka skarżącej jest osobą schorowaną, cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, miażdżycę, nadciśnienie, niewydolność krążenia, depresję, nerwicę lękową oraz ataki duszności i dlatego wymaga pomocy ze strony córki, która pomaga jej w utrzymaniu higieny, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, umawia i dowozi na wizyty lekarskie, realizuje wypisane recepty, wychodzi z nią na spacer, sprząta mieszkanie, wykonuje prace porządkowe wokół domu, kosi trawę, pali w piecu, nosi wodę, mierzy ciśnienie, smaruje ją i naciera lekami przeciwbólowymi. Skarżąca wyjaśniła, że dojeżdża codziennie rano o godz. 6,30 do matki do R.1 oddalonej o 18 km od R., by pomagać matce w czynnościach związanych z codzienną egzystencją, a w razie potrzeby jest też w nocy oraz pod stałym kontaktem telefonicznym. Sprawowanie przez nią opieki nad matką jest czasochłonne i według relacji skarżącej zajmuje jej cały dzień do godziny 19,00, przy czym może ona liczyć na pomoc ze strony siostry, zamieszkałej w R.1. Z kolei pozostałe rodzeństwo skarżącej, a to: W., A., B. i M. nie pomagają w opiece nad matką.

W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy przez skarżącą, a koniecznością stałej opieki, ponieważ sprawowana opieka w takim zakresie, jaki został wykazany w rodzinnym wywiadzie środowiskowym z dnia 13 września 2021 r., nie ma charakteru tego rodzaju, aby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ podniósł, że nie wszystkie czynności wymienione podczas wywiadu środowiskowego przez skarżącą można zaliczyć do czynności typowo opiekuńczych, ponieważ szereg z nich to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby które na co dzień pracują zawodowo lub prowadzą gospodarstwo rolne.

Zdaniem organu ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego jednoznacznie wskazało, że rzeczywisty zakres sprawowanej opieki nie jest na tyle obciążający, że uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Nie można bowiem przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, która nie jest osobą leżącą i nie jest bez kontaktu. Nadto obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki ciąży w takim samym stopniu na wszystkich jej dzieciach, czyli czterech braciach, przy czym obowiązek ten może przybrać też formę np. współopłacania usług opiekuńczych, zwłaszcza, że synowie ci pracują.

Organ podniósł nadto, że skarżąca od dnia 1 lipca 2013 r. pobiera zasiłek dla opiekuna i z pobierania tego zasiłku nie zrezygnowała zaznaczając, że tylko wtedy z niego zrezygnuje, jeżeli fakt jego pobierania, będzie stanowił przesłankę do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego – artykułów: 17 ust. 1b i 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniosła, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił przy wykładni art. 17 ust. 1b ustawy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Organ naruszył również art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nie wymaga przez nią rezygnacji z zatrudnienia. Wniosła więc o uchylenie kwestionowanej decyzji i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy, a więc o przyznanie skarżącej żądanego świadczenia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wyjaśniło, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 3 listopada 2008 r. matka skarżącej została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym w orzeczeniu stwierdzono, że jej niepełnosprawność istnieje od 2000 r. Na skarżącej, ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jej matki.

W ww. orzeczeniu o niepełnoprawności stwierdzono, że niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 2000 r. czyli wtedy, gdy miała 63 lata, a więc jej niepełnosprawność nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia - lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Kolegium zwróciło uwagę, że cytowany wyżej przepis stanowił przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 23 października 2014 r., poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej.

W kwestii skutków powyższego wyroku Kolegium przychyliło się do ugruntowanej w tym zakresie linii orzeczniczej, zgodnie z którą w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b ustawy we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej Sąd nie może nie brać pod uwagę.

Wobec powyższego Kolegium uznało za uzasadniony zarzut podniesiony w odwołaniu o zastosowaniu art.17 ust. 1 b ustawy bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.,

sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części tego przepisu

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to i naruszenie art. 190 Konstytucji RP.

Kolegium podkreśliło, że skarżąca od dnia 1 lipca 2013 r. pobiera zasiłek dla opiekuna, ale jak oświadczyła, gdyby ten fakt stanowił przesłankę do odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, to z pobierania tego zasiłku zrezygnuje.

Z koli w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania dowodowego, ustalono, że matka skarżącej jest osobą schorowaną, cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, miażdżycę, nadciśnienie, niewydolność krążenia, depresję, nerwicę lękową oraz ataki duszności i dlatego wymaga pomocy ze strony córki, która pomaga matce w utrzymaniu higieny, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, umawia i dowozi matkę na wizyty lekarskie, realizuje wypisane recepty, sprząta mieszkanie, wykonuje prace porządkowe wokół domu, kosi trawę, pali w piecu, nosi wodę, mierzy matce ciśnienie, smaruje ją i naciera lekami przeciwbólowymi. Skarżąca dojeżdża codziennie rano o godz. 6,30 do matki do R.1. oddalonej o 18 km od R., by pomagać jej w czynnościach związanych z codzienną egzystencją, a w razie potrzeby jest też w nocy oraz pod stałym kontaktem telefonicznym.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że nie wszystkie czynności wymienione podczas wywiadu środowiskowego przez skarżącą można zaliczyć do czynności typowo opiekuńczych, ponieważ szereg z nich to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo lub prowadzące gospodarstwo rolne. Te typowe czynności dnia codziennego jak np. robienie zakupów, realizacja wypisanych recept, sprzątanie mieszkania, prace porządkowe wokół domu, koszenie trawy, palenie w piecu, noszenie wody, mierzenie matce ciśnienia, smarowanie ją i nacieranie można przecież wykonywać przed lub po powrocie z pracy zawodowej lub po zakończeniu pracy w gospodarstwie rolnym. Wobec tego rzeczywisty zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nie jest na tyle obciążający, by uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia. Nie można bowiem przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, bo matka nie jest osobą leżącą.

Dalej Kolegium podniosło, że poza tym obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej matki ciąży w równym stopniu na wszystkich jej dzieciach, czyli czterech braciach skarżącej. Jeżeli z jakichś uzasadnionych powodów nie mogą one osobiście poświęcać czasu na sprawowanie opieki nad matką, to obowiązek ten może przybrać też formę np. wspólnego opłacania usług opiekuńczych, zwłaszcza że te dorosłe dzieci pracują. Kolegium zwróciło także uwagę na to, że pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, a niepodejmowaniem przez opiekuna tej osoby zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym, powinien istnieć związek przyczynowy. Jednakże w przedmiotowej sprawie brak jest takiego związku. Sprawowana opieka w takim zakresie, jaki został wykazany w rodzinnym wywiadzie środowiskowym z dnia 13 września 2021 r. nie ma takiego charakteru, aby zmuszał ją do rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Nowym Sączu naruszenie przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącego, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W świetle ust. 5 art. 17 ustawy o pomocy społecznej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Mając powyższe regulacje na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w N. z dnia 3 listopada 2008 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Z powyższego wynika, że rzeczywiście niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej jednak zasadnie, zdaniem Sądu, podniosło orzekające w drugiej instancji Kolegium, iż nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy

do odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia.

Zasadnie zarzuciło Kolegium organowi pierwszej instancji, że ten nie uwzględnił przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Trafnie były więc uwagi Kolegium w tej kwestii.

Co do zasady nie jest możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego. Do wskazanego wniosku prowadzi bowiem wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednak nie sposób przyjąć, że pobieranie świadczenia w związku z wcześniej ustalonym prawem do zasiłku dla opiekunów wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe pomijałoby w istocie możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z pozostających w zbiegu świadczeń. Skarżąca oświadczyła, że z pobierania tego zasiłku zrezygnuje. uzasadnione pozostaje takie przeprowadzenie postępowania przez organ i jego rozstrzygnięcie, aby nie pozbawiono Skarżącej wsparcia z związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ powinien zastosować rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo wyboru świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 866/21, z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18). Nadto winien rozważyć jednoczesne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna (przykładowo: tego samego dnia, zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2019 r. I OSK 200/19).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, jak i organu pierwszej instancji, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Podkreślić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

Zdaniem Sądu prawidłowa była ocena orzekających w obydwu instancjach organów, że w tym wypadku zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje skarżąca przy matce nie jest aż tak absorbujący, że wyklucza podjęcie przez nią pracy lub innego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

System świadczeń rodzinnych został bowiem tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy.

Z ustaleń organów wynika, że matka skarżącej jest osobą schorowaną, cierpi na zwyrodnienie kręgosłupa i stawów, miażdżycę, nadciśnienie, niewydolność krążenia, depresję, nerwicę lękową oraz ataki duszności i dlatego wymaga pomocy ze strony córki, która pomaga matce w utrzymaniu higieny, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, umawia i dowozi matkę na wizyty lekarskie, realizuje wypisane recepty, sprząta mieszkanie, wykonuje prace porządkowe wokół domu, kosi trawę, pali w piecu, nosi wodę, mierzy matce ciśnienie, smaruje ją i naciera lekami przeciwbólowymi.

Rację więc mają orzekające organy argumentując, że wskazane powyżej czynności, to typowe czynności opiekuńcze dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo lub prowadzące gospodarstwo rolne. Te typowe czynności dnia codziennego jak np. robienie zakupów, realizacja wypisanych recept, sprzątanie mieszkania, prace porządkowe wokół domu, koszenie trawy, palenie w piecu, noszenie wody, mierzenie matce ciśnienia, smarowanie ją i nacieranie można przecież wykonywać przed lub po powrocie z pracy zawodowej lub po zakończeniu pracy w gospodarstwie rolnym, jak zasadnie podniosło Kolegium.

Zgodzić się więc należało z oceną organów charakteru tych czynności, że ich rzeczywisty zakres nie jest na tyle obciążający skarżącą, by uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wprawdzie żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ustanawia wymogu wspólnego zamieszkiwania z osobą wymagającą opieki, to jednakże nie bez znaczenia da oceny, czy istotnie w danym przypadku mamy do czynienia ze stałą i długotrwałą opieką w rumieniu jej przepisów, ma fakt, że skarżąca dojeżdża codziennie rano o godz. 6,30 do matki z odległości 18 km, by pomagać jej w czynnościach związanych z codzienną egzystencją. W razie potrzeby, zwłaszcza w nocy, jest też pod stałym kontaktem telefonicznym. Trafne jest więc stanowisko organów, że w tym przypadku nie można przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, tym bardziej, iż nie jest ona osobą leżącą, a schorzenia na które cierpi nie wymagają też nieprzerwanego jej monitorowania.

Ponadto, Sąd podziela stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21, z dnia 30 maja 2022 r., sygn. III SA/Kr 128/22, z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22 czy z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 39/22 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., zwanej dalej w skrócie - k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o., krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

W niniejszej sprawie skarżąca ma rodzeństwo i nie zostało wykazane aby nie byli oni w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa, zwrotu przypadającej na nich części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec matki w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o. Praca nie jest bowiem obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną osobą. Rację ma Kolegium podnosząc, że jeżeli z jakichś uzasadnionych powodów bracia skarżącej nie mogą osobiście poświęcać czasu na sprawowanie opieki nad matką, wyręczając choćby z niektórych czynności skarżącą, to obowiązek ten może przybrać też formę np. wspólnego opłacania usług opiekuńczych, zwłaszcza że są dorośli i pracują.

Podkreślić należy, że możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wynika z faktu wykonywania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem lekarskim o określonej treści (którego nie mogą negować organy administracji publicznej), ale z konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na niemożność pogodzenia ich z prawnym i moralnym obowiązkiem opieki nad osobą niepełnosprawną. Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu tej pomocy pod kątem wystąpienia sygnalizowanych wyżej przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom skargi orzekające organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu, który skutkowałby uchyleniem kontrolowanych decyzji. Organy zebrały wystarczający materiał dowodowy do podjęcia rozstrzygnięcia i prawidłowo go oceniły. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, ze zm.,).

Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.