Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 1191/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 45
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Jerzy Sulimierski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku D S.A. w likwidacji z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S.A. w likwidacji z siedzibą w L. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2007 r., sygn. akt I GSK 1934/06 w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w B. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 9 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Lu 75/06 w sprawie ze skargi D. S.A. w likwidacji z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego ze nieprawidłowe oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług postanawia: przyznać D. S.A. w likwidacji z siedzibą w L. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości.


UZASADNIENIE

W dniu 11 grudnia 2007 r. (data nadania w placówce pocztowej) "D." S.A. w likwidacji z siedzibą w L., zwana dalej także "Spółką" lub "wnioskodawcą", wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2007 r., sygn. akt I GSK 1934/06.

Do powyższego środka zaskarżenia dołączyła sporządzony na urzędowym formularzu i podpisany przez likwidatora Spółki wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wspomnianego wniosku podała, że cały majątek Spółki stanowi nieruchomość, na której ustanowiono hipotekę na łączną kwotę ponad 10 mln zł. Spółka posiada nieuregulowane zobowiązania wobec banków i innych instytucjonalnych wierzycieli (w kwocie ponad 12,6 mln zł) oraz wobec pracowników (w kwocie 211.677,99 zł). Oprócz zabezpieczeń hipotecznych na nieruchomości, istnieją także zabezpieczenia komornicze na majątku ruchomym, w tym na maszynach i urządzeniach produkcyjnych oraz wyposażeniu biurowym, a także zajęcia na kontach bankowych. Spółka wykazuje ujemne saldo (- 2.343,09 zł) na posiadanych rachunkach bankowych. Wartość posiadanych przez Spółkę środków trwałych wynosi 8.593.804,15 zł. Spółka poza działaniami o charakterze likwidacyjnym nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. W ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 966.420,24 zł. Środki uzyskiwane ze sprzedaży części składników majątkowych przeznaczane są na utrzymanie i opiekę nad majątkiem Spółki, celem zbycia go w cenie adekwatnej do wartości.

Zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2008 r. sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające i budzące wątpliwości, w związku z czym D. S.A. została wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających przedstawione we wniosku dane o majątku i osiąganych dochodach.

W wyznaczonym terminie D. S.A. przedstawiła szereg dokumentów, do nadesłania których została wezwana przez Naczelny Sąd Administracyjny, tj:

- sprawozdanie finansowe na dzień 27 września 2005 r.,

- sprawozdanie finansowe likwidatora (w tym m.in. wprowadzenie do sprawozdania finansowego i bilans) za okres 1 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2006 r.,

- wydruki dotyczące obrotów i stanów kont bankowych oraz zaświadczenia banków,

- wycena zapasów na dzień 27 września 2005 r.,

- szczegółowy raport środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych na dzień 30 września 2005 r.,

- wydruk z obrotów na kontach analitycznych Spółki w 2007 r.,

- ocena zbywalności stanów magazynowych pod względem terminów ważności,

- szczegółowy raport środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych na dzień 30 listopada 2007 r.

- wycena zapasów na dzień 31 stycznia 2008 r.,

- informacja likwidatora dotycząca składanych dokumentów źródłowych.

Przedłożone przez Spółkę dokumenty zostały włączone do akt sądowych o sygnaturze I GSK 1204/07.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony, obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskująca Spółka w sposób niewątpliwy - po uzupełnieniu wniosku - wykazała brak dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza gdy się weźmie pod uwagę znany Sądowi z urzędu fakt, że nie są to koszty jednostkowe do pokrycia w jednej sprawie, lecz dotyczą kilkunastu spraw - co nie może być obojętne dla oceny jej kondycji finansowej i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych.

W pierwszym rzędzie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z zacytowanym na wstępie przepisem, podstawą do przyznania prawa pomocy jest wykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. A zatem ustawodawca nie wprowadza wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale brak środków, a ściśle mówiąc - uzależnia zasadność wniosku od wykazania efektywnych aktywów (gotówka, zapasy, towary, itp.), gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Zważyć przy tym należy, że przepisy postępowania regulują termin ponoszenia kosztów sądowych, w tym także wpisu sądowego.

W sprawie niniejszej wnioskująca Spółka posiada według wartości księgowej (nie rynkowej) znaczący majątek, w szczególności w postaci nieruchomości. Przedłożone przez nią dokumenty jednakże wskazują, że ani z tego majątku, ani z innych środków nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Dowodzą o tym doręczone na wezwanie Sądu wyciągi z kont bankowych, na których Spółka nie posiada środków, lub wręcz rachunki te wykazują zadłużenie wobec banków. Również pozostały majątek Spółki - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie może być spieniężony. Na dzień otwarcia likwidacji wszystkie znaczące składniki majątku ruchomego Spółki zajęte były na poczet należności skarbowych (vide "Szczegółowy raport środków trwałych ... na dzień 30 września 2005 r.").

Podobnie przedstawia się sytuacja w odniesieniu do nieruchomości i do zapasów Spółki. Jak wynika z przedłożonego przez Spółkę sprawozdania finansowego na dzień 27.09.2005 r. (sporządzonego w dniu 27 października 2005 r. i odnoszącego się także do zdarzeń, które nastąpiły po 27.09.2005 r.), w dniu podjęcia uchwały o likwidacji Spółki (28 września 2005 r.) nieruchomości były obciążone hipotekami na kwotę 7.284.570,04 zł. Z tego samego zestawienia (tabela T-15) wynika również, że zapasy były już obciążone zabezpieczeniami na kwotę 1.153.378,68 zł, a ich wartość wynosiła 600.821,68 zł - vide: wycena zapasów na dzień 27.09.2005 r. oraz wykaz zobowiązań tabela T-15.

Załączone do ww. sprawozdania finansowego sprawozdanie Zarządu D. S.A. z działalności Spółki w okresie od 01.01.2005 r. do 27.09.2005 r., w którym stwierdzono, że już w lipcu 2005 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Akcjonariuszy podjęło uchwałę zalecającą złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Przedmiotowy wniosek złożył Zarząd Spółki. Oprócz tych działań, w dniu 28 września 2005 r. podjęto uchwałę o likwidacji Spółki, umożliwiającą wystąpienie do Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, celem wypłaty pracownikom wynagrodzeń i odpraw.

Wpis o likwidacji ogłoszony został w Monitorze Sądowym i Gospodarczym z 2005 r. Nr [...] poz. [...]. Fakt ten jest sądowi znany z urzędu (art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 168 poz. 1186).

Z dostarczonych przez Spółkę dokumentów, jak również z ogłoszonych w Monitorze Sądowym i Gospodarczym wpisów do Krajowego Rejestru Sądowego, nie wynika natomiast, aby została ogłoszona upadłość Spółki. Nawet przy założeniu, że złożony przez Spółkę wniosek o upadłość został oddalony w trybie art. 13 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60 poz. 535 ze zm.), brak jest podstaw do przyjęcia domniemania, iż Spółka posiadała środki na pokrycie wpisu sądowego. Skoro bowiem w 2005 r. Spółka nie dysponowała majątkiem pozwalającym na postawienie jej w stan upadłości, a jej aktualna sytuacja majątkowa uległa dalszemu pogorszeniu, zasadnym jest stwierdzenie, iż w chwili obecnej nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych.

Ze sporządzonego przez Likwidatora bilansu na dzień 31 grudnia 2006 r. wynika, że w stosunku do analogicznego dnia roku poprzedzającego aktywa spółki zmalały, przy czym wartość zapasów spadła z 421.040,66 zł do kwoty 342.799,46 zł. Z kolei o ponad 300.000 zł wzrosła wartość zobowiązań Spółki. Z tej części bilansu zatem wynika, że wartość zobowiązań z tytułu podatków, ceł i ubezpieczeń wzrosła o ponad 256 tys. zł, a z tytułu kredytów i pożyczek zmalała o 34.451,68 zł (a więc zaledwie o 0,07 promila), natomiast wartość zobowiązań z tytułu wynagrodzeń zmalała o ponad 200.000 zł. Świadczy to z jednej strony, że Spółka uzyskała dofinansowanie z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, z drugiej zaś - że nie zaistniały podstawy uchylenia ustanowionych zabezpieczeń.

Z oświadczenia Likwidatora przedstawiającego ww. bilans wynika, że Spółka w analizowanym okresie nie prowadziła podstawowej działalności. Wartość wyprzedaży zapasów na dzień 31 stycznia 2008 r. wynosiła 331.357,66 zł (vide dostarczona w wykonaniu wezwania Sądu wycena zapasów na dzień 31 stycznia 2008 r.).

Analiza wynikających z przedstawionych dowodów danych prowadzi zatem do uzasadnionej konkluzji, że obecnie posiadane przez Spółkę zapasy nie mają już realnej wartości rynkowej. Z porównania bowiem wyceny wartości zapasów na dzień 27.09.2005 r. z wartością zapasów na dzień 31.12.2005 r., ujawnioną w przedstawionym przez Likwidatora bilansie zawartym w sprawozdaniu finansowym za okres od 1.01.2006 do 31.12.2006 wynika, że przez okres ok. 3 miesięcy sprzedano posiadane zapasy na kwotę 179.781,02 zł. Natomiast bilans wskazuje, iż sprzedana przez cały rok 2006 wartość zapasów była o ponad 100.000 zł niższa, niż w okresie wyżej wskazanych 3 miesięcy (78.241,20 zł). Porównując zbilansowaną wartość zapasów na dzień 31.12.2006 r. z ich wartością określoną w Wycenie zapasów na dzień 31 stycznia 2008 r., należy dojść do wniosku, że w ciągu dalszych 13 miesięcy zbyto zapasy jedynie na kwotę 11.441,80 zł.

Nie można również pominąć i tego aspektu sprawy, że - jak to zostało wskazane we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych - wszczęte przeciwko Spółce egzekucje komornicze dotyczą łącznie kwoty 10.493.761,04 zł, natomiast wartość hipotek nieobjętych egzekucją wynosi 711.931,78 zł i 560.000 USD. Oznacza to, że nawet przy sprzedaży całego majątku, Spółka nie dysponowałaby żadnymi środkami finansowymi - skoro wartość wszystkich jej aktywów na dzień 31 grudnia 2006 r., wynosiła 9.489.431,01 zł. Była więc znacznie niższa, niż wartość dokonanych na nim zabezpieczeń.

W tym stanie rzeczy, mając na względzie brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych, brak możliwości sprzedaży posiadanych zapasów oraz brak możliwości osiągnięcia jakichkolwiek środków ze sprzedaży pozostałego majątku wobec jego zajęcia do wartości przewyższającej wartość samego majątku, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, spełnione zostały przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Podkreślić należy, że przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę szczególną okoliczność - wynikającą ze Sprawozdania zarządu D. S.A. załączonego do sprawozdania finansowego na dzień 27. 09. 2005 r. (w związku z otwarciem likwidacji) - iż Spółka w tym samym czasie, tj. w dniu 1 czerwca 2005 r., utraciła ok. 80% własnego rynku sprzedaży. Oczywistym winno być, że sytuacja ta pociągała za sobą - w świetle zebranych dowodów - szczególnie dotkliwe konsekwencje dla tej Spółki, skoro oferowane przez nią produkty są produktami specyficznymi, adresowanymi do wąskiej grupy odbiorców. Dowodzą temu przedstawione przez Spółkę obroty na kontach analitycznych w porównaniu z załączonym do Sprawozdania finansowego na dzień 27.09.2005 r. rachunkiem zysków i strat. Mianowicie: Spółka w 2004 r. osiągnęła przychody ze sprzedaży o wartości blisko 25 mln zł. Z kolei w okresie od 1 stycznia 2005 r. do 27 września 2005 r. ponad 10 mln zł. Natomiast z załączonego zestawienia obrotów na kontach analitycznych Spółki, dotyczącego roku 2007, wynika, że jej obroty z odbiorcami (głównie dotyczy to zapasów i ewentualnych środków trwałych - nie była prowadzona działalność gospodarcza) wyniosły niespełna 12 tys. zł.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można pominąć i tej okoliczności, że istniejąca wciąż Spółka jako osoba prawna (choć w likwidacji), w szczególności posiadająca majątek nieruchomy, musi ponosić stałe koszty związane z tym majątkiem, jak np. opłaty i podatki związane z gruntem i nieruchomościami, koszty energii i ochrony, zabezpieczenia środków produkcji i majątku przed ich degradacją, itp. W tym stanie rzeczy, nie ulega wątpliwości, że wnioskująca Spółka wykazała, iż nie jest w stanie z własnych środków pokryć kosztów sądowych, zwłaszcza w przewidzianych prawem terminach. Przepisy o kosztach sądowych nie mogą bowiem w swych skutkach prowadzić do likwidacji majątku osób dochodzących swoich praw przed sądem.

Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności, jak również wynikający z art. 45 Konstytucji RP obowiązek zagwarantowania stronie prawa do sądu, Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy niewątpliwie zachodzą przesłanki do przyznania wnioskującej Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.