Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1491/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 21, art. 23, art. 27, art. 129, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

| | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) ARS WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 20 lipca 2022 r. znak: SKO.NP/4115/263/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 lipca 2022 r. znak: SKO.NP/4115/263/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 14 czerwca 2022 r. znak: GOPS-5222-0-1A/22 w przedmiocie odmowy przyznania S. W. (dalej: skarżący) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną C. W.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wójt Gminy S., decyzją z dnia 29 marca 2022 r., odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 11 września 2019 r. [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy w jej przypadku istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 sierpnia 2019 r.

Decyzją z dnia 17 maja 2022 r. znak: SKO.NP/4115/172/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzję i przekazało organowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania. Kolegium stwierdziło, że organ pomocy społecznej orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). Nadto Kolegium dostrzegło w zaskarżonej decyzji brak wyczerpującego wyjaśnienia, czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem bądź niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.

Rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r., organ I instancji ponownie odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, stwierdzając jak uprzednio, że w przedmiotowym wypadku nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W opisanej na wstępie decyzji z dnia 10 lipca 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu w stosunku, do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to uznać należało, że doszło do naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W obecnej sytuacji prawnej, nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Stanowisko prawne organu I instancji, co do skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo.

Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.

W tym miejscu organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W powołanym przepisie wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1-4, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ zwrócił uwagę, że w orzecznictwie podkreśla się, że tylko w sytuacji, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ustawodawca przyznaje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy.

Zebrane w sprawie materiały pozwoliły Kolegium ustalić historię zatrudnienia skarżącego. W aktach sprawy znajdują się świadectwa pracy przedłożone przez skarżącego za okres:

- 5.02.1981 r. do 15.06.1982 r. – [...] Zakłady Przemysłu [...] w N., stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia między zakładami,

- 04.11.1985 r. do 8.03.1987 r. - Zespół Opieki Zdrowotnej w B., na stanowisku noszowy w Dziale Pomocy Doraźnej,

- 9.03.1987 r. do 31.12.1996 r. - Wojewódzka [...] w T., na stanowisku - kierowca samochodu LO, stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez zakład pracy, z zachowaniem okresu wypowiedzenia - art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy,

- 05.05.2003 r. do 30.09.2003 r. - Zarząd Dróg Powiatowych w B. z siedzibą w P., na stanowisku robotnik drogowy, stosunek pracy ustał z upływem czasu, na który była zawarta umowa - art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy,

- 01.10.2003 r. do 26.07.2005 r.- Piekarnia K. R. w S., na stanowisku kierowcy, stosunek pracy ustał za wypowiedzeniem z powodu likwidacji etatu - art. 30 § 1 pkt 2, art. 32 § 2 Kodeksu pracy,

- 09.03.2007 r. do 11.12.2010 r. - Zakład Produkcyjno-Handlowy A. J. G. Zakład Pracy [...] K., na stanowisku kierowca, stosunek pracy ustał art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy,

- 09.01.2012 r. do 31.01.2015 r. - Zakład Mięsny "C." Spółka komandytowa w S., na stanowisku kierowca zaopatrzenia, stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy za wypowiedzeniem przez pracodawcę art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy,

- 08.02.2016 r. do 09.09.2017 r. - Zakład Mięsny "C." Spółka komandytowa w S., na stanowisku kierowca, stosunek pracy ustał bez wypowiedzenia przez pracodawcę, wyczerpanie okresu zasiłkowego, pobierania świadczenia rehabilitacyjnego - art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy.

Z powyższego wynika, że ostatnie zatrudnienie skarżącego miało miejsce w roku 2017, a stosunek pracy ustał w związku z wyczerpaniem okresu zasiłkowego, pobierania świadczenia rehabilitacyjnego - art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy.

Zestawiając powyższe ustalenia z załączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 11 września 2019 r. nr [...], uznającym żoną skarżącego za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, Kolegium stwierdziło, że zaprzestanie aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego, nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną. Skarżący zakończył aktywność zawodową, jak i nie podejmował zatrudnienia w związku z pogorszeniem swojego stanu zdrowia. Organ wskazał także, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący złożył dopiero w dniu 1 marca 2022 r., podczas gdy stopień niepełnosprawności żony datuje się już od 9 sierpnia 2019 r.

W dalszej części organ odwoławczy wskazał, że istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ponadto wskazanie zakresu wykonywanych przez opiekuna czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia podopiecznej.

U żony skarżącego rozpoznano nowotwór złośliwy (błona śluzowa macicy), choroby krążków międzykręgowych lędźwiowych i innych z uszkodzeniem korzeni nerwów rdzeniowych, przepuklina krążka międzykręgowego, rwa kulszowa lewostronna, bielmo unaczynione rogówki, jaskra wtórna, stan po wielokrotnych zabiegach rekonstrukcyjnych powieki oka lewego, stan po przeszczepie drążącym rogówki, rzekomosoczewkowość, jaskra wtórna oka prawego, Zespół Sjogrena.

Nadto w treści oświadczenia z dnia 6 czerwca 2022 r. skarżący wskazał, że żona przeszła 6 operacji przeszczepu rogówki oka lewego oraz jedną oka prawego. W roku 2020 przeszła operację keratoprotezy oka lewego, na którą czekała około dwóch lat. Nadto u żony zdiagnozowano raka trzonu macicy, w związku z czym przeprowadzono zabieg usunięcia macicy z przydatkami. Przeszła operację przepukliny kręgosłupa. Nadto cierpi na zawroty głowy, bóle kręgosłupa oraz osłabienie organizmu, depresję.

Opierając się na orzecznictwie sądów administracyjnych, organ odwoławczy wyjaśnił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Organ wskazał, że w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją małżonką, która jest osobą przewlekle chorą w tym onkologicznie, jest niewidoma, posiada ustalony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałej opieki i pielęgnacji ze strony osób drugich. Pozostaje w stałym leczeniu w poradniach specjalistycznych. Skarżący sprawuje opiekę nad żoną wykonując wszystkie podstawowe czynności jak - higiena osobista, przygotowywanie i podawanie posiłków, lekarstw, wychodzenie na spacery, wyjazdy na wizyty lekarskie, na badania, na zabiegi rehabilitacyjne, sprzątanie mieszkania, pranie. Żona porusza się o lasce przy jego asyście, wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych oraz dnia codziennego. Zażywa tabletki 2 razy dziennie oraz krople do oczu (sztuczne łzy) co 20-30 minut. Wymaga transportu na kontrole ginekologiczne, co 6 miesięcy, raz w miesiącu przechodzi zabieg rozbijania laserem zwapnień na oku. Pozostaje pod opieką lekarza rodzinnego, okulisty, ginekologa, psychiatry oraz neurochirurga. Do czynności wykonywanych podczas sprawowania opieki nad żoną należą: pomoc w czynnościach higienicznych (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, podmywanie), smarowanie kremami (w razie potrzeby), przygotowywanie i pomoc w ubieraniu się (2 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (1-2 razy dziennie), przygotowywanie i podawanie leków (2 razy dziennie), ćwiczenia fizyczne na kręgosłup (codziennie), przygotowywanie i podawanie posiłków (4-5 razy dziennie), codzienne czynności porządkowe, realizacja recept (raz w miesiącu), umawianie oraz transport na wizyty lekarskie (raz w miesiącu), opłacanie rachunków (w razie potrzeby), załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery z jego asystą (gdy warunki atmosferyczne i stan zdrowia na to pozwala), transport do kościoła (raz w tygodniu), ćwiczenia rozwijające mowę (wspólne rozmowy), czuwanie w nocy (w razie potrzeby).

Z oceny pacjenta wg. zmodyfikowanej skali Barthela z dnia 26 maja 2022 r. sporządzonej przez pielęgniarkę środowiskowo-rodzinną wynika, że żona skarżącego uzyskała wynik kwalifikacji na poziomie 60 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia. W tym miejscu Kolegium wskazało, że sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych przez skarżącego (np. sprzątanie, pranie, gotowanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły.

Organ wskazał, że wykonywanie takich czynności jak pomoc w ubraniu i poranna higiena, czy też przygotowanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Dodatkowo zaznaczono, że oprócz skarżącego zobowiązane do alimentacji są dzieci niepełnosprawnej oraz jej siostra. W przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości.

Na marginesie wskazano, że skarżący jest uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną, zatem w sprawie zachodzi także przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można bowiem rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy, ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania skarżącemu dochodzonego świadczenia byłaby okoliczność pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w sprawie niniejszej jak wykazano wyżej nie zachodzi.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy w kontekście przywołanego stanowiska sądów administracyjnych, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad żoną uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił:

- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez osobę skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż syn skarżącego jak i rodzeństwo niepełnosprawnej skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia,

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego,

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawczym wskazała, iż w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje ona z zasiłku opiekuńczego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W ocenie skarżącego na uwagę zasługuje także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., w którym to Trybunał zważył, iż w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylnie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z trzech ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego żony w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).

Z kolei co do pozostawania skarżącego i jego żony w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 789/13 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)" (por. także M. Załucki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz 2023, wyd. 1, C.H. Beck 2023, komentarz do art. 21).

Co więcej "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje, skoro skarżący jest w stanie swój obowiązek wobec żony spełnić.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżący nie spełnia natomiast warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby żona skarżącego wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, żona skarżącego posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 11 września 2019r. [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić od kiedy w jej przypadku istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 sierpnia 2019 r.

Z oceny pacjenta wg. zmodyfikowanej skali Barthela z dnia 26 maja 2022 r. sporządzonej przez pielęgniarkę środowiskowo-rodzinną wynika, że żona skarżącego uzyskała wynik kwalifikacji na poziomie 60 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia, jest więc osobą stosunkowo samodzielną.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, że nie podejmuje on stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego wymaga pomocy przy takich czynnościach, jak higiena osobista (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, podmywanie), smarowanie kremami (w razie potrzeby), przygotowywanie i pomoc w ubieraniu się (2 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (1-2 razy dziennie), przygotowywanie i podawanie leków (2 razy dziennie), ćwiczenia fizyczne na kręgosłup (codziennie), przygotowywanie i podawanie posiłków (4-5 razy dziennie), codzienne czynności porządkowe, realizacja recept (raz w miesiącu), umawianie oraz transport na wizyty lekarskie (raz w miesiącu), opłacanie rachunków (w razie potrzeby), załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery z jego asystą (gdy warunki atmosferyczne i stan zdrowia na to pozwala), transport do kościoła (raz w tygodniu), ćwiczenia rozwijające mowę (wspólne rozmowy), czuwanie w nocy (w razie potrzeby).

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby żona skarżącego był osobą leżącą czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji.

Zdaniem Sądu zakres opieki, nie wymusza na skarżącym rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż żona skarżącego, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącego. Podkreślić należy, że prowadzenie gospodarstwa domowego, nie stanowi czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczy o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowi zaś codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad żoną skarżącego ograniczają się zaś do pomocy przy takich czynnościach, jak kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, podmywanie, smarowanie kremami w razie potrzeby, pomoc w ubieraniu się 2 razy dziennie, mierzenie ciśnienia 1-2 razy dziennie, przygotowywanie i podawanie leków 2 razy dziennie, ćwiczenia fizyczne na kręgosłup. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad żoną a niepodejmowaniem przez niego z pracy, nie istnieje związek przyczynowy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby żona skarżącego, posiadająca co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, była niesamodzielna w większości sfer życia. Z tych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżący, z uwagi na zakres i rozmiar czynności jakie wykonuje opiekując się żoną, rzeczywiście nie mógł podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącego opieki nad żoną. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.