Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 328/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-02-28 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono wyrok WSA w Białymstoku
Powołane przepisy: article: art. 239, art. 41
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 179a, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2023 r. sprawy ze skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 listopada 2022 r. o sygn. II SA/Bk 328/22 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] lutego 2022 r., sprecyzowanym podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym [...] marca 2022 r. (k. 16 akt administracyjnych), J. G. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na dojazdy do Centrum Rehabilitacji w Ł., na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r., tj. dotyczących dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym, hektaru łubinu, a także na pokrycie szkód wskazanych we wniosku z [...] maja 2018 r. doznanych w wyniku gradobicia oraz na ciepłe posiłki z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu".

Decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] Wójt Gminy W. odmówił przyznania zasiłku specjalnego celowego na sfinansowanie dojazdów na rehabilitację i na hektar łubinu. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w dniu [...] marca 2022 r. z uwagi na nierozpoznanie całości żądania strony.

W wyniku decyzji kasacyjnej Kolegium, doszło do wyżej wskazanego sprecyzowania żądań wniosku.

Postanowieniem z [...] marca 2022r. nr [...] Wójt Gminy W.odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego z "innych uzasadnionych przyczyn". Wskazał, że w sprawie wniosku o przyznanie gorących posiłków z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" zapadło już rozstrzygnięcie. SKO w Ł. decyzją z [...] lutego 2022 r. przyznało stronie świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości po 150 zł miesięcznie na okres od stycznia do czerwca 2022 r. Zażalenie na postanowienie z[...] marca 2022 r. wniósł skarżący, a SKO w Ł. postanowieniem z [...] kwietnia 2022r. nr [...] utrzymało je w mocy.

Natomiast decyzją z [...] marca 2022 r. nr [...] Wójt Gminy W. odmówił skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego na dojazdy do Centrum Rehabilitacji w Ł., na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r., tj. dotyczących dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz hektaru łubinu, a także na pokrycie szkód wymienionych we wniosku z [...] maja 2018 r. doznanych w wyniku gradobicia, jak też zasiłku celowego na ciepłe posiłki z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu". Zasadniczą przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku było przekroczenie przez stronę w styczniu 2022 r. kryterium dochodowego. Jak ustalił organ, dochód z gospodarstwa rolnego, pomniejszony o opłaconą w styczniu 2022 r. składkę KRUS, wyniósł 789,89 zł, podczas gdy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 776 zł. Organ nie dopatrzył się przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego.

W odwołaniu J. G. zarzucił naruszenie przepisów Konstytucji RP, kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o pomocy społecznej, ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, a także przepisów o promocji zatrudnienia i przeciwdziałaniu bezrobociu. Zdaniem strony, organy pomocy społecznej celowo odmawiają mu pomocy, dyskryminują jego osobę wpędzając w jeszcze większą biedę i schorzenia ruchowe. Nadto, jego dochód wynosi 765,11 zł i jest niższy od kryterium dochodowego o 10,89 zł.

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2022r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku celowego na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r., tj. dotyczących dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz hektaru łubinu, a także na pokrycie szkód, które zostały wymienione we wniosku z [...] maja 2018 r. doznanych w wyniku gradobicia, jak też w części dotyczącej zasiłku celowego na ciepłe posiłki z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" oraz umorzyło postępowanie pierwszej instancji w tej części (pkt 1), w pozostałym zaś zakresie utrzymało w mocy decyzję Wójta (pkt 2).

SKO wskazało na cele pomocy społecznej, uznaniowość jej przyznawania i zaakcentowało, że rozmiar pomocy jest warunkowany nie tylko potrzebami strony ale także możliwościami finansowymi organu. Wyjaśniło zasady wyliczania dochodu osoby prowadzącej gospodarstwo rolne i stwierdziło, że organ pierwszej instancji w prawidłowy sposób dokonał tego wyliczenia, przyjmując że w styczniu 2022 r., czyli miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie pomocy, dochód ten wynosił 789,89 zł i był wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej 776 zł. Uniemożliwiało to przyznanie skarżącemu zasiłku celowego. W ocenie Kolegium, brak było również przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej (dalej: u.p.s.), tj. na zasadzie uznania administracyjnego. Analizując pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" Kolegium wywiodło, że w sprawie taki przypadek nie zachodzi. Nadto, organ nie może sobie pozwolić na realizację wszystkich zgłoszonych, nawet tych niezbędnych, potrzeb. Środki na zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe są ograniczone. W pierwszej kolejności pomocy udziela się osobom i rodzinom, które spełniają kryterium dochodowe i kwalifikują się do otrzymania zasiłku celowego.

Kolegium podkreśliło, że strona od stycznia 2021 r. otrzymała pomoc w postaci: świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości 150 zł miesięcznie na okres od października do grudnia 2021 r., zasiłku celowego specjalnego na zakup pieca tzw. kozy w wysokości 300 zł, na dojazdy na rehabilitację i do lekarzy specjalistów w wysokości 150 zł. Łączna kwota otrzymanej pomocy w 2021 r. wyniosła 900 zł. Ponadto decyzją ze stycznia 2022 r. przyznano stronie specjalny zasiłek celowy na zakup opału w wysokości 700 zł. Zdaniem Kolegium, sytuacja strony nie jest wyjątkowa. Stale korzysta z pomocy społecznej, ale nie podejmuje wysiłków celem poprawy sytuacji. Nie wykazuje własnej inicjatywy i nie wykorzystuje własnych możliwości, aby poprawić swoją sytuację finansową. Kolegium wskazało, że z gospodarstw rolnych o pow. 7,05 ha fizycznych w gminie utrzymują się rodziny z dziećmi, nie wspominając o osobach samotnych. Strona natomiast wykazuje postawę roszczeniową i uważa, że zasiłek celowy powinien być przyznany na każdy złożony wniosek.

Uzasadniając pkt 1 rozstrzygnięcia Kolegium zaznaczyło, że zmuszone było częściowo uchylić zaskarżoną decyzję oraz umorzyć w tym zakresie postępowanie w pierwszej instancji z uwagi na zaistnienie powagi rzeczy osądzonej w zakresie wniosku o pokrycie szkód powstałych w wyniku gradobicia w 2018 r. i o przyznanie gorących posiłków z programu rządowego. Jak przypomniało Kolegium, Wójt Gminy W. decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...] przyznał J. G. zasiłek celowy w kwocie 1 977 zł na usunięcie skutków gradobicia, a SKO w Ł. decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] utrzymało to rozstrzygnięcie w mocy. Jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji, poniesione przez stronę szkody powstałe na skutek gradobicia zostały oszacowane przez komisję na kwotę 1976,63 zł, zatem przyznany zasiłek celowy w kwocie 1977 zł w pełni pokrył zapotrzebowanie w tym zakresie. Zachodzi więc stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), stąd też decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu należało uchylić, a postępowanie w tym zakresie umorzyć. Taka sama sytuacja, zdaniem Kolegium, zachodziła w zakresie wniosku dotyczącego przyznania gorących posiłków z programu rządowego ustalonego uchwałą Nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. Na skutek bowiem odwołania J. G. od decyzji z [...] stycznia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] przyznało świadczenie pieniężne na zakup posiłków w wysokości po 150 zł miesięcznie od stycznia do czerwca 2022 r. Zatem w tym przypadku także zachodziła powaga rzeczy osądzonej.

W skardze J. G. podtrzymał zarzuty odwołania. Wskazał na naruszenie przepisów:

- Konstytucji RP: art. 2, 30, 31 pkt 2, 32, 47, 65 pkt 1, 67, 68 pkt 1 i 3 oraz 69;

- Kodeksu postępowania administracyjnego: art. 6, 7, 8, 9, 15, 75 § 1, 76, 77 § 1, 78, 80 i 107 § 3;

- ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;

- przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;

- Kodeksu karnego (przy zarzutach pomawiania i niedopełnienia obowiązków służbowych oraz celowego i świadomego fałszowania i manipulowania posiadanymi informacjami, celowego pomijania konkretnych przepisów ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej);

- ustawy o pracownikach samorządowych;

- ustawy o pomocy społecznej: art. 2 ust.1, 3, 6 pkt 1, 11, 7 pkt 1, 5, 6, 14, 8 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 12, art. 17 ust. 1 pkt 5, pkt 6, ust. 2 pkt 1, art. 18 ust. 1 pkt 6, art. 39, art. 40, art. 41, art. 45, art. 107 ust. 1, ust. 5b pkt 6, art. 119 ust. 1, ust. 2 i art. 123.

Skarżący wniósł o: (-) jak najszybsze rozpatrzenie skargi, (-) zmianę wydanej decyzji i przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 700 złotych oraz w wysokości 500 złotych zasiłku celowego na każdy miesiąc począwszy od stycznia 2021 r. do grudnia 2022 r. na zakup gorących posiłków lub dostarczenie takich posiłków do domu, jak też zobowiązanie SKO w Ł. do wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych; (-) ukaranie grzywną w najwyższej wysokości organu pierwszej oraz organu drugiej instancji za świadome po raz kolejny łamanie obowiązujących przepisów prawa, a co za tym idzie szkodzenie najbiedniejszym mieszkańcom gminy, potrzebującym pomocy społecznej, w tym pomocy z programu rządowego na gorące posiłki, stanowiącego pomoc egzystencjonalną. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy oraz o wyłączenie od orzekania w sprawie wszystkich wymienionych imiennie sędziów i asesorów WSA w Białymstoku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem referendarza sądowego z [...] maja 2022 r. (sygn. II SPP 70/22) przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, a postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych umorzono.

Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 6 października 2022 r. (sygn. II SO/Ol 15/22) oddalony został wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów i asesorów WSA w Białymstoku od rozpoznania sprawy. Postanowieniem jest prawomocne.

Na podstawie zarządzenia sędziego referenta z [...] listopada 2022 r. do akt sprawy niniejszej włączono kserokopie decyzji SKO w Ł. z [...] czerwca 2018 r. znak [...]; decyzji Wójta Gminy W. z [...] maja 2018 r. znak [...] oraz decyzji SKO w Ł. z [...] lutego 2022 r. znak [...] (k. 68 i następne).

Wyrokiem z 29 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem sądu, SKO przedwcześnie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r., tj. dotyczących dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz hektaru łubinu, a także na pokrycie szkód, które zostały wymienione we wniosku z [...] maja 2018 r. doznanych w wyniku gradobicia i umorzyło w tej części postępowanie pierwszej instancji. Sąd stwierdził, że szczegółowe zapoznanie się z treścią decyzji Wójta z [...] maja 2018 r. jak i decyzji Kolegium z [...] czerwca 2018 r. wskazuje, że przyznany wówczas zasiłek celowy w kwocie 1977 zł był związany ze szkodą wyrządzoną przez gradobicie na budynku mieszkalnym skarżącego, a sprawa o ten zasiłek została zainicjowana wnioskiem z [...] maja 2018 r. Natomiast w przedmiotowej sprawie skarżący wskazał na nierozpoznanie jego wniosku z [...] maja 2018 r., złożonego już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie na skutek wniosku z [...] maja 2018 r. Zatem procedowany obecnie wniosek z [...] lutego 2022 r., który wymienia szkody powstałe na budynku gospodarczym i o których pokrycie skarżący miał wnioskować [...] maja 2018 r., nie dotyczył szkód wywołanych gradobiciem w budynku mieszkalnym (procedowanych na skutek wniosku z [...] maja 2018 r.). Sąd więc przyjął, że nie zachodziła przesłanka do umorzenia w tej części obecnie prowadzonego postępowania, a orzeczenie o umorzeniu uchybiło zasadom postępowania administracyjnego wynikającym z art. 7, 77 § 1, 8 i 11 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., które wniosło o uchylenie wyroku w całości i oddalenie skargi J. G. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: P.p.s.a., zarzuciło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 K.p.a. polegające na błędnym przyjęciu przez sąd, iż w sprawie nie było podstaw do uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w pierwszej instancji przez organ odwoławczy w sytuacji, w której zachodziła tzw. powaga rzeczy osądzonej, bowiem i organ pierwszej instancji, i organ odwoławczy rozstrzygały już o żądaniu strony;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 6 , art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a. przez nieuwzględnienie, że organ administracji ma obowiązek działania na podstawie przepisów prawa, dokonania ustaleń na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego oraz przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie organy nie rozpoznały wniosku, przy czym organy obydwu instancji rozstrzygały już o żądaniu strony, a w sprawie zachodziła powaga rzeczy osądzonej;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 171 P.p.s.a. przez nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji oraz sformułowanie wytycznych co do rozpoznania sprawy, które prowadziłyby do rozstrzygania w sprawie prawomocnie osądzonej, oraz dokonywania ustaleń i ocen prawnych sprzecznych z prawomocnie osądzoną sprawą.

SKO wniosło o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dołączonych do skargi kasacyjnej kserokopii następujących dokumentów: wyroków wraz z uzasadnieniami w sprawach II SA/Bk 234/22, II SA/Bk 328/22, wniosku J. G. o przyznanie zasiłku celowego z [...] maja 2018 r. wraz z oświadczeniami, protokołu z [...] maja 2018 r. Komisji szacującej szkody powstałe po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r. w gospodarstwie rolnym skarżącego, wywiadu środowiskowego z [...] maja 2018 r., decyzji Wójta Gminy W. z [...] maja 2018 r. o przyznaniu zasiłku celowego w kwocie 1977 zł na likwidację szkód powstałych po gradobiciu, decyzji Wójta Gminy W. z [...] czerwca 2018 r. o nieprzyznaniu zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu, wniosku J. G. z [...] maja 2018 r. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie szkód związanych z gradobiciem, wydanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji zasad udzielania pomocy poszkodowanym w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Kolegium wskazało, że J. G. co miesiąc składa ten sam wniosek o przyznanie pomocy społecznej, dopisując tylko nowe potrzeby i powielając wszystkie poprzednie, również te rozstrzygnięte decyzjami ostatecznymi. Taka sytuacja ma miejsce także w przedmiotowej sprawie. Zdaniem SKO, wbrew twierdzeniom sądu nie jest istotne, że wniosek strony z [...] maja 2018 r. został złożony po wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji o przyznaniu stronie zasiłku celowego na pokrycie szkód związanych z gradobiciem. Strona bowiem powiela żądania oraz używając słowa "nierozpatrzone wnioski" w istocie ma na myśli "nieprzyznane". Tymczasem [...] maja 2018 r. J. G. złożył wniosek analogiczny do wniosku złożonego w niniejszej sprawie. Wniosek z [...] maja 2018 r. został pozytywnie rozpoznany w dwóch instancjach administracyjnych (decyzją Wójta z [...] maja 2018 r. i utrzymującą w mocy decyzją SKO z [...] czerwca 2018 r. – przyznającymi zasiłek celowy w kwocie 1977 zł na przeciwdziałanie i usunięcie skutków zdarzenia losowego). Zasiłek został przyznany na szczególnej podstawie prawnej, w ramach uznania administracyjnego (art. 40 ust. 1 i 3 u.p.s.). Komisja szacunkowa oceniła koszt naprawy dachu na budynku mieszkalnym na kwotę zbliżoną do tej, na którą straty wycenił skarżący (około 2 000 zł). Organy uznały, że przyznana kwota stanowi optymalną w zaistniałych warunkach wysokość pomocy, wobec konieczności wsparcia również innych poszkodowanych gradobiciem osób. Nie ma możliwości uwzględnienia wszystkich żądań i pokrycia wszystkich strat powstałych u skarżącego w wyniku gradobicia. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku od decyzji SKO z [...] czerwca 2018 r. została oddalona wyrokiem z 13 grudnia 2018 r. w sprawie II SA/Bk 502/18. Oddalenie skargi nastąpiło mimo wskazania przez J. G., że w związku z uszkodzeniami, które nie zostały uwzględnione wcześniej, w dniu [...] maja 2018 r. złożył w OPS kolejny wniosek (datowany na [...] maja 2018 r.).

SKO zwróciło uwagę, że wniosek z [...] maja 2018 r. także został już rozstrzygnięty. Decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] Wójt Gminy W. odmówił zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu, m.in. z powodu otrzymania przez J. G. specjalnego zasiłku celowego w kwocie 1977 zł. SKO w Ł. utrzymało tę decyzję w mocy decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...], przy czym w międzyczasie otrzymało od organu pierwszej instancji informację z [...] lipca 2018 r. o złożeniu przez ww. kolejnych wniosków o tę samą pomoc (w dniu [...] czerwca 2018 r. oraz w dniu [...] lipca 2018 r.). Strona zaskarżyła decyzję SKO (z 20 lipca 2018 r.) do sądu administracyjnego wywodząc nieuwzględnienie całości szkód wyrządzonych gradobiciem w dniu [...] maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 4 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 572/18 oddalił powyższą skargę.

W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Wnioski były składane przez tę samą osobę oraz dotyczyły tych samych szkód wyrządzonych zdarzeniem losowym, jakim było gradobicie w dniu [...] maja 2018 r. Organy obydwu instancji oceniły, a sąd wydane decyzje uznał za prawidłowe, że art. 40 u.p.s. nie obliguje organów do uwzględnienia całości strat, gdyż przepis ten nie ma charakteru odszkodowawczego. Skoro więc organy uznały, że priorytetem jest naprawa dachu w budynku mieszkalnym J. G. i na pokrycie tej szkody przyznano zasiłek celowy, to nie ma powodów twierdzić, że jakaś część żądań dotyczących tego samego zdarzenia nie została rozpoznana.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącego wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Wskazał, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 29 listopada 2022 r. został wydany w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego i jest w pełni prawidłowy, zadowalający skarżącego. Słusznie zostało w uzasadnieniu wyroku wskazane, że organ rozstrzygał kwestię zasiłku celowego na budynek mieszkalny, a z analizy akt wynika, że wniosek skarżącego, w stosunku do którego umorzono postępowanie, dotyczył zasiłku celowego na budynek gospodarczy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył co następuje.

Skarga kasacyjna jest oczywiście usprawiedliwiona.

Zgodnie z art. 179a P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Istotą autokontroli jest sprawdzenie przez skład orzekający wydanego przez siebie orzeczenia (naprawienie popełnionych przy wyrokowaniu błędów i wydanie orzeczenia prawidłowego).

Sąd wojewódzki, w wyniku ponownej analizy akt sprawy, stanowiska Kolegium oraz wyroków wydanych w sprawach wywołanych wnioskami J. G., stwierdził że oczywiście usprawiedliwione są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące wystąpienia powagi rzeczy osądzonej odnośnie rozstrzygnięcia o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego na likwidację szkód powstałych po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r. oraz przyznania skarżącemu gorących posiłków z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu". Przy czym obraz wyłaniający się z samych tylko dokumentów zawartych w aktach administracyjnych sprawy przedstawionych wraz ze skargą w sprawie niniejszej, nie pozwolił uprzednio sądowi na wszechstronną ocenę sytuacji skarżącego odnośnie przyznania spornej pomocy, a w szczególności tego, co było jej przedmiotem. Dopiero szczegółowa analiza przedłożonych wraz ze skargą kasacyjną dokumentów, argumentacja Kolegium zawarta w skardze kasacyjnej oraz zapoznanie się z przedmiotem innych analogicznych spraw sądowych J. G. (na które zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej), wywołały konieczność zmiany stanowiska sądu w przedmiotowej sprawie.

Zgodzić się należy ze skarżącym kasacyjnie Kolegium, że odnośnie żądania sformułowanego przez skarżącego we wniosku z [...] lutego 2022 r. w zakresie naprawienia szkód związanych z gradobiciem oraz "hektar łubinu", a także na pokrycie szkód wymienionych we wniosku z [...] maja 2018 r. doznanych w wyniku tego samego gradobicia oraz o przyznanie zasiłku celowego na ciepłe posiłki z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" - zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata). Jeśli chodzi o żądanie naprawienia szkód związanych z gradobiciem, do takiej konkluzji prowadzi ponowna analiza treści procedowanego w sprawie niniejszej wniosku w zestawieniu z treścią wniosków z [...] maja 2018 r. i z [...] maja 2018 r. Na podstawie powyższej analizy wyraźnie można dostrzec, że wnioski skarżącego z [...] maja 2018 r. oraz z [...] maja 2018 r. są tożsame z wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie.

Dla wykazania powyższego należy wskazać następująco:

- we wniosku z [...] maja 2018 r. skarżący wniósł o: "pilną pomoc społeczną w formie pieniężnej na remont i zakup pokrycia dachowego domu i drewutni z powodu zdarzenia losowego, które mnie dotknęło w postaci uszkodzenia dachów [...]. W dniu [...] maja 2018 r. opady gradu wielkości piłek golfowych całkowicie uszkodziły dach sionki (wiatrołapu oraz drewutni [...] jak też część dachówek pokrycia dachowego domu";

- we wniosku z [...] maja 2018 r. skarżący wniósł o: "pilną pomoc społeczną w formie pieniężnej na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu. W dniu [...] maja 2018 r. opady gradu wielkości piłek golfowych uszkodziły dach sionki (wiatrołapu) i część dachu budynku mieszkalnego, dach drewutni";

- we wniosku z [...] maja 2022 r., sprecyzowanym [...] marca 2022 r., skarżący wniósł o pomoc "na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r., tj. dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz hektar łubinu, a także na pokrycie szkód, które zostały wymienione we wniosku z [...] maja 2018 r. doznanych w wyniku gradobicia" (k. 16 akt adm.).

Wniosek z [...] maja 2018 r. został rozpoznany decyzjami organów obydwu instancji (Wójta Gminy W. i SKO w Ł.) odpowiednio z [...] maja 2018 r. nr [...] i utrzymującą w mocy z [...] czerwca 2018 r. nr

[...] – przez przyznanie zasiłku celowego w wysokości 1977,00 zł. Kwota ta została ustalona po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i oszacowaniu strat przez Komisję powołaną przez Wójta zarządzeniem nr [...] z [...] maja 2018 r. W protokole Komisji stwierdzono szkody w budynku mieszkalnym i tylko te szkody oszacowano. Podstawą prawną przyznania zasiłku celowego był przepis art. 40 ust. 1 i 3 u.p.s., który uprawnia organ do działania na zasadach uznania administracyjnego, w tym przyznania pomocy niezależnie od dochodu strony, w sytuacji wystąpienia zdarzenia losowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z 13 grudnia 2018 r. w sprawie II SA/Bk 502/18 oddalił skargę od decyzji Kolegium z [...] czerwca 2018 r. Ocenił wydanie decyzji bez naruszenia prawa, a nadto nie podzielił argumentacji skarżącego o tym, że przyznana kwota nie pokryje kosztów remontu oraz że nie uwzględnia wszystkich strat wynikłych z gradobicia, o których pokrycie – co już było w polu widzenia sądu w tamtej sprawie – skarżący złożył kolejny wniosek z [...] maja 2018 r. (vide uzasadnienie wyroku w sprawie II SA/Bk 502/18). Jak wskazał sąd, SKO trafnie wyjaśniło skarżącemu, że istotą pomocy społecznej jest tylko wspomaganie osób potrzebujących, a nie pełne pokrycie wszelkich szkód wyrządzonych zdarzeniem losowym i całkowite zaspokojenie potrzeb wnioskodawcy. Zasiłek celowy przyznany na podstawie art. 40 ust. 1 u.p.s. nie ma charakteru odszkodowawczego i nie jest całkowitą rekompensatą poniesionych strat. Dokonanie wyceny remontu dachu na budynku mieszkalnym skarżącego, przez komisję gminną, stanowiło dla organu orientacyjny odnośnik w aspekcie miarkowania wysokości zasiłku losowego, jaki miał być przyznany. Nie oznacza to, że "organ musiał wyceniać zniszczone buty skarżącego i zniszczony dach drewutni", ponieważ OPS nie miał obowiązku całkowitego pokrycia strat po gradobiciu. Celem zasiłku jest wspomożenie danej osoby w trudnej, zaskakującej i nieprzewidywalnej sytuacji życiowej spowodowanej zdarzeniem losowym. Jak słusznie zauważył organ, a co zaakcentował sąd w sprawie II SA/Bk 502/18, do zapłaty pełnego odszkodowania jest zobowiązana firma ubezpieczeniowa, a nie Gmina, a uznaniowy charakter decyzji nie oznaczał, że organ ma obowiązek uwzględnienia wszelkich zgłoszonych żądań. Nadto sąd zauważył, że skarżący składa wiele wniosków o zasiłki celowe, czego efektem jest kilkadziesiąt spraw sądowych. Końcowo sąd zaznaczył, że zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy.

Wniosek z [...] maja 2018 r. został również rozpoznany decyzjami tych samych organów obydwu instancji odpowiednio z [...] czerwca 2018 r. nr [...] i utrzymującą w mocy z [...] lipca 2018 r. [...] – przez odmowę przyznania zasiłku celowego (art. 39 u.p.s.) i specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 u.p.s.) z dwóch powodów: przekroczenia kryterium dochodowego, a niezależnie od kryterium dochodowego – z powodu zaspokojenia potrzeby mogącej być zakwalifikowaną jako "szczególnie uzasadniony przypadek" (z uwagi na otrzymanie pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego w kwocie 1977 zł, co wyklucza przyznanie kolejnego zasiłku celowego na ten sam cel). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z 4 grudnia 2018 r. w sprawie II SA/Bk 572/18 oddalił skargę od ww. decyzji Kolegium. Ocenił jako prawidłowe ustalenia i ocenę prawną organów, w tym wskazał na pokrycie (zaspokojenie) szkody związanej z gradobiciem, co nastąpiło na podstawie decyzji Wójta Gminy W. z [...] maja 2018 r. nr [...].

Rację ma więc skarżące kasacyjnie SKO w Ł., że już powyższe, zestawione z przedmiotem sprawy niniejszej w części odnoszącej się do żądania pokrycia szkód związanych z gradobiciem w dniu [...] maja 2018 r. oraz szkód wskazanych we wniosku z [...] maja 2018 r. – pozwala przyjąć wystąpienie res iudicata w tym zakresie.

Niezależnie od powyższego, z uwagi na argumentację Kolegium w skardze kasacyjnej, iż skarżący powiela i powtarza w wielu kolejnych wnioskach żądanie pokrycia szkód związanych z gradobiciem, nieco jedynie modyfikując żądanie - sąd dodatkowo zwraca uwagę, że również WSA w Białymstoku oceniał pod względem legalności orzeczenia SKO w Ł. odnoszące się do kolejnych tego typu żądań. I tak, m.in. wyrokiem w sprawie II SA/Bk 684/18 z 24 stycznia 2019 r. sąd oddalił skargę na ostateczną odmowę przyznania, między innymi, zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych wskutek gradobicia w dniu [...] maja 2018 r., o który to zasiłek skarżący wystąpił ponownie w dniu [...] czerwca 2018 r. Wyrok stał się prawomocny. J. G. nie wniósł skargi kasacyjnej. Także wyrokiem w sprawie o sygn. II SA/Bk 27/19 z 16 kwietnia 2019 r. WSA w Białymstoku oddalił skargę J. G. na ostateczną odmowę przyznania, między innymi, zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych po gradobiciu z wniosku złożonego [...] października 2018 r. Ten wyrok także stał się prawomocny, a J. G. nie wniósł skargi kasacyjnej. Wyrokiem natomiast w sprawie II SA/Bk 109/20 z 6 sierpnia 2020 r. WSA w Białymstoku oddalił skargę J. G. na ostateczną odmowę przyznania, między innymi, zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r., po rozpoznaniu wniosku J. G. z [...] kwietnia 2019 r. Również i ten wyrok stał się prawomocny bez wniesienia skargi kasacyjnej.

Z powyższego wynika, że Wójt Gminy W. oraz SKO w Ł. wnioski J. G. o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie szkód poniesionych wskutek gradobicia, jakie miało miejsce [...] maja 2018 r., składane przez skarżącego w latach 2018 – 2020, rozpatrywały merytorycznie. Po przyznaniu pomocy finansowej na ten cel w kwocie 1977 zł decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...], organy obu instancji odmawiały udzielenia dalej idącej pomocy z uwagi na wcześniejsze jej przyznanie.

Dopiero w 2021 r. po rozpoznaniu kolejnego wniosku J. G. o przyznanie pomocy finansowej na te same cele, Wójt Gminy W. postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z uwagi na "res iudicata", czyli powagę rzeczy osądzonej. Postanowienie powyższe zostało utrzymane w mocy przez SKO w Ł. postanowieniem z [...] kwietnia 2021 r. nr [...]. a skarga J. G. na powyższe ostateczne postanowienie została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 24 czerwca 2021 r. w sprawie o sygn. II SA/Bk 398/21. Wyrok stał się prawomocny, bowiem J. G. nie złożył nawet wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Nie ulega zatem, zdaniem sądu, wątpliwości, że wystąpienie J. G. w dniu [...] lutego 2022 r. o przyznanie zasiłku celowego "na likwidację szkód i zniszczeń powstałych po gradobiciu w dniu [...] maja 2018 r., tj. dachu drewutni, folii na dachu budynku gospodarczego zabezpieczającej przed przeciekaniem, okienka w budynku gospodarczym oraz hektar łubinu, a także na pokrycie szkód, które zostały wymienione we wniosku z [...] maja 2018 r. doznanych w wyniku gradobicia" - było kolejnym żądaniem w tym samym przedmiocie, co do którego rozstrzygnięto wcześniejszymi decyzjami, które uzyskały przymiot ostateczności a także prawomocności. Sam zresztą skarżący we wniosku z [...] lutego 2022 r. nawiązuje do swojego wcześniejszego wniosku z [...] maja 2018 r. w tym samym przedmiocie. Skarżący nadal bowiem uważa, że kwota przyznanego specjalnego zasiłku celowego w wysokości 1977 złotych (decyzją z [...] maja 2018 r. nr [...].), nie pokrywa całości szkód powstałych wskutek gradobicia.

Konsekwencją natomiast stwierdzenia przez Kolegium w sprawie niniejszej, że wszczęte przez organ pierwszej instancji postępowanie z wniosku z [...] lutego 2022 r. w części obejmującej przyznanie pomocy finansowej na pokrycie szkód poniesionych wskutek gradobicia jakie miało miejsce [...] maja 2018 r. (oraz szkód wymienionych we wniosku z [...] maja 2018 r.), było niedopuszczalne - stała się konieczność jego umorzenia. Nie można bowiem wydać decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, gdyż byłaby dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1pkt 3 K.p.a.). W tym więc zakresie skarga kasacyjna Kolegium jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 179a P.p.s.a. Inaczej rzecz ujmując, wielokrotnie merytorycznie oceniały organy żądane skarżącego dotyczące szkód wynikających z gradobicia, a także uzasadniały dlaczego nie istnieje możliwość całkowitego zrekompensowania szkody (żaden z przepisów u.p.s. nie zobowiązuje organu do tego).

W kwestii wniosku dotyczącego przyznania zasiłku celowego na ciepłe posiłki z programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" ustalonego Uchwałą nr 140 Rady Ministrów dnia 15 października 2018 r. - słusznie wskazały organy, że w wyniku odwołania skarżącego od decyzji z [...] stycznia 2022 r. nr [...], SKO w Ł. decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] przyznało świadczenie pieniężne na zakup posiłków w wysokości po 150 zł miesięcznie od stycznia do czerwca 2022 r. Zatem w tym przypadku także zachodziła powaga rzeczy osądzonej, bowiem skarżący otrzymał wcześniej świadczenie pieniężne na zakup posiłku, które otrzymałby podwójnie, gdyby organy uwzględniły wniosek z [...] lutego 2022 r. Co prawda we wniosku tym nie wskazał, na jaki okres domaga się przyznania świadczenia, ale należy przyjąć (z oczywistych względów), że "na przyszłość" na jak najdłuższy czas. Istnienie więc decyzji przyznających świadczenie na okres półroczny roku 2022 spełnia to wymaganie, a jednocześnie nie odbiera przecież skarżącemu możliwości domagania się takiego świadczenia na kolejny okres, począwszy od lipca 2022 r. Innymi słowy, również w przypadku tego świadczenia można mówić o zaspokojeniu potrzeby i bezprzedmiotowości prowadzenia postępowania z wniosku z [...] lutego 2022 r. w tym konkretnym zakresie (świadczenia pieniężnego na zakup posiłku z programu rządowego).

Kluczowy w sprawie jest więc odnośnie powyższych żądań art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, uniemożliwiająca wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej, gdyż – z uwagi na objęcie wnioskiem z [...] lutego 2022 r. rozpoznanych i załatwionych już potrzeb skarżącego (w miarę możliwości organu odnośnie rekompensaty za gradobicie oraz za okres półroczny w zakresie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku) – postępowanie w tym zakresie nie mogło być skutecznie prowadzone i załatwione merytorycznie. Powoduje to konieczność modyfikacji stanowiska sądu i zaakceptowania reformatoryjnego rozstrzygnięcia organu odwoławczego na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. jako zgodnego z prawem (pkt 1 zaskarżonej decyzji Kolegium).

Dostrzeżenie wyżej opisanych wad postępowania sądowego post factum (na skutek zarzutów skargi kasacyjnej) umożliwiło sądowi pierwszej instancji skorzystanie z instytucji autokontroli przewidzianej w art. 179a P.p.s.a. Wyrazem tego stało się uchylenie wyroku wydanego 29 listopada 2022 r., o czym orzeczono jak w punkcie 1 sentencji niniejszego orzeczenia na podstawie art. 179a P.p.s.a.

Skoro zaś stosownie do przepisu art. 179a P.p.s.a. sąd, stosując autokontrolę, "na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę", to zadaniem sądu była kontrola zaskarżonych decyzji w pozostałym zakresie. Konkluzja tej kontroli doprowadziła do oddalenia skargi w całości na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji (w części utrzymującej w mocy decyzję pierwszoinstancyjną) stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), dalej: u.p.s. Powyższa ustawa określa przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazuje na cele instytucji polityki społecznej państwa. Z przepisu art. 39 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku oraz konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należą m.in. kryterium dochodowe, a także ubóstwo, bezdomność, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, zdarzenia losowe czy sytuacja kryzysowa (wymienione w art. 7 – 15 u.p.s. lub inne uzasadniające przyznanie świadczenia z pomocy społecznej).

Przesłanką wstępnie wykluczającą przyznanie skarżącemu w sprawie niniejszej zasiłku celowego na dojazdy do Centrum Rehabilitacji w Ł., na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s., było przekroczenie kryterium dochodowego. Ta okoliczność została przez organy ustalona prawidłowo. Jak wynika bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium wynoszącego 776 zł. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o należności ściśle określone i wymienione w punktach 1 – 3 tego przepisu, w tym o składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s.). W przypadku uzyskiwania dochodu z działalności rolniczej przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł (art. 8 ust. 9 u.p.s., stan na styczeń 2022 r. według § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296 ze zm.).

Wobec faktu złożenia przez skarżącego wniosku w dniu [...] lutego 2022 r., w kontrolowanym postępowaniu organy prawidłowo ustaliły dochód ze stycznia 2022 r. na 786,89 zł (jako iloczyn ha przeliczeniowych o wielkości 2,7475 ha i stawki za 1 ha 345 zł, co daje 947, 89 zł, którą to kwotę pomniejszono o składkę na KRUS w kwocie 161 zł). Zatem zostało przekroczone kryterium dochodowe określone w wyżej powołanych przepisach.

W związku z powyższym organy bez naruszenia prawa ustaliły, że należało rozważyć przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na kolejnej zasadzie tzw. uznania administracyjnego czyli specjalnego zasiłku celowego na wymienione we wniosku potrzeby. Dlatego uczyniły podstawą swoich rozstrzygnięć również art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak wynika z orzecznictwa, zasiłek taki może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że decyzja ma charakter uznaniowy, a brak zdefiniowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" wskazuje na uprawnienie organu do oceny w okolicznościach danego przypadku przyczyn wystąpienia z wnioskiem o pomoc w kategoriach szczególnej istotności dla wnioskodawcy. Uznaniowy charakter takiej decyzji obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Zdaniem sądu, organy w dopuszczalnych granicach uznania administracyjnego oceniły, że w przypadku skarżącego nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Trafnie podkreśliły, że celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Zauważyć także należy, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. A zatem wsparcie przyznawane na gruncie u.p.s., bez względu na jego rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Omawiana pomoc nie może zatem zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również być przyznana w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Jak słusznie zauważają organy, przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (vide: wyrok NSA z 13 października 2017 r., I OSK 43/17, wyrok WSA w Białymstoku z 6 czerwca 2019 r., II SA/Bk 209/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując powyższe stwierdzić trzeba, że całokształt zgromadzonego materiału dowodowego oraz stan prawny potwierdzają ustalenia i ocenę prawną organów. Prowadzą do konieczności uznania zarzutów skargi naruszenia przez organy przepisów u.p.s. i innych za bezskuteczne. Uznaniowy charakter kontrolowanych decyzji nie oznacza bowiem, że organ ma obowiązek uwzględnienia wszelkich zgłoszonych żądań. Jednocześnie organy nie przekroczyły swobody rozstrzygania w ramach uznania administracyjnego, bowiem ich argumentacja nie jest dowolna, a oparta na obowiązujących normach i znajdująca potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowo i wszechstronnie ustalonych okolicznościach sprawy, niezasadny pozostaje zatem zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., a także – co wyżej wywiedziono – 105 §1 K.p.a.

Należy wskazać, że w sprawach dotyczących przyznania skarżącemu zasiłku celowego na naprawę uszkodzeń powstałych wskutek gradobicia w dniu 1 maja 2018r., dotychczasowe decyzje w wielu rozpoznawanych przez organy sprawach były wydawane na różnych podstawach prawnych: art. 39 u.p.s. (zasiłek celowy), 40 u.p.s. (zasiłek celowy w sytuacji klęsk i zdarzeń losowych) oraz art. 41 u.p.s.(zasiłek i pomoc rzeczowa przyznawana w szczególnych przypadkach). Zatem należy uznać, że wszystkie postawy prawne przyznania zasiłku celowego na ww. cel zostały wyczerpane, a każde kolejne żądanie w tym zakresie będzie musiało skutkować uznaniem wystąpienia res iudicata.

Ustosunkowując się do żądań skargi dotyczących ukarania organów grzywną oraz wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, sąd stwierdza iż nie posiada kompetencji do karania organów za niewłaściwe (zdaniem skarżącego) działania ani do wydawania postanowień sygnalizacyjnych na wskazanej w skardze podstawie prawnej. Istnieje natomiast możliwość wymierzenia organowi grzywny na podstawie P.p.s.a. Przewidują ją: art. 55 – w razie niezastosowania się do obowiązków przekazania skargi sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w określonym terminie; art. 112 – w razie uchylania się organu od zastosowania się do postanowienia sądu lub zarządzenia przewodniczącego; art. 154 – w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz art. 155 § 3 – w przypadku niezastosowania się do obowiązku rozpatrzenia i powiadomienia sądu w terminie trzydziestu dni o zajętym stanowisku, w związku z wydanym tzw. postanowieniem sygnalizacyjnym (art. 155 § 1 P.p.s.a.). Z kolei zgodnie z art. 155 § 1 P.p.s.a., w razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie, skład orzekający sądu może, w formie postanowienia, poinformować właściwe organy lub ich organy zwierzchnie o tych uchybieniach. Sąd jednak stwierdza, że w niniejszej sprawie wyżej wskazane podstawy do wymierzenia organom kary grzywny czy wydania postanowienia sygnalizacyjnego również nie zachodzą.

Mając powyższe na uwadze, jak wskazano w punkcie 1 wyroku, uchylono własny wyrok sądu z 29 listopada 2022 r. (uchylający zaskarżoną decyzję) na zasadzie art. 179a P.p.s.a. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd natomiast skargę oddalił w całości na podstawie art. 151 P.p.s.a., o czym orzeczono jak w pkt 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania nie orzekano z uwagi na ustawowe zwolnienie skarżącego z obowiązku ponoszenia tych kosztów oraz korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika na zasadzie prawa pomocy.