Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1721/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Bronisław Szydło, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi P. U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku; 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2006 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2006 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z [...] kwietnia 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), którą odmówił P. U. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym [...] grudnia 2005 r. ojcu Z. U..

W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Warunki te muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa odnosi się do osoby zmarłej.

Mając na uwadze powyższe Prezes ZUS, stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego przez jego ojca spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczony nie miał wpływu. Bowiem nie uznaje się za okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty faktu, że w okresie od ustania ostatniego okresu składkowego w październiku 1999 r. do zgonu tj. [...] grudnia 2005 r. przez okres 6 lat i 2 miesięcy zmarły Z. U. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. We wskazanym okresie nie była wobec ojca wnioskodawcy orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Przerwa w zatrudnieniu ojca wnioskodawcy była spowodowana chorobą [...], która nie jest uznawana za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia.

Dodał, iż wnioskodawca jest osobą pełnoletnią oraz zdolną do pracy, może zatem podjąć zatrudnienie w celu zabezpieczenia niezbędnych środków utrzymania. Natomiast okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje na podstawie art. 83 ww. ustawy emerytalnej, uprawnieniami po świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym rodzicu, co potwierdza wyrok NSA z 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 226/01. Ponadto zaznaczył, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są udowodnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. U. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie, że mu przysługuje w drodze wyjątku prawo do renty po zmarłym ojcu. Zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ oraz naruszenie przepisów k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

W uzasadnieniu skargi podniósł, iż jego ojciec zmarł w wieku 46 lat i posiadał łącznie udowodniony okres składkowy w wymiarze 22 lat, 8 miesięcy i 20 dni. Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku – zdaniem skarżącego – należy brać pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego. W tej sprawie okres tego zatrudnienia jest adekwatny do wieku, większość życia po uzyskaniu pełnoletniości ojciec skarżącego pracował. Powodem utraty pracy przez ojca skarżącego była silna choroba [...], którą mimo starań rodziny nie udało się przezwyciężyć. W opinii skarżącego, chorobę tę należy traktować jako szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia w ostatnich latach przed śmiercią. Poza tym należy mieć to na uwadze, że o świadczenie w drodze wyjątku ubiega się dziecko ubezpieczonego, które wpływu na zachowanie ojca nie miało. W okresie, gdy ojciec utracił pracę skarżący otrzymywał alimenty i tylko dzięki takiemu wsparciu materialnemu mógł się uczyć. W chwili obecnej skarżący nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, podejmuje pracę ale ma ona charakter dorywczy, ponieważ w trakcie studiów dziennych nie może podejmować stałego zatrudnienia. Zarówno jego, jak i rodziny sytuacja materialna jest bardzo ciężka, na stałe pracuje tylko matka, a jej zarobki nie starczają nawet na bieżące codzienne potrzeby. Zwrócił uwagę, że mieszka w miejscowości, gdzie rynek pracy jest ograniczony i zdobycie pracy bardzo trudne.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, ale z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: p.p.s.a. – Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca przyznał wyłączną kompetencję do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, załatwianie spraw w tym przedmiocie odbywa się poprzez wydanie przez Prezesa ZUS decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Stosownie do treści art. 124 powołanej wyżej ustawy, do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej.

Niewątpliwie Prezes ZUS jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. stanowiącego, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej – rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2.

Stosownie do treści art. 268a k.p.a., organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a. wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która jednak nie staje się przez to organem administracji publicznej, bowiem wykonuje tylko kompetencje tego organu z jego upoważnienia, ale nie jest ich nosicielem. Tak więc pracownik organu administracji publicznej ograniczony jest tylko do działania w jego imieniu, nie uzyskując przy tym przymiotu organu. Skoro zaś upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez upoważnianego pracownika, który jak już wskazano, działa jedynie w imieniu organu. Co więcej wspomniany przepis art. 268a k.p.a. w ogóle nie przewiduje możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ.

Trzeba jednocześnie podnieść, że w ustawie o emeryturach i rentach z FUS brak jest odmiennego uregulowania dotyczącego udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień konkretnym pracownikom do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z przepisu art. 268a k.p.a., zaś przepisy normujące postępowanie w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z FUS są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów k.p.a. Oznacza to, że gdyby istniały stosowne przepisy dotyczące upoważnień do działania w imieniu organu w ustawie emerytalno-rentowej, to miałyby one pierwszeństwo stosowania przed odpowiednimi przepisami k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie decyzję z [...] kwietnia 2006 r. nr [...], odmawiającą P. U. przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podpisała wicedyrektor Departamentu [...] E. N., działająca z upoważnienia Prezesa ZUS. Jednak z przedstawionego przez organ upoważnienia wynika, że pełnomocnictwo nr [...] z [...] stycznia 2006 r. zostało udzielone tej osobie przez członka Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – W. P., a nie przez Prezesa ZUS – A. W..

W ocenie Sądu, powyższe pełnomocnictwo w świetle poczynionych na wstępie rozważań nie spełnia wymogów określonych w art. 268a k.p.a. Tym samym decyzja, jako wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do działania w imieniu organu, jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna, stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W takiej sytuacji zaszła konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbędne było rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.