Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 554/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust.2;
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 7; art. 77 par.1; art. 80; art. 107 par.2; art. 11
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Beata Basak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek i rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K., od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza W. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. znak: [...] orzekającej w pkt. 1) o odmowie umorzenia odsetek za opóźnienie liczonych od wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego; w pkt. 2) o odmowie rozłożenia na raty zobowiązań powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; w pkt. 3) o umorzeniu postępowania w części wniosku dotyczącego rozłożenia na raty wypłaconej osobom uprawnionym zaliczki alimentacyjnej, orzekło następująco:

1) utrzymało w mocy pkt 1 i pkt 2 zaskarżonej decyzji;

2) uchyliło pkt 3 zaskarżonej decyzji i odmówiło rozłożenia na raty zobowiązań powstałych z tytułu wypłaconej osobom uprawnionym zaliczki alimentacyjnej.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

Wnioskiem z dnia [...] r., uzupełnionym w dniach: [...] r., M. K. zwrócił się do Burmistrza W. o rozłożenie na raty należności głównej w kwocie [...]zł na [...] raty po [...] zł miesięcznie, z tym że ostatnia rata będzie wynosiła [...] zł, płatnych z góry do 10 każdego miesiąca oraz umorzenie odsetek ustawowych w całości tj. w kwocie [...]zł. Wniósł jednocześnie o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, proponując jako zabezpieczenie spłaty ustanowienie hipoteki umownej na nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że obecnie płaci do komornika sądowego pełną kwotę zasądzonych alimentów.

W związku z bezskuteczną egzekucją alimentów należnych od M. K. na rzecz osób uprawnionych, od dnia 1 września 2005r. do 30 września 2008r. organ wierzyciela wypłacał zaliczkę alimentacyjną, a od 1 października 2008r. wypłacane są świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

W okresie od 1 września 2005 r. do 1 lipca 2019 r. na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wpłynęła kwota [...]zł tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń, która została przekazana na spłatę należności głównej ([...] zł) oraz spłatę odsetek [...] zł).

Aktualne całkowite zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń (po uwzględnieniu wszelkich wpłat) na dzień 1 lipca 2019 r. wynosi [...] zł, odpowiednio:

1. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (należność

główna) - [...] zł plus odsetki od aktualnego zadłużenia [...] zł,

2. zaliczka alimentacyjna - [...] zł.

W dniu [...] r. wpłynęło do organu pismo pełnomocnika, do którego załączone zostały dokumenty obrazujące sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Dłużnik nie jest osobą niepełnosprawną i nie ponosi stałych, wysokich kosztów leczenia i rehabilitacji. Na podstawie oświadczeń strony dotyczących sytuacji materialno-bytowej oraz przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów organ ustalił, że M. K., ur. [...] r., jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, aktualnie przebywa za granicą i tam też pracuje w branży informatycznej. Uzyskuje dochód netto w wysokości [...] GPB (tj. [...] zł według średniego kursu NBP z 30 kwietnia 2019 r.).

Zobowiązany ponosi koszty stałe tj. opłata za wynajem mieszkania, media, telefon, dojazd do miejsca pracy. Skarżący oświadczył również, że ponosi znaczne koszty wyżywienia, zakupu odzieży i obuwia. Wydatki miesięczne wynoszą w łącznej kwocie [...]zł. S. się na nie alimenty w kwocie [...]zł, wyżywienie - [...] zł, odzież i obuwie - [...] zł, dojazdy do pracy - [...] zł, środki czystości - [...] zł, czynsz za mieszkanie w Polsce - [...] zł i [...] – [...] zł, spłata karty kredytowej - [...] zł, opłata za energię, gaz - [...] zł, telefon - [...] zł i koszty przyjazdów do Polski dwa razy w roku stanowią wydatek w kwocie [...]zł miesięcznie.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że dłużnik jest właścicielem mieszkania o pow. 35 m˛ położonego w L. przy ul. [...] nr księgi wieczystej [...] [...]/0 o wartości, jak wskazał, ok. [...] tys. zł. Poza mieszkaniem nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej [...] tys. zł, ani oszczędności.

Z pisma pełnomocnika z dnia [...] r. wynika, że skarżący w [...] r. wyjechał do [...] w celach zarobkowych. Po utracie pracy w [...] r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a następnie podjął studia wyższe, które ukończył w [...] r. uzyskując tytuł inżyniera, a następnie magistra w [...] roku. Pełnomocnik strony szczegółowo opisał sytuację dłużnika, zwracając uwagę na aktualną postawę dłużnika, który zainteresowany jest spłatą zadłużenia oraz na przyczyny, jakie spowodowały powstanie długu alimentacyjnego, który w ocenie pełnomocnika, nie powstał z winy zobowiązanego. Skarżący stracił pracę i utrzymywał się z zasiłku dla bezrobotnych, następnie podjął studia, utrzymywał się ze stypendium, a potem był zmuszony przeprowadzić się w związku z pracą. Pracę w branży informatycznej zdobył w marcu [...] r. Obecne wynagrodzenie strony w wysokości ok. [...] zł miesięcznie nie jest kwotą wygórowaną ponieważ koszty życia w [...] są dwukrotnie wyższe niż w Polsce. Obecnie sytuacja zawodowa skarżącego jest lepsza i zamierza on poczynić oszczędności, aby podjąć spłatę zadłużenia w systemie ratalnym, podkreślając, że skorzystają na tym wszyscy: wierzyciele i dłużnik. Wskazał, że zastosowanie ulgi w spłacie ustawowych odsetek, umarzając je w całości, nie naraża Skarbu Państwa, a tym samym podatników, na uszczuplenie.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek organ wskazał, że w niniejszej sprawie - o umorzenie odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i rozłożenie na raty należności głównej - wystąpił człowiek młody, mający 48 lat, zdrowy, niewykazujący się żadnym stopniem niepełnosprawności ani dolegliwościami zdrowotnymi, niemający żadnych innych zobowiązań alimentacyjnych. Jego sytuacja finansowa jest stabilna. Organ zwrócił uwagę, że w analizowanym stanie faktycznym zostało ustalone, iż dłużnik alimentacyjny znajdował się w niekomfortowej sytuacji życiowej, jednakże nieuzasadniającej umorzenia odsetek od zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego i rozłożenia na raty należności głównej, wobec braku stwierdzenia szczególnych okoliczności sprawy. W chwili obecnej dłużnik zamieszkuje samotnie, ma stałe źródło dochodu, intratny zawód.

Organ podniósł także, że dłużnik alimentacyjny jest jedynym właścicielem mieszkania w L., zatem na jego sytuację dochodową składają się nie tylko dochody z pracy, ale także i inne okoliczności, takie jak możliwości uzyskania dochodu ze sprzedaży mieszkania w L., którego wartość została określona w oparciu o opinię biegłego sądowego na kwotę [...]tys. zł (protokół opisu i oszacowania nieruchomości z dnia [...] r.).

Organ podkreślił, że w sytuacji posiadania majątku, dłużnik nie musi występować o umorzenie odsetek i rozłożenie na raty przedmiotowych należności, których spłata trwałaby niemal 24 lata.

Podsumowując, organ uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzą żadne okoliczności zdrowotne lub rodzinne, które stanowiłyby szczególną i wyjątkową sytuację przemawiającą za celowością umorzenia odsetek od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i rozłożenia na raty należności głównej.

Jednocześnie organ wskazał, że zaliczka alimentacyjna, którą w chwili obecnej zobowiązany jest zwrócić dłużnik alimentacyjny w kwocie [...]zł, została wypłacona na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), która utracił moc prawną na podstawie art. 47 i 48 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.). W związku z powyższym do wniosku dłużnika alimentacyjnego o rozłożenie na raty jego należności, zastosowanie będą miały przepisy nieobowiązującej już ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w której jedyny przepis odnoszący się do kwestii zwrotu należności alimentacyjnych tj. art. 16, nie przewidywał możliwości rozłożenia na raty spłaty należności alimentacyjnej. Tym samym, organ uznał, że nie ma możliwości rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o rozłożenie na raty należności alimentacyjnej, zatem postępowanie jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu w tej części.

W odwołaniu od powyższej decyzji, pełnomocnik skarżącego wskazał: naruszenie art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 11 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa, poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych, z pominięciem dowodów i twierdzeń przedstawionych przez wnioskodawcę jak również załatwienia sprawy bez należytego uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a także naruszanie art. 77 kpa w zw. z art 96b kpa poprzez niepodjęcie inicjatywy z urzędu i nieskierowanie sprawy do mediacji, celem doprecyzowania ewentualnych zastrzeżeń organu, co do warunków spłaty zadłużenia w systemie ratalnym w szczególności wysokości miesięcznej spłaty zadłużenia. Pełnomocnik podniósł, że doszło do błędu w ustaleniach faktycznych, który polegał na przyjęciu, że sytuacja rodzinna i majątkowa dłużnika nie uzasadnia udzielenia mu ulgi w spłacie zadłużenia alimentacyjnego w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez udzielenie ulgi w spłacie zadłużenia poprzez:

a. umorzenie w całości odsetek za opóźnienie, liczone od wypłaconych osobom uprawionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego;

b. rozłożenie na równe, miesięczne raty zobowiązania, powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawionych do alimentów na raty w kwocie po [...] zł miesięcznie płatne do 10 każdego miesiąca, aż do całkowitej spłaty zadłużenia;

ewentualnie o:

2. uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, z poleceniem wszczęcia postępowania mediacyjnego w celu wypracowania wspólnego stanowiska, co do wysokości rat spłaty zobowiązania.

Pełnomocnik podniósł także, że dłużnik uzyskał pozytywną decyzję od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego — Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwestii rozłożenia na raty po [...] zł, należności z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 5% opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu. W decyzji tej likwidator stwierdził, że dłużnik nie jest w stanie dokonać spłaty jednorazowo, pomimo, że kwota zadłużenia jest zdecydowanie niższa aniżeli w przypadku organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy, odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika, jako, że zadłużenie alimentacyjne powstało bez winy wnioskodawcy wskazał, iż w dniu [...] r. dłużnik został skazany za uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego na 6 miesięcy w zawieszeniu na 3 lata, co zostało podniesione w treści protokołu oględzin nieruchomości z dnia [...] r. i czyni powyższy argument niezasadnym.

Powołując się na regulację art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ wyjaśnił, że nawet wystąpienie u dłużnika szczególnej sytuacji dochodowej lub rodzinnej nie rodzi roszczenia do którejkolwiek z ulg. Ponadto zauważył za organem I instancji, że instytucja opisana w art. 30 ust. 2 ustawy nie jest formą nagrody dla konkretnych dłużników, zróżnicowaną w zależności od ich zaangażowania w płacenie alimentów czy w spłatę zadłużenia.

Organ podkreślił, że powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dwójki dzieci, w tym dziecka z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, które potrzebuje znacznych środków na swoją rehabilitację i edukację. Uregulowanie zawarte w art. 30 ust. 2 ustawy dające możliwość m.in. rozłożenia na raty zadłużenia, czy umorzenia odsetek ustawowych ma charakter wyjątkowy i sam niski dochód, brak oszczędności, czy groźba pozbawienia własności mieszkania, w którym aktualnie nikt nie mieszka, nie mogą być jedyną i wyłączną przesłanką do zastosowania wnioskowanej ulgi.

Odnosząc się do zarzutu nieskierowania sprawy do mediacji, organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten jest bez znaczenia dla trafności rozstrzygnięcia. Powołując się na art. 96a § 1 i § 2 k.p.a., który stanowi, że organ może, ale nie musi skierować sprawę do mediacji, gdyż jest ona dobrowolna, organ wyjaśnił, że skoro odmówił rozłożenia na raty zadłużenia to bezzasadnym jest prowadzenie mediacji w tym zakresie.

Natomiast okoliczność rozłożenia na raty zadłużenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego — Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, pozostaje bez wpływu na decyzję organu I instancji, który nie jest związany oceną sprawy dokonaną przez ZUS.

Organ odwoławczy nie podzielił natomiast stanowiska organu I instancji, w ocenie którego przepis art. 30 ust. 2 ustawy odnosi się wyłącznie do należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast nie ma zastosowania do należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zdaniem organu II instancji, norma art. 30 ust. 2 ustawy pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 uchyliło pkt 3 i odmówiło rozłożenia na raty zobowiązań z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, natomiast pkt 1 i pkt 2 zaskarżonej decyzji pozostawiło w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie, pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego to jest art. 7, art. 77 § 1 poprzez:

a. brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób prawidłowy i zupełny, skutkiem czego było wydanie decyzji w oparciu o dowolność, a nie swobodę przy jej wydaniu, a nadto naruszenie art. 80 k.p.a przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów prowadzące do uznania, że skarżący nie znajduje się w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji wbrew zgromadzonym dowodom;

b. przekroczenie przez organ ram uznania administracyjnego, przejawiające się nierozpoznaniem sprawy w zakresie należytego wyczerpującego i niewątpliwego ustalenia, że w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania ww. art. 30 ust. 2 ustawy i niedostateczne, nierzetelne rozważenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej oceny dowodów oraz niepodjęcie wszelkich możliwych kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym brak wszczęcia postępowania mediacyjnego;

2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 11 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez przekroczenie przez organ ram uznania administracyjnego przejawiające się brakiem ustosunkowania organu odwoławczego do zarzutów odwołania oraz brakiem przedstawienia spójnej i przekonywującej argumentacji rozstrzygnięcia;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów poprzez odmowę udzielania ulgi;

Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalanie skargi, podtrzymują argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają zasadności kwestionowanej decyzji.

Na wstępie należy wyjaśnić, że kontrola przeprowadzona przez sąd administracyjny w odniesieniu do decyzji uznaniowych sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola w takich przypadkach dotyczy procesu wydania decyzji (spełnienia przez organ wymogów proceduralnych), ustalania stanu faktycznego jako elementu tego procesu oraz oceny faktów, które z punktu widzenia obowiązujących przepisów mogą mieć w danej sprawie istotne znaczenie prawne. Dotyczy ona zatem tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z określonymi i ostrymi kryteriami prawnymi, nie obejmuje zaś tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej (vide, wyrok NSA z 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 301/1; wyrok NSA z dnia 6 września 2018 r, sygn. akt I OSK 2153/16, wyroki WSA w Białymstoku w sprawach: II SA/Bk 71/17 z 4 lipca 2017 r., oraz II SA/Bk 96/18 z 17 kwietnia 2018 r., wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej powoływanej w skrócie jako CBOSA).

A więc, w tego typu sprawach sądy administracyjne badają jedynie, czy organy w konkretnej sprawie nie przekroczyły granic uznania, to jest czy ich decyzja nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Badaniu podlega zatem, czy przy podjęciu decyzji została spełniona, zawarta w art. 7 K.p.a., powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony, a wydana decyzja należycie uzasadniona (art. 107 § 3 k.p.a.). Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organ na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już poza granicami kontroli sądowej.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2019r., poz. 670), z którego wynika, że organ właściwy wierzyciela alimentacyjnego może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych za dłużnika świadczeń alimentacyjnych, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Fakultatywność sposobu załatwienia sprawy w oparciu o powyższy przepis (organ może przyznać ulgę albo ulgi nie przyznać), oznacza, że nie stanowi naruszenia prawa materialnego, odmowa przyznania ulgi nawet w przypadku dostrzeżenia przez organ nie najlepszej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, o ile organ przedstawi uzasadnienie dokonanego wyboru wykazujące brak arbitralności rozstrzygnięcia, a decyzję wyda po zebraniu w sposób właściwy materiału odwodowego i po przeanalizowaniu wszystkich dowodów.

W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu ustalonej w toku postępowania sytuacji dłużnika alimentacyjnego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z oświadczeń skarżącego złożonych w postępowaniu oraz przedstawionych przez pełnomocnika dokumentów wynikają wszystkie istotne informacje dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej, w tym o uzyskiwanych dochodach i ponoszonych niezbędnych wydatkach na utrzymanie. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem, czy okoliczność systematycznego obecnie wpłacania zaliczek na poczet zaległości alimentacyjnych nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych.

Na tej podstawie organy uznały, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle niekorzystna, aby można było uznać, że ma ona charakter szczególnie uzasadnionych okoliczności. Natomiast występowanie samej tylko trudnej sytuacji materialnej – jak podnosi skarżący, nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia jego wniosku o umorzenie odsetek z tytułu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego i rozłożenia na raty należności głównej.

W ocenie Sądu stanowisko organów, w świetle zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego należy uznać za zasadne. Podkreślenia wymaga, że ulgi dotyczące obowiązku alimentacyjnego, zastępczo realizowanego przez państwo, mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z powyższym instytucja umorzenia czy to należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego czy to, jak w niniejszej sprawie, odsetek od tych należności i rozłożenie na raty zaległości głównej, powinna mieć miejsce jedynie wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma żadnego wpływu. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Pomimo, że utrata zatrudnienia była trudnym zdarzeniem, to jednak wiek i stan zdrowia pozwalały skarżącemu na podjęcie dalszej odpłatnej nauki, a także znalezienie innej bardziej dochodowej pracy.

Oceniając zaskarżoną decyzję nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Zatem w pierwszej kolejności z obowiązku tego winni się wywiązywać rodzice, łożąc na utrzymanie swoich dzieci. Dopiero w sytuacji, gdy rodzic nie wywiązuje się z obowiązku alimentacji, środki na utrzymanie dziecka zastępczo wykłada państwo w ramach konstytucyjnego obowiązku wspierania rodziny (art. 71 Konstytucji RP). Pomocnicze działanie państwa ogranicza się do tych przypadków, gdy rodzice wychowujący dzieci, pozbawieni alimentów ze strony osób zobowiązanych, nie są w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb w zakresie utrzymania dziecka. Pomocniczy charakter wsparcia państwa oznacza w tym przypadku, że – zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, powinno się ono domagać zwrotu wypłaconych zastępczo za rodzica zobowiązanego do alimentacji środków wraz z odsetkami.

W kontekście powyższego, należy zauważyć, że skarżący w dniu [...] r. został skazany za uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego na 6 miesięcy w zawieszeniu na 3 lata (powołany wyżej protokół Komornika sądowego z dnia [...] r., k .16 akt. adm.). Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania wnioskodawcy, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dwójki dzieci, w tym dziecka z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, które potrzebuje znacznych środków na swoją rehabilitację i edukację.

Mając na uwadze powyższe, organ zasadnie przyjął, że nie ma żadnego powodu by obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów. Umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu (zob. wyrok NSA z 4 września 2018 r., I OSK 2604/16, CBOSA).

Na podstawie akt sprawy, Sąd doszedł do przekonania, w niniejszej sprawy taka sytuacja nie ma miejsca. Rozpoznając wniosek wszczynający postępowanie w niniejszej sprawie, organy dokonały szczegółowej analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Argumenty organu, że w przypadku skarżącego nie zachodzą żadne okoliczności zdrowotne lub rodzinne, które stanowiłyby szczególną i wyjątkową sytuację przemawiającą za celowością umorzenia odsetek od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i rozłożenia na raty należności głównej, znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Na zmianę stanowiska w niniejszej sprawie nie mają także wpływu wyjaśnienia skarżącego, że obecnie płaci alimenty oraz spłaca powstałe zadłużenie. Instytucja opisana w art. 30 ust. 2 ustawy nie jest bowiem – jak słusznie zauważył organ - formą nagrody dla konkretnych dłużników, zróżnicowaną w zależności od ich zaangażowania w płaceniu alimentów czy w spłacie zadłużenia.

Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd uznał, że są niezasadne. Zarzut dotyczący nie przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w sposób prawidłowy i zupełny, skutkiem czego było wydanie decyzji w oparciu o dowolność, nie ma oparcia w ustalonym stanie faktycznym. Organ podniósł, że skarżący ma [...] lat, a zatem jest osobą w wieku aktywności zawodowej, posiada wykształcenie wyższe i nie ma na utrzymaniu innych osób, jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Aktualnie przebywa za granicą i tam też pracuje w branży informatycznej uzyskując stałe wynagrodzenie, które przeznacza na swoje utrzymanie (oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania – k.41-45 akt adm.). Dłużnik jest właścicielem mieszkania o pow. [...] m2 położonego w L. przy ul. [...] nr księgi wieczystej [...] które od trzech lat nie jest przez nikogo zamieszkałe, a którego wartość została określona w oparciu o opinię biegłego sądowego na kwotę [...]tys. zł (operat szacunkowy dnia [...] r. nieruchomości lokalowej będącej własnością M. K., k.123-145; protokół z dnia [...]., z oględzin i opisu nieruchomości, sporządzony przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym L. – Wschód w L. z/s w Ś. W. P. – k.16 akt adm.). Przypomniane wyżej przez sąd ustalenia organu oparte są o dowody z dokumentów, a wobec niepodważenia treści dokumentów przez stronę, nie mogą być uznane za ustalenia dowolne.

Należy podkreślić, że okoliczności związane – jak podniósł pełnomocnik skarżącego - z trudną sytuacją dochodową skarżącego, nie stanowią wystarczających przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie odsetek i rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości będącej własnością dłużnika. Wartość rynkowa nieruchomości poddanej egzekucji ([...] tys. zł) jest niższa do kwoty zadłużenia alimentacyjnego, które jak wskazano na wstępie na dzień [...] r. wynosi łącznie [...] zł [...] zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odsetki [...] zł, zaliczka alimentacyjna [...] zł).

Ponadto, okoliczności które powołuje pełnomocnik skarżącego, a mianowicie: utracił zatrudnienie bez swojej winy, nie cierpi na chorobę uzależnienia od alkoholu, nie posiada innych długów, po bezskutecznych próbach znalezienia pracy udał się na studia, zwiększył swoje możliwości zarobkowe i dochodowe, na nowo podjął prace, gdzie osiąga dochód na poziomie około [...] zł, posiada perspektywy na poprawę sytuacji dochodowej, świadczą o tym, że skarżący ma w pełni realne możliwości spłaty powstałych zadłużeń bez konieczności ich umarzania, co przemawia za zasadnością stanowiska organów I jak i II instancji.

Odnosząc się natomiast do zarzutu nieskierowania sprawy do mediacji stwierdzić należy, że zgodnie z art. 96a § 1 i § 2 k.p.a. organ może, ale nie musi kierować sprawy do mediacji, gdyż jest ona dobrowolna. Skoro organ odmówił rozłożenia na raty powstałego zadłużenia to bezzasadnym jest prowadzenie mediacji w sprawie określenia warunków rozłożenia zadłużenia na raty, w tym ustalania wysokości rat.

Wbrew zarzutom skarżącego, organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w zakresie istnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy, wyjaśniły sytuację materialną i życiową skarżącego oraz wyraźnie określiły powody zajętego stanowiska w uzasadnieniu zaskarżonych rozstrzygnięć. Ustalenia faktyczne, w tym m.in. co do wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków zostały dokonane przez organy na podstawie danych przedstawionych przez pełnomocnika skarżącego w toku postępowania. Z powyższych przyczyn przedstawione w skardze zarzuty, w tym co do ustaleń stanu faktycznego nie były trafne.

Reasumując Sąd stwierdza, że organy zebrały materiał dowodowy pozwalający na ocenę sytuacji skarżącego, nie naruszając przy tym przepisów prawa materialnego i procesowego, a wydane decyzje nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Motywy działania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji zarówno organu I instancji, jak też w decyzji organu odwoławczego nie pozwalają uznać wydanego rozstrzygnięcia za dowolne, pozbawione oparcia w zebranym materiale dowodowym.

Z tych względów, uznając że skarga jest niezasadna, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.