Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1641/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Podatki inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1, ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 9 poz 84
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, Krystyna Nowak (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 705/05 i I SA/Bd 706/05 w sprawach ze skarg M. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 26 września 2005 r. nr: [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych 1) uchyla zaskarżone wyroki w całości i oddala skargi, 2) zasądza od M. R. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3) nakazuje zwrócić Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 300 (trzysta – tj. 2 razy po 150 zł) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skarg kasacyjnych.


UZASADNIENIE

Wyrokami z 28 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Bd 705/05 i I SA/Bd 706/05, wydanymi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu skarg M. R. uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z 26 września 2005 r. nr [...] i [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych.

Z uzasadnienia wyroków wynikało, że zaskarżonymi decyzjami SKO utrzymało w mocy decyzje Prezydenta W. z 9 czerwca i 8 lipca 2005 r. określające skarżącej wysokość II raty podatku od środków transportowych za 2004 r. i I raty tego podatku za 2005 r.

M. R. od 15 lutego 1991 r. była właścicielką pojazdu Autosan D-44 B; w latach 2004 i 2005 nie była natomiast podatniczką podatku rolnego.

W toku postępowania podatkowego pełnomocnik podatniczki – jej syn – wyjaśnił, że w 1995 r. przekazała drugiemu synowi (aktem notarialnym) własność gospodarstwa rolnego razem z własnością przyczepy, od której wymierzony został podatek. W dowodzie rejestracyjnym jako właścicielka pojazdu w dalszym ciągu figurowała jednak M. R. Zapis ten, według wyjaśnień pełnomocnika, miał ulec zmianie na skutek oświadczenia złożonego przez matkę w Wydziale Komunikacji UM we W. w dniu 23 marca 2005 r.

Wydział Komunikacji w piśmie z 31 marca tego roku wyjaśnił, że oświadczenie nie mogło stanowić podstawy zmiany zapisu (o osobie właściciela pojazdu) w dowodzie rejestracyjnym; nie otrzymał bowiem ani wniosku o przerejestrowanie pojazdu, ani zawiadomienia o jego zbyciu.

Organ odwoławczy wskazał, że w skardze na decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, strona postawiła zarzut naruszenia art. 8 pkt 5 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, art. 67, art. 97 § 1, art. 102 § 2, art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 125, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 6 i 4 Ordynacji podatkowej oraz naruszenia prawa procesowego przez stwierdzenie, że rozstrzygnięcie sprawy nie wymagało uprzedniego przeprowadzania postępowania wyjaśniającego w jakimkolwiek zakresie.

Ponadto wniosła o dopuszczenie dowodów ze skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 8 grudnia 2004 r. nr [...], [...], [...], dopuszczenie dowodu z postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. nr [...], które zostało doręczone w dniu 19 lipca 2005 r., dopuszczenie jako dowodu upomnienia nr [...] wystawionego dnia 18 października 2005 r., dopuszczenie dowodu z aktu notarialnego znajdującego się w aktach sprawy, dopuszczenie dowodów z odwołania z dnia 14 lipca 2005 r. oraz pism procesowych z dnia 15 czerwca 2005 r., 4 lipca 2005 r., 14 lipca 2005 r., 25 lipca 2005 r., 4 sierpnia 2005 r., 8 sierpnia 2005 r., 6 września 2005 r.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że decyzja nie zawierała wyczerpującego uzasadnienia faktycznego; pozbawiona była elementów wskazanych w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, co stanowiło naruszenie zarówno tego artykułu, jak i art. 124 ustawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzja naruszała prawo.

W myśl art. 8 pkt 5 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych opodatkowaniu podatkiem od środków transportowych podlegają przyczepy i naczepy, które łącznie z pojazdem silnikowym posiadały dopuszczalną masę całkowitą od 7 ton i poniżej 12 ton, z wyjątkiem związanych wyłącznie z działalnością rolniczą prowadzoną przez podatnika podatku rolnego.

Z art. 9 ustawy wynikało, że powstanie obowiązku podatkowego było związane z dwiema sytuacjami. W pierwszym przypadku obowiązek podatkowy powstawał od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został zarejestrowany. Decydujące znaczenie miał w tym przypadku dzień rejestracji, a nie dzień nabycia.

W drugim przypadku obowiązek podatkowy powstawał od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym zarejestrowany środek transportowy został nabyty. Decydujące znaczenie miał dzień nabycia pojazdu, a nie jego "przerejestrowania".

W rozpatrywanej sprawie ustalono, że przyczepa była zarejestrowana na skarżącą od 15 lutego 1991 r. W 2004 r. nie była ona podatnikiem podatku rolnego.

Skarżąca twierdziła, że przyczepę wraz z gospodarstwem przekazała synowi – Z. R. Na dowód tego przedstawiła umowę darowizny nieruchomości sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia 19 kwietnia 1995 r. W aktach sprawy znajdowało się także oświadczenie skarżącej złożone 23 marca 2005 r. w Urzędzie Miasta W. Wydział Komunikacji, z którego wynikało, że skarżąca w 1995 r. przekazała gospodarstwo rolne wraz z wszystkimi dobrami, w tym przyczepę, synowi w celu prowadzenia działalności rolniczej. Na okoliczności te wskazywał także pełnomocnik skarżącej w trakcie rozprawy przed organem w dniu 26 lipca 2005 r.

Nie można było zgodzić się z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że obowiązek podatkowy związany był wyłącznie z rejestracją pojazdu. Z treści art. 9 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wynikało, że w przypadku pojazdu już zarejestrowanego istotne znaczenie ma nabycie pojazdu. Organ odwoławczy zajął się analizą tylko pierwszej sytuacji opisanej w powyższym przepisie, nie rozważał natomiast czy w przedmiotowej sprawie nie zaistniała druga z tych sytuacji. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało wyjaśnienie czy syn skarżącej nabył od niej przyczepę, niezależnie od tego, czy została ono na niego "przerejestrowana", czy też nie. Należy zauważyć, że organ odwoławczy nie kwestionował prawdziwości oświadczenia skarżącej z dnia 23 marca 2005 r. Z drugiej jednak strony wskazał, że według karty pojazdu skarżąca jest jego właścicielem.

Niewyjaśnienie powyższych okoliczności naruszało art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Wyrażona w art. 122 zasada prawdy obiektywnej oznacza obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Zasadę te realizował szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie miał art. 187 § 1, nakazujący zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiadało wymogom określonym w art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej. Naruszono także art. 9 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Sąd nie przesądza, czy skarżąca miała rację, czy nie. Stwierdza jedynie, że obciążenie skarżącej podatkiem, wobec niewyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia mającej zastosowanie w sprawie normy prawnej, było przedwczesne.

Odnośnie wniosku skarżącej o dopuszczenie jako dowodu pism wskazanych w skardze należy zauważyć, że zgodnie z art. art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd mógł przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentu, jeżeli było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenie postępowania w sprawie. Celem postępowania dowodowego, o którym stanowi wskazany art. 106 § 3 nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena czy właściwie w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentu przez sąd administracyjny będzie więc dopuszczalne wówczas, gdy wniesiony bądź dopuszczony z urzędu dowód pozostaje w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r. II GSK 164/05).

Pisma wymienione w pkt 7 skargi znajdowały się w aktach sprawy i nie było potrzeby przeprowadzania z nich dowodu. W odniesieniu do pism wskazanych w pkt 3 i 4 skargi nie sprecyzowano, jakie istotne wątpliwości miałyby być za ich pomocą wyjaśnione. Pismo wskazane w pkt 5, w ocenie Sądu, nie miało istotnego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W skargach kasacyjnych od opisanych wyroków Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o ich uchylenie w całości i oddalenie skarg na wskazane decyzje, względnie o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i o przekazanie spraw do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wyrokom zarzuciło naruszenie prawa materialnego wskutek:

– błędnej wykładni art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844) polegającej na przyjęciu, że to na organie podatkowym spoczywa obowiązek ustalenia, że dotychczasowy właściciel zbył środek transportu (wcześniej zarejestrowanego) i nastąpiło jego nabycie przez osobę trzecią.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynikało jednoznacznie, że oświadczenie podatniczki o przekazaniu własności przyczepy było przedmiotem oceny.

Organ nie kwestionował prawdziwości oświadczenia, ale nie spowodowało ono wykreślenia z ewidencji pojazdu dotychczasowego właściciela, co wynikało z wyjaśnień organu rejestrującego środki transportu.

W ocenie Kolegium zebrany materiał dowodowy pozwalał na stwierdzenie, że M. R. nadal było właścicielką pojazdu Autosan D-44 B, gdyż jednostronne jej oświadczenie, choć niekwestionowane przez organ odwoławczy, nie mogło stanowić podstawy do uznania, że obowiązek podatkowy przeszedł na rzecz syna z dniem sporządzenia aktu notarialnego o przekazaniu na jego rzecz gospodarstwa rolnego.

Wraz ze złożonym oświadczeniem strona powinna złożyć umowę darowizny, z której wynikałoby, że druga strona (syn) darowiznę przyjął lub inny dowód np.: orzeczenie sądu, że doszło do przejścia prawa własności na rzecz syna. Te tylko dowody wskazywałyby osobę, na którą przeszedł obowiązek podatkowy i od kiedy (art. 9 ust. 4 druga sytuacja).

Przejście prawa własności środka transportowego z jednej osobny na drugą ma charakter cywilnoprawny. Na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, spoczywa więc dowód, że nie jest właścicielem rzeczy, której wg oświadczenia wyzbyła się.

Natomiast wg stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku obowiązek ustalenia tych faktów spoczywał na organie podatkowym bądź organie odwoławczym, choć bliżej nie wskazuje trybu, w jakim te ustalenia należałoby przeprowadzić.

Dniem powstania obowiązku w podatku od środka transportowego już zarejestrowanego jest pierwszy dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportu został nabyty. Podatek od środków transportowych jest podatkiem o charakterze majątkowym związanym z posiadaniem pojazdów określonych w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych. Dlatego dla potrzeb opodatkowania pojazdów tym podatkiem, w przypadku nabycia pojazdu wcześniej zarejestrowanego bez znaczenia był fakt, iż nabywca nie dokonał jego przerejestrowania. Fakt zbycia pojazdu i nabycia musiał zostać jednak przez jedną z tych stron skutecznie dowiedziony.

W sprawie stanowiącej przedmiot zaskarżenia przejścia prawa własności pojazdu z dotychczasowego właściciela na nabywcę nie przedłożono.

Choć Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przesądził, że skarżąca ma rację, zarzucił zarazem naruszenia przez organa podatkowe art. 9 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

W opisanej sytuacji Kolegium nie mogło zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Sąd, jak również z takim rozumieniem art. 9 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, że to na organie podatkowym spoczywa dowód wykazania, że dotychczasowy właściciel skutecznie wyzbył się pojazdu na rzecz innej osoby; w niniejszej sprawie na rzecz syna.

Odpowiadając na skargę kasacyjną, działająca przez pełnomocnika, M. R. "zaskarżyła" tę skargę w całości oraz wniosła o:

1) uwzględnienie wniosku o przedstawienie pod osąd roszczenie ("żądanie") nadania sprawie biegu z dnia 10 października 2006 r. – jakkolwiek złożony w Sądzie Okręgowym we Włocławku,

2) uwzględnienie wniosku – dotyczy tylko strony skarżącej – strona traci uprawnienie żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie jej należnych kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.

Wskazała, m.in., że w świetle art. 553 k.c. do istnienia gospodarstwa rolnego wystarcza nieruchomość rolna. Przedmioty inne niż grunt rolny nie są konieczne dla bytu gospodarstwa. Wyraziła swoje poglądy na temat dziedziczenia gospodarstw rolnych, i istoty art. 260 § 1 Ordynacji podatkowej, zwolnień podatkowych przewidzianych w przepisach o podatku rolnym, eliminowania z obrotu decyzji rażąco naruszających prawo, sprawę zwrotu kosztów w wypadku uwzględnienia przez organ skargi na decyzję we własnym zakresie oraz zwrotu kosztów postępowania.

14 stycznia 2008 r. wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pośrednictwem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku, wnioski z 8 stycznia 2008 r. T. R. syna i pełnomocnika skarżącej zawierające żądanie przyznania należnych kosztów sądowych za wszystkie instytucje w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu jednego pełnomocnika w postępowaniach przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy i przed NSA o sygn. akt II FSK 1641/06 oraz II FSK 1642/06.

Naczelny Sąd Administracyjny połączył obie sprawy ze skargi M. R. o sygn. II FSK 1641/06 i II FSK 1642/06 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (art. 111 § 2 Prawo o postępowaniu...).

Sąd uznał, że skargi kasacyjne Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. miały uzasadnione podstawy.

Artykuł 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.), w latach 2004-2005 stanowił, że obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych ciąży na osobach fizycznych... będących właścicielami środków transportowych.

Zgodnie ze wskazanym przez WSA art. 9 ust. 4 ustawy obowiązek podatkowy powstawał od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został zarejestrowany, a w przypadku nabycia środka transportowego zarejestrowanego – od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym środek transportowy został nabyty.

Przepis ten, do którego kwestionując zasadność wyroku "siłą rzeczy" odniósł się skarżący organ dotyczył ewentualnego nabywcy pojazdu od M. R.

Do niej samej mógłby mieć natomiast zastosowanie art. 9 ust. 3 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności.

Zatem dla uwolnienia się od obowiązku opłacania podatku od środków transportowych M. R. powinna wykazać, że w ogóle i kiedy wyzbyła się własności przedmiotu opodatkowania.

Tymczasem w sprawie nie było sporu co do tego, że przyczepę nabyła w 1999 r. skarżąca i że była "na nią" zarejestrowana jeszcze w czasie toczącego się postępowania podatkowego.

Z akt administracyjnych sprawy, na podstawie których WSA orzekał o zgodności z prawem obu zaskarżonych decyzji (art. 133 Prawa o postępowaniu...) wynikało, że aktem notarialnym z dnia 19 kwietnia 1995 r. Rep A nr [...] sporządzonym przez notariusza P. M. w jego Kancelarii we W. M. R. darowała synowi Z. A. niezabudowaną działkę gruntu o pow. 05.12.00 ha położoną we wsi W. gmina B. użytkowaną i przeznaczoną do produkcji rolnej, a nie gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 553 k.c. W akcie nie było również mowy o darowiźnie urządzeń (przyczepy), która wraz z gruntem rolnym mogłyby stanowić zorganizowaną całość gospodarczą – gospodarstwo rolne.

W toku postępowania M. R. nie przedłożyła żadnego dowodu przeniesienia własności naczepy na syna, a zatem na zbycie tej naczepy na własność innej osoby, co uwolniłoby ją od obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych.

W opisanej sytuacji nie było jasne, jakie okoliczności, zdaniem WSA, związane z oświadczeniem podatniczki z 23 marca 2005 r. miałby wyjaśnić organ podatkowy w sytuacji, kiedy właściwy w sprawie rejestracji pojazdów Wydział Komunikacji Urzędu Miejskiego we W. stwierdził, że oświadczenie to nie było wystarczające do przeniesienia własności pojazdu.

Aczkolwiek stanowisko Sądu co do tego, że przy przeniesieniu własności pojazdu zarejestrowanego decydowała data nabycia (zbycia) a nie data ponownej rejestracji było oczywiście zgodne ze wskazanymi przepisami art. 9 ust. 3 i ust. 4 ustawy podatkowej to ponownie podkreślić należało, że dowodu zbycia naczepy skarżąca organom podatkowym nie przedstawiła, a w dowodzie rejestracyjnym pojazdu, w okresie którego zaskarżone decyzje dotyczyły, figurowała jako jego właścicielka.

Dowód rejestracyjny sporządzony na zasadach regulowanych Prawem drogowym (ustawa z dnia 1 lutego 1983 r. Prawo o ruchu drogowym – Dz. U. Nr 6, poz. 35 ze zm.; t.j. w Dz. U. z 1992 r. Nr 11, poz. 41 ze zm., zastąpiona ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. i wydane na ich postawie przepisy o rejestracji pojazdów) był (i jest) niewątpliwie dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej. Z tego powodu dane w nim zawarte korzystały z domniemania zgodności z prawdą, a więc zgodności treści dokumentu z rzeczywistością (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996. s. 362-363, również B. Dauter /w:/ S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, s. 635).

Artykuł 194 § 3 Ordynacji... dopuszczał możliwość prowadzenia dowodów przeciwko dokumentowi urzędowemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskazał okoliczności obligujących do prowadzenia takiego postępowania – w rozpoznawanej sprawie – organ podatkowy.

Żadne utrwalone w aktach administracyjnych sprawy okoliczności nie pozwalały na stwierdzenie, że podatniczka skutecznie wyzbyła się prawa własności pojazdu, a jedynie pozostawała w zwłoce z dokonaniem czynności jego wyrejestrowania.

W tej sytuacji skargi M. R. na wskazane na wstępie decyzje wymiarowe Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. podlegały oddaleniu. W sprawie nie wystąpiły bowiem przesłanki ze wskazanych przez WSA przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ Prawa o postępowaniu...

Wobec oddalenie skarg bezprzedmiotowe stały się wnioski pełnomocnika M. R., zawarte w pismach z 17 stycznia 2008 r., o zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.