Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 256/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 19 stycznia 2022 r. nr SKO.421.1343.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Lęborka z dnia 30 listopada 2021 r. nr MOPS.SSR.4702.1.002907.2021.


UZASADNIENIE

A. A. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia 19 stycznia 2022 r. nr SKO.421.1343.2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny.

Wnioskiem z dnia 4 listopada 2021 r. A. A. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – ojcem T. S., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 8 października 2021 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, w którym to orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 23 sierpnia 2021 r. Ww. orzeczenie wydane zostało na okres do 31 października 2023 r.

Decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. nr MOPS.SSR.4702.1.002907.2021 Burmistrz Miasta Lęborka (dalej: organ I instancji) odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedstawiając ustalenia faktyczne organ I instancji wskazał, że A. A. mieszka z dzieckiem i ojcem w dwupokojowym mieszkaniu. Ostatnie jej zatrudnienie obejmuje okres pracy w jednej firmie od 10 marca 2008 r. do 8 października 2021 r. Z wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec strony choruje na przewlekłe zapalenie nerek, niedokrwistość wtórną, nadciśnienie tętnicze, wtórną nadczynność przytarczyc, nadżerki żołądka i dwunastnicy, przełyk Barretta, początkową zaćmę oczu. Trzy razy w tygodniu jeździ na dializy, które trwają 4 godziny. Nie jest w stanie samodzielnie wrócić po dializie do domu, ponieważ jest osłabiony. A. A. od dwóch miesięcy jest bezrobotna. Zwolniła się z pracy z uwagi, jak uważa, na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. Jeździ z ojcem na dializy, robi zakupy, przygotowuje posiłki, a także załatwia sprawy urzędowe. T. S. porusza się samodzielnie, nie wymaga pomocy przy toalecie, higienie. Samodzielnie ubiera się, przyjmuje leki. Jest w stanie samodzielnie zrobić mniejsze zakupy, udać się na wizytę lekarską, zrobić i spożyć posiłek. Największą trudność sprawia mu powrót z dializ dlatego też córka A. A. mu towarzyszy. Zdaniem pracownika socjalnego, T. S. nie wymaga całodobowej opieki osób drugich, a wykonywane przez A. A. przy ojcu czynności nie wykluczają możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia.

W tych okolicznościach organ I instancji nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, jako podstawę prawną wydania decyzji odmownej wskazując art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako "ustawa").

W wyniku rozpoznania odwołania strony, zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie wskazał, że nie podziela stanowiska organu I instancji co do zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b ustawy. Zgodnie z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy. Z ustaleń wynika, że T. S. jest wdowcem, porusza się samodzielnie, samodzielnie ubiera się, jest samodzielny w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych, samodzielnie przyjmuje leki, jest również w stanie samodzielnie zrobić mniejsze zakupy. We wnioskach pracownik socjalny wskazał, że pomoc jaką świadczy A. A. względem ojca nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Kolegium, dokonując analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego doszło do przekonania, że rozmiar i zakres sprawowanej opieki nie wymaga całodobowej dyspozycyjności skarżącej.

Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W tym stanie rzeczy Kolegium uznając zaskarżoną decyzję organu I instancji za słuszną utrzymało ją w mocy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. A. wskazała, że jej ojciec w dniu 22 czerwca 2021r. trafił po raz pierwszy do szpitala z podejrzeniem niewydolności pracy nerek. Od tego czasu jest nieustannie trzy razy w tygodniu dializowany. Poza tym stwierdzono u niego nowotwór żołądka, w związku z tym poddawany był od dnia 7 lipca 2021 r. hemodializom. Do tego doszły choroby: przełyk Barretta, początek zaćmy obu oczu, zapalenia kończyn dolnych i górnych, bolesność łydki, palców rąk i stóp, wtórna nadczynność przytarczyc, niedokrwistość wtórna, nadciśnienie tętnicze, nadżerki żołądka i dwunastnicy, polipy kątnicy, zatorowość płucna. Dodatkowo ma zachwiania równowagi wywołane zawrotami głowy, od 30 lat utyka po urazie kolana na lewą kończynę, zdarza się, że potyka się chodząc po mieszkaniu i przewraca, często wstaje po nocach i wymiotuje, nierzadko się moczy. W ciągu dnia i nocy głównie śpi tłumacząc to bezsilnością fizyczną. Prowadzi tryb życia leżąco-siedzący. Stan jego zdrowia nieustannie się pogarsza, czego dowodem jest między innymi zastosowanie leczenia cyklofofamidem od dnia 1 marca 2022r. Skarżąca podniosła, że z powodu przewlekłości i nasilających się chorób ojca została zmuszona zwolnić się z pracy po ponad 13 latach pracy w jednym zakładzie. Obecnie nie pracuje, nie ma żadnego dochodu. Praktycznie cały czas poświęca na pracę związaną z opieką nad ojcem. Poza podstawowymi zajęciami takimi jak robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie, palenie w piecu, wrzucanie drewna do piwnicy, doszło zawożenie i przywożenie z dializ, wożenie do szpitali, głównie do szpitala w Słupsku, co wiąże się z całodziennym wyjazdem. Ocena jej pracy nad niepełnosprawnym ojcem dokonana przez Kolegium wydaje się być niesprawiedliwa i nieobiektywna. Kolegium kierowało się głównie wywiadem środowiskowym przeprowadzonym przez pracownika socjalnego, który napisał, że ojciec jest samodzielny. Z relacji ojca wynika, że pracownik socjalny po przyjściu na wywiad dał ojcu do podpisania czystą kartkę, zapytał jak się czuje i po dwóch minutach tłumacząc się covidem wyszedł twierdząc, że resztę uzupełni u siebie w biurze.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2022 r. pełnomocnik skarżącej uzupełniając skargę podniósł zarzuty naruszenia:

1. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że do wypełnienia przesłanek przedmiotowego przepisu wymagane jest spełnienie całodobowej dyspozycyjności wnioskującej, w sytuacji gdy takimi przesłankami są rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

2. art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735), dalej "k.p.a.", poprzez brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i przyjęcie wprost ustaleń i wniosków wywiadu środowiskowego z dnia 19 listopada 2021r., w sytuacji gdy stan faktyczny ustalony w przedmiotowym wywiadzie odbiega od zasad poprawnego rozumowania (logiki) i doświadczenia życiowego, tj. że osoba będąca pod opieką skarżącej wymaga opieki po wykonaniu dializ 3 razy w tygodniu, a skarżąca jest w stanie podjąć zatrudnienie pomimo tej okoliczności;

3. art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się dokumenty wzajemnie sobie przeczące tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności oraz kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 19 listopada 2021r., a ustalenie spornych okoliczności wymaga wiadomości specjalnych.

Stawiając powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o rozważenie uchylenia w całości decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie zostały wypełnione wszystkie przesłanki uprawniające skarżącą do uzyskania świadczenia. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony po uzyskaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz rozwiązaniu umowy o pracę. Skarżąca posiada pełną wiedzę na temat stanu zdrowia swojego ojca. Skrupulatnie prowadzi dokumentację medyczną, a także wykonuje wszelkie obowiązki pielęgnacyjne, opiekuńcze i faktycznie prowadzi gospodarstwo domowe. W niniejszej sprawie nie wystąpiły jakiekolwiek wątpliwości co do osobistego charakteru sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem przez skarżącą. Świadczą o tym wszystkie zebrane dowody w sprawie, w tym także przedmiotowy wywiad, jak i oświadczenia niepełnosprawnego i skarżącej.

Z treści uzasadnienia decyzji Kolegium wynika, że przeprowadzony wywiad środowiskowy z dnia 19 listopada 2021r. był podstawą wydania przedmiotowej decyzji. Jednakże zdaniem strony skarżącej wywiad ten odbiega od zasad poprawnego rozumowania (logiki) i doświadczenia życiowego. T. S. jest osobą niezwykle schorowaną. Choroby te mają charakter przewlekły i ciężki. Wszystkie załączone do akt sprawy wypisy ze szpitala zawierają wskazania dla pacjenta, które zgodnie z doświadczeniem życiowym ciężko jest wykonać w sposób samodzielny przez 68-letnią osobę niepełnosprawną. Leczenie chorego nie polega wyłącznie na wypełnianiu zaleceń z wypisu ze szpitala. T. S. musi być poddawany dializom 3 razy w tygodniu, po których nie jest w stanie wrócić samodzielnie ze szpitala. Nawet z uwagi na tę okoliczność skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Należy zwrócić uwagę, że przyjęty w danym zakładzie pracy czas pracy ma służyć wykonywaniu pracy na rzecz pracodawcy. Z uzasadnienia skarżonej decyzji można wysnuć wniosek, że jest zupełnie odwrotnie - to dla skarżącej pracodawca winien zorganizować pracę, z uwzględnieniem terminów badań i zabiegów niepełnosprawnego. Kolegium winno skorzystać z opinii biegłego z zakresu medycyny na okoliczność ustalenia czy faktycznie ojciec skarżącej potrafi wykonać deklarowane przez siebie czynności. Organ pomocowy nie posiada informacji specjalnych, a przeprowadzony wywiad nie może być oceniany na równi z orzeczeniem o niepełnosprawności, które wydawane jest przez lekarzy specjalistów. W ocenie strony skarżącej przyznanie przez Kolegium prymatu wywiadowi środowiskowemu w kwestii oceny stopnia samodzielności T.S. jest wyrazem działania wykraczającego poza kompetencje organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem jest, że ojciec skarżącej T. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.

W rozpoznawanej sprawie sporny natomiast jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem, który w ocenie organów obu instancji nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ojciec skarżącej jest bowiem, w ocenie organów, samodzielny i nie wymaga całodobowej dyspozycyjności. W ocenie Sądu, stanowisko organów w tej kwestii wyrażone zostało przedwcześnie, bez podjęcia ciążących na organie administracji koniecznych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia z urzędu twierdzeń strony postępowania co do kluczowej dla sprawy okoliczności (zakresu opieki sprawowanej nad ojcem), jak też przy braku dostrzeżenia uchybień w przeprowadzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym.

Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy.

Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

W niniejszej sprawie, orzekające w sprawie organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że organy nie przeanalizowały sprawy pod kątem rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia jej ojca. Skarżąca uzasadniając wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazywała, że ze względu na stan zdrowia ojca musiała zrezygnować z pracy. Do wniosku załączyła świadectwo pracy, z którego wynika, że umowa o pracę została zawarta w dniu 10 marca 2008 r. oraz została rozwiązana za porozumieniem stron w dniu 8 października 2021r., jak również dokumentację medyczną dotyczącą leczenia T. S., tj. kartę informacyjną z 12 lipca 2021 r., z 2 listopada 2021 r., kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego z dnia 2 października 2020 r. Z dokumentów tych wynika jednoznacznie zbieżność czasowa pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a pogorszeniem się stanu zdrowia jej ojca. Nie można przy tym pominąć, że wnosząc o przyznanie świadczenia strona złożyła również orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 października 2021 r., z którego wynika, że T. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji nie wynika, aby dokumentacja ta była przedmiotem analizy i oceny organów administracji obu instancji. Nie wyjaśniono z jakich powodów, innych aniżeli pogarszający się stan zdrowia ojca, skarżąca miałaby zrezygnować ze stabilnego zatrudnienia w firmie, w której przepracowała 13 lat. Przyjęcie zatem przez organy, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia po ustaniu stosunku pracy nie ma związku z opieką sprawowaną nad ojcem nie ma dostatecznego oparcia w materiale dowodowym zebranym w sprawie.

Niedostatecznie zostały również rozważone okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez skarżącą opieki nad ojcem i związana z tym konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wywieść można, że oparły się one wyłącznie na przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym. W wywiadzie wskazano, że T. S. "choruje na przewlekłe zapalenie nerek, niedokrwistość wtórną, nadciśnienie tętnicze, wtórną nadczynność przytarczyc, nadżerki żołądka i dwunastnicy, przełyk Barretta, początkową zaćmę oczu. Pan S. trzy razy w tygodniu jeździ na dializy. Trwają 4 godziny. Nie jest w stanie samodzielnie wrócić po dializie do domu, ponieważ jest osłabiony. Córka A. A. od dwóch miesięcy jest bezrobotna. Zwolniła się z pracy z uwagi, jak uważa, na konieczność sprawowania opieki nad ojcem. (...) Pani A. nie poszukuje pracy, opiekuje się ojcem. Jeździ z ojcem na dializy, robi zakupy, przygotowuje posiłki, a także załatwia sprawy urzędowe". Te uwagi znajdują się w części wywiadu środowiskowego podpisanej przez T. S. Natomiast w części D wywiadu, zawierającej wnioski, pracownik socjalny podał, że "Pan T. S. porusza się samodzielnie, nie wymaga pomocy przy toalecie, higienie. Samodzielnie ubiera się, przyjmuje leki. Jest w stanie samodzielnie zrobić mniejsze zakupy, udać się na wizytę lekarską, zrobić i spożyć posiłek. Największą trudność sprawia jemu powrót z dializ dlatego też córka A. A. towarzyszy jemu. Pani A. robi większe zakupy. Załatwia sprawy urzędowe a także umawia ojca do lekarzy. Jak oświadczył Pan S. na dzień dzisiejszy jest on w stanie sam pójść wykupić receptę czy umówić się do lekarzy".

Należy stwierdzić, że wywiad środowiskowy przeprowadzony został wadliwie i nie mógł w takim kształcie stanowić podstawy rozstrzygnięcia.

Przede wszystkim, został on przeprowadzony wyłącznie z T. S., bez obecności skarżącej, co jest niezgodne z § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021r., poz. 893). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku przeprowadzania wywiadu w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 107 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy, wywiad przeprowadza się z osobą deklarującą sprawowanie faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie, w miejscu sprawowania tej opieki, w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka. Przepis art. 107 ust. 1a pkt 1 (i 2, który nie ma zastosowania w tej sprawie), o którym mowa wyżej, to przepis ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021r., poz. 2268), w myśl którego rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne.

Z powyższych przepisów wynika zatem, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z osobą deklarującą sprawowanie faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie, w miejscu sprawowania tej opieki, w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka. Nieobecność skarżącej podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego już tylko z tego względu dyskwalifikowała tenże wywiad jako dowód w sprawie.

Ponadto wywiad środowiskowy przeprowadzony został pobieżnie i nie zawiera dostatecznych informacji pozwalających na wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, co może być konsekwencją przeprowadzenia go bez udziału skarżącej, która nie miała w związku z tym możliwości opisania czynności jakie wykonuje w związku ze sprawowaną opieką. Wnioski pracownika socjalnego zawarte w wywiadzie co do samodzielności ojca skarżącej budzą tymczasem wątpliwości w świetle argumentacji skarżącej i załączonej dokumentacji medycznej, do której organy się nie odniosły. Skarżąca bowiem w skardze, ale też w pismach kierowanych do organu, podkreślała, że jej ojciec cierpi m.in. na chorobę nowotworową i niewydolność nerek, w ciągu dnia głównie śpi ze względu na brak sił, zdarza mu się przewracać, wstawać w nocy i wymiotować oraz że prowadzi tryb życia leżąco-siedzący. W tym świetle nie można uznać, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony prawidłowo i zawiera wszystkie niezbędne informacje. Odnotowano w nim, że skarżąca wozi ojca na dializy trzy razy w tygodniu i przywozi go z powrotem oraz że po dializach jest osłabiony, nie ustalono jednak, ile czasu zajmuje to skarżącej w ciągu dnia, czy towarzyszy ojcu podczas pobytu na dializach, jakiej pomocy wymaga ojciec skarżącej po dializach i z jakimi dolegliwościami się to wiąże, a zatem jaki jest rzeczywisty zakres sprawowanej przez skarżącą opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Treść dokumentu wywiadu środowiskowego wskazuje, że czynności i ustalenia podejmowane w jego toku, nie zostały w ogóle ukierunkowane na dokładne ustalenie miarodajnych dla tej sprawy okoliczności i faktów. Stwierdzenie to odnieść należy w szczególności do zaniechania precyzyjnego ustalenia rodzaju, skali i zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą względem niepełnosprawnego ojca, jak też w konsekwencji do zaniechania ustalenia okoliczności odnoszących się do wskazanego wyżej związku przyczynowego między tą opieką, a zaprzestaniem aktywności zawodowej. Powyższe natomiast stanowiło kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w tej sprawie.

Podsumowując, ustalenia co do samodzielności ojca skarżącej i zakresu faktycznie sprawowanej przez nią opieki nie zostały oparte na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w sprawie był wadliwy, nie zawierał wszystkich istotnych i niezbędnych dla rozstrzygnięcia informacji, ponadto pominięte zostały inne dowody w sprawie, takie jak załączona dokumentacja medyczna oraz świadectwo pracy skarżącej. Wszystkie te okoliczności powinny skutkować ponownym przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącej i jej ojca. Uwaga pracownika socjalnego winna zostać skierowana na ustalenie zakresu, skali i charakteru czynności opiekuńczych skarżącej, przy uwzględnieniu i ustaleniu rzeczywistych potrzeb opiekuńczych osoby podlegającej opiece, a wynikających z jej schorzeń, jak też z wszelkich uwarunkowań zdrowotnych.

Ponadto należy zauważyć, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, art. 17 ust. 1 ustawy nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie wskazano w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę.

W tym kontekście należy stwierdzić, że nawet jeśli skarżąca nie towarzyszy ojcu podczas dializ, które mają miejsce trzy dni w tygodniu, nie będzie to przesądzało, że skarżąca dysponuje możliwością podjęcia w tym czasie zatrudnienia. Istotne jest natomiast ustalenie zakresu czynności typowo opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą z tym związanych.

Ponadto, jak już wskazywano w orzecznictwie tutejszego Sądu, pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 319/21). Także wyręczenie osoby niepełnosprawnej od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

W powołanym wyżej wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, z czym należy się zgodzić, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że mogą zdarzyć się sytuacje, w których osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tym celu. Mogą wystąpić również okoliczności, kiedy pomimo wymagania określonego rodzaju opieki osoby wnioskujące o przyznanie świadczenia, nie zapewniają jej. W takiej jednak sytuacji to do organów administracji należy poczynienie ustaleń faktycznych co do zakresu faktycznie sprawowanej opieki oraz co do tego, czy uniemożliwia ona podjęcie lub też kontynuowanie zatrudnienia.

Powyższe wskazuje, że organy administracji przy wydawaniu kontrolowanych decyzji naruszyły przepisy postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy w sprawie nie jest pełny i nie został prawidłowo oceniony. Ustalenia organów administracyjnych budzą bowiem wątpliwości, co czyni podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcia wadliwe, a co najmniej przedwczesne. Dopiero ustalenia poczynione na podstawie pełnego materiału dowodowego uwzględniające okoliczności wynikające z wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, w tym z prawidłowo przeprowadzonego ponownego wywiadu środowiskowego, pozwolą na właściwe zastosowanie w sprawie prawa materialnego.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).