Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1050/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Edukacji Narodowej i Sportu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 18, art. 5, art. 7, art. 17 pkt. 2 lit. b
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
article: art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska, Sędzia NSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz (spr.), Sędzia del. NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant st. sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2010r. sygn. akt IV SA/Wa 158/10 w sprawie ze skargi I. Ł. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od I. Ł. na rzecz Ministra Edukacji Narodowej kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 158/10 oddalił skargę I. Ł. na decyzję Ministra

Edukacji Narodowej z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.

Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 320/09 przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, po uchyleniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1293/08, oddalającego skargę na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] czerwca 2008 r., utrzymującą w mocy decyzję tego Ministra z dnia [...] marca 2008r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] października 1959 r. o przejściu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], składającej się z jednopiętrowego budynku murowanego oraz placu o pow. 993 m2, stanowiącej uprzednio własność E. i J. S.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w wyniku ponownej kontroli legalności decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] października 1959 r. o przejściu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając w oparciu o art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - nie dopatrzył się niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Kontrolowana w sprawie decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, że przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości orzeczenia, wydanego w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku orzeczenia Ministra Oświaty z dnia [...] października 1959 r., korzystającego z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej (orzeczenia) jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy tym należy pamiętać, że ich zaistnienie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji (orzeczenia). W sytuacji, gdy ocena naruszenia prawa opiera się na wykładni przepisów prawa, nie można uznać, że kontrolowane orzeczenie narusza prawo w stopniu "rażącym". Nie można przyjąć, że jest to przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Należy więc oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa (wyrok NSA z 2.02.2006r., sygn. akt II OSK 489/05, publ. Lex 196694; wyrok WSA z 4.04.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1174/05, publ. LEX nr 205032; wyrok WSA z 30.01 .2006r., sygn. akt VII SA/Wa 1239/05, publ. Lex 206497).

Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie. Istota sporu sprowadza się bowiem, jak trafnie zauważył WSA uprzednio kontrolując zaskarżoną decyzję, do odmiennej wykładni przepisu art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.), w szczególności art. 17 pkt 2 lit. b tej ustawy. Stosownie do art. 2 powołanej ustawy, przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. Nr 21, poz. 67 ze zm.), przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba, że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w ustawie. Zgodnie z art. 17 ustawy jej postanowienia stosuje się również do: 1. zakładów elektrycznych, objętych w zarząd na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271), 2. a) przedsiębiorstw, b) innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. lub ustawa z dnia 4 lipca 1947 r. Zdaniem skarżącej, "innego mienia" nie stanowią te składniki majątkowe, które nie zostały objęte w zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. Na poparcie swego stanowiska powołała wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1992 r. IV SA 1054/92 (ONSA 1994/1/30), w którym stwierdzono, że "W pojęciu "inne mienie" (art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r.(...) mieszczą się maszyny i urządzenia oraz materiały do produkcji; mienie to podlegało przejęciu na własność Państwa tylko wówczas, gdy zostało objęte przymusowym zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. (...), bądź zarządem na podstawie art. 6 i 7 ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. (...)". Natomiast Minister Edukacji Narodowej, powołując pogląd zawarty w wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2006r. , sygn. IV SA/Wa 763/06, który podzielił NSA w wyroku z dnia 8 maja 2007r., sygn. I OSK 40/07, stwierdził, że art. 17 ust. 2 lit. b ustawy odnosił się każdego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które w dniu 8 marca 1958 r. pozostawało w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych za wyjątkiem tych wypadków, gdy władanie opiera się na tytule prawnym, innym aniżeli wymieniony w art. 1 lub art. 17 pkt 1 ustawy.

Sąd zauważył, że Sąd Najwyższy konsekwentnie przyjmował, iż przejście na własność Państwa przedsiębiorstw lub innego mienia, stosownie do art. 17 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, ma miejsce w stosunku do takich przedsiębiorstw i innego mienia, niewymienionych w art. 1 lub art. 17 ust.1 ustawy, które nie były objęte przymusowym zarządem państwowym, i które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. znajdowały się bez tytułu prawnego w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych i pozostawały we władaniu nie opartym na prawie w dniu wejścia w życie omawianej ustawy (por.: wyrok SN z dnia 2 lutego 1960r. , IV CR 1031/59 , ONSC 1962/1/9; wyrok SN z dnia 9 lutego 1961r., I CR 578/59, OSNC 1963/1/9). Natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie stosowania art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym nie ma tak jednolitego poglądu. Stanowisko takie podzielone zostało jednakże zarówno przez WSA (np. w wyroku z dnia 1093/05 sygn. IV SA/Wa 1093/05, Lex 217341; wyroku WSA z dnia 29 sierpnia 2006r., sygn. IV SA/Wa 763/06, Lex 281867), jak też przez Naczelny Sąd Administracyjny (np. w wyroku z dnia 10 października 2006r., sygn. I OSK 1304/06 i w wyroku z dnia 8 maja 2007r., sygn. I OSK 40/07, Lex 347851).

Pogląd jednolicie prezentowany przez Sąd Najwyższy w pełni podzielił Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Zatem za nietrafny należy uznać zarzut skargi naruszenia art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym Dz. U. Nr 11, poz. 37). Gramatyczna wykładnia przepisu art. 17 tej ustawy wskazuje, że przepisy ustawy poza zakładami wymienionymi w art. 17 pkt 1 - stosuje się również do przedsiębiorstw i innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły przed dniem 31 grudnia 1954r. i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Wynikająca z tego przepisu zasada doznaje wyjątku w odniesieniu do tych przedsiębiorstw i innego mienia ( pkt 2 lit. a i b), które objęte zostały we władanie na podstawie tytułu prawnego wynikającego z przepisów szczególnych, innych aniżeli wymienione w art. 1 i art. 17 pkt 1 ustawy. Wbrew wywodom skargi, stwierdzić należy, że przez "inne mienie", o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b, w myśl art. 18 tej ustawy należy rozumieć nie tylko maszyny i urządzenia oraz maszyny do produkcji, ale także inne mienie ruchome, jak również nieruchomości lub ich części.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji trafny jest zatem pogląd, że przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. odnosiły się nie tylko do majątku podlegającego objęciu w zarząd państwowy na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r., ale również do innego mienia. Jednakże stosownie do treści art. 17 pkt 2 zastosowanie przepisów tej ustawy także do przedsiębiorstw i innego mienia wymagało spełnienia łącznie dwóch przesłanek, a mianowicie: 1) utraty władania przez osobę uprawnioną do dnia 31 grudnia 1954 r. i 2) objęcia ich przez państwową jednostkę organizacyjną bez tytułu prawnego.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że w rozpoznawanej sprawie oba wymienione warunki zostały spełnione. Z materiałów archiwalnych zgromadzonych przez organ nadzoru i znajdujących się w aktach administracyjnych bezspornie wynika, że Skarb Państwa z dniem 1 września 1945 roku objął we władanie przedmiotową nieruchomość bez tytułu prawnego i została ona przeznaczona na potrzeby - szkół ( gimnazjum i liceum) - państwowych jednostek organizacyjnych. Stan taki, wbrew przekonaniu skarżącej, istniał także w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. Nie jest w sprawie spornym, że I. M. W. , jako następca prawny L. M. W. - poprzedniego właściciela spornej nieruchomości, w wykonaniu postanowienia Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 28 marca 1947r., został protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 18 maja 1949 r. formalnie wprowadzony w posiadanie tejże nieruchomości i że w dniu 19 maja 1949 r. umową zawartą w formie aktu notarialnego ( Repertorium Nr 1092) sprzedał tę nieruchomość E. i J. małż. S. - poprzednikom prawnym skarżącej. Z umowy tej wynika, że na nabywców przeniósł swoje prawa do tej nieruchomości włącznie z prawem wprowadzenia w jej posiadanie i jednocześnie zobowiązał się w ciągu pół roku, na własny koszt, przeprowadzić postępowanie spadkowe. Nie wykonał jednakże zobowiązania co do przeprowadzenia postępowania spadkowego i takowe postępowanie zostało przeprowadzone dopiero przez nabywców E. i J. małż. S. w dniu 15 marca 1960 r.. Sąd Rejonowy V Wydział Ksiąg Wieczystych w Kozienicach postanowieniem z dnia 15 marca 1960r., sygn. Ns 121/60 stwierdził, że prawa do spadku po L. M. W. zmarłym dnia 9 maja 1946 r. nabył jego syn I. M. W. . Podzielić więc należy stanowisko Ministra, że w świetle wskazanych dowodów trudno jest przyjąć, iż poprzednicy prawni skarżącej z chwilą nabycia w dniu 19 maja 1949 r. przedmiotowej nieruchomości objęli ją w faktyczne władanie. Z materiału dowodowego sprawy, jaki udało się zgromadzić organowi w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym nie wynika, aby I. M. W. zawarł w dniu 18 maja 1949 r., czy też po tej dacie jakąkolwiek umowę z państwowymi jednostkami organizacyjnymi, w których posiadaniu była sporna nieruchomość. Żadnej umowy zawartej pomiędzy państwowymi jednostkami organizacyjnymi a nim, czy też nabywcami małż. S. nie udało się organowi odnaleźć, mimo usilnych poszukiwań, które czyniono w Archiwum Państwowym w Kielcach, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, czy też w Sądzie Rejonowym w Wydziale Ksiąg Wieczystych w Kozienicach. Skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, w oparciu o który można byłoby uznać, że zasady korzystania z tej nieruchomości przez państwowe jednostki organizacyjne, w tym przypadku szkoły, zostały pomiędzy stronami uregulowane. Art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. nie posługuje się pojęciem "posiadania" ale pojęciem "faktycznego władania". W orzecznictwie podkreślano, na co trafnie wskazał Minister, że władanie w rozumieniu powołanego przepisu nie jest równoznaczne z posiadaniem, lecz oznacza faktyczne, fizyczne władztwo nad mieniem nie pozostającym w ręku właściciela (por. wyrok SN z dnia 12 maja 1965 r. , sygn. akt ICR 760/61). Stąd powoływanie się na art. 306 obowiązującego wówczas dekretu z dnia 11 października 1949 r. - Prawo rzeczowe, który stanowił, że posiadanie przywrócone uważało się za nieprzerwane nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że mimo formalnego wprowadzenia w posiadanie uprzedniego właściciela w budynku usytuowanym na tej nieruchomości nadal, bez tytułu prawnego, nieprzerwanie funkcjonowały państwowe szkoły. Trafne są też wywody organu odnośnie właściwej interpretacji pojęcia "utraty władania", zastosowanego w art. 17 cyt. ustawy z 1958 r.

Zdaniem Sądu, w tych okolicznościach nie można nie zgodzić się z organem nadzoru, że od dnia 1 września 1945 r. do dnia 8 maja 1958 r. sporna nieruchomość znajdowała się we władaniu szkół bez tytułu prawnego, a tym samym osoby uprawnione utraciły władanie tą nieruchomością przed dniem 31 grudnia 1954 r. Sama zaś odmienność interpretacji w orzecznictwie Sądów Administracyjnych pojęcia "innego mienia", zawartego w cyt. ustawie, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności owego orzeczenia. Nie można bowiem przyjąć, że doszło do przekroczenia prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

Skład orzekający w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 320/09, że właściwości Ministra Oświaty, w rozpatrywanej sprawie, nie można wyprowadzać z art. 16 cyt. ustawy. Przepis ten nie znajduje w niej zastosowania, odnosi się bowiem wyłącznie do przejmowanych przedsiębiorstw. Ustawa jednakże ma zdecydowanie szerszy zasięg przedmiotowy niż tylko regulacja stanu prawnego przejętych przedsiębiorstw, na co wyraźnie wskazuje jej tytuł. Zamiarem ustawodawcy było więc uregulowanie stanu prawnego mienia pojmowanego znacznie szerzej, niż tylko należące do przedsiębiorstw pozostających pod zarządem państwowym. Uprawnień Ministra Oświaty do wydania kwestionowanego orzeczenia o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa "innego mienia" należy zatem upatrywać w art. 18 cyt. ustawy w zw. z art. 5 oraz 7 tej ustawy. Jej art. 18 stanowi, że mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b tej ustawy, podlega zwrotowi na rzecz właściciela w trybie określonym w art. 5 ust. 1 oraz art. 7 tej ustawy. Artykuły, do których się odwołuje, a więc zarówno art. 5 ust. 1 jak i art. 7 upoważniają właściwych ministrów do wydania decyzji w tym przedmiocie. Skoro zatem przewidują tę właściwość do orzekania o zwrocie innego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, to tym samym statuują ich właściwość do rozstrzygania o przejęciu innego mienia w trybie tej ustawy. Z tego względu podnoszony zarzut niewłaściwości organu orzekającego o przejęciu owej nieruchomości, stanowiącej "inne mienie" w rozumieniu tej ustawy, nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd stwierdził, że Minister Edukacji Narodowej trafnie rozstrzygnął o braku podstaw do stwierdzenia nieważności - na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. - orzeczenia Ministra Oświaty z dnia 22 października 1958r. Błędne natomiast powołanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia poza art. 18 - art. 16 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy stanowi uchybienie, które nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła I. Ł , zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skargę niniejszą opierając na podstawie naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 134 § 1, art. 141 § 4 i 145 § 1 pkt 1 c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającego na nieuwzględnieniu skargi pomimo, iż zaskarżona nią decyzja została wydana w wyniku naruszenia przez organ w postępowaniu administracyjnym art. 156 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz niedostatecznym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. nieprecyzyjnym wskazaniu przepisów, z których miałaby wynikać właściwość Ministra Oświaty do wydania kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. w sprawie Nr [...].

Wskazując na powyższy zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na jej rzecz niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przyznając, iż właściwość Ministra Oświaty do wydania spornego orzeczenia nie wynikała z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 lutego 1958 r. Sąd I instancji podzielił zapatrywania NSA, zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sporna pozostaje zatem jedynie kwestia, czy właściwości tej można doszukać się w innych przepisach tej ustawy, albowiem w skardze podniesiono, że przepisów takich w ogóle w ustawie tej nie przewidziano. W tej mierze Sąd I instancji powołał art. 18, art. 5 (lub konkretniej 5 ust. 1) i art. 7.

Zdaniem skarżącej art. 18, w żadnej części nie zawiera normy kompetencyjnej dla Ministra Oświaty. Przede wszystkim przepis ten nie odnosi się w żadnej mierze do procedury przejmowania mienia na własność Skarbu Państwa, a przeciwnie, do jego zwrotu. Nie ma najmniejszych podstaw utożsamiać tych dwóch procedur, a tym bardziej stosować analogicznie przepisy dotyczące zwrotu mienia, z przepisami przewidującymi możliwość jego zaboru. Nacjonalizacja stanowi bowiem ingerencję w chronioną prawnie sferę własności prywatnej i przepisy ją regulujące nie mogą być rozumiane rozszerzająco.

Ponadto art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 1 nie dość że wprost odnoszą się do "przedsiębiorstw nieczynnych", to posługując się stwierdzeniem "minister właściwy" nawiązują wprost do terminologii art. 16, który stwierdza literalnie, jacy konkretnie ministrowie "są ministrami właściwymi w rozumieniu ustawy" (cytując dosłownie art. 16 ust. 1). To natomiast, że w art. 16 nie przewidziano kompetencji Ministra Oświaty, zostało już - na podstawie art. 190 p.p.s.a. - przesądzone przez NSA. Niepodobna zresztą, by te same pojęcia, w obrębie tego samego aktu prawnego rozumieć odmiennie. Nie jest zatem tak, że przewidywanie procedury zwrotu "innego mienia" jest równoznaczne z istnieniem normy statuującej właściwość do rozstrzygania o jego przejęciu.

Na podstawie art. 134 p.p.s.a. Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w granicach sprawy, na podstawie zaś art. 145 §1 pkt 1 lit. c Sąd uchyla decyzję jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O ile bowiem podstawą postępowanie przed organem administracji było przede wszystkim twierdzenie, że orzeczenie z dnia 22 października 1959 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.), tak organ na podstawie art. 156 k.p.a., zaś Sąd I instancji na podstawie wskazanych powyżej przepisów, winni byli rozważyć pozostałe przyczyny nieważności tego orzeczenia. W tym wypadku nieważność ta była uwarunkowana wydaniem orzeczenia z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.).

Niezależnie od powyższego skarżąca podniosła, że Sąd I instancji w dalszym ciągu nie wykazał na jakiej konkretnie podstawie prawnej uznał właściwość Ministra Oświaty. W szczególności wskazanie w tej mierze art. 5 w całości (bądź wskazywany przez Sąd zamiennie art. 5 ust. 1) i art. 7 w całości, jak również zawarte w tej części rozważania, nie stanowią dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, o czym mowa w art. 141 § 4p.p.s.a.

Cytowane przepisy, a w szczególności art. 7 są bowiem na tyle obszerne, że takie ogólne odesłanie zupełnie nie wyjaśnia zagadnienia. Co więcej, przepisy te regulują materię na tyle odmienną od przedmiotu rozpoznawanej sprawy, że w zasadzie nie wydają się mieć do niej żadnego odniesienia. Zaniechanie bardziej szczegółowego wyjaśnienia tej kwestii czyni więc utrudnioną polemikę z przyjętymi przez Sąd poglądami. Rażąco ogólne jest również w tym kontekście stwierdzenie, że "Błędne powołanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia poza art. 18 - art. 16 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy stanowi uchybienie, które nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy". Przeciwnie, Sąd nie wskazał bowiem precyzyjnie, jakie - zamiast art. 16 - przepisy winny zostać w rozstrzygnięciu powołane. Organ zaś wydając sporne orzeczenie powołał art. 16 ust. 1 pkt 1, gdyż był to jedyny w całej ustawie przepis zawierający normę kompetencyjną, jako formułujący definicję pojęcia "właściwy minister" w rozumieniu tej ustawy. O wadliwości spornego orzeczenie przesądza bowiem nie omyłkowe powołanie tego przepisu przez Ministra Oświaty, lecz jego wadliwa wykładnia dokonana przez ten dawny organ przy wydawaniu orzeczenia z 1959 r. i przyjęcie w jej rezultacie, że organ ten miał prawo na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 1 uznać się za właściwy do wydania spornego orzeczenia. Omyłkowo został raczej powołany art. 18, który - o czym była już mowa - wprost i literalnie odnosi się wyłącznie do procedury zwrotu mienia, nie zaś jego zaboru.

W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Edukacji Narodowej wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, które wyznaczyły granice rozpoznania.

Skarżąca skargę kasacyjną oparła na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, wskazując, że doszło do naruszenia art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a., a także niedostatecznie wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. nieprecyzyjnie wskazał przepisy, z których miałaby wynikać właściwość Ministra Oświaty do wydania orzeczenia z dnia 22 października 1959 r. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca kwestionuje wyprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji właściwości Ministra Oświaty z art. 18 w zw. z art. 5 i 7 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Zatem istota skargi kasacyjnej sprowadza się do zakwestionowania, przyjętej przez Sąd pierwszej instancji, kompetencji Ministra Oświaty do orzekania w oparciu o wskazaną wyżej ustawę z dnia 25 lutego 1958 r. o przejściu mienia na własność Skarbu Państwa. Wobec tego całkowicie nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął bowiem w granicach sprawy. Również uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Natomiast okoliczność, że skarżąca nie zgadza się z rozstrzygnięciem i argumentacją Sądu, dotyczącą kompetencji Ministra Oświaty do wydawania decyzji w oparciu o ustawę z dnia 25 lutego 1958 r. nie świadczy o naruszeniu art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.

Jak wynika z powyższych rozważań do oceny pozostał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a., poprzez wadliwe wyprowadzenie właściwości Ministra Oświaty z art. 18 w zw. z art. 5 i 7 ustawy z dnia 25 lutego 1958r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

Odnosząc się do tego zarzutu trzeba mieć na względzie fakt związania Sądu pierwszej instancji poglądem prawnym, wyrażonym przez NSA w wyroku z dnia 21 grudnia 2009 r. w sprawie sygn. akt I OSK 320/09. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że art. 16 ust. 1 pkt 1 właściwość ministra łączy nie tylko z nadrzędnością lub nadzorem sprawowanym nad państwowymi jednostkami organizacyjnymi, ale właściwość tę wprost odnosi także do przedmiotu sprawowanego przez te jednostki zarządu, czyli przedsiębiorstwa. NSA zauważył, że art. 17 mówi między innymi o "przedsiębiorstwie" oraz "innym mieniu", co oznacza, że ustawodawca rozróżnia oba te pojęcia i w żaden sposób ich nie utożsamia. Art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy odnosi się zaś tylko do przedsiębiorstw. W konsekwencji NSA zobligował Sąd pierwszej instancji do wnikliwego rozważenia, czy Minister Oświaty był organem właściwym do wydania orzeczenia z dnia 22 października 1959 r., a zatem czy decyzje o odmowie stwierdzenia nieważności tego rozstrzygnięcia zgodne były z prawem.

Należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że właściwości Ministra Oświaty nie można wyprowadzić z art. 18 w zw. z art. 5 i 7 omawianej ustawy. Przepis art. 18 reguluje zwrot mienia, co już tylko z tego względu nie uzasadnia wywodzenia właściwości Ministra Oświaty do orzekania o przejściu mienia na własność Skarbu Państwa. Jednakże mimo tego nie można uznać, aby rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nie odpowiadało prawu. Prawidłowo bowiem Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwrócił uwagę na istotną okoliczność, a mianowicie, że ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. ma szerszy zakres przedmiotowy niż tylko regulacja stanu prawnego przedsiębiorstw. Przepis art. 17 pkt 2 lit.b stanowi bowiem, że przepisy ustawy stosuje się również do innego mienia, a więc nie tylko do przedsiębiorstw. Skarga kasacyjna zresztą nie kwestionuje tego, że przepisy ustawy stosuje się do każdego innego mienia pozostającego w pozbawionym tytułu prawnego władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Wobec tego, skoro na podstawie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym możliwe było orzekanie o przejściu na własność Skarbu Państwa również innego mienia niż przedsiębiorstwa to w przypadku tego innego mienia, wobec braku wyraźnego wskazania organem właściwym do orzekania był minister właściwy resortowo. W takiej sytuacji właściwość rzeczową należało ustalać zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 492/10). Przyjęcie resortowej kompetencji ministrów uwzględnia wyrażoną w art. 16 zasadę odnoszącą się do przedmiotu sprawowanego zarządu. Trzeba zauważyć, że skoro ustawodawca w art. 17 pkt 2 omawianej ustawy rozróżnił pojęcia "przedsiębiorstwa" oraz "innego mienia", to tym samym określając w art. 16 ust. 1 krąg właściwych rzeczowo ministrów wskazał organy kompetentne do orzekania w sferze dotyczącej przedsiębiorstw. W sprawach zaś dotyczących przejęcia innego mienia ograniczenie kompetencyjne zawarte w art. 16 nie ma zastosowania. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że właściwymi do orzekania w sprawach dotyczących przejęcia innego mienia byli właściwi resortowo ministrowie. W konsekwencji trzeba uznać, że Minister Oświaty był organem właściwym do wydania orzeczenia z dnia [...] października 1959 r. o przejściu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...].

Wobec powyższego zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a.