Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 1014/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 2, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 156 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, Asesor WSA Jacek Boratyn /spr./, Protokolant sekr. sąd. Anna Kotowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek i odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, za okres od III kwartału 2013 r. do III kwartału 2016 roku, a także stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] lipca 2018 r., nr [...] 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) stwierdza nieważność decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia z [...] lipca 2018 r., nr [...], 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego radcy prawnemu [...] w kwocie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu oraz kwotę 10,40 (dziesięć i 40/100) tytułem zwrotu wydatków.


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek J. K. – zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu zaległości z tytułu składek i należnych od nich odsetek na ubezpieczenie społeczne rolników, za okres od III kwartału 2013 r. do III kwartału 2016 r., w wysokości 4 233 zł, a także kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł, oraz unieważnił własną decyzję z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...].

W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy skarżący, wnosząc odwołanie do Sądu Okręgowego w P. od decyzji Prezesa KRUS, w przedmiocie obowiązku opłacania składek, zawarł w nim wniosek o umorzenie jego zaległości względem KRUS. Sąd ten, wyrokiem z dnia [...] marca 2017 r., sygn. [...], oddalając skargę na zaskarżoną decyzję, przekazał przedmiotowy wniosek Prezesowi KRUS.

Prezes KRUS, decyzją z [...] czerwca 2018 r. odmówił umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek i należnych od nich odsetek na ubezpieczenie społeczne rolników, za okres od III kwartału 2013 r. do III kwartału 2016r., w wysokości 4 233 zł, a także kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł. Organ stwierdził, że skarżący jest właścicielem gruntów rolnych oraz domu i zabudowań gospodarczych. Jego dochód z prowadzonego gospodarstwa, o pow. 3,26 ha fiz. i 4,43 ha przeliczeniowych, wynosi statystycznie 951,34 zł miesięcznie. Skarżący nie został przy tym dotknięty skutkami żadnego zdarzenia losowego, następstwem którego byłoby powstanie zadłużenia. Tak więc, w ocenie organu, brak jest podstaw do umorzenia jego zaległości.

Jednocześnie organ zaproponował skarżącemu rozłożenie jego zaległości na raty.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, na wniosek skarżącego, Prezes KRUS, decyzją z [...] lipca 2018 r., utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] czerwca 2018 r. Powołując się na ustalenia poczynione podczas wizytacji gospodarstwa skarżącego organ stwierdził, że skarżący, który na własny rachunek użytkuje jedynie część gruntów rolnych, sam pozbawia się dochodu i pogarsza swoje możliwości płatnicze. Stąd też brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku.

Decyzja z dnia [...] lipca 2018 r., wydana w następstwie złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, została skierowana do S. K., a zaadresowana na adres tożsamy z adresem skarżącego.

Prezes KRUS, powołując się na ponowne rozpatrzenie sprawy, z wniosku skarżącego, rozstrzygniętej uprzednio decyzją z [...] czerwca 2018 r., decyzją z [...] sierpnia nr [...], utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] czerwca 2018 r. oraz, w pkt 2 rozstrzygnięcia, unieważnił własną decyzję z [...] lipca 2018 r., powołując się w tym zakresie na art. 156 § 1 pkt 4, art. 157 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., zwanej dalej K.p.a.).

W zakresie rozstrzygnięcia o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] czerwca 2018 r. organ ponownie przytoczył argumenty związane z brakiem podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, który, co podkreślono, nie wykorzystuje swoich możliwości płatniczych, użytkując jedynie część swoich gruntów.

Uzasadniając unieważnienie decyzji z [...] lipca 2018 r. Prezes KRUS stwierdził, że została ona skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie i jako taka jest nieważna.

Skargę na decyzję Prezesa KRUS z [...] sierpnia 2018 r. wniósł skarżący. W jej treści zaznaczył, że adresat decyzji z [...] lipca 2018 r. – S. K., który był jego ojcem, zmarł 1 stycznia 1989 r. Skarżący zaznaczył jednocześnie, że jego skarga zostanie uzupełniona w późniejszym terminie.

Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę stwierdził, że w sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego.

Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, uzupełniając skargę podtrzymał jej zarzuty, dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 § 1 K.p.a., domagając się na tej podstawie uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, a także decyzji organu z [...] czerwca 2018 r.. Wystąpił również o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, która nie została opłacona, a także zasądzenie zwrotu wydatków poniesionych na koszt korespondencji ze skarżącym, w wysokości 10,40 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Przedmiotem zaskarżenia, a tym samym oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r., odmawiającej umorzenia skarżącemu jego zaległości składkowych, a jednocześnie stwierdzająca nieważność decyzji Prezesa KRUS z [...] lipca 2018 r., która to, skierowana do S. K., także utrzymywała w mocy rozstrzygnięcie opisaną wyżej decyzję z [...] czerwca 2018 r.

Tak więc zaskarżona decyzja zawiera dwa rozstrzygnięcia, oparte na różnych podstawach prawnych, podjęte w tej samej sprawie.

Jeżeli chodzi o pierwsze z rozstrzygnięć, utrzymujące w mocy, w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, z wniosku skarżącego, decyzję o odmowie umorzenia zaległych składek, to w tym przypadku zauważyć należy, że zostało ono podjęte w sytuacji, w której w obrocie prawnym funkcjonowała już ostateczna decyzja, utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2018 r., choć skierowana do innej osoby. Wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy był już bowiem w tym momencie załatwiony, a żądanie wnioskodawcy zrealizowane, w znaczeniu procesowym, wobec czego organ nie miał prawa ponownie rozstrzygać w tym przedmiocie. Przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 299 z późn. zm.) oraz K.p.a. nie przewidują bowiem możliwości wielokrotnego rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w zależności od uznania organy. W tej zaś sytuacji organ ponownie dokonał rozpatrzenia tego samego wniosku, do czego nie był uprawniony.

Rozstrzygając, decyzją z [...] sierpnia 2018 r., w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes KRUS, w pkt 2 swojego rozstrzygnięcia, unieważnił własną decyzję z [...] lipca 2018 r. Tak więc najpierw, w pkt 1, rozstrzygnął merytorycznie, co do wniosku o umorzenie zaległości, a następnie dopiero zdecydował o unieważnieniu swojego wcześniejszego rozstrzygnięcia. Kolejność obydwu rozstrzygnięć potwierdza więc, że utrzymanie w mocy decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia nastąpiło w momencie, w którym decyzja z [...] lipca 2018 r., funkcjonowała w obrocie prawnym jako rozstrzygnięcie ostateczne w administracyjnym toku instancji. Co prawda to ostatnie rozstrzygnięcie nie było skierowane do skarżącego, jednakże wniosek o ponowne rozpatrzenie jego sprawy był już załatwiony. Organ więc bezpodstawnie orzekał o nim po raz kolejny.

Jeżeli zaś chodzi o samo stwierdzenie nieważności decyzji, to o ile instytucja ta, uregulowana w art. 156 i nast. K.p.a., znajduje zastosowanie również w postępowaniach prowadzonych przez Prezesa KRUS, w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników, to zgodnie z art. 157 K.p.a., stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest jedynie w postępowaniu nadzwyczajnym, prowadzonym właśnie w tym przedmiocie, co wynika z art. 157 § 2 K.p.a. Tymczasem w niniejszej sprawie postępowanie tego rodzaju nie zostało wszczęte, a organ, bez jego przeprowadzenia, orzekł o stwierdzeniu nieważności decyzji z [...] lipca 2018 r. w trybie zwyczajnym i to w dodatku w postępowaniu, prowadzonym w następstwie już załatwionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tak więc rozstrzygnięcie w tym punkcie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy stwierdzić więc należy, że decyzja Prezesa KRUS z [...] sierpnia 2018 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz, w części, bez podstawy prawnej, które to przesłanki stanowią podstawę stwierdzenia nieważności decyzji, z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na tej więc podstawie Sąd odniósł się też do decyzji Prezesa KRUS z [...] lipca 2018 r., utrzymującej w mocy decyzję tego organu z [...] czerwca 2018 r.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że decyzja Prezesa KRUS z [...] lipca 2018 r. dotyczy wniosku skarżącego o umorzenie zaległości składkowych. To on jest więc stroną w tejże sprawie i do niego winna zostać skierowana rozstrzygająca ją decyzja. Skoro zaś decyzja została skierowana nie do skarżącego, ale do S. K., którego tożsamość nie została bliżej sprecyzowana (w okolicznościach sprawy brak jest podstaw do stwierdzenia, pomimo podobieństwa imienia i nazwiska, że decyzja została skierowana do nieżyjącego ojca skarżącego), to stwierdzić należy, że decyzja z [...] lipca 2018 r. bez wątpienia skierowana została do osoby niebędącej w sprawie stroną. To zaś, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., stanowi podstawę stwierdzenia nieważności tego rodzaju decyzji.

W myśl art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 P.p.s.a. stwierdził nieważność obu rozstrzygnięć Prezesa KRUS, tj. decyzji z [...] sierpnia 2019 r. i [...] lipca 2019 r.

Tak więc, w związku ze stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji, jak również decyzji Prezesa KRUS z [...] lipca 2018 r., w obrocie prawnym pozostaje decyzja tego organu z [...] czerwca 2018 r., odmawiająca skarżącemu umorzenia jego zaległości składkowych, która nie jest decyzją ostateczną w administracyjnym toku instancji, wobec złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W następstwie skutecznego wystąpienia przez skarżącego z tego rodzaju wnioskiem sprawa jest na etapie postępowania administracyjnego, w którym właściwy organ dokona ponownego jej rozstrzygnięcia.

Wydając decyzję, w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, organ winien ją oprzeć na pełnych i jednoznacznych ustaleniach faktycznych, przytoczyć podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz w sposób konkretny i jednoznaczny uzasadnić swoje stanowisko, w kontekście przesłanek zwolnienia.

Na podstawie art. 250 P.p.s.a. i § 2 pkt 1 i oraz § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715, zwane dalej rozporządzeniem) Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego, w osobie radcy prawnego, wynagrodzenie za udzieloną z urzędu pomoc prawną, w wysokości 240 zł. Na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia, kwotę wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powiększono o kwotę podatku od towarów i usług, liczonego według stawki podstawowej, w wysokości 55,20 zł.

Na podstawie § 2 pkt 2 rozporządzenia przyznano pełnomocnikowi skarżącego kwotę 10,40 zł, tytułem zwrotu udokumentowanych wydatków.