Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 561/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 37 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ż. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej D.W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. dc


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania D. W. - reprezentowanej przez adwokata K.G., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ż. z [...] r. nr [...].

Jak wynika z akt sprawy decyzją z [...] r. organ I instancji odmówił D.W. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że D.W. mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe sama w miejscowości N. 22. Jest w wieku aktywności zawodowej (32 lata), jednak nie pracuje zawodowo. Z uwagi na stan zdrowia ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności na czas określony do 28 czerwca 2020 r. Obecnie D.W. decyzją Nr [...] z [...] października 2018 r. ma przyznane prawo do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 548,00 zł. Pobiera także zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. W.P. mieszka z synem T.P., z którym wspólnie gospodaruje. Wnioskodawczyni często przebywa u swojej babci i pomaga jej w codziennych czynnościach, stara się towarzyszyć jej podczas nieobecności syna. T.P. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 12,11 ha fizycznych. Podejmuje także prace dorywcze poza gospodarstwem rolnym. W.P. ma także córkę K.P. mieszkającą w miejscowości M., która odwiedza matkę regularnie raz w tygodniu. Pomaga w mniejszym zakresie, gdyż jest po udarze mózgu. W.P. jest osobą sprawną fizycznie, jednak ze względu na wiek (85 lat) oraz stan zdrowia wymaga pomocy i opieki ze strony innych osób. Jest niesamodzielna w niektórych czynnościach związanych z samoobsługą oraz we wszystkich związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie rodzinne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do (...) zasiłku stałego. W sprawie nie została spełniona także przesłanka określona w art. 17 ust. 1a u.ś.r., ponieważ W.P. ma osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, które mogłyby wesprzeć wnioskodawczynię w opiece nad babcią. Ich stan zdrowia i aktywność zawodowa nie wyklucza naprzemiennego udziału w opiece nad W. P. Organ wskazał także, że D.W. posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i sama potrzebuje wsparcia osób trzecich w niektórych obowiązkach. Ponadto odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 organ I instancji podniósł, że nadal nie została wprowadzona zmiana w ustawie o świadczeniach rodzinnych, zrównująca prawa opiekunów dzieci oraz osób dorosłych. Z tego względu do momentu wejścia w życie nowych przepisów nie ma odpowiedniej regulacji prawnej do przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego organ stwierdził, że strona nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1a u.ś.r., co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od decyzji D.W.- reprezentowana przez adwokata K. G. wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc zarzuty:

1. naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2. naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako wnuczka niepełnosprawnej nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego,

3. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia,

4. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącą zasiłku stałego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego,

5. niezastosowanie art. 27 ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przez to, nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

Wskazaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn.zm. – dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło regulację art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 3 pkt 21 lit. e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej "u.ś.r.).

Następnie Kolegium stwierdziło, że jak wynika z akt sprawy W.P. jest wdową (ur. [...] r.). Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w T. z [...] października 2019 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niezdolność do samodzielnej egzystencji. Z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią wystąpiła wnuczka D.W.

Dalej Kolegium wskazało, że organ I instancji uznał, iż skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny względem babki oraz ma ustalone prawo do zasiłku stałego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał ponadto na brak korelacji pomiędzy wykładnią ustawy o świadczeniach rodzinnych, a treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zdaniem Kolegium rozstrzygając sprawę organ I instancji nie wziął pod uwagę wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii, np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Zdaniem organu nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W analizowanej sprawie, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na babcię W.P., ponieważ nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Według Kolegium, w tej sprawie istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy skarżąca jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej jako: "k.r.o."). W przepisach art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Zarówno w pierwotnej wersji tego przepisu jak i w toku kolejnych zmian ustawy świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca uznał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. Następnie organ odwoławczy przytoczył regulacje art. 128 k.r.o. oraz art. 132 k.r.o. i stwierdził, że Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala kolejność zobowiązanych do alimentacji. Zatem przepis art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. w konfrontacji z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazuje katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W świetle przytoczonej wyżej interpretacji art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. prawidłowo organ I instancji przyjął więc, że brak jest przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w tym przepisie. Jakkolwiek osoba uprawniona posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, to jednak są osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu (syn T.P. oraz córka K. P.). Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji ustalenia, że dzieci W.P. nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Przy czym, nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nich opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także brak możliwości dostarczenia przez nich środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia matce odpowiedniej opieki przez inne osoby.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż W.P. zamieszkuje z synem T. P., z którym wspólnie gospodaruje. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że D.W. przebywa u babci i często pomaga w niektórych czynnościach, podczas nieobecności syna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 12,11 ha fizycznych i podejmuje również prace poza posiadanym gospodarstwem rolnym. Córka W.P. – K. P. mieszka w miejscowości M., odwiedza matkę regularnie (raz w tygodniu), pomaga jednak w mniejszym zakresie ze względu na problemy zdrowotne (przebyty udar mózgu). W.P. jest sprawna fizycznie, jednak ze względu na wiek (85 lat) i stan zdrowia wymaga pomocy w niektórych czynnościach związanych z samoobsługą oraz we wszystkich związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Babcia skarżącej korzysta więc z pomocy rodziny (dzieci oraz wnuczki).

Kolegium zauważyło, że zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie prawne, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu (pracy w gospodarstwie rolnym). Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w formie starań osobistych a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., stanowiący podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, był przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie było natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Świadczenie określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ma być częściową rekompensatą dochodu utraconego z powodu rezygnacji z pracy zarobkowej. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Wobec powyższego uzasadnione jest stwierdzenie, iż nie doszło do nabycia obowiązku alimentacyjnego przez dalszą krewną W.P. - wnuczkę D.W., a zatem brak jest podstaw do przyznawania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto w sprawie zachodzi także negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ D.W. ma ustalone prawo do zasiłku stałego decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2018 r. Nie można więc zastosować przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D.W. reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy niniejszej w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędne uznanie, że skarżąca jako wnuczka niepełnosprawnej W.P. nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego;

3. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji - art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do zasiłku stałego jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, oraz żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną rentą stałą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy, organ posiada takie uprawienie dokonując wykładni prokonstytucyjnej ww. przepisu.

W uzasadnieniu skargi jej autor odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdził, że regulacje wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dziecko osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną matką w sposób wystarczający. Trudno bowiem zgodzić, się ze stanowiskiem, że osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, i które nie mają obiektywnej możliwości zaopiekowaniem się niepełnosprawną matką musiałyby rezygnować np. z zatrudnienia, podczas gdy istnieją osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności i te osoby dają rękojmię prawidłowej opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki, wobec czego należy do kręgu osób określonych w ww. przepisie.

Odnosząc się do trzeciego zarzutu skargi jej autor stwierdził, że dla prawidłowego odczytania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie jest wystraczająca wykładnia językowa tego unormowania, na której poprzestało Kolegium, lecz konieczne jest zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej, które prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do zasiłku stałego nie w całości, ale do wysokości tego zasiłku. Stanowisko powyższe w całości podzielił NSA orzeczeniu z 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19 (dostępne w CBOSA), w którym wskazano, że za prawidłową uznać przyjdzie tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Wszak zgodnie z tą zasadą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (tak w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87; z 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Skarżąca nie widzi przy tym przeszkód prawnych, aby ww. wyroki pomimo, że zostały wydane w stosunku do osób pobierających emeryturę albo rentę nie mogły zostać stosowane do wszystkich świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r.

Dlatego też, co wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym ustawodawca zróżnicował sytuację tychże osób w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne, a tym którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. Skarżąca w niniejszej sprawie nie odnajduje takich przesłanek, które uzasadniałyby zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest znacznie niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego też powodu autor skargi podzielając wypowiedziany przez NSA w wyroku z 28 czerwca 2019 r. sygn. I OSK 757/19 pogląd, kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów stwierdził, że należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust.,1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Dodał także, że obecnie zaczyna dominować linia orzecznicza w ramach której, osobom pobierającym emeryturę przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy między pobieraną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Nadto organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn.zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy.

Podkreślić następnie należy, że sądy administracyjne w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 z późn.zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Sąd oceniając w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy Ż. odmawiającej skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią W.P. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy, co uzasadniało ich usunięcie z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Zgodnie z brzmieniem jej art. 17 ust. 1 pkt 4 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według art. 17a ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: pkt 1 - rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 2 - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; pkt 3 - nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie jak wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Z lektury kontrolowanych rozstrzygnięć wynika, że według organu pierwszej instancji skarżąca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ nie obciąża jej obowiązek alimentacyjny względem babki oraz ma ustalone prawo do zasiłku stałego. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznał natomiast, że osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów, o których stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a więc czy jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. regulacje art. 128 k.r.o. i art. 132 k.r.o. ustalają kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Dlatego też przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. odczytywane w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Kolegium podzieliło tym samym stanowisko organu pierwszej instancji o braku przesłanek do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, argumentując że osoba uprawniona posiada co prawda orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, to jednak skarżącej nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem babki, ponieważ są osoby spokrewnione z nią w stopniu pierwszym, a mianowicie syn T.P. i córka K. P. Jednocześnie stwierdziło, że istniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji ustalenia, że dzieci W.P.nie są w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Przy czym nie chodzi tu o brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także brak możliwości dostarczenia przez nich środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia matce odpowiedniej opieki przez inne osoby.

Otóż zgodzić się przyjdzie ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że przepisy art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. należy odczytywać z uwzględnieniem uregulowań ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, które wskazują katalog osób zobowiązanych do alimentacji względem członka rodziny wymagającego opieki legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak stanowi art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela wielokrotnie wyrażany był pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (vide: wyroki NSA z: 5 listopada 2015 r. I OSK 1062/14, 13 listopada 2015 r. I OSK 1286/14, 12 maja 2017 r. I OSK 328/16 oraz z 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17, 7 maja 2020 r. I OSK 2831/19 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że konstytucyjne zasady równości czy sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) oraz nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP) mogą wskazywać, że celowe będzie przyjęcie, iż uprawnionym do otrzymania omawianego świadczenia jest jeszcze inna - niż wymieniona wprost w ustawie – kategoria członków szeroko rozumianej rodziny. Godzi się w związku z tym zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2831/19, który za w pełni usprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię, wykluczającą siostrę niepełnosprawnego wymagającego opieki, z kręgu osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy matka niepełnosprawnego nie może wprawdzie wykonywać opieki z powodu złego stanu zdrowia, lecz nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak stwierdził NSA w uzasadnieniu orzeczenia formalistyczna wykładnia omawianych przepisów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Rozstrzygnięcie o świadczeniu pielęgnacyjnym powinno uwzględniać, że formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna siostra (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1939/18 oraz z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16).

Tutejszy Sąd, mając na uwadze przywołane wyżej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego stoi na stanowisku, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad inną osobą, a jej sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki, stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w bliższej i dalszej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych. Takie też stanowisko zaprezentował WSA w Łodzi w wyroku z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 799/20.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy nie kwestionował, że skarżąca może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią, natomiast odmowę przyznania świadczenia argumentował faktem, że w realiach tej sprawy są osoby spokrewnione z W.P.w stopniu pierwszym, a konkretnie syn T. i córka K. Co istotne jednak organ nie odniósł się należycie do kwestii, że skarżąca też mieści się w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem babci, aczkolwiek jej obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek dzieci. Z zabranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że W.P.- babcia skarżącej decyzją KRUS z [...] października 2019 r. została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z treści tego dokumentu wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niezdolność do samodzielnej egzystencji. Jak ustalił organ pierwszej instancji babcia skarżącej mieszka i gospodaruje z synem T. P., który jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 12,11 ha fizycznych. Syn podejmuje także prace dorywcze poza gospodarstwem rolnym. W.P. ma też córkę K.P., która mieszka w miejscowości M. i odwiedza matkę raz w tygodniu. Z uwagi jednak na problemy zdrowotne (przebyty udar mózgu) jej pomoc przy opiece nad mamą jest ograniczona. Nadto córka pracuje. Opiekunem osoby niepełnosprawnej jest wnuczka D.W. (lat 32), która posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności na czas określony do 28 czerwca 2020 r. Od listopada 2016 r. pobiera zasiłek stały dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 548 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny - 215,84 zł. Obecnie na podstawie decyzji z [...] października 2018 r. ma przyznane prawo do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej w kwocie 548 zł. W toku postępowania wyjaśniającego organu pierwszej instancji ustalił wykaz czynności wykonywanych przez skarżącą w związku z opieką nad babcią oraz ich częstotliwość, potwierdzających sprawowanie opieki nad babcią. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organy obu instancji poprzestały na ustaleniu, że osoba wymagająca opieki posiada syna T. i córkę K., a więc osoby zobowiązane do alimentacji w stopniu pierwszym. Niemniej jednak nie podjęły one żadnych czynności wyjaśniających w kierunku zweryfikowania w sposób należyty, czy osoby te są w stanie stale i długotrwale opiekować się matką, czy też mówiąc inaczej, czy dzieci W.P. są w stanie zadośćuczynić swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnoprawnej w stopniu znacznym mamy, a także czy możliwe jest otrzymanie od nich na czas potrzebnych środków utrzymania. Obowiązkiem organów orzekających w sprawie było wyjaśnienie i poparcie poczynionych w tym zakresie ustaleń zebranym w sprawie materiałem dowodowym, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (syn i córka) są w wieku lub stanie zdrowia umożliwiającym sprawowanie opieki nad mamą względnie, czy ich sytuacja materialna pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy ewidentnie zabrakło, co czyni zasadnym zarzut skargi naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak zostało to już wcześniej podniesione kolejnym powodem wydania decyzji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia było stwierdzenie przez organ pierwszej instancji oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ponieważ D.W. ma ustalone prawo do zasiłku stałego - decyzja Nr [...] z dnia [...] października 2018 r. Nie można więc zastosować przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. Konstatacja Kolegium w tej kwestii ograniczyła się jak można przypuszczać wyłącznie do literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji próżno bowiem poszukiwać jakichkolwiek rozważań w tym zakresie, co świadczy o naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem trzeba mieć na względzie, że w dniu 26 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 2/17 wydał wyrok, w którym orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W pkt II tego wyroku wskazano, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem składu orzekającego Sądu w sprawie niniejszej przy dokonywaniu wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. trzeba uwzględnić stanowisko Trybunału zaprezentowane w uzasadnieniu wspomnianego wyroku, zgodnie z którym różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Według Sądu powyższe rozważania w drodze analogii można i należy je odnosić do sytuacji, gdy opiekun pobiera inne świadczenia, wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w tym zasiłek stały, tak jak ma to miejsce w realiach rozpatrywanej sprawy. Tożsame stanowisko w tej kwestii zaprezentowały w prawomocnych wyrokach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (wyrok z 18 czerwca 2020 r. IV SA/Po 627/20) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (wyrok z 18 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Ol). Jednocześnie należy zwrócić uwagę na aktualne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym stwierdzono, że narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie (vide: wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19 – Lex nr 2767685). Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Odczytanie znaczenia tego przepisu w obecnych realiach - jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami takiej wykładni (vide: wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19 – Lex nr 3009452). Za prawidłową uznać przyjdzie zatem tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220), która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie (vide: wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 – Lex nr 2724028).

Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że organy nie zweryfikowały z należytą starannością wszystkich przesłanek z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. oraz ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tym samym ich stanowisko o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zaprezentowane w wydanych decyzjach, należy uznać za wadliwe. W rezultacie decyzje organów obu instancji należało uchylić.

Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i ustali z należytą starannością, czy dzieci W.P. są w stanie zadośćuczynić swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem niepełnoprawnej w stopniu znacznym mamy, czemu da wyraz motywach zaskarżonej decyzji. Orzekając w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego organ winien uwzględnić wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 1a oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zaprezentowaną w motywach niniejszego wyroku.

Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Na zasądzoną kwotę 480 zł składają się koszty zastępstwa adwokackiego.

dc