Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 752/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 25 pkt 1 art. 26 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 227 poz 1658
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Sokołowska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zarządu Województwa z dnia 20 czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Zarządu Województwa na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa w decyzji z dnia [...] r., nr[....] , wydanej na podstawie art. 25 pkt 1, art. 26 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2009 r. Nr 84, poz. 712 ze zm.), art. 207 ust. 1 pkt 3, ust. 9 i ust 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), art. 41 ust. 2 pkt 4 i art. 46 ust 2a ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2001 r. Nr 142 poz. 1590 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - po rozpatrzeniu wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję Zarządu Województwa . z dnia [....] nr[...] , którą zobowiązano J. S. do zwrotu całości dofinansowania wraz z odsetkami, otrzymanego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu nr [...] pn. "Innowacyjne technologie w produkcji mebli".

Z uzasadnienia decyzji oraz z akt administracyjnych sprawy wynika, że J. S. ("Beneficjent") prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą [...] - zawarł w dniu 15 października 2009 r. z Województwem , reprezentowanym przez Zarząd Województwa . - pełniącym rolę Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa . na lata 2007 - 2013, (dalej w skrócie: "IZ RPO WZ") - umowę nr [....] o dofinansowanie projektu pn. "Innowacyjne technologie w produkcji mebli" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa . na lata 2007-2013 Oś Priorytetowa 1 "Gospodarka-Innowacje-Technologie", Działanie 1.1 "Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez innowacyjne inwestycje", Poddziałanie 1.1.1 "Inwestycje w mikroprzedsiębiorstwa".

W dniu 31 maja 2011 r. IZ RPO WZ przeprowadziła kontrolę na miejscu realizacji projektu. W toku kontroli stwierdzono, że przy ul. [....] oraz w miejscowości [....] działalność prowadzi również [....] działająca w branży produkcji mebli. Beneficjent w latach 2005-2008 posiadał (oraz posiada nadal) ponad [...] udziałów w spółce [...] zatem składając wniosek o dofinansowanie w ramach poddziałania 1.1.1 "Inwestycje w mikroprzedsiębiorstwa" oraz przystępując do podpisania umowy o dofinansowanie, pozostawał w relacji podmiotów powiązanych z [...] - w rozumieniu załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) – (Dz.U.UE.L.2008.214.3). Beneficjent, ubiegając się o wsparcie, wykazał w części B "Informacje o Wnioskodawcy" w punkcie B.7 "Charakterystyka podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą" wniosku aplikacyjnego, dane niezgodne ze stanem faktycznym, oświadczając iż posiada status mikroprzedsiębiorcy, podczas gdy - jak wykazała kontrola - Beneficjent był małym przedsiębiorcą.

W związku z tym, w dniu 2 listopada 2011 r. Zarząd Województwa . podjął uchwałę nr 1782/11 o rozwiązaniu ww. umowy o dofinansowanie. W konsekwencji pismem z 14 listopada 2011 r. IZ RPO WZ wezwała Beneficjenta do dokonania zwrotu, otrzymanych w ramach umowy o dofinansowanie, środków wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, w terminie 14 dnia od otrzymania wskazanego pisma.

Z uwagi na bezskuteczny upływ terminu na dokonanie zwrotu środków, wobec Beneficjenta wszczęte zostało postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu środków z tytułu płatności dokonanych na jego rzecz na podstawie umowy o dofinansowanie (pismo z 08.12.2012 r., odebrane 14.12.2011 r.). Beneficjent skorzystał z prawa do przejrzenia akt sprawy, a następnie 17 lutego 2012 r. zwrócił się do IZ RPO WZ z wnioskiem o:

1) przeprowadzenie z dowodu przesłuchania J. S. w charakterze Strony oraz z zeznań świadka E. S. na okoliczności:

- istnienia między nimi ustroju wspólności ustawowej,

- wchodzenia udziałów w [....] w skład majątku wspólnego J. i E. S,

- że udziały w [....] nie wchodziły w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. prowadzonego przez J. S.;

2) przeprowadzenie dowodu z ksiąg podatkowych J. S., na okoliczność, że udziały w spółce [....] nie wchodziły w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. prowadzonego przez J. S..

Postanowieniem z [...] wniosek ten nie został przez IZ RPO WZ uwzględniony, ponieważ dotyczył okoliczności nie mających znaczenia dla sprawy.

W decyzji z dnia [...] . nr [....] Zarząd Województwa . zobowiązał Beneficjenta do zwrotu środków otrzymanych na realizację projektu pn. "Innowacyjne technologie w produkcji mebli" na podstawie ww. umowy o dofinansowanie w łącznej kwocie [...] zł, w tym ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w wysokości [...] zł i ze środków budżetu państwa w wysokości [....] zł – wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków do dnia zapłaty, tj. od dnia 09.12.2010 r. od przekazanej kwoty [....] zł i od dnia 30.12.2010 r. odsetki od kwoty [....] zł.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Beneficjent zarzucił tej decyzji naruszenie przepisów art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 i art. 78 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) przez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, w szczególności zaniechania zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i pominięcie zgłoszonych przez Stronę wniosków dowodowych. Beneficjent wskazał na dokonanie błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że J. S. był od 23 lipca 2002 r. jedynym wspólnikiem [...] a od 15 listopada 2010 r. jest wspólnikiem posiadającym [...] udziały w kapitale zakładowym tej spółki oraz przyjęciu, że J. S. [...] prowadzą działalność na tym samym rynku. W ocenie Beneficjena, podstawowy błąd w ustaleniach faktycznych polega na tym, że IZ RPO WZ pominęła zasadniczy dla rozstrzygnięcia sprawy i oceny istnienia powiązań pomiędzy J. S. a [...] fakt pozostawania J. S. i E. S. w ustroju wspólności majątkowej. Beneficjent za nietrafne uznał też stwierdzenie, że J. S. i [...] prowadzą działalność na tym samym rynku, bowiem J. S. powadzi działalność wyłącznie w zakresie produkcji mebli, podczas gdy [....] prowadzi działalność wyłącznie w zakresie sprzedaży materiałów do produkcji mebli. W rezultacie Beneficjent zarzucił również błędne zastosowane przepisu art. 3 ust. 3 załącznika I do ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 -pomimo braku podstaw do jego zastosowania - oraz art. 207 ust. 1 pkt 3 i ust. 9 ustawy o finansach publicznych.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, ww. decyzją z dnia [...] Zarząd Województwa . utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [....] nie znajdując podstaw do uwzględnienia zarzutów Strony.

Organ stwierdził, że to na Beneficjencie ciążył obowiązek właściwego wskazania własnego statusu, którego sposób określenia został szczegółowo opisany w Instrukcji wypełniania wniosku o dofinansowanie. Ocena wniosku o przyznanie dofinansowania projektu jest bowiem dokonywana na podstawie złożonych deklaracji, które w niniejszej sprawie - jak stwierdzono w toku kontroli - zawierały dane niezgodne ze stanem faktycznym (część B "Informacje o Wnioskodawcy" pkt B.7 "Charakterystyka podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą" wniosku aplikacyjnego). Za nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy organ uznał fakt przedłożenia przez Beneficjenta, na etapie weryfikacji formalno-prawnej dokumentów niezbędnych do podpisania umowy o dofinansowanie, informacji o pełnieniu przez niego funkcji prezesa zarządu w [....] bowiem pełnienie tej funkcji nie musi oznaczać, że posiada on w tej Spółce udziały, a dopiero taka informacja wskazywałaby na występowanie powiązań między przedsiębiorstwami.

Odnosząc się do zarzutu Beneficjenta dotyczącego pominięcia zgłoszonych przez Stronę wniosków dowodowych, organ wyjaśnił, że złożony przez Stronę wniosek dowodowy został merytorycznie rozpoznany - w postanowieniu z 6 marca 2012 r. IZ RPO WZ odmówiła uwzględnienia zgłoszonego przez Stronę żądania przeprowadzenia dowodu, uznając, że dotyczyło ono okoliczności nie mających znaczenia dla sprawy. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że Beneficjent - prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą pod nazwą [....] - jest przedsiębiorcą zarówno w rozumieniu prawa polskiego, jak i unijnego (w myśl art. 1 załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008).

Bezspornym jest też, że Beneficjent pozostaje w związku małżeńskim z E. S. od [....] r. i od początku trwania małżeństwa istnieje między małżonkami ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej. Udziały w spółce, nabyte w trakcie trwania małżeństwa w zamian za składniki pochodzące z majątku wspólnego, weszły w skład majątku wspólnego małżonków. Organ wskazał, że problem związany z nabyciem udziałów przez małżonków należy rozpatrywać na dwóch płaszczyznach: w aspekcie stosunków wewnątrzspółkowych i w aspekcie stosunków małżeńskich.

Analizując przynależność udziału w stosunkach wewnątrzspółkowych, organ stwierdził, że o uzyskaniu statusu wspólnika decyduje moment złożenia oświadczenia woli o nabyciu udziału; wspólnikiem jest więc małżonek, który takie oświadczenie złożył. Małżonek, który nie złożył takiego oświadczenia woli, nie jest więc wspólnikiem i ma pozycję osoby trzeciej względem spółki. Małżonek, który nie ma statusu wspólnika, nie może więc występować z żadnymi żądaniami, gdyż jest osobą trzecią w stosunku do spółki. Nie oznacza to jednak, że współmałżonek wspólnika nie ma żadnych uprawnień związanych z zakwalifikowaniem udziału jako składnika majątku wspólnego. Wprawdzie nie może on np. wystąpić do spółki z roszczeniem o wypłatę dywidendy, ale może odpowiednie żądania kierować w stosunku do swojego małżonka. Może także domagać się od niego, aby wykonywał uprawnienia związane z udziałem z należytą starannością, by nie doszło do zmniejszenia wartości tego składnika majątku. Ponadto, w razie zbycia udziału, które może nastąpić bez zgody drugiego z małżonków, uzyskane w zamian za udział środki staną się składnikiem majątku wspólnego. Uwzględniając przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, organ uznał, że skoro środki na nabycie udziałów w spółce pochodziły z majątku wspólnego, to przedmiot majątkowy nabyty w zamian za te środki powinien stanowić składnik majątku wspólnego.

Organ stwierdził też, że rozpatrując możliwość istnienia powiązań pomiędzy spółkami w kontekście literalnego brzmienia przepisu art. 3 ust. 3 załącznika nr I rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, uzasadnione jest rozpatrywanie go wyłącznie w aspekcie stosunków wewnątrzspółkowych (k.s.h.), nie zaś pod kątem stosunków małżeńskich. Wówczas dopiero oczywiste jest, kto jest wspólnikiem, a tym samym, kto może wykonywać uprawnienia składające się na udział. Przyznanie statusu wspólnika także drugiemu z małżonków oznaczałoby też konieczność składania oświadczeń przez małżonka co do tego, czy pozostaje w związku małżeńskim, jaki ustrój majątkowy występuje w jego małżeństwie, a to z kolei rodziłoby wątpliwość co dzieje się w sytuacji, gdyby małżonek zataił te dane lub podał dane nieprawdziwe.

Odnosząc się do definicji "przedsiębiorstw powiązanych" organ wskazał, że brak jest podstaw do twierdzenia, że aby przyjąć istnienie większości udziałów w ręku jednego właściciela, należy skorelować jego udziały z udziałami innej osoby, tj. E. S., przy czym bezpośrednio ze spółką kapitałową powiązany jest jedynie J. S., jako wspólnik. Takie działanie wymuszałoby założenie, że zawsze małżonkowie, współposiadający udziały, działają zgodnie i mają wspólne interesy w podjęciu uchwały określonej treści w celu wykonywania praw wynikających z posiadania przez nich udziałów. Nie sposób jednak przyjmować na użytek jednego postępowania, iż w danej sytuacji większość udziałów należy do jednego właściciela, a w innym - tam gdzie istnieje konflikt między właścicielami spokrewnionymi, przyjmować, że udziały należą do różnych osób. W treści art. 3 ust. 3 załącznika nr I ww. rozporządzenia ustawodawca jednoznacznie określił warunki, kiedy może dojść do istnienia powiązania pomiędzy przedsiębiorstwami. W ocenie IZ RPO WZ, gdyby ustawodawca chciał wprowadzić konieczność badania czy poszczególni właściciele są powiązani rodzinnie czy kapitałowo, wprowadziłby definicję ustawową pojęcia "jeden właściciel" bądź odesłał do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących ustrojów majątkowych małżeńskich. Takiego działania legislator jednak nie podjął.

Mając zatem na uwadze strukturę właścicielską w omawianej Spółce, organ przyjął, że pomiędzy przedsiębiorstwami: [...] a [...] istnieje powiązanie kapitałowe, tj. relacja powiązania, o której mowa w art. 3 pkt 3 załącznika nr I do rozporządzenia. Wobec jednoznacznego stwierdzenia istnienia przesłanek, wskazanych w art. 3 ust. 3 załącznika I ww. rozporządzenia, nie jest więc konieczne badanie działania przedsiębiorstw na tym samym rynku właściwym lub rynkach pokrewnych, gdyż ma ono charakter posiłkowy w stosunku do tych przesłanek (wyrok WSA w K. z 25 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Ke 52/2010).

W związku z tym – w ocenie IZ RPO WZ - żądanie przeprowadzenia przedstawionych przez Beneficjenta dowodów nie miało znaczenia z punktu widzenia oceny istnienia powiązań pomiędzy [.....] a [....] a tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia przez IZ RPO WZ przepisów k.p.a. Nie można też uznać, że organ załatwił sprawę bez uwzględnienia całokształtu okoliczności, a odmienna argumentacja prawna nie może być podstawą do wysnucia takiego wniosku. W konsekwencji, za niezasadny organ uznał również postawiony przez Beneficjenta zarzut błędów w ustaleniu stanu faktycznego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 207 ust. 1 pkt 3 i ust 9 ustawy o finansach publicznych, IZ RPO WZ przytoczył brzmienie tych przepisów (a także ust. 8) i stwierdził, że w przedmiotowej sprawie doszło do nienależnego pobrania środków, bowiem nastąpiło ono na podstawie informacji poświadczających nieprawdę, skutkiem czego Beneficjent uzyskał dofinansowanie w ramach poddziałania 1.1.1 Inwestycje w mikroprzedsiębiorstwa, do czego był nieuprawniony, bowiem nie spełniał obowiązującego w ramach tego poddziałania kryterium dostępowego. Konkurs nr [....] był dostępny tylko dla podmiotów posiadających status mikroprzedsiębiorcy, zaś Beneficjent w dniu składania wniosku aplikacyjnego, jak i w dniu podpisywania umowy o dofinansowanie projektu, miał status małego przedsiębiorcy.

W związku z tym w sprawie zaistniały okoliczności, o jakich mowa w art. 207 ust. 1 - uzasadniające zastosowanie ust. 9 - ustawy o finansach publicznych, tj. wydanie decyzji zobowiązującej do zwrotu całości dofinansowania wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, otrzymanego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu.

Organ wyjaśnił przy tym, że zgodnie z art. 25 pkt 1 oraz 26 ust. 1 pkt 15 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, to IZ, którą w przypadku RPO WZ jest Zarząd Województwa ., odpowiada za prawidłową realizację programu operacyjnego i do jego obowiązków należy m.in. odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, o której mowa powyżej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżonej decyzji Zarządu Województwa . z dnia [...] r. zarzucił:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 31 § 1 zd. 1 k.r.o. przez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że mimo nabycia udziałów w spółce z o.o. w trakcie trwania związku małżeńskiego i pokrycia ich ze środków pochodzących z majątku wspólnego wspólnikiem jest tylko jeden z małżonków;

2) błędne ustalenie faktyczne polegające na przyjęciu, że Skarżący był od 23 lipca 2002 r. jedynym wspólnikiem [....] a od 15 listopada 2010 r. jest wspólnikiem posiadającym [...] udziały w kapitale zakładowym tej spółki;

3) błędne zastosowanie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 3 ust. 3 załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, pomimo braku podstaw do jego zastosowania;

4) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 207 ust. 1 pkt 3, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) przez zastosowanie tych przepisów mimo braku podstaw do ich zastosowania.

Podnosząc takie zarzuty Skarżący wniósł o:

1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Zarządu Województwa . oraz poprzedzającej ją decyzji nr [....] z dnia[...] . i umorzenie postępowania w sprawie;

2) wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości;

3) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisu art. 31 § 1 k.r.o., w skardze wskazano, że istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy Skarżący był jedynym wspólnikiem [...] czy też udziały w tej spółce były objęte współwłasnością małżeńską, wskutek czego za wspólnika tej spółki należy uznać zarówno Skarżącego jak i jego żonę E. S.. Wnioski Skarżącego o przeprowadzenie dowodów na okoliczność istnienia wspólności małżeńskiej między nim a E. S. oraz okoliczność wchodzenia udziałów w spółce [....] w skład ich majątku wspólnego zostały pominięte przez organ. W zaskarżonej decyzji organ potwierdził jednak w tym zakresie stan faktyczny wskazany przez Skarżącego. Przytaczając brzmienie art. 31 § 1 k.r.o., Skarżący uznał, że bezsporne jest, iż udziały w spółce z o.o. nabyte w trakcie trwania związku małżeńskiego wchodzą w skład majątku wspólnego. Bez znaczenia jest, czy umowę o nabyciu (objęciu) udziałów zawiera jeden z małżonków, czy też oboje małżonkowie - udziały w spółce [...] są zatem objęte wspólnością ustawową. Oznacza to, że małżonkowie są współwłaścicielami tych udziałów. Konsekwencją tego musi być uznanie, że wszelkie uprawnienia, które składają się na udział w spółce z o.o., przysługują małżonkom wspólnie. Wykonywanie praw udziałowych podlega natomiast zasadom dotyczącym zarządu majątkiem wspólnym, modyfikowanym przez przepisy kodeksu spółek handlowych, w szczególności art. 184 k.s.h. Na potwierdzenie takiego stanowiska Skarżący wskazał na poglądy doktryny (A. Herbert, Obrót udziałami w spółce z o.o., Warszawa 2002, s. 45).

Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw prawnych do wyróżniania dwóch płaszczyzn skutków prawnych nabycia udziałów przez małżonków - płaszczyzny wewnątrzspółkowej oraz płaszczyzny stosunków małżeńskich, a rozważania organu w tym zakresie są pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych. Udział pełni bowiem funkcję partycypacyjną - kto "posiada" udział w spółce[...] . jest jej wspólnikiem. Skoro zatem małżonek wspólnika jest "współwłaścicielem" udziału, to należy przyjąć, że jest on także wspólnikiem współuprawnionym z udziału. Również w tym zakresie Skarżący wskazał na podobny pogląd wyrażony w doktrynie (A. Chłopecki: Akcje zdematerializowane w małżeńskiej wspólności majątkowej, "Przegląd Prawa Handlowego" 2008, Nr 10). W artykule tym stwierdzono m.in., że: "Akcje nabyte z majątku wspólnego należą do majątku wspólnego, a za akcjonariusza należy uznawać każdego z małżonków, nie tylko zaś tego, który jest stroną czynności prawnej, tj. osobę nabywającą lub obejmującą akcje" (s. 53). Zdaniem Skarżącego, pogląd ten należy odnieść również do udziałów w spółce z o.o.

Uzasadniając błędne ustalenie faktyczne w zakresie posiadania statusu jedynego wspólnika, Skarżący podniósł, że organ błędnie ustalił, iż Skarżącemu przysługiwały - na zasadzie wyłączności – [...] udziały w [...] Organ całkowicie pominął kwestię wchodzenia udziałów w skład majątku wspólnego, uznając ją za pozbawioną znaczenia - doprowadziło to do błędnego zastosowania przepisów dotyczących istnienia powiązania między przedsiębiorstwami.

W ocenie Skarżącego, błędy w ustaleniach faktycznych doprowadziły do niewłaściwego zastosowania przez organ przepisu art. 3 ust. 3 lit. a) załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 i w konsekwencji błędnego przyjęcia istnienia stosunku powiązania pomiędzy Skarżącym a spółką [....] W myśl wskazanego przepisu, przedsiębiorstwa pozostają powiązane, gdy "przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka". Zdaniem Skarżącego, przesłanka ta nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Skoro bowiem udziały w spółce [....] wchodzą w skład majątku wspólnego między małżonkami, to Skarżący i E. S. są współuprawnieni z udziałów w rozumieniu art. 184 k.s.h. Jeżeli Skarżący był jedynie współuprawniony z udziałów na zasadach współwłasności łącznej, to nie można przyjąć, że przysługiwała mu większość głosów w [.....] Prawa z udziałów, w tym prawo głosu, musiał (i musi nadal) wykonywać bowiem w porozumieniu z drugim współuprawnionym – E. S.. W pewnym uproszczeniu można by więc przyjąć, że przysługuje mu [...] udziałów w spółce [...] - to jednak nie wystarcza do przyjęcia istnienia stosunku powiązania między [...] a Skarżącym.

Niezrozumiałe są też twierdzenia organu, jakoby przepis art. 3 ust. 3 załącznika nr 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 należało rozpatrywać "wyłącznie w aspekcie stosunków wewnątrzspółkowych (ksh), nie zaś pod kątem stosunków małżeńskich". Jak wskazano powyżej, wyróżnianie dwóch płaszczyzn, na których miałyby być rozpatrywane skutki posiadania udziałów w spółce [...] nie znajduje żadnych podstaw prawnych. Nieprzekonujący jest także argument, zgodnie z którym "przyznanie statusu wspólnika także drugiemu z małżonków oznaczałoby konieczność składania oświadczeń przez małżonka, co do tego, czy pozostaje w związku małżeńskim, jaki ustrój majątkowy występuje w jego małżeństwie, a to z kolei rodziłoby wątpliwość, co w sytuacji, gdyby małżonek zataił te dane lub podał dane nieprawdziwe".

W ocenie Skarżącego, niejasne są też rozważania organu dotyczące ewentualnej konieczności uznawania w jednym postępowaniu, że (udziały należą do jednego właściciela, "a w innym - tam gdzie istnieje konflikt między właścicielami spokrewnionymi, przyjmować, że udziały należą do różnych osób". Takiego rozróżnienia nie należy dokonywać. Trzeba właśnie podkreślić, że z omawianych przepisów nie wynika konieczność uwzględniania ewentualnych powiązań pomiędzy wspólnikami (stosunków pokrewieństwa, powinowactwa, podporządkowania itp.). Nie ma więc wątpliwości, że gdyby np. udziały w spółce były podzielone po połowie pomiędzy braćmi, z których jeden prowadzi działalność gospodarczą, nie zachodziłaby przesłanka, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. a) załącznika nr I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008. Stąd też, przesłanki tej nie ma także w przypadku, gdy udziały przysługują po połowie obojgu małżonkom. Skarżący nie ma więc większości praw głosu w spółce [....] Nie zachodzą też żadne inne przesłanki określone w art. 3 pkt 3 lit. b)-d) Załącznika I do ww. rozporządzenia.

Na marginesie Skarżący wskazał ponadto, że udziały w spółce [....] nie wchodziły w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c., prowadzonego przez J. S.. Okoliczność ta także wskazuje na brak powiązań między J. S. a spółką [....] w rozumieniu ww. przepisu.

Skarżący z ostrożności zarzucił też naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 3, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Jego zadaniem, przepisy te nie mogą mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem ustawa ta weszła w życie 1 stycznia 2010 r., natomiast umowa o dofinansowanie została zawarta przez Skarżącego 15 października 2009 r. Kwestie ewentualnego zwrotu środków powinny być więc rozpatrywane według przepisów dotychczasowych. Zastosowanie przepisów ustawy o finansach publicznych mogło więc mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Odpowiadając na skargę Zarząd Województwa . wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej: "p.p.s.a." - sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też naruszono prawo dające podstawę do wznowienia postępowania, bądź ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 p.p.s.a.).

Ponadto, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 25 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. Nr 227, poz. 1658 ze zm.; zwana dalej: u.z.p.p.r.), za prawidłową realizację programu odpowiada - w przypadku programu operacyjnego - instytucja zarządzająca, którą jest odpowiednio minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego lub zarząd województwa. Niesporne jest w rozpoznawanej sprawie, że instytucją zarządzającą jest Zarząd Województwa . – zwany także dalej w skrócie: IZ RPO WZ.

Stosownie do art. 26 ust. 1 u.z.p.p.r., do zadań instytucji zarządzającej należy w szczególności: określenie systemu realizacji programu operacyjnego (pkt 8); zarządzanie środkami finansowymi przeznaczonymi na realizację programu operacyjnego, pochodzącymi z budżetu państwa, budżetu województwa lub ze źródeł zagranicznych (pkt 10); dokonywanie płatności ze środków programu operacyjnego na rzecz beneficjentów (pkt 11); prowadzenie kontroli realizacji programu operacyjnego, w tym kontroli realizacji poszczególnych dofinansowanych projektów (pkt 14); odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, o której mowa w przepisach o finansach publicznych (pkt 15).

Realizując więc zadanie określone w art. 26 ust. 1 pkt 15 u.z.p.p.r. i będąc odpowiedzialnym za prawidłową realizację programu operacyjnego (art. 25 pkt 1 tej ustawy), Zarząd Województwa . w zaskarżonej decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 25 pkt 1, art. 26 ust. 1 pkt 15 z.p.p.r. i art. 207 ust. 1 pkt 3, ust. 9 i ust 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [....] r. orzekającą o zwrocie kwoty dofinansowania wraz z odsetkami.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 207 ust. 1 u.f.p. (wskazanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji): "W przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, z zastrzeżeniem ust. 8 i 10.".

Stosownie do ust. 8 tego artykułu: "W przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja, która podpisała umowę z beneficjentem, wzywa go do:

1) zwrotu środków lub

2) do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o którym mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.".

Zgodnie z ust. 9: "Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej [...] wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2.".

W myśl ust. 12 cytowanego artykułu, od decyzji, o której mowa w ust. 9, wydanej w pierwszej instancji przez instytucję zarządzającą, "beneficjent może zwrócić się do tej instytucji z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.".

Powyższe przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., a do tej daty kwestie zwrotu otrzymanej dotacji regulowały przepisy art. 211 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.) – dalej: "d.u.f.p.". W myśl ust. 1 tego artykułu: "W przypadku gdy środki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2, 3a i 4, a także środki przeznaczone na finansowanie programów i projektów realizowanych z tych środków lub dotacji, o których mowa w art. 202, są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 208,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek wskazany przez organ lub jednostkę przekazujące te środki, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 4. Przepisy art. 145 ust. 2-5 stosuje się odpowiednio.".

Stosownie do ust. 4 art. 211 d.u.f.p.: "W przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja zarządzająca albo instytucja pośrednicząca, wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki.", natomiast zgodnie z ust. 4b: "Od decyzji, o której mowa w ust. 4, wydanej [...] w pierwszej instancji przez instytucję zarządzającą, beneficjent może zwrócić się do tej instytucji z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.".

Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (d.u.f.p.) utraciła moc z dniem 1 stycznia 2010 r. – stosownie do przepisów art. 85 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241) – dalej: "p.w.u.f.p.".

Zgodnie z art. 113 ust. 1 p.w.u.f.p.: "Dotacje udzielone przed dniem wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, [tj. przed 01.01.2010 r.] podlegają zwrotowi na podstawie dotychczasowych przepisów.".

Z powyższych przepisów wynika, że stan prawny dotyczący zwrotu dotacji nie uległ istotnym zmianom z dniem wejścia w życie przepisów u.f.p. (tj. 1 stycznia 2010 r.), w szczególności, nie zmieniły się przesłanki orzekania o zwrocie dofinansowania. Zmiana dotyczy jednak określania odsetek od pobranych środków. W art. 211 ust. 1 in fine d.u.f.p. ustawodawca zastrzegł, że: "Przepisy art. 145 ust. 2-5 stosuje się odpowiednio." – odpowiedniego zastrzeżenia nie ma natomiast w art. 207 ust. 1 u.f.p. W związku z tym, ponieważ w zaskarżonej decyzji określano także odsetki, niezbędne jest ustalenie, czy w sprawie należy stosować przepisy uchylonej, czy nowej ustawy o finansach publicznych.

Jak wskazano powyżej, kwestie przejściowe reguluje cytowany przepis art. 113 ust. 1 p.w.u.f.p. W przepisie tym ustawodawcza użył określenia: "dotacje udzielone" przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych – nie definiując tego pojęcia. Nie jest zatem jasne, czy chodzi o dotacje "przyznane" przed tą datą na podstawie decyzji lub umowy o dofinansowanie, czy też o dotacje "wypłacone" (pobrane, przekazane) już przed tą datą. Również definicje słownikowe nie dają jednoznacznej odpowiedzi, bowiem obejmują one także sytuacje "udzielenia zgody" na coś. W związku z tymi wątpliwościami, także w orzecznictwie pojawiły się rozbieżności (w wyrokach: WSA w S. z 18.10.2012 r., sygn. akt I SA/Sz 348/12 i WSA we W. z 30.10.2012 r., sygn. akt IIISA/Wr 236/12 oraz z 07.11.2012 r. sygn. akt IIISA/Wr 236/12, stwierdzono, że określenie to dotyczy dotacji "wypłaconych", natomiast w wyrokach: WSA w G. W. z 28.06.2012 r., sygn. akt II SA/Go 301/12 oraz z 15.11.2012 r., sygn. akt II SA/Go 724/12 i WSA w G. z 08.10.2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1132/12 oraz z 08.10.2012 r., sygn. akt III SA/Gl 1132/12, wyrażono pogląd, iż orzekając o zwrocie dotacji uwzględniać należy stan prawny obowiązujący w dacie zawarcia umowy o dofinansowanie.

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym sprawę, użyte w art. 113 ust. 1 p.w.u.f.p. określenie "dotacje udzielone przed dniem wejścia w życie ustawy" należy rozumieć w ten sposób, że dotyczy ono dotacji przyznanych beneficjentowi na podstawie decyzji lub umowy o dofinansowanie zawartej przed 1 stycznia 2010 r., a nie dotacji już także wypłaconych (pobranych) przed tą datą.

Za takim rozumieniem spornego określenia przemawiają bowiem ogólne zasady stosowania prawa. Skoro w umowie o dofinansowanie zawieranej przez instytucję zarządzającą z beneficjentem określa się wzajemne prawa i obowiązki stron, w tym także obowiązek zwrotu dotacji wraz z odsetkami w razie wystąpienia wskazanych przesłanek, zatem uznać należy, że sytuacja prawna beneficjenta została wyczerpująco określona stanem prawnym obowiązującym w chwili zawierania umowy. Ten też stan prawny powinien być odnoszony do realizowania umowy, w tym także do skutków niewykonania lub niewłaściwego jej wykonania – chyba, że co innego wynika z treści umowy. Wprawdzie w razie zmiany stanu prawnego (jak w rozpoznawanej sprawie) w trakcie wykonywania umowy, ustawodawca może zastrzec, że do umów zawartych przed wejściem w życie nowych przepisów należy stosować przepisy nowe, jednak i w takiej sytuacji ustawodawca powinien respektować zasady ogólne dotyczące poszanowania praw nabytych lub poszanowania "interesów w toku". W rozważanej sytuacji w przepisie przejściowym ustawodawca nie zawarł takiego zastrzeżenia o stosowaniu przepisów nowych do spraw w toku - przeciwnie, stwierdził, że do zwrotu dotacji należy stosować przepisy dotychczasowe. Takie rozwiązanie wskazywać może dodatkowo, że ustawodawca miał na względzie fakt, że w zakresie zwrotu dotacji nowe przepisy są mniej korzystne dla beneficjenta, dlatego niezbędne było zastrzeżenie, że w tym zakresie należy stosować przepisy dotychczasowe, korzystniejsze dla beneficjenta.

Dodatkowo należy wskazać, że ustawodawca w przepisie przejściowym nie użył jednoznacznego określenia, np. dotacje wypłacone albo dotacje pobrane lub przekazane – mimo, że takich określeń (pobrane, przekazane) użył w uchylonej – art. 211 ust. 1 (jak i w nowej – art. 207 ust. 1) ustawie o finansach publicznych. Można więc uznać, że użycie innego określenia (udzielone) było zamierzone przez ustawodawcę i zostało użyte w szerszym znaczeniu, obejmującym także dotacje przyznane w umowie, lecz jeszcze nie wypłacone (przekazane, pobrane). Wypada też zauważyć, że w przepisach d.u.f.p. ustawodawca używał określenia "udzielone" również w odniesieniu do poręczeń i gwarancji (art. 169 ust. 1 pkt 3, ust. 3 pkt 2, art. 170 ust. 5), co także bliższe jest określeniu przyznane, a nie wypłacone lub pobrane albo przekazane. Oczywistym jest przy tym, że jeżeli w uchylonej lub nowej ustawie o finansach publicznych ustawodawca używa określenia "dotacje udzielone" z dookreśleniem "wykorzystane" lub "pobrane", to nie mogą powstać wątpliwości, że dotyczy to dotacji już wypłaconych (pobranych, przekazanych na konto). Dookreślenia takiego nie użyto jednak w omawianym przepisie art. 113 p.w.u.f.p. i dlatego wywołuje on wskazane wyżej wątpliwości.

Uznając więc, że na podstawie art. 113 p.w.u.f.p. zwrot dotacji przekazanej Skarżącemu w dniach 9 i 30 grudnia 2010 r., przyznanej na podstawie umowy o dofinansowanie zawartej w dniu 15 października 2009 r., dokonywany jest na podstawie dotychczasowych przepisów, tj. przepisów d.u.f.p., stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja w części dotyczącej odsetek wydana została z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie bowiem z art. 211 ust. 1 d.u.f.p., który powinien stanowić podstawę prawną decyzji o zwrocie dotacji (pkt 3), należało w sprawie "odpowiednio" zastosować przepisy art. 145 ust. 2-5. W przepisach tych (ust. 2 i 3) zawarto definicje (udzielonych z budżetu państwa) dotacji pobranych w nadmiernej wysokości (ust. 2) i dotacji nienależnych (ust.3) oraz określono sytuacje częściowego zwrotu dotacji do budżetu państwa (ust. 4). Ustęp 5 stanowi natomiast, że: "Odsetki od dotacji podlegających zwrotowi do budżetu państwa nalicza się począwszy od dnia:

1) przekazania z budżetu państwa dotacji wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem;

2) stwierdzenia nieprawidłowego naliczenia lub nienależnego pobrania dotacji.".

Z przepisu ust. 5 tego artykułu wynika zatem, że w sytuacji nienależnego pobrania dotacji, odsetki nalicza się "począwszy od dnia stwierdzenia nienależnego pobrania dotacji", a zatem inaczej niż w art. 207 ust. 1 u.f.p., zgodnie z którym odsetki takie nalicza się "od dnia przekazania środków".

Naliczenie zatem w zaskarżonej decyzji – w odniesieniu do części dotacji wypłaconej z budżetu państwa – odsetek od dnia przekazania środków (tj. odpowiednio od 9 i 30 grudnia 2010 r., a nie od dnia stwierdzenia nienależnego pobrania dotacji, tj. od dnia 31 maja 2011 r., zostało dokonane z naruszeniem art. 211 ust. 1 w zw. z art. 145 ust. 5 d.u.f.p. i w zw. z art. 113 p.w.u.f.p.

Pozostałych zarzutów skargi Sąd nie uwzględnił.

Niesporne jest w sprawie, że konkurs nr [....] był dostępny tylko dla podmiotów posiadających status, a także to, że stan zatrudnienia w [...] łącznie z zatrudnieniem w [....] nie pozwalał na zaliczenie Skarżącego do mikroprzedsiębiorców, lecz do małych przedsiębiorców.

Sporne jest natomiast, że czy Skarżący posiadał w spółce [....] większość udziałów, bowiem spełnienie tej przesłanki – zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 – nakazuje uznanie Skrzącego za podmiot powiązany ze spółką [....] czego konsekwencją jest łączenie stanu zatrudnienia obu tych podmiotów gospodarczych przy kwalifikowaniu przedsiębiorcy do mikro lub małych przedsiębiorców. Stosownie do tego przepisu, przedsiębiorstwa powiązane oznaczają przedsiębiorstwa, które pozostają w jednym ze wskazanych związków, w tym, gdy (lit. a) "przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka". Definicje mikroprzedsiębioców i małych przedsiębiorców zawiera art. 2 ust. 2 i 3 tego załącznika.

Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że od 23 lipca 2002 r. Skarżący był jedynym wspólnikiem [...] a od 15 listopada 2010 r. posiada w tej spółce [...] . udziały. Nie jest sporne w sprawie, że od [...] skarżący J. S. pozostaje w związku małżeńskim z E. S. i istnieje pomiędzy nimi ustawowa wspólność majątkowa małżeńska. Fakty te nie są sporne, zatem zarzuty skargi dotyczące nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i nieprzeprowadzenia wnioskowanych przez Stronę dowodów nie są zasadne. Przeprowadzenie takich dowodów (w szczególności przesłuchania E. S. nie było konieczne dla prawidłowego stanu faktycznego. Sporne nie są bowiem przytoczone wyżej fakty, lecz prawna ocena sytuacji, w której Skarżący nabył (objął) 100% udziałów w [...] za środki pochodzące z majątku wspólnego.

W ocenie Skarżącego, w takiej sytuacji nie posiadał on większości głosów w spółce [...] nie był bowiem wyłącznym właścicielem udziałów lecz ich współwłaścicielem – praktycznie posiadał więc jedynie [....] udziałów w spółce – nieuzasadnione było więc uznanie go za podmiot powiązany ze spółką [....] Oceny takiej Sąd nie podzielił, uznając równocześnie stanowisko organu za prawidłowe. Wskazać należy, że zgodnie z art. 184 § 1 Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.): "Współuprawnieni z udziału lub udziałów wykonują swoje prawa w spółce przez wspólnego przedstawiciela; za świadczenia związane z udziałem odpowiadają solidarnie.".

W związku z treścią tego przepisu, udział w spółce z o.o. może przysługiwać jednocześnie dwóm lub więcej osobom, zarówno na zasadach współwłasności w częściach ułamkowych, jak i współwłasności łącznej (art. 196 k.c.). W takiej sytuacji współuprawnieni z udziału mają status wspólnika zbiorowego, wykonującego swe uprawnienia oraz zobowiązania majątkowe i korporacyjne przez wspólnego przedstawiciela.

Wskazać też należy, że w myśl art. 1831 k.s.h. (dodanego do kodeksu z dniem 15 stycznia 2004 r.): "Umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską.".

W doktrynie prawa podkreśla się, że zagadnienie stosunków małżeńskich w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki handlowej stanowi złożoną materię, ze względu na nieprzystające do siebie modele ustroju majątkowego małżeńskiego (określonego przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) i ustroju spółek prawa handlowego. W związku z tym, na tle stosunków spółkowych i stosunków prawnorodzinnych, powstały kontrowersje co do skutków wnoszenia wkładów do spółki lub nabywania udziałów w spółce w zamian za składniki pochodzące z majątku wspólnego małżonków. Kontrowersje te potwierdzają przytoczone w skardze poglądy doktryny, wg których udziały w spółce [...] nabyte w trakcie trwania związku małżeńskiego wchodzą w skład majątku wspólnego, co oznacza, że małżonkowie są współwłaścicielami tych udziałów, a zatem wszelkie uprawnienia, które składają się na udział w spółce [...] przysługują małżonkom wspólnie.

W orzecznictwie i w doktrynie przeważa jednak pogląd, że gdy czynność prawna dokonana została przez jednego z małżonków (w ramach zwykłego zarządu majątkiem wspólnym albo za zgodą drugiego małżonka), to stroną takiej czynności jest tylko ten małżonek, który w niej uczestniczył, a więc ten, który złożył oświadczenie woli kreujące i współkształtujące dany stosunek prawny. Mimo że podejmowana czynność dotyczy majątku wspólnego, to jednak - skoro dokonana została przez jednego z małżonków w imieniu własnym - tylko on pozostaje w stosunku prawnym z drugą stroną tej czynności (vide: uchwała Sądu Najwyższego z 24 września 1970 r., III CZP 55/70, OSPiKA 1973, z. 6, poz. 120, uzasadnienie uchwały Pełnego Składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 28 września 1979 r., III CZP 15/79, OSNCP 1980, nr 4, poz. 63). W wyroku z 20 maja 1999 r., I CKN 1146/97, OSNC 1999, nr 12, poz. 209, Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli dojdzie do nabycia praw członkowskich przez małżonka z wykorzystaniem środków majątkowych pochodzących z majątku wspólnego, wspólnikiem staje się tylko uczestnik tej czynności. Stanowisko takie potwierdzone zostało również w postanowieniu Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2009 r. (II CSK 273/09; LEX nr 551106 z aprobującą glosą M. Dumkiewicz, Gdańskie Studia Prawnicze 2010, nr 3-4, s. 81 i n. oraz M. Karczewskiej-Pacholczyk i N. Kobyłki, Glosa 2010, nr 4, s. 31 i n.).

Zdaniem S. S. (Kodeks spółek handlowych, 1997, s. 587-589), udziały objęte za wkłady wniesione przez współmałżonka nie wchodzą do majątku wspólnego małżonków - choćby wkłady pochodziły z takiego majątku, jak również nie wchodzą do majątku odrębnego małżonka będącego wspólnikiem. Wniesienie wkładu do spółki powoduje, że nie przysługują współmałżonkowi żadne z inkorporowanych w udziałach praw i zajmuje on pozycję osoby trzeciej.

Również zdaniem A. K. (Komentarz aktualizowany do art. 1831 k.s.h., LEX/el. 2012, stan prawny: 2012-09-30), "przyjąć należy, że nawet w wypadku wniesienia przez jednego z małżonków z majątku wspólnego wkładów na kapitał zakładowy spółki z o.o., współmałżonkowi, w związku z wniesieniem takiego wkładu do spółki, nie będą przysługiwały żadne z inkorporowanych w udziałach uprawnień i zajmie on w stosunku do spółki pozycję osoby trzeciej. Następstwem wniesienia we wskazanych powyżej okolicznościach wkładów do spółki jest przyznanie statusu wspólnika jedynie temu małżonkowi, który złożył stosowne oświadczenie. Należy przyjąć założenie, że w stosunkach zewnętrznych (spółkowych) udział należy jedynie do małżonka-wspólnika z wszelkimi konsekwencjami, a w stosunkach wewnętrznych (między małżonkami) udział jest objęty wspólnością majątkową. Oddzielenie tych dwóch sfer jest możliwe, ponieważ dwie różne gałęzie prawa regulują to zagadnienie. (...). Podsumowując, przyjąć należy, że przepisy kodeksu spółek handlowych wyłączają, w zakresie objętym unormowaniem kodeksu spółek handlowych, uregulowania zawarte w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Inne rozwiązanie prowadziłoby do zakazanego rozszczepienia praw i obowiązków organizacyjnych i majątkowych, tzn. prawa majątkowe przysługiwałyby innym podmiotom (małżonkom), a organizacyjne tylko wspólnikowi. (...). Tak więc z punktu widzenia prawa spółek sprawą wtórną powinny być stosunki małżeńskie, gdyż ich wpływ mógłby jedynie utrudniać funkcjonowanie spółki w stosunkach wewnętrznych i w stosunkach zewnętrznych. W konsekwencji spółka nie powinna badać źródła pochodzenia majątku, gdyż z punktu widzenia jej interesów i interesów wspólnika jest to obojętne. W stosunku do spółki oświadczenie o źródle pochodzenia składników majątkowych (z majątku wspólnego czy osobistego) jest wystarczające. (...). Zawarcie postanowienia wyłączającego wstąpienie do spółki małżonka wspólnika powoduje, że w wypadku podziału majątku wspólnego po zniesieniu lub ustaniu wspólności (na przykład w wypadku rozwodu), nie będzie możliwe przysądzenie udziałów małżonkowi, który uprzednio nie miał formalnego statusu udziałowca. W świetle art. 1831 k.s.h. jest oczywiste, że w wypadku istnienia stosownych ograniczeń w umowie spółki sąd dzieląc majątek małżonków nie może dokonać podziału udziałów bez uwzględnienia postanowień zawartych w tym względzie w umowie spółki, gdyż naruszyłoby to jej ustrój korporacyjny, zmuszając dotychczasowych udziałowców do uczestniczenia w określonej spółce, mającej wyraźnie charakter zamknięty, z dodatkową osobą. Doszłoby w takim wypadku do sprzecznego z ustawą i umową spółki narzucenia składu osobowego innym wspólnikom. Jak sądzę, byłoby to również sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa poprzez nadmierną ingerencję w stosunki odrębnego bytu prawnego.".

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela przytoczone poglądy orzecznictwa i doktryny, zatem podziela również ocenę prawną w tym zakresie zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy wskazany wyżej pogląd, że z punktu widzenia prawa spółek sprawą wtórną powinny być stosunki małżeńskie, gdyż ich wpływ mógłby jedynie utrudniać funkcjonowanie spółki w stosunkach wewnętrznych i w stosunkach zewnętrznych. Potrzeba przejrzystości i stabilności tych stosunków –znajdująca potwierdzenie w danych ujawnianych w KRS w odniesieniu do listy wspólników – również przemawia z słusznością tych poglądów, zwłaszcza, że to współmałżonek obejmujący lub nabywający udziały w spółce decyduje, czy nabywa/obejmuje je wyłącznie dla siebie, czy też wspólnie ze współmałżonką (na zasadzie współwłasności łącznej lub ułamkowej) albo każdy z małżonków oddzielnie.

Zdaniem Sądu, dodany do k.s.h. artykuł 1831, wprowadzający możliwość zarówno o ograniczenia, jak i całkowitego wyłączenia wstąpienia małżonka do spółki, nie tylko nie podważa przytoczonych poglądów (pogląd A. Kidyby wyrażony został już po dokonaniu tej zmiany w k.s.h.), ale je dodatkowo potwierdza. Przepis ten pozwala bowiem ograniczyć lub wyłączyć "wstąpienie" do spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską – co oznacza, że ten współmałżonek nie jest traktowany jako wspólnik, a ponadto, taki współmałżonek może być nawet trwale pozbawiony możliwości wstąpienia do spółki, mimo, iż część lub nawet całość udziałów w tej spółce (udziały współmałżonka) została objęta lub nabyta z majątku wspólnego.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje też podnoszony w skardze zarzut, że udziały w spółce [...] nie wchodziły w skład przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c., prowadzonego przez J. S..

Odnosząc się zatem do zasadniczej kwestii spornej w sprawie, tj. istnienia przesłanki zwrotu dotacji, stwierdzić należy, że w zaskarżonej decyzji zasadnie uznano, iż środki z tej dotacji zostały pobrane przez Skarżącego nienależnie (art. 211 ust. 1 pkt 3 d.u.f.p. – analogiczne uregulowanie w tym zakresie zawiera art. 207 ust. 1 pkt 3 u.f.p.). Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca uzależnia wydanie orzeczenia o zwrocie dofinansowania jedynie od stwierdzenia, że pobranie środków nastąpiło nienależnie, tj. w szczególności bez podstawy prawnej - niezależnie od tego czy wypłata takich nienależnych środków nastąpiła wyłącznie na skutek błędu (omyłki) instytucji zarządzającej, czy też nieprawidłowość ta została spowodowana przez beneficjenta.

Skoro zatem – w myśl przepisu art. 3 ust. 3 lit. a Załącznika I do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) – (Dz.U.UE.L.2008.214.3) – Skarżącego należało uznać za podmiot powiązany z [...] wskutek czego był on małym przedsiębiorcą, zatem nie mógł ubiegać się o dofinansowanie w ramach konkursu przewidzianego dla mikroprzedsiębiorców. Wypłata tego dofinansowania nastąpiła więc bez podstawy prawnej, zatem środki z tej dotacji zostały pobrane nienależnie i powstał określony w decyzji obowiązek ich zwrotu.

Z uwagi na stwierdzone powyżej naruszenie prawa materialnego w zakresie określenia odsetek od środków wypłaconych z budżetu państwa zaskarżoną decyzję należało jednak uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).

O niewykonywaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)

W ponownym rozpoznaniu sprawy Zarząd Województwa . określi obowiązek zwrotu dofinansowania na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ww. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, w szczególności określi odsetki od dotacji w części przekazanej z budżetu państwa zgodnie z art. 145 ust. 5 d.u.f.p.