Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 591/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3a
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2020 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 23 października 2019 r., II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych)


UZASADNIENIE

[...] czerwca 2019 r. K. B. ( zwana dalej zobowiązaną lub skarżącą ) zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Poinformowała , że w okresie od [...] kwietnia 2018 r. przez ok. [...] miesiące przebywała na leczeniu psychiatrycznym w A.. Wskazała, że leczy się klinicznie od 2017 r. do chwili obecnej; Dodała, że choroba istotnie uniemożliwia jej kierowanie sprawami życiowymi oraz wpływa na funkcjonowanie, co potwierdza dokumentacja przekazana do ZUS. Poinformowała również, że krytycznym momentem był okres, od marca do maja 2018 r., tj. okres po którym przestała opłacać składki. Oświadczyła, że składki opłacone w kwietniu i maju 2018r. zostały uregulowane przez matkę, ponieważ zobowiązana w tym czasie przebywała w szpitalu. Oznajmiła, że w późniejszym okresie składki nie były przez niąą regulowane w związku z chorobą, która przyczyniła się do zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej. Poinformowała, że ze względu na przyjmowane leki, których skutkiem ubocznym było drżenie rąk, nie była w stanie wykonywać swojej pracy (prowadziła działalność w zakresie kosmetologii, ze szczególnym uwzględnieniem makijażu permanentnego), co doprowadziło do nierentowności działalności. Oznajmiła, że ww. przyczyny potwierdzają, że zaległości z tytułu składek nie powstały z jej winy. Wskazała, że nie posiada środków na uregulowanie zobowiązań, nie prowadzi działalności i jest na utrzymaniu partnera, który pomaga w bieżących sprawach.

l Oddział ZUS w Ł. po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia ww. decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- zobowiązana nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa

domowego;

- zobowiązana nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

-zobowiązana nie wykazała też , że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

[...] grudnia 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek pełnomocnika zobowiązanej , o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych składek wykazanych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych l Oddział w Ł. z [...] października 2019 r. nr [...]. W uzasadnieniu pełnomocnik oświadczył, że jak wynika z uzasadnienia decyzji ZUS nie posiadał możliwości zapoznania się z całokształtem okoliczności posiadających istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Dodał, że w związku z powyższym w celu uzupełnienia zebranego materiału zobowiązana wystąpiła do właściwych instytucji celem uzyskania dokumentów, które będą obrazować jeji sytuację bytową, wpływ i prognozę wpływu sytuacji zdrowotnej na przyszłe funkcjonowanie, jak również innych dokumentów, które potwierdzają zasadność wniosku o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

[...] stycznia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło pismo pełnomocnika, w którym poinformował, że wnosi o uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania partnera zobowiązanej dla ustalenia okoliczności wpływu jaki choroba wywiera na codzienne funkcjonowanie, w tym możliwości podjęcia pracy, funkcjonowania w środowisku pracy, a tym samym perspektyw rozwoju zawodowego. Do pisma pełnomocnik dołączył oświadczenie partnera, potwierdzenia przelewów oraz wykaz prowadzonych w stosunku do egzekucji komorniczych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy w toku postępowania pierwszej i drugiej instancji dokumentów.

Organ na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalił, że:

- do 31 grudnia 2018 r, zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą "L." K. B. w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych;

-do 30 listopada 2019 r. była zgłoszona do ubezpieczeń przez płatnika składek

F. SP. Z 0.0. jako pracownik wykonujący pracę na podstawie umowy zlecenie z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 220,00 zł;

- obecnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń;

- partner zobowiązanej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy 1/8 etatu;

- zobowiązana nie widnieje jako właścicielka żadnego pojazdu;

- jest właścicielką 1/4 części działki (pastwisk) położonych w M. P., o powierzchni 0,1939 ha, dla których Sąd Rejonowy w S. B. prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...];

- obecnie w stosunku do zobowiązanej prowadzone są czynności przed egzekucyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu w przypadku zobowiązanej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, z dnia 31 lipca 2003 r, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, póz. 1365)

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W ocenie organu pobyt w szpitalu, nie może jednak stanowić przesłanki do umorzenia.

Nie można uznać, że uniemożliwiło to zobowiązanej i dalsze prowadzenie działalności, ponieważ została ona wyrejestrowana dopiero w grudniu 2018 r. Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu jej prowadzenia za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową.

Organ zwrócił uwagę, ze zobowiązana zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a do [...] listopada 2019 r. była zatrudniona u płatnika składek F. SP. Z O.O., a obecnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Z przedłożonych w trakcie postępowania oświadczeń wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerem i to on ponosi większość wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Posiada również inne zobowiązania finansowe – wobec których egzekucję prowadzi pięciu Komorników Sądowych na łączną kwotę około [...] zł.

Jako główny argument przemawiający za umorzeniem należności podniesiono stan zdrowia. Podkreślono, że w toku postępowania zobowiązana przedłożyła i dokumentację z której wynika, że cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową. Nie wynika jednak z niej, że jest trwale i całkowicie niezdolna do pracy. Podkreślono, że leczy się psychicznie od 2017 r., a pomimo to byłai cały czas aktywna zawodowo najpierw jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a później jako pracownik zatem nie można uznać, że stan zdrowia uniemożliwia zobowiązanej wykonywanie pracy. Nie przedłożyła żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że jej stan zdrowia psychicznego u legł w ostatni m czasie znacznemu pogorszeniu.

W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stoi na stanowisku, że zobowiązana może znów podjąć pracę zarobkową, by w ten sposób polepszyć swoją sytuację finansową. Mieszka w K. i jest to miasto, które oferuje bardzo szeroki rynek ofert pracy, zatem nie powinna mieć problemów ze znalezieniem pracy zarobkowej.

Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że jej sytuacja materialna jest niejasna. Niewiarygodne jest oświadczenie partnera, jakoby zobowiązana pozostawała na jego utrzymaniu. Z informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS wynika, że pracuje on w wymiarze czasu pracy 1/8 etatu. Konfrontując dochód partnera z ustaloną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych kwotą minimum egzystencji, która wyznacza niski, wręcz "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka (dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego minimum to wynosi 997,10 zł) uznać należy, że jest to kwota niemożliwa do utrzymania, co daje podstawę do poddania w wątpliwość oświadczoną przez zobowiązaną oraz jej partnera i pełnomocnika sytuację finansową gospodarstwa domowego.

Ponadto zauważono, że pięciu innych Komorników Sądowych prowadzi postępowanie egzekucyjne zatem ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie przyniosłoby znaczącej poprawy jej sytuacji, ponieważ Komornicy w dalszym ciągu będą egzekwować należności. Zobowiązania wobec ZUS, są należnościami publicznoprawnymi i co do zasady mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań cywilnoprawnych. W związku z tym nie do zaakceptowania wydaje się być sytuacja, w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych rezygnuje z dochodzenia należności z tytułu składek dając pierwszeństwo zobowiązaniom wobec innych podmiotów. Tym bardziej, że ma możliwość dokonania zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości.

W związku z wyżej przytoczonymi argumentami, biorąc pod uwagę również i młody wiek zobowiązanej ([...] lata) oraz wysokość zadłużenia (ok. [...] zł) Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanął na stanowisku, że w chwili obecnej w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, 7a, 10 kpa poprzez niedostateczne rozpoznanie materiału dowodowego w sprawie, zaniechanie przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez stronę, rozstrzygnięcie na niekorzyść strony wątpliwości, jakie organ posiadał w zakresie zebranego materiału dowodowego - w tym zakresie poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z urzędu zmierzającego do ustalenia źródeł utrzymania skarżącej, jej możliwości zarobkowych czy okoliczności związanych z faktem, iż skarżąca była, jest oraz najpewniej będzie utrzymywana zez swojego partnera. Zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność ustalenia wpływu stanu zdrowia skarżącej na jej przyszłe funkcjonowanie i tym samym możliwość uregulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono również , ża partner zobowiązanej jest osobą, której zarobki pozwalają na utrzymywanie jego oraz partnerki (skarżącej). O ile bowiem organ dokonał ustaleń dotyczących wymiaru etatu o tyle nie uwzględnił, że jest on twórcą , utrzymującym się z umów o dzieło, dlatego na dowód bezzasadności rozstrzygania wątpliwości organu na niekorzyść skarżącej przedłożono PIT

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 20194r. poz 2167), stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że katalog przypadków całkowitej nieściągalności , zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na tle tak brzmiącego przepisu należy zaznaczyć, że z akt sprawy nie wynika, iż wobec skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, poza enigmatyczną informacją na ten temat, nie przestawiono żadnego dokumentu obrazującego egzekucję - nie powołano się nawet na sygnaturę akt egzekucyjnych. Jednakże, wbrew przekonaniu organu, sam fakt wszczęcia i prowadzenia egzekucji nie powoduje braku spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zwrócić bowiem należy uwagę na treść art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy, albowiem z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, że dotychczas prowadzona egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna, gdyż dłużnik nie posiada ruchomości sprzedażnej wartości, brak innego majątku podlegającego zajęciu, brak oszczędności, dłużnik nie ma stałego miejsca zatrudnienia, nie pobiera żadnych świadczeń. Oczywiście organ wskazał na potencjalny przedmiot egzekucji, w postaci udziału wynoszącego 1/4 części nieruchomości. Owszem, udział ten formalnie może być przedmiotem zabezpieczenia. Z doświadczenia życiowego wynika wszelako, że obciążenie hipoteką tego prawa nie przełoży się na zaspokojenie wierzyciela. Egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest niezwykle utrudniona, zwłaszcza w sytuacji, gdy przedmiotową nieruchomość zajmuje rodzina wnioskodawcy. Wnioskodawcę utrzymuje aktualnie partner i nie posiada żadnego innego majątku, do którego można by skierować skuteczną egzekucję. Udział skarżącej w nieruchomości z przyczyn wskazanych powyżej raczej nie przyczyni się do zaspokojenia wierzyciela.

Trudno w tym kontekście uznać za uzasadnione stanowisko organu rentowego, że nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji.

Ponadto podnieść należy, że organ stwierdzając przesłanki całkowitej nieściągalności winien mieć na uwadze nie tylko to, czy majątek zobowiązanego nadaje się do egzekucji, ale również i to, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11, LEX nr 1101810).

Mając na względzie wskazane wyżej okoliczności Sąd uznał, że organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie wyjaśnił nadto wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia ich zaistnienia, nie przeprowadził w tym kierunku stosownego postępowania dowodowego i nie ocenił dowodów już znajdujących się w aktach sprawy.

Okoliczności te organ rentowy winien zatem wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3b cytowanego przepisu ma miejsce delegacja ustawowa: regulacja ta stanowi bowiem, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Rozporządzeniem, o którym mowa powyżej, jest rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W § 3 ust.1 rozporządzenie to stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie natomiast z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Powołane przepisy wyraźnie stanowią, że należności "mogą" być umarzane przez organ, co oznacza, że regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje zatem organowi. Może on – ale nie musi – umorzyć zaległości, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do zastosowania wskazanej ulgi. Podkreślić jednak należy, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do wnikliwej i rzetelnej analizy całokształtu okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero tak przeprowadzona gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Tym samym, sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz organ, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć, ale nie musi. Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji wnioskodawcy oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu podlega zatem sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Ocena, czy istnieją przesłanki udzielenia ulgi w konkretnej sprawie, może być więc dokonana przez organ tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 345/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 267/17 .

W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie, a w szczególności rozstrzygnięcie negatywne, podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z dnia 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., nr 2, poz. 31) Ustalony stan faktyczny sprawy i jego analiza wraz z uzasadnieniem stanowiska organu w sprawie odmowy umorzenia należności winny znaleźć wyraz w treści uzasadnienia decyzji a same ustalenia w treści akt administracyjnych. Uznanie administracyjne nie polega więc na swobodzie organu administracji, w zakresie odnoszącym się do ustalania stanu faktycznego. Działając w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej jest zobowiązany do szczegółowego zbadania stanu faktycznego i odzwierciedlenia w aktach sprawy wyniku postępowania dowodowego. Jest o tyle istotne, gdyż postępowanie to podlega kontroli sądowej, który weryfikuje zarówno samo rozstrzygniecie jak i jego motywy oraz prawidłowość wniosków w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 679/12) .

Sytuację uznania administracyjnego poprzedza zawsze kwestia ustalenia zachodzenia w danej sprawie przesłanek do zaistnienia takiej sytuacji. Oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne należy dokonać w oparciu o wszelkie dostępne dowody pozwalające stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie rokuje spłatę w przyszłości swoich zobowiązań, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2524/15).

W ocenie Sądu, w kontekście powyższych rozważań nie sposób uznać zaskarżonej decyzji za czyniącą zadość wymogom stawianym decyzjom wydawanym w sytuacji uznania administracyjnego. Organ nie przedstawił dostatecznej argumentacji, która świadczyłaby o wszechstronnej i dogłębnej analizie zebranego materiału dowodowego.

Organ nie przeanalizował przede wszystkim pierwszej przesłanki z rozporządzenia tj. sytuacji gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie odniósł się do kwestii, że praktycznie skarżąca nie posiada żadnego majątku, nie pracuje , nie posiada źródeł utrzymania, i jednocześnie jest chora psychicznie . Ta ostatnia kwestia jest na tyle istotna, że powinna być przez organ bliżej wyjaśniona, gdyż organ nie wie w jakiej kondycji umysłowej jest skarżąca , czy może podejmować samodzielnie decyzję, czy też samodzielnie funkcjonować . Fakt że skarżąca w okresie powstania zaległości prowadziła działalność gospodarczą a później świadczyła pracę tej kwestii w żaden sposób nie wyjaśnia jeżeli zarówno działalność gospodarcza jak i praca zostały zaprzestane. .

W kontekście powyższego Sąd wskazuje, że uzasadnienie decyzji Zakładu powinno odpowiadać wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a., a to oznacza, że powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej, braku majątku i niezbędnych wydatków (także tych kosztów utrzymania niewynikających bezpośrednio z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek), a więc dotyczących zakupu żywności, odzieży, leków, itp. Organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym, jakie konkretnie w sytuacji życiowej Skarżącej, są realne szanse wyjścia przez Nią z zadłużenia. Dodatkowo przyjęcie, że Skarżąca mimo braku dochodów ma realną możliwość spłaty zaległego zadłużenia i spłata ta nie pozbawi zobowiązanego środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb, nie znajduje uzasadnienia nie tylko w realiach niniejszej sprawy, ale również w doświadczeniu życiowym, którymi powinien kierować się organ przy rozstrzyganiu tego rodzaju okoliczności. Jednocześnie organ odmówił wiarygodności stanowisku dotyczącego , partnera skarżącej sugerując , że przedstawione okoliczności są nieprawdziwe. Tymczasem z załączonej do skargi deklaracji podatkowej wynika, że partner skarżącej miał możliwości wspomagania skarżącej albowiem uzyskał w 2019 r. przychód z praw autorskich w wysokości [...] zł.

W ocenie Sądu wykazane wyżej wątpliwości i nieścisłości świadczą o braku należytej rzetelności w zgromadzeniu oraz analizie materiału dowodowego przez Organ. Decyzja uznaniowa – zgodnie z przytoczonymi wyżej rozważaniami – wydana w takiej sytuacji nie może być uznana za należycie uargumentowaną i wynikającą w sposób logiczny ze składających się na stan faktycznych przesłanek.

Nadmienić należy, iż nie przesądza się w tym miejscu o tym, czy wydana w rezultacie ponownego rozpatrzenia wniosku decyzja – jako wydawana w sytuacji uznania administracyjnego – będzie decyzją korzystną czy też niekorzystną dla Skarżącej. Istotnym jest natomiast, żeby czyniła zadość wymogom stawianym decyzjom uznaniowym.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Organ zwróci uwagę na rzetelną analizę aktualnej sytuacji majątkowej wnioskującej o umorzenie należności z tytułu składek Skarżącej. W szczególności Organ przeprowadzi pozwalającą na wydanie należycie uargumentowanej decyzji analizę materiału dowodowego obrazującego w sposób wystarczający sytuację Skarżącej, w tym jej sytuację majątkową. W szczególności organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu ( por. wyrok WSA w Gorzowie z dnia 02 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 393/12 ). Organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie .

Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i oraz decyzję ją poprzedzającą na mocy art. 145 § 1 pkt lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz.U z 2019 r. poz. 2325 ze zm.)