Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1405/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74 par. 3, art. 71b par. 1 i par. 2, art. 74e par. 2, art. 74f par. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2014 r. sprawy ze skargi G. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] -[...] listopada 2013 r. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 5 -6 listopada 2013 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. B. utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą został ustalony negatywny wynik z egzaminu notarialnego- zdający z dwóch projektów aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną (z oceną dostateczną za projekt pierwszego aktu notarialnego oraz oceną niedostateczną za projekt drugiego aktu notarialnego), natomiast z opinii prawnej otrzymał ocenę dobrą. Zgodnie zaś z treścią art. 74 f § 1 ustawy Prawo o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części osiągnął wynik pozytywny.

Komisja uznała zarzuty sformułowane w odwołaniu za niezasadne.

Odnosząc się do projektu pierwszego aktu notarialnego stwierdziła, że rację mają egzaminatorzy, gdy zarzucają, że praca egzaminacyjna nie zawiera wyliczonej kwoty wynagrodzenia, należnej notariuszowi od Skarbu Państwa. Wyliczenie należnego wynagrodzenia notariusza w maksymalnej wysokości było wprost ujęte w treści zadania egzaminacyjnego. Nie wyliczając go egzaminowany nie spełnił jego wymogów. Powołując się na stanowisko doktryny Komisja argumentowała, że wynagrodzenie powinno być w akcie notarialnym wyliczone w kwocie maksymalnej, z zaznaczeniem, że poniesie je Skarb Państwa.

Komisja zgodziła się z egzaminatorem W. L., że podanie w ocenianej pracy, iż o rozwodzie orzekł postanowieniem sąd rejonowy a nie sąd okręgowy wyrokiem jest istotnym błędem z zakresu procedury cywilnej. Przytoczone przez odwołującego zdanie wcale nie wskazuje, że Sąd Rejonowy w W. orzekł zarazem o rozwodzie małżeństwa M., jak i o podziale ich majątku dorobkowego. Przeciwnie, sformułowanie kazusu jest jednoznaczne, bo wynika z niego, że przedmiotową nieruchomość R. M. nabył w drodze podziału majątku wspólnego, po rozwiązaniu jego małżeństwa przez rozwód -czyli niejednocześnie.

Nieopisanie treści postanowienia sądu rodzinnego wyrażającego zgodę na dokonanie czynności przez opiekuna w imieniu małoletniego również jest niespełnieniem wymogów zadania egzaminacyjnego, jest więc błędem istotnym którego nie można tłumaczyć brakiem czasu albowiem wystarczyło każdy z wymienionych w pracy dokumentów wskazać raz, a wtedy starczyłoby czasu na dokładne ich opisanie, jak sobie życzył autor zadania.

Wyraźna zgoda sądu na podjęcie gotówki z konta małoletniego pozostającego pod opieką jest natomiast niezbędna ze względu na treść art. 161 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Komisja stwierdziła, że obywatelstwo polskie osoby dokonującej zakupu nieruchomości powinno być wykazane dokumentami - ze względu na treść ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. W braku ustalenia obywatelstwa polskiego należy ustalić obywatelstwo innego państwa i obowiązek lub brak obowiązku uzyskania decyzji Ministra właściwego do spraw wewnętrznych na nabycie nieruchomości. Z treści casusu wynika jednak, że małoletni ma polskobrzmiące imię i nazwisko, mieszka w W. i postanowieniem polskiego sądu został zwolniony od ponoszenia wynagrodzenia notariusza, natomiast z treści projektu aktu notarialnego wynika dodatkowo, że rodzice małoletniego mają polskobrzmiące imiona, polski sąd działał w sprawach małoletniego. Te wszystkie okoliczności faktyczne wskazują, że brak obywatelstwa polskiego małoletniego jest bardzo mało prawdopodobny, choć rzeczywiście obywatelstwa tego nie wykazano. Dokumentem dodatkowo uprawdopodobniającym polskie obywatelstwo A. A. jest polski odpis aktu urodzenia, ale również dokument ten nie przesądza o obywatelstwie.

Organ, przyznając rację odwołującemu, że żaden przepis nie nakazuje notariuszowi umieszczania w akcie notarialnym pouczenia o przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stwierdził jednak, że z uwagi na doniosłość tej informacji dla interesów majątkowych sprzedających oraz ochronę interesów samego notariusza jest dobrą i ugruntowaną praktyką zamieszczanie w aktach notarialnych takich informacji już na etapie umowy sprzedaży warunkowej.

Komisja przyznała rację egzaminatorom, iż niewylegitymowanie przez notariusza opiekuna stosownym zaświadczeniem, dokumentującym złożenie przez niego przyrzeczenia, a przez to objecie przez niego opieki, jest istotnym błędem, ponieważ zgodnie z art. 591 § 3 kpc, opiekun ma obowiązek zwrócić zaświadczenie po zakończeniu opieki, a nie postanowienie sądu o ustanowieniu go opiekunem. Wynika z tego, że zaświadczenie legitymizuje opiekuna, a postanowienie sądu niekoniecznie.

Również błędem jest niepouczenie o skutkach podatkowych ustawy karnej skarbowej i podatku od czynności cywilnoprawnych w umowie sprzedaży warunkowej. Umowa sprzedaży warunkowej też jest umową sprzedaży - a podatek od czynności cywilnoprawnych należy się od takiej umowy. To, że zgodnie z przepisami obowiązek podatkowy powstaje dopiero przy zawieraniu umowy przenoszącej własność wynika jedynie z powodów czysto praktycznych. Organ przypomniał, że - po ziszczeniu się warunku - strony są wzajemnie już bezwarunkowo zobowiązane do przeniesienia własności. Natomiast pozostałe elementy sprzedaży (takie jak określenie przedmiotu sprzedaży i ceny, terminów) określone są w umowie warunkowej. Organ argumentował, że zawierając umowę sprzedaży warunkowej strony powinny mieć podstawy do właściwej kalkulacji planowanej czynności. W szczególności strona kupująca powinna znać wysokość należnego podatku od czynności cywilnoprawnych natomiast strona sprzedająca powinna orientować się co do obowiązku zapłaty renty planistycznej.

W ocenianym projekcie aktu notarialnego brak jest odniesienia się do treści art. 36 i 37 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zgodnie z którymi jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości, która może sięgać 30% wzrostu wartości nieruchomości, przy czym roszczenia te można zgłaszać terminie 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się obowiązujące. Art. 37 ust. 5 nakłada na notariusza obowiązek przesłania w terminie 7 dni wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi wypisu aktu notarialnego umowy, której przedmiotem jest zbycie nieruchomości. Brak odniesienia się do tych przepisów i niepoinformowanie o nich sprzedającego w ocenie Komisji należy uznać za poważne uchybienie, albowiem z treści kazusu wynika, że wpisana w księdze wieczystej działka oznaczona jest w całości jako "grunty orne - R", natomiast zgodnie z aktualnie obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, przeznaczona jest ona pod tereny zabudowy mieszkaniowej. Egzaminowany w ocenianym projekcie aktu notarialnego powołał wypis z planu zagospodarowania przestrzennego Gminy P. z dnia [...] stycznia 2013 roku, opublikowany [...] lutego 2013 roku. Komisja stwierdziła, że egzaminowany zszedł poniżej minimum staranności notariusza, gdyż wzrost wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu miejscowego oraz możliwość obciążenia sprzedającego rentą planistyczną są bardzo prawdopodobne, a mogłoby to nastąpić po przesłaniu przez notariusza aktu notarialnego na podstawie art. 37 ust. 5 upzp i całkowicie zaskoczyć sprzedającego.

Komisja stwierdziła, że egzaminator A. S. słusznie zauważyła, że art. 1 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych został podany wadliwie jako podstawa niepobrania podatku od czynności cywilnoprawnych przy umowie sprzedaży warunkowej, bo podstawą właściwą jest art. 3 ust. 2 tej ustawy. Natomiast nie ma racji, gdy wykazuje, że brak w akcie zobowiązania stron do zawarcia umowy przeniesienia własności nieruchomości, co jest konieczne ze względu na treść art. 157 i 158 kodeksu cywilnego a także twierdząc, że wskazanie, iż nabywca wobec zbywcy nie jest osobą bliską w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami wykluczyłoby prawo pierwokupu gminy.

W konsekwencji Komisja stwierdziła, że nie istnieją podstawy odwołania pozwalające na podwyższenie oceny egzaminacyjnej. Uwzględnienie części argumentów odwołania, przy ilości i ciężarze gatunkowych błędów czyni ocenę dostateczną w pełni adekwatną, ale nie wyższą.

Odnosząc się do projektu drugiego aktu notarialnego Komisja podniosła, że rozporządzenia w zakresie dwóch umów zamiany (pomiędzy spółkami W. oraz pomiędzy spółką W. i spółką komandytowo-akcyjną Z. sp. z o.o.) jak również czynności ustanowienia przez spółkę W. obciążenia hipotecznego na rzecz wskazanej spółki komandytowo-akcyjnej oraz oświadczenia o poddaniu się przez spółkę W. egzekucji w zakresie obowiązku zapłaty z tytułu dopłaty na rzecz spółki komandytowo-akcyjnej zostały prawidłowo zredagowane. Zdający po udokumentowaniu rozporządzeń stanowiących składnik umów zamiany, zawarł stwierdzenie obejmujące oświadczenia stron o wcześniejszym już wzajemnym wydaniu przedmiotów tych umów .

Projekt zawiera też stosowne pouczenia, podpisy oraz wzmianki o odczytaniu i przyjęciu aktu. Zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym spółkę W. reprezentował jednoosobowy zarząd, a zatem wbrew stanowisku egzaminatora z Komisji Egzaminacyjnej pierwszego stopnia, użyte w opracowaniu stwierdzenie, iż w imieniu tej spółki działa prezes jednoosobowego zarządu, na podstawie aktualnego odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS było trafne.

Komisja wywiodła, że w przypadku reprezentacji spółki komandytowo akcyjnej Z. sp. z o.o., egzaminator z Komisji Egzaminacyjnej pierwszego stopnia niesłusznie wskazał na konieczność zaznaczenia w opisie, iż komplementariusz w osobie Z. K. jest uprawniony do samodzielnej reprezentacji albowiem według zadania egzaminacyjnego, spółkę tę reprezentował właśnie Z. K. będący jednym z jej dwóch komplementariuszy, ale zgodnie z art. 140 § 1 ksh, zasadą jest, że każdy komplementariusz ma prawo i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Dopiero statut w tej materii może wprowadzić modyfikacje (§ 2 art. 140 ksh). Zgodnie zaś z art. 137 § 1 ksh, spółkę komandytowo-akcyjna reprezentują komplementariusze, których z mocy statutu lub prawomocnego orzeczenia sadu nie pozbawiono prawa reprezentacji. Wobec tego użyte w opracowaniu stwierdzenie o tym, że Z. K. nie został pozbawiony prawa reprezentacji, przemawia za znajomością co do zasady art. 137 § ksh. Poza tym zgodnie z art. 126 § 1 pkt. 1 ksh w sprawach nieuregulowanych w dziale dotyczącym spółki komandytowo-akcyjnej, a dotyczących stosunku prawnego komplementariuszy, zarówno między sobą, jak i wobec osób trzecich, stosuje się odpowiednio przepisy normujące spółkę jawną, zaś art. 29 § 1 ksh, każdy wspólnik spółki jawnej ma prawo reprezentować spółkę. Dopiero umowa spółki może przewidywać, że wspólnik jest pozbawiony prawa reprezentowania spółki albo że jest uprawniony do jej reprezentowania tylko łącznie z innym wspólnikiem lub prokurentem.

Natomiast istotny błąd popełnił zdający odnośnie opisu dokumentów dotyczących reprezentacji spółki z o.o. K. Mianowicie, zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, Spółkę tę reprezentował prokurent samoistny. Stosownie do art.1093 k.c., m.in. do zbycia nieruchomości jest wymagane jednak pełnomocnictwo do dokonania tej czynności prawnej udzielone przez zarząd spółki (w tym wypadku zarząd spółki z o.o. - art. 201 § 1 ksh), w formie aktu notarialnego (art. 99 § 1 k.c. w zw. z art. 158 k.c.). Tymczasem w opracowaniu wskazano, iż prokurent działa na podstawie pełnomocnictwa zawartego w uchwale zgromadzenia wspólników spółki z o.o. K., zawartej w protokole sporządzonym przez notariusza, wyrażającego zgodę na dokonanie wszystkich czynności objętych treścią tego aktu (str.7-8). Z powyższego wynika, że zdający nie przeprowadził dystynkcji pomiędzy pełnomocnictwem dla prokurenta do zawarcia imieniem spółki K. umowy zamiany ( art. 109 3 k.c.) i uchwałą walnego zgromadzenia wspólników, o której mowa w art. 228 pkt. 4 ksh. Nawet gdyby przyjąć, że pełnomocnictwo dla prokurenta było zawarte w powyższej uchwale, to i tak nie wywarłoby skutków prawnych, gdyż walne zgromadzenie nie jest organem uprawnionym do udzielenia pełnomocnictwa prokurentowi. Ponadto dokument pełnomocnictwa nie precyzował czynności, do których prokurent został umocowany.

W konsekwencji spółka K. nie była należycie reprezentowana, a czynności składające się na umowę zamiany (która podpada pod czynność zbycia w rozumieniu art. 1093 k.c.), dokonane jej imieniem przez prokurenta, dotknięte są wadą w postaci bezskuteczności zawieszonej, a zatem ważność tych czynności zależeć będzie od potwierdzenia ich przez zarząd (art. 103 § 1 i 2 k.c.). W razie braku potwierdzenia w terminie wyznaczonym przez kontrahenta, sankcja w postaci bezskuteczności zawieszonej przekształci się w sankcję nieważności. Dlatego też wyżej opisane uchybienia (brak znajomości przepisu art. 1093 k.c.; brak wiedzy w zakresie organu spółki, który jest uprawniony do udzielenia pełnomocnictwa do dokonania czynności materialno-prawnych przez prokurenta oraz utożsamianie pełnomocnictwa z uchwałą) uzasadniają obniżenie oceny o dwa stopnie.

W opracowaniu projektu drugiego aktu notarialnego, zdający powołał wszystkie istotne dokumenty, z tym że część z nich (jak zgoda Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa czy uchwały właściwych organów spółek przystępujących do kontraktów) jest dotknięta istotnymi uchybieniami.

Opis nieruchomości lokalowych - wbrew egzaminatorowi z Komisji Egzaminacyjnej pierwszego stopnia - odpowiada brzmieniu art. 3 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.

Opracowanie obejmuje zgodę drugiego współwłaściciela nieruchomości składającej się z działek nr [...] i [...] , na odłączenie działki nr [...] do nowej księgi wieczystej.

Egzaminowany błędnie powołał się na dokument zawierający zgodę Ministra Gospodarki (który zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym wykonywał prawa z akcji w spółce W.), zamiast zgody Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na dokonanie przez spółkę W. czynności zamiany. Zgoda Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa była wymagana dla umów zamiany, której stroną była spółką W., a to zgodnie z art. 5a ust. 1 i n. ustawy z dnia 28 sierpnia 1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (Dz. U. z 2012 r., poz. 1224). Powyższy dokument nie musiał wskazywać wprost podstawy prawnej, natomiast powinien był też precyzować czynności prawne, których zgoda dotyczy.

Komisja stwierdziła, że egzaminowany dwukrotnie powołał się na zgodę ale Ministra Gospodarki, co świadczy o braku znajomości przywołanego przepisu. Zadanie egzaminacyjne rozróżnia Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa i Ministra Gospodarki. Zezwolenie udzielone przez Ministra Gospodarki jako przez organ nieuprawniony powoduje skutki takie, jak gdyby zezwolenia takiego nie było, czyli czynności prawne na dokonanie których konieczna była powyższa zgoda są nieważne (art.5a ust. 2 cyt. ustawy). Wskazane uchybienie ze względu na skutek powodują nieważność umów zamiany objętych projektem, co dyskwalifikuje opracowanie.

Zważywszy na wysokość zabezpieczenia hipotecznego (200 000 zł) i kurs euro (ponad 4 zł/euro), na ustanowienie hipoteki spółka W. nie potrzebowała takiej zgody, skoro kwota zabezpieczenia jest niższa niż 50 000 euro (art. 5a ust. 1 cyt. ustawy). Jakkolwiek problem może być dyskusyjny, gdyż powołany przepis stanowi o wartości rynkowej przedmiotu rozporządzenia, zaś hipoteka została ustanowiona na nieruchomości o wartości 400 000 zł, to z uwagi na powyższe wątpliwości interpretacyjne, brak zgody Ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa na ustanowienie hipoteki nie może być uznane za błąd wpływający na ocenę opracowania.

Wymienione przez zdającego dokumenty świadczą o znajomości co do zasady przepisów art. 228 pkt 4 ksh (spółka z o.o. K.), art. 393 pkt. 4 ksh (spółka akcyjna W.) i art. 146 § 1 i 3 pkt. 3 ksh (spółka komandytowo-akcyjna Z. sp. z o.o. - jej statut zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym wymagał do nabycia i zbycia nieruchomości uchwały walnego zgromadzenia). Niemniej jednak w opisie tych dokumentów brak skonkretyzowania czynności. Zapis o "wszystkich czynnościach objętych treścią aktu.." jest zbyt ogólny, a przez to nieprecyzyjny, co uzasadnia obniżenie oceny o pół stopnia. W dokumentach trafnie wyeksponowano wymóg w zakresie formy wskazanych uchwał (tj. w formie protokołu sporządzonego przez notariusza, co wynika z art. 421 § 1 ksh, art. 126 § 1 pkt. 2 ksh w zw. z art. 421 § 1 ksh oraz w poprzez wpis do księgi protokołów - art. 248 § 1 ksh).

Odnośnie zgody komplementariuszy na podjęcie przez walne zgromadzenie spółki komandytowo-akcyjnej Z. sp. z o.o. uchwały wyrażającej zgodę na dokonanie umowy zamiany ( art. 146 § 2 pkt. 4 ksh oraz art. 146 § 3 pkt. 3 ksh w zw. z postanowieniami statutu tej spółki), to w pierwszej kolejności Komisja zwróciła uwagę, iż zgoda komplementariusza jest jedynie wzmiankowana w opisie treści uchwały walnego zgromadzenia spółki komandytowo-akcyjnej, natomiast brakuje opisu odrębnego dokumentu obejmującego zgodę tego komplementariusza na podjęcie przez ten organ spółki komandytowo-akcyjnej uchwały zezwalającej na zbycie nieruchomości i nabycie w zamian innej nieruchomości (w ramach umowy zamiany). Brak dokumentu obejmującego zgodę komplementarusza skutkuje nieważnością uchwały walnego zgromadzenia tej spółki z mocy powołanych wyżej przepisów, co stanowi istotny błąd nawet przy przyjęciu, że brak zgody komplementariusza nie wpływa na ważność samej czynności prawnej, a wywołuje jedynie konsekwencje w ramach wewnętrznych stosunków w spółce. Po drugie, z opisu zgody drugiego komplementariusza (spółki z o.o. Z., str.45-46) wynika, że zdający błędnie identyfikuje ją ze zgodą na dokonanie "wszystkich czynności objętych treścią tego aktu", zamiast ze zgodą na podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie spółki komandytowo- akcyjnej, jak tego wymagają polane przepisy art. 146 § 2 pkt. 4 i § 3 pkt. 3 ksh.

W ocenie Komisji popełnione w opracowaniu mankamenty odnośnie zgody komplementariuszy na podjęcie uchwały przez walne zgromadzenie spółki komandytowo-akcyjnej uzasadniają obniżenie oceny o jeden stopień.

Komisja zgodziła się z egzaminatorami, iż wniosek wieczysto-księgowy w tej sprawie nie mógł mieć charakteru zbiorczego, gdyż akt obejmował kilka czynności, które miały zostać ujawnione w księgach wieczystych i miały różne podmioty uprawnione, którym przysługiwał przymiot wnioskodawcy w rozumieniu art. 6262 § 5 k.p.c. Powyższe uchybienie ma znaczenie marginalne, gdyż z tego tylko powodu sąd wieczysto-księgowy nie oddaliłby wniosków. Natomiast do bardziej istotnych błędów należy zaliczyć: wnioskowanie o wpis hipoteki w dziale III zamiast IV księgi wieczystej; wnioskowanie o wpis w dziale I Sp księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości lokalowej, udziału w 1/3 części w nieruchomości wspólnej oraz o wpis w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wspólnej (tzw. księga wieczysta macierzysta). Błędy te zostały zauważone także przez samego 0dwołującego, co wynika z uzasadnienia odwołania.

Powyższe nieprawidłowości skutkują obniżeniem oceny o kolejny stopień.

W konkluzji Komisja skonstatowała, że ilość i ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego nie dają podstaw do wystawienia pozytywnej oceny za projekt drugiego aktu notarialnego. Wbrew Egzaminowanemu, uchybień tych nie sposób wytłumaczyć pośpiechem.

Reasumując Komisja stwierdziła brak podstaw do podwyższenia oceny zarówno za pierwszy, jak i drugi projekt aktu notarialnego i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

W dalszej części uzasadnienia Komisja dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu rozpatrywania odwołania.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, G. B., zwany dalej skarżącym, wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały zarzucając jej naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...]-[...] listopada 2013 roku nie wzięła zupełnie pod uwagę dwóch istotnych, a wskazanych w odwołaniu kwestii:

1) braku anonimowości pracy albowiem skarżący jako jedyny pisał egzamin notarialny pismem ręcznym, każdy z egzaminatorów doskonale wiedział czyja jest to praca,

2) nie stworzenia równych z pozostałymi zdającymi szans zdawania egzaminu mając taką możliwość poprzez odmowę przystosowania specjalnego pendriva do zdawania egzaminu do potrzeb osoby słabowidzącej co defacto skutkowało brakiem możliwości skorzystania z formy komputerowej zdawania egzaminu notarialnego, co w przypadku skarżącego, ze względu na czas potrzebny na sporządzenie projektów aktów notarialnych (na komputerze pisze się szybciej niż ręcznie) miało istotny wpływ na wynik egzaminu notarialnego i stanowi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała i uchwała utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa.

Egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy prawo o notariacie i jak wynika z art. 74 § 3 polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Stwierdzić zatem należy, iż ustawodawca wymaga od kandydata na notariusza zarówno posiadania wiedzy, jak i umiejętności jej praktycznego zastosowania, zaś egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Wymóg ten jest oczywisty, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 prawa o notariacie).

Poza wymaganiami w stosunku do zdających, przepis art. 74 reguluje też zasady przeprowadzania egzaminu notarialnego. Jak stanowi § 1 egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71h stosuje się odpowiednio. W mysl § 4 egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych. Minister Sprawiedliwości powołuje przed każdym egzaminem notarialnym, w drodze zarządzenia, zespół do przygotowania zadań na egzamin notarialny w skład którego wchodzi 7 osób, w tym 4 przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości oraz 3 przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przygotowania egzaminu notarialnego (§ 7 i 8). Zgodnie z wolą ustawodawcy zawartą w § 18 art. 74 Minister Sprawiedliwości został upoważniony, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Notarialnej, do określenia w drodze rozporządzenia min.: trybu i sposobu działania zespołu a także trybu i sposób zgłaszania propozycji zadań wraz z opisami istotnych zagadnień na egzamin notarialny oraz ich przygotowania, przechowywania i przekazywania komisjom kwalifikacyjnym zadań na egzamin notarialny.

W myśl art. 74d § 1 pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków.§ 2. Trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności notarialnej innej niż akt notarialny.§ 3. Członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zgodnie z art 74e § 2 oceny rozwiązania każdego z zadań z części egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. (§ 3) Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. (§ 4) Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:1) oceny pozytywne to: a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Stosownie do art. 74f § 1 u.p.n. pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. W związku z tym Sąd bada czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Należy, bowiem mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega, zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to, więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia szczegółowo opisała projekty aktu notarialnego sporządzone przez skarżącego wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały projektu pierwszego aktu notarialnego do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej (w punktacji 3 do 6) za projekt drugiego aktu notarialnego.

Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.

Trafne wywody merytoryczne zawarte w zakwestionowanej uchwale pozwalają na pominięcie i nieprzytaczanie w tym miejscu ponownie argumentów dotyczących mankamentów pracy sporządzonej przez skarżącego. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena sporządzonych przez skarżącego w trakcie egzaminu notarialnego projektów, została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i mimo surowości, nie narusza zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować. Organ podał, które z wad pracy egzaminacyjnej zostały uznane jako przesadzające o wystawionej ocenie.

Prowadzenie przez notariusza praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata.. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

Obowiązkiem Komisji II stopnia było stosownie do art. 15 kpa rozpoznanie sprawy w jej całokształcie i tak też organ sprawę rozpoznał uwzględniając i rozpatrując cały materiał dowodowy. Okoliczność, iż Komisja podzieliła oceny wyrażone w opiniach i nie dostrzegła istotnych uchybień powodujących konieczność podwyższenia ocen nie stanowi podstawy do uznania naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego.

Sąd uznał za nietrafny zarzut braku anonimowości pracy egzaminacyjnej albowiem praca skarżącego, podobnie jak prace pozostałych kandydatów, została oznaczona wylosowanym przez niego indywidualnym kodem.

Sąd nie podzieli również zarzutu niedostosowania warunków egzaminu do potrzeb zdającego związanych z niepełnosprawnością.

Skarżący złożył stosowny wniosek poparty zaświadczeniem lekarskim i uzyskał zgodę na przedłużony czas zdawania egzaminu z czego skorzystał. A zatem uznać należy, że Komisja Egzaminacyjna wykorzystała wszystkie możliwe zmiany warunków egzaminu przewidziane w § 22 pkt 3a i 3b Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego i notarialnego (tDz.U. z 2013 r. poz. 733). Okoliczność niemożności specjalnego dostosowania pendriva do zdawania egzaminu do potrzeb osoby słabowidzącej była skarżącemu znana przed wyznaczonym terminem egzaminu, skarżący do egzaminu przystąpił akceptując tym samym jego warunki.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie egzamin notarialny w którym brał udział skarżący został przeprowadzony zgodnie z prawem, postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu notarialnego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu, na podstawie art 151 ppsa Sąd orzekł o jej oddaleniu.

-----------------------

1