Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 495/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia 2 lutego 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania C. K. (dalej również jako "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad D. K.

Wnioskiem z dnia 30 września 2020 r. C. K. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym bratem - D. K.

Wójt Gminy P. decyzją z dnia 27 października 2020 r. (nr [...]) odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia. Jako podstawę prawną odmowy przyznania świadczenia wskazano art. 17 ust. 1a oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej w skrócie jako "u.ś.r.").

Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a ustawy u.ś.r. oraz uwzględniając treść art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wnioskodawcy, jako niespokrewnionemu w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługiwałoby w przypadku, gdyby spełnione zostały takie warunki jak to, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak natomiast ustalono w sprawie, ojciec osoby niepełnosprawnej - J. K. żyje i nie ma zarejestrowanego orzeczenia o niepełnosprawności (co potwierdzono w oparciu o wydruk Elektronicznego Krajowego Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności), pozostaje bez zatrudnienia i nie wyraża woli podjęcia się opieki nad niepełnosprawnym synem. Tym samym w ocenie organu z akt sprawy wynikało, że w przypadku wnioskodawcy nie można było mówić o spełnieniu określonych w art. 17 ust. 1a pkt 1 cyt. ustawy warunków przyznania świadczenia.

Organ ocenił ponadto, że w sprawie nie została spełniona przesłanka dotycząca czasu powstania niepełnosprawności wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z załączonego do wniosku orzeczenia z dnia 21 marca 2018 r. (nr [...]) wynikało bowiem, że D. K. posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od maja 2013 r. przy czym dokument nie określa od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W złożonym odwołaniu C. K. podniósł, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, gdyż organ nie uwzględnił okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Tym samym, w ocenie odwołującego się, ocena spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w jego sprawie powinna być dokonana z pominięciem kryterium wynikającego z tego przepisu ustawy.

Decyzją z dnia 22 grudnia 2020 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (w skrócie także jako - "SKO"), działając na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy P. z dnia 27 października 2020 r. (nr [...]) i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Organ podzielił stanowisko strony, znajdujące potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do 18 roku życia lub później niż do 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyżej, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia należy dokonywać z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy. Czas powstania niepełnosprawności D. K. powinien być zatem potraktowany jako okoliczność pozostająca bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a organ pierwszej instancji nie był uprawniony do odmowy przyznania świadczenia z tej przyczyny, że nie dało się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Jednak, zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji naruszył art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W sprawie ustalono, że D. K. jest rozwodnikiem i posiada dwoje małoletnich dzieci w wieku 6 oraz 10 lat, które nie są w stanie sprawować opieki nad ojcem. Tym samym przyjęto, że zobowiązanym do sprawowania opieki nad D. K. jest w dalszej kolejności po jego dzieciach, jego ojciec - J. K. Wydając decyzję o odmowie przyznania świadczenia organ pierwszej instancji działał przedwcześnie, ponieważ faktycznie nie zbadał, czy J. K. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności, które dyskwalifikowałoby go w kontekście pełnienia funkcji opiekuna oraz czy jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnoprawnym synem.

Uchylając decyzję do ponownego rozpatrzenia nakazano organowi pierwszej instancji do poczynienia ustaleń, co do tego, czy J. K. posiada przeciwwskazania, które w świetle ustawy obiektywnie uniemożliwiają mu sprawowanie opieki nad D. K. Ustalenie to uznano za mające istotny wpływ na wydanie decyzji w przedmiocie przyznania lub odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego C. K.

Decyzją z dnia 2 lutego 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy P. - po ponownym rozpatrzeniu wniosku C. K. - odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad bratem - D. K.

W uzasadnieniu decyzji przyznano, że wnioskodawca istotnie sprawuje opiekę nad swoim niepełnosprawnym bratem, pomagając mu w codziennym funkcjonowaniu i wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, co zostało ustalone na podstawie rozmowy telefonicznej z C. K. z dnia 14 stycznia 2021 r. Organ stwierdził ponadto, że C. K. z tego powodu, że sprawuje opiekę nad bratem nie pracuje zawodowo, co przekłada się na wystąpienie w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 cyt. ustawy dotyczącej rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnoprawnej.

Niemniej w ocenie organu w sprawie nie zostały spełnione dwie inne przesłanki przyznania świadczenia. W tym zakresie organ podtrzymał stanowisko wyrażone w swojej pierwotnej decyzji z dnia 27 października 2020 r. (nr [...]) o braku możliwości przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1a pkt 1 cyt. ustawy.

W odniesieniu do art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, niezależnie od stanowiska wyrażonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, organ pierwszej instancji wskazał, iż w jego ocenie w sprawie koniecznym było dokonanie oceny spełnienia przesłanki czasu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, jednakże skutkiem tego wyroku nie było uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych niepełnosprawnych do świadczenia. Zgodnie zaś z treścią art. 6 k.p.a. organy administracji mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego.

W odniesieniu zaś do art. 17 ust. 1a pkt 1 cyt. ustawy wskazano, że osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do opieki nad niepełnosprawnym D. K. jest jego ojciec, J. K. Z poczynionych w sprawie ustaleń w ocenie organu wynika natomiast, że J. K. jest w stanie spełnić swój obowiązek alimentacyjny względem syna D., a tym samym C. K. nie jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki jaką sprawuje nad swoim niepełnosprawnym bratem. Organ zaznaczył, że kierując się wytycznymi SKO uzupełnił akta sprawy o kartę informacyjną sporządzoną w oparciu o rozmowę telefoniczną z J. K. w dniu 14 stycznia 2021 r. przez pracownika socjalnego. Z poczynionych na tej podstawie ustaleń wynika natomiast, że J. K. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawność, co potwierdził także wydruk z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności. J. K. uskarżał się na bóle reumatologiczne i kręgosłupa jednakże nie miał dokumentacji medycznej potwierdzającej jego zły stan zdrowia. Ponadto, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, utrzymując się z prac dorywczych. Mając powyższe na uwadze, organ stwierdził, że wiek J. K., jego stan zdrowia i brak stałego zatrudnienia, nie stanowią obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad synem.

W wyniku wniesionego przez C. K. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 marca 2021 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia 2 lutego 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania C. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką, jaką sprawuje nad bratem.

W pierwszej kolejności organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji przebieg postępowania w sprawie oraz przytoczył pełną treść art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 1b cyt. Ustawy. Z kolei na wstępie poczynionych w uzasadnieniu decyzji rozważań SKO podkreśliło, że przy wydawaniu po raz kolejny decyzji w sprawie organ pierwszej instancji był związany stanowiskiem i wytycznymi decyzji z dnia 22 grudnia 2020 r. (nr [...]) w kwestii interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i nie mógł dokonywać interpretacji wbrew tym wytycznym, co jednak uczynił.

Następnie organ odwoławczy wskazał, że na mocy orzeczenia z dnia 21 marca 2018 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. D. K. (ur. [...] 1986 r.) posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od maja 2013 r. oraz, że nie da się ustalić od kiedy istnieje jego niepełnosprawność. Organ zaznaczył także, iż powołane orzeczenie wydano do dnia 31 marca 2023 r. oraz że bezspornie wynika z niego, że D. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wskazano, że jak wynika z ustaleń pracownika socjalnego poczynionych w stosunku do C. K., jest on kawalerem, mieszka z bratem D. K. w domu rodzinnym, należącym do ich ojca J. K., natomiast matka braci nie żyje. C. K. sprawuje opiekę nad bratem, wozi go na dializy, pali w piecu, robi zakupy, wkupuje leki. Ponadto, stosując się do otrzymanych zaleceń, ustalono na podstawie karty informacyjnej z dnia 14 stycznia 2021 r., że ojciec osoby wymagającej opieki J. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, utrzymuje się z prac dorywczych, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

SKO końcowo zaznaczyło, że mając na uwadze dokonane w przedmiotowej sprawie ustalenia, to jest okoliczność, że J. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, utrzymuje się z prac dorywczych i jest obiektywnie zdolny wypełnić obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego syna, uznało, że C. K. jako bratu osoby niepełnosprawnej nie może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku C. K. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2021 r., oraz poprzedzającą ją decyzji Wójta gminy P. z dnia z dnia 2 lutego 2021 r. oraz o orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Względem przedmiotowych decyzji skarżący sformułował zarzut rażącego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez ojca niepełnosprawnego, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów w ocenie skarżącego winna skutkować przyznaniem mu wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wykładnia językowa art. 17 ust 1a cyt. ustawy dokonana przez organ odwoławczy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy miało bowiem stanowić formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować opieki.

Następnie, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano w skardze, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązał wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym Nie można zatem pominąć treści art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W ocenie skarżacego, w tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 marca 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia 2 lutego 2021 r. (nr [...]), którą odmówiono mu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - bratem D. K.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając na uwadze treść wskazanego powyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz fakt, że brat skarżącego D. K. (ur. [...] 1986 r.) orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 21 marca 2018 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 marca 2023 r. ze wskazaniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2013 r., zaś od kiedy istnieje niepełnosprawność nie da się ustalić, podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem przedmiotowe świadczenie nie było zależne od daty powstania niepełnosprawności u wymagającego opieki brata skarżącego, co prawidłowo podniosło w swoim rozstrzygnięciu SKO, słusznie kwestionując stanowisko organu pierwszej instancji w tym zakresie.

Niezależnie od powyższego, organy obu instancji słusznie uznały, że skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W powołanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zawarł ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zakreślony między innymi przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży - obowiązek alimentacyjny - względem osoby będącej pod jej opieką. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi o obowiązku alimentacyjnym, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359; zwanej dalej jako: "k.r.o.").

Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

Natomiast art. 132 k.r.o. precyzyjnie określa kolejność osób zobowiązanych. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wówczas, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; czy z dnia 12 maja 2017r., sygn. akt I OSK 328/16). Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić.

Zatem przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można się ograniczać jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wyłącznie i tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Niewykluczone jest również w tym zakresie posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (niezależnych od niego) nie może zajmować się rodzicem (art. 132 k.r.o. w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r.).

Przyjęcie wskazanych metod wykładni prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w realiach niniejszej sprawy - nad bratem) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji (w przedmiotowej sprawie - ojciec) są zdolne do jej sprawowania np. czy ich stan zdrowia umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny lub czy nie istnieją inne obiektywne okoliczności (względy) niezależne od nich, które taką opiekę wykluczają. Niewątpliwie legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powoduje zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że D. K. jest osobą niepełnosprawną, która wymaga opieki. Jest rozwiedziony, posiada dwoje małoletnich dzieci, a jego matka nie żyje. Organy obu instancji nie negowały istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnemu bratu opieki, a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jak też faktu sprawowania tej opieki. Jednak w realiach niniejszej sprawy organy prawidłowo uznały, że skarżącemu - jako bratu - nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak jest bowiem okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata - D. K. przed obowiązkiem alimentacyjnym ojca - J. K., który w pierwszej kolejności zobowiązany jest do sprawowania opieki nad synem. Trzeba pamiętać, że w świetle przywołanego przepisu art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny ojca wyprzedza obowiązek skarżącego. W aktach sprawy nie znajdują się dokumenty, z których wynikałoby, że istnieją obiektywnie uzasadnione okoliczności pozwalające przyjąć, że nie jest on w stanie wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnego syna. Nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o niepełnosprawności, utrzymuje się z prac dorywczych i jest tym samym zdolny wypełnić obowiązek alimentacyjny. Zaznaczenia wymaga, że skarżący i jego brat - D. K. mieszkają razem w domu rodzinnym należącym do ich ojca. J. K. prowadzi zaś wspólne gospodarstwo domowe z obecną żoną.

Podkreślić należy, że przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego zrealizowałyby się wyłącznie wtedy, gdyby ojciec niepełnosprawnego D. K. nie byłyby w stanie z przyczyn obiektywnych zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Okoliczności takiej, nie może z całą pewnością, stanowić wykonywanie pracy (dorywczej). Wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego w sytuacji, gdy nie możliwym jest świadczenie osobistej pomocy może polegać także na zapewnieniu na swój koszt sprawowania opieki przez inną osobę. Zatem w rozpoznawanej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby na uznanie, że obowiązek alimentacyjny skarżącego względem brata wyprzedza obowiązek alimentacyjny ojca. To ojciec jest bowiem, zgodnie z przywołanym i wyżej regulacjami k.r.o. w pierwszej kolejności zobowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Skoro zatem skarżący nie jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz brata, to nie mógł uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki.

Konkludując, należy zaaprobować stanowisko organów obu instancji, że w świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym bratem - D. K.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).