Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 213/97
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 1998-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Egzekucyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
article: par. 19
journal: Dz.U. 1990 nr 47 poz. 281
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości.
Teza: Uczestnik licytacji, któremu odmówiono zwrotu wpłaconego wadium może realizować swoje podmiotowe prawo do obrony jedynie w drodze zażalenia na naruszenie przepisów o przeprowadzenie licytacji, a więc w trybie postępowania przewidzianego w art. 107 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./.

Rozstrzygnięcie kwestii zgodności z prawem przeprowadzonej licytacji w konsekwencji będzie skutkować dokonaniem zwrotu wadium bądź odmową jego zwrotu.

TEZY

Uczestnik licytacji, któremu odmówiono zwrotu wpłaconego wadium może realizować swoje podmiotowe prawo do obrony jedynie w drodze zażalenia na naruszenie przepisów o przeprowadzenie licytacji, a więc w trybie postępowania przewidzianego w art. 107 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./.

Rozstrzygnięcie kwestii zgodności z prawem przeprowadzonej licytacji w konsekwencji będzie skutkować dokonaniem zwrotu wadium bądź odmową jego zwrotu.


SENTENCJA

stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy zwrotu wadium.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 stycznia 1997 r. (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w G. (...) z dnia 2 grudnia 1996 r. wydaną na podstawie art. 104 Kpa i par. 19 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu prowadzenia publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 281 ze zm./ odmawiającą Janowi B. zwrotu wadium oraz uznając za niezasadny zarzut niedopuszczenia go do dalszego udziału na licytacji.

W uzasadnieniu decyzji Prezes GUC podał między innymi, że w dniu 9.11.1996 r. Urząd Celny w G. zamieścił w "Dzienniku Bałtyckim" ogłoszenie prasowe o planowanym na 19.11.1996 r. przetargu pojazdów samochodowych.

W powyższym ogłoszeniu zawarte zostały informacje wymagane rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzenia publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 281/.

Z treści ogłoszenia prasowego jednoznacznie można było odczytać, że warunkiem przystąpienia do przetargu jest wpłacenie wadium w wysokości 10 procent ceny szacunkowej, a ponadto - w przypadku przybicia nabywca powinien natychmiast wpłacić przynajmniej cenę wywołania samochodu będącego przedmiotem licytacji.

Według słownika języka polskiego - Wydawnictwo Naukowe PWN - Warszawa 1993 słowo "wpłacać" oznacza zapłacić jakąś sumę pieniędzy. Prawnym środkiem płatniczym w Polsce są banknoty emitowane przez Narodowy Bank Polski. W obrocie bezgotówkowym wpłaty można dokonywać przelewem bankowym, czekiem lub w innej, równoważnej formie.

Przystępując do licytacji bez posiadania właściwych środków na ewentualne dokonanie natychmiastowej wpłaty jej uczestnik podjął ryzyko związane z brakiem możliwości realizacji zamierzenia /zakupu samochodu/.

Zaświadczenie banku o prowadzonym rachunku potwierdziło jedynie możliwość swobodnego dysponowania przez uczestnika złożonymi kwotami. Z treści zaświadczenia nie wynikała jednak możliwość dysponowania jakąkolwiek kwotą z konta przez Urząd Celny w G.

W tej sytuacji funkcjonariusze prowadzący licytację słusznie odmówili uznania omawianego zaświadczenia za dokument umożliwiający wpłatę należnej kwoty.

Stwierdzenie to jest tym bardziej słuszne, że osoby prowadzące licytację - przed jej rozpoczęciem - przypomnieli wszystkim uczestnikom zasady i warunki jej przebiegu /spełnienie podnoszonego w odwołaniu obowiązku informowania stron/.

Zakładając, że Jan B. był uczestnikiem od początku licytacji /licytował pierwszy samochód/ powinien odebrać informację ustną /niezależnie od ogłoszenia prasowego/, że istnieje obowiązek wpłacenia /we właściwej formie/ przez osobę wygrywającą przetarg przynajmniej ceny wywołania natychmiast po jej przybiciu.

Z akt sprawy wynika, że przed rozpoczęciem licytacji jedna z osób uczestniczących w licytacji zadała pytanie dotyczące kwestii natychmiastowej wpłaty po udzieleniu przybicia.

Osobie tej została udzielona odpowiedź, że przepisy prawne regulujące tę kwestię nakazują natychmiastową wpłatę co najmniej ceny wywołania, bowiem w przeciwnym przypadku utraci prawa wynikłe z przybicia i przepadkowi ulegnie wpłacone wadium.

Przekazana informacja skutkowała rezygnację osoby pytającej z udziału w licytacji.

Wydaje się więc słusznym domniemanie, że również i to zdarzenie powinno wpłynąć na podjęcie przez skarżącego decyzji o przystąpieniu lub rezygnacji z udziału w licytacji.

Analizując postępowanie Urzędu Celnego w G. we wstępnej fazie przygotowania licytacji nie znajduję podstaw do krytycznej jego oceny. Faktu tego nie zmienia również stwierdzenie /nie poparte dowodem/, że uzyskana uprzednio telefoniczna informacja była w swej treści odmienna od ogłoszenia prasowego i przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 281/.

Postanowienia przywołanego wyżej rozporządzenia jednoznacznie określają obowiązki i prawa uczestników licytacji i jej organizatorów. W tej sytuacji, gdy skarżący nie mógł skutecznie wypełnić obowiązku wpłacenia należnej za samochód kwoty przybicia lub wywołania, prowadzący licytację byli zobligowani do wznowienia licytacji omawianego samochodu, rozpoczynając ją od nowa.

O takim sposobie postępowania rozstrzyga treść par. 19 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia Ministra Finansów. Na mocy przytoczonego przepisu, jeszcze przed wznowieniem licytacji nastąpiła utrata również prawa wynikłego z przybicia, a dodatkowo również prawa do uczestniczenia nadal w licytacji.

Podjęcie takich czynności przez osoby prowadzące licytację nie było zależne od swobodnego uznania, a wynikało jednoznacznie z przepisów prawa. Wznowienie licytacji nie doprowadziło do sprzedaży samochodu, bowiem żaden z uczestników nie zaoferował ceny wywołania.

W tej sytuacji pojazd przeznaczono do drugiej licytacji ogłaszając powyższe wszystkim obecnym w sali. Należy stwierdzić, że sprawa formalnego zakończenia pierwszej licytacji omawianego samochodu stał a się faktem. Stan ten został utrzymany również wtedy, gdy uczestnik posiadał już niezbędną kwotę pieniędzy i wyraził wolę zapłaty za samochód.

Wobec utraty przez wnioskodawcę praw uczestnika licytacji oraz przy publicznym przekazaniu informacji o przeznaczeniu samochodu do drugiej licytacji, postępowanie funkcjonariuszy prowadzących licytację należy uznać za prawidłowe.

Konsekwencją utraty praw uczestnika licytacji była również utrata prawa do zwrotu kwoty wpłaconej tytułem wadium. Wynika to jednoznacznie z postanowień par. 19 ust. 3 przytoczonego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów i nie jest zależne od woli organu prowadzącego licytację. Wynikający z rozporządzenia Ministra Finansów brak swobody działania organu skutkował również nieuznaniem roszczeń zgłoszonych na piśmie. Wydając decyzję z dnia 2.12.1996 r. (...) Dyrektor Urzędu Celnego w G. nie mógł uwzględnić wniosku o zwrot wpłaconego wadium, bowiem nie został uprawniony do uznaniowego rozpatrywania spraw w tym zakresie. Dlatego też treść decyzji należy uznać za prawidłową i zgodną z literą prawa. Oddzielną kwestią jest forma rozstrzygnięcia wydanego przez Dyrektora Urzędu Celnego w G. w formie decyzji, zamiast postanowienia.

W związku z przysługującym prawem do wniesienia zażalenia na naruszenie przepisów o przeprowadzeniu licytacji /prawo to wynika z art. 107 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/ właściwą formą rozstrzygnięcia organu po rozpatrzeniu pisma z dnia 20.11.1996 r. wydaje się być postanowienie, a nie decyzja.

Mając jednakże na uwadze fakt, że treść rozstrzygnięcia jest prawidłowa Prezes GUC uznał za niecelowe jego wzruszenie również w celu uniknięcia podnoszonej przez wnioskodawcę wydłużonej procedury instancyjnej.

Podniesioną w odwołaniu kwestię niedopuszczenia do drugiego przetargu należy ocenić jako wykraczającą poza uprawnienia organu prowadzącego licytację.

Postanowienia par. 19 ust. 1 przytoczonego wyżej rozporządzenia Ministra Finansów nie dawały podstaw do wyłączenia skarżącego z drugiej licytacji, jeśli byłyby spełnione pozostałe warunki licytacji publicznej.

Wprawdzie druga licytacja była przeprowadzona w tym samym dniu co pierwsza, ale przy jej organizacji należało stosować nowe warunki wynikające z przepisów prawa. Niewłaściwość postępowania organizatora licytacji nie może jednak skutkować unieważnieniem przetargu.

Zgodnie z treścią art. 107 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do unieważnienia licytacji może dojść w sytuacjach wyraźnie przez - ustawodawcę wskazanych. Unieważnieniu podlega licytacja przeprowadzona z naruszeniem przepisów o jej publicznym charakterze, o cenie wywołania i nabycia oraz o wyłączeniu od udziału w licytacji określonych podmiotów. Naruszenie przepisów o publicznym charakterze licytacji może polegać na nieumieszczeniu obwieszczenia o licytacji w miejscu gdzie się ma odbyć /było ogłoszenie prasowe/, braku podania w obwieszczeniu miejsca albo czasu licytacji /podane w ogłoszeniu prasowym/.

Pozostałe elementy pozwalające ewentualnie unieważnić licytację nie są kwestionowane tj. cena wywołania i nabycia, a także wyłączenie z licytacji określonych podmiotów - art. 107 par. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /dot. zobowiązanego, poborcy skarbowego, pracowników organu egzekucyjnego itd./.

Tak więc przedstawione wyżej uznanie za niewłaściwe niedopuszczenie skarżącego do drugiego przetargu nie może skutkować jego unieważnieniem, czy też spowodować uznanie roszczeń związanych z inną licytacją.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jan B. zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6-9, art. 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 77 par. 1, art. 87 par. 1 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 79 par. 1, art. 78 par. 1, art. 80-81 Kpa oraz par. 14, par. 19 ust. 1, 2, 3 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżący wywodził, iż wbrew zupełnie dowolnym i tendencyjnym ustaleniom organów celnych w dniu licytacji prowadził rozmowę telefoniczną z funkcjonariuszem Urzędu Celnego panem B. prowadzącym licytację, który poinformował go o możliwości zapłaty ceny przybicia po podjęciu gotówki z banku.

Mimo takiej informacji odmówiono przyjęcia o godzinie 16.00 wylicytowanej kwoty, jak również uniemożliwiono mu zgłoszenie stosownych zastrzeżeń do protokołu przeprowadzonej licytacji. Jednocześnie podniesiono, iż niezasadnie odmówiono mu udziału w drugiej licytacji co potwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes GUC lecz nie wpłynęło to w żadnej mierze na zmianę orzeczenia I instancji.

Zdaniem skarżącego interpretacja zawartego w par. 19 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. zwrotu "natychmiast" nie może ograniczać się tylko i wyłącznie do niezwłocznego uiszczenia ceny przybicia w gotówce zwłaszcza w okresie znacznego rozwoju różnych form rozliczeń bezgotówkowych. W ocenie skarżącego niezgodne z prawem prowadzenie licytacji winno prowadzić do jej unieważnienia, a w konsekwencji do pozytywnego orzeczenia o zwrocie wpłaconego wadium.

W skardze zawnioskowano również dowody z zeznań świadków na okoliczność rażącego naruszenia prawa w toku prowadzonej licytacji, przeprowadzenie których to dowodów uniemożliwiono mu w toku toczącego się postępowania bezpodstawnie ograniczając jego czynny udział w tym postępowaniu, a które to postępowanie zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem wykazanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę prezes GUC wniósł o jej oddalenie wywodząc podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Jest zasadą, że kompetencję organów administracyjnych do rozstrzygania spraw danego rodzaju nie domniemywa się lecz kompetencja ta musi wynikać wprost z przepisów ustaw bądź wydanych na ich podstawie i w granicach upoważnienia przepisów aktów wykonawczych. Żaden przepis ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./ jak również żaden przepis rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzania publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów nieruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 281/ nie przewiduje kompetencji dla organów egzekucyjnych do decyzyjnego rozstrzygania kwestii związanej ze zwrotem wadium. Sam zwrot wpłaconej przed rozpoczęciem licytacji kwoty wadium należy uznać za czynność materialno-techniczną.

Przewidziana w par. 19 ust. 3 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. utrata prawa do zwrotu wadium w sytuacjach określonych w par. 19 ust. 1 i 2 tegoż rozporządzenia następuje z mocy prawa i nie może być przedmiotem decyzyjnego rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych.

Odmowa dokonania czynności materialno-technicznej w postaci zwrotu kwoty wpłaconego wadium stanowi więc w istocie rzeczy konsekwencją uznania przez organy egzekucyjne, że licytacja została przeprowadzona zgodnie z przepisami prawa.

Uczestnik licytacji, któremu odmówiono zwrotu wpłaconego wadium może realizować swoje podmiotowe prawo do obrony jedynie w drodze zażalenia na naruszenie przepisów o przeprowadzenie licytacji, a więc w trybie postępowania przewidzianego w art. 107 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rozstrzygnięcie kwestii zgodności z prawem przeprowadzonej licytacji w konsekwencji będzie skutkować dokonaniem zwrotu wadium bądź odmową jego zwrotu.

W tej sytuacji pismo skarżącego z dnia 20 listopada 1995 r. wobec odmowy przyjęcia ustnych zastrzeżeń do sposobu przeprowadzenia licytacji do protokołu licytacji przeprowadzonej w dniu 19 listopada 1996 r. należy uznać jako zażalenie na sposób prowadzenia licytacji, które winno podlegać rozpoznaniu w trybie przewidzianym w art. 107 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Skoro z okoliczności sprawy wynika, że organy egzekucyjne zamiast rozpoznać zażalenie w powyższym trybie bez podstawy prawnej wydały decyzje o odmowie zwrotu wadium to, wobec zaistnienia przesłanki przewidzianej w art. 155 par. 1 pkt 2 Kpa należało orzec o ich nieważności.

Z uwagi na treść rozstrzygnięcia Sąd za zbędne w okolicznościach sprawy uznał merytoryczne ustosunkowanie się do podniesionych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia procedury administracyjnej w przeprowadzonym postępowaniu.

Z tych względów Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 29, art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzekł jak w wyroku.