Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 912/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Andrzej Kuba Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Po 55/10 w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P., 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Po 55/10, wydanym w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił L. K. umorzenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie społeczne, oraz ubezpieczenie społeczne pracowników w łącznej kwocie 46 873,70 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 16 października 2009 r., L. K. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na przedawnienie figurujących na jego koncie należności. Pomimo wezwania L. K. nie przedłożył stosownych dokumentów poświadczających jego sytuacje materialną. Zakład we własnym zakresie przeprowadził postępowanie dowodowe, w którym ustalił, że L. K. zatrudniony był do dnia 28 lutego 2009 na ½ etatu z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 638 zł.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podtrzymując ustalenia faktyczne i rozważania prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, iż wobec L. K. toczy się postępowanie egzekucyjne, w toku którego organ egzekucyjny – Dyrektor I Oddziału ZUS w P. dokonał zajęcia rachunku dłużnika.

Rozpoznając sprawę Sąd I instancji wskazał, że przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwana dalej "u.s.u.s.", stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Następnie wskazał, że w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 u. s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Sądu powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 83 ust. 6 i 7 u. s.u.s., z którego wyraźnie wynika, że kompetencje do rozpatrzenia "odwołania", czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezesowi tego Zakładu. Odrębną zaś kwestią jest, że Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164).

W konkluzji Sąd wskazał, że w zaskarżonej decyzji z dnia 27 listopada 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co wynika zarówno z nagłówka decyzji, jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję, a to oznacza, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a."

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P., Prezes Zakładu zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), to jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię tego przepisu, w wyniku czego Sąd pierwszej instancji bezzasadnie uznał, że zaskarżoną decyzję wydał nie-uprawniony organ w sytuacji, gdy zaskarżoną decyzję wydał organ uprawniony i właściwy, wskazany jako taki w powyższym przepisie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), to jest art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy decyzję wydał uprawniony i właściwy organ, wobec tego skarga powinna być rozpoznana merytorycznie.

Skarżący organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w P., a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto, skarżący wniósł o rozważenie zasadności przedstawienia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego (na podstawie art. 187 p.p.s.a.), polegającego na wskazaniu organu uprawnionego do wydania decyzji na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych wskazano przede wszystkim na rozbieżność orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym NSA, odnośnie do zagadnienia wykładni art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Skarżący przytoczył w szczególności orzeczenia NSA, w których przyjęto, że organem upoważnionym do wydania decyzji na podstawie ww. przepisu jest ZUS, a nie Prezes Zakładu (wyroki NSA z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 340/06, z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 374/06, z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 339/06, z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 320/06), a także orzeczenia, z których – zdaniem skarżącego – wynika odmienne stanowisko NSA (wyroki z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt I OSK 36/07, z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 16/07, z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 323/06). Skarżący odnotował w szczególności, że przedmiotem postępowania w ostatnio wymienionych sprawach była decyzja wydana przez Prezesa ZUS na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i ani WSA, ani NSA nie stwierdził nieważności decyzji z tego powodu, że została wydana przez nieuprawniony organ.

Skarżący wskazał również liczne orzeczenia WSA w Poznaniu i WSA w Warszawie, według których decyzję na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podejmuje Prezes ZUS, a nie ZUS. Skarżący zauważył, że część z wskazanych przez niego orzeczeń zawiera w uzasadnieniu bezpośrednie odniesienie do omawianej kwestii i jednoznaczne sformułowanie tez w tej materii, inne natomiast co prawda nie zawierają takich tez, ale sądy rozpoznają merytorycznie skargi na decyzje wydane przez Prezesa ZUS i nie stwierdzają nieważności decyzji z tego powodu, że była wydana przez nieuprawniony organ.

W dalszej części uzasadnienia skarżący przytoczył własne stanowisko w powyższej kwestii – odmienne od stanowiska zajętego przez Sąd I instancji – a także argumentację na jego poparcie.

Skarżący podniósł, że w świetle przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS jest jednostką organizacyjną, która jako całość jest organem administracji publicznej. W konsekwencji skarżący przyznał, iż Prezes ZUS nie jest organem administracji, lecz tylko organem osoby prawnej, tj. ZUS. Jednakże, jak podnosi skarżący, z woli ustawodawcy organ "wewnętrzny" osoby prawnej może być w konkretnych sprawach wyposażony w kompetencje organu administracji. Jako przykład skarżący przytoczył art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.)

W przekonaniu skarżącego Prezes ZUS jako organ "wewnętrzny" osoby prawnej jednocześnie – z mocy art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – został wyposażony w kompetencje organu II instancji w sprawach rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie spraw o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarżący wskazał również, iż organ "wewnętrzny" osoby prawnej w szczególnych sytuacjach może być przez ustawodawcę wyposażony w kompetencje organu I instancji. Skarżący przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym to Prezes ZUS może przyznać świadczenia przewidziane w tej ustawie w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zauważono, iż art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mówi nie tylko o decyzjach w sprawie umorzenia należności składkowych, lecz również o decyzjach w sprawie świadczeń wyjątkowych. W tej sytuacji, jak wskazuje skarżący, skoro decyzje w sprawie świadczeń wyjątkowych wydaje Prezes ZUS jako organ I instancji, to zgodnie z interpretacją przyjętą w zaskarżonym wyroku wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy byłby rozpoznawany przez ZUS, czyli ZUS kontrolowałby decyzje Prezesa ZUS.

Skarżący stoi zatem na stanowisku, że treść art. 83 ust. 4 ww. ustawy świadczy o tym, iż wolą ustawodawcy było, aby w obu wymienionych kategoriach spraw (tj. świadczeń w drodze wyjątku i umorzenia należności składkowych) to Prezes ZUS wydawał decyzje jako "quasi-organ" II instancji. Zdaniem skarżącego w tym przepisie ustawodawca powierzył Prezesowi ZUS kompetencje organu II instancji, jednocześnie mając świadomość, że Prezes jest "wewnętrznym" organem ZUS.

W ocenie skarżącego teza Sądu I instancji, że Prezes ZUS jest tylko adresatem wniosku, a ponownie sprawę rozpatruje ZUS nie jest przekonywająca także dlatego, że jeśli ustawodawca chciałby, aby wniosek o ponowne rozpatrzenie rozpoznawany był przez ten sam organ (tj. ZUS), to mógł w tym przepisie w ogóle pominąć osobę Prezesa ZUS. Wskazywanie Prezesa ZUS wyłącznie jako adresata nie ma, w przekonaniu skarżącego, żadnego normatywnego sensu.

Skarżący wskazał również na potrzebę rozważenia zasadności przedstawienia zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez skład siedmiu sędziów NSA, zgodnie z art. 187 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd nie podziela wywodów w niej zaprezentowanych, zarówno odnoszących się do wykładni art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) oraz co do konieczności przedstawienia składowi powiększonemu zagadnienia prawnego, gdyż usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Należy również wskazać, że w późniejszym orzecznictwie tego Sądu rozstrzygnięto już wątpliwości podnoszone przez autora skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie – np. w wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1052/09, a także w wyrokach z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 163/10 oraz II GSK 171/10. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w tych orzeczeniach.

Zgodnie z art. 83 ust. 4 ww. ustawy "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 [tj. odwołanie do sądu powszechnego na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego], nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozparzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego".

Wbrew stanowisku skarżącego, powyższy przepis nie jest przepisem prawa materialnego, lecz wyraża normę o charakterze procesowym (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 624/07). Przepis ten formułuje prawo do wniesienia środka odwoławczego w postaci "wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy" od dwóch rodzajów decyzji, tj. decyzji w przedmiocie tzw. świadczenia w drodze wyjątku oraz decyzji w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Kompetencję do wydawania wskazanych decyzji posiadają różne organy. Przyznawanie świadczeń w drodze wyjątku należy do właściwości Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie samego ZUS, o czym stanowi art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy. Z kolei wydawanie decyzji w zakresie indywidualnych spraw dotyczących umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jedną z kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy).

To zróżnicowanie właściwości organów w odniesieniu do decyzji, od których przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, ma wpływ na ustalenie organu właściwego do rozpoznania tego środka odwoławczego. W sprawach dotyczących świadczenia w drodze wyjątku wniosek taki jest rozpoznawany przez Prezesa ZUS. Z kolei w odniesieniu do decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek organem wydającym decyzję na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest ZUS (zob. m.in. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1052/09 i cyt. tam wcześniejsze orzecznictwo tego Sądu).

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, powinien być rozpoznawany przez organ, który orzekał w sprawie po raz pierwszy, a nie przez inny organ. Taka jest bowiem istota tego środka odwoławczego. Wbrew tezom pojawiającym się niekiedy w orzecznictwie (np. wyroki WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 3/07, z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 192/07, i z dnia 21 lutego 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 28/07), "ponowne" rozpatrzenie sprawy – jak wskazuje sama nazwa tej instytucji prawnej – jest możliwe wyłącznie przez ten sam organ, który sprawę tę rozpatrywał w niższej instancji. Zwrot "strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy" należy zatem rozumieć wyłącznie jako wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie jako udzielenie temu podmiotowi kompetencji do rozpoznania tego wniosku. Jak to słusznie wskazano w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1052/09, "zawarte w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. sformułowanie dotyczące adresata wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, jakim jest Prezes Zakładu, ma charakter przepisu technicznego, regulującego organizacyjną kwestię na czyje ręce kierowany jest wniosek. Przepis ten nie jest natomiast źródłem kompetencji Prezesa Zakładu, jako organu administracji publicznej właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy".

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazana wyżej wykładnia art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – słusznie przyjęta przez Sąd I instancji – nie może jednak prowadzić do wniosku, że decyzja dotycząca umorzenia zaległych należności, wydana na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, która została podpisana przez Prezesa ZUS (czy też, działającego z jego upoważnienia, dyrektora oddziału ZUS), jest wyłącznie z tego powodu decyzją wadliwą w takim stopniu, że konieczne jest stwierdzenie jej nieważności.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (czy, działający z jego upoważnienia, dyrektor oddziału ZUS) wydając taką decyzję nie występuje bowiem jako organ administracji publicznej, lecz jako organ ZUS. Z procesowego punktu widzenia decyzję, o której mowa, należy więc traktować jako decyzję ZUS.

Powyższa teza wiąże się z tym, że w prawie publicznym nie funkcjonuje jeden uniwersalny model organu władzy publicznej. Z jednej strony, w przypadku niektórych organów istnieje możliwość precyzyjnego wskazania ich substratu osobowego. Są to organy o składzie wieloosobowym (np. Krajowa Rada Sądownictwa, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji) bądź o składzie jednoosobowym (np. minister, wojewoda). Rozstrzygnięcia takich organów są podejmowane w określonych prawem procedurach, w których uczestniczą osoby tworzące organ. Z drugiej jednak strony w strukturze władzy publicznej funkcjonują podmioty prawa (zakłady, urzędy itp.) powołane ustawą do załatwiania spraw administracyjnych, będące jednostkami organizacyjnymi wyposażonymi w osobowość prawną, które nie posiadają wyodrębnionego substratu osobowego (np. Urząd Patentowy, Narodowy Fundusz Zdrowia), a zatem brak wówczas możliwości wskazania piastunów takiego organu, tak jak to jest w przypadku organów o składzie osobowym. Oczywiste jest zaś, że autorem rozstrzygnięcia organu musi być osoba czy grupa osób. W odniesieniu do tego typu podmiotów istnieje zatem konieczność wskazania przez prawo osoby posiadającej upoważnienie do wydawania rozstrzygnięć władczych (np. decyzji administracyjnych) w imieniu takiego podmiotu, które to rozstrzygnięcia będą na gruncie prawa publicznego traktowane przez prawo jako rozstrzygnięcia samego organu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych należy do drugiej z omówionych kategorii podmiotów władzy publicznej. Zgodnie z art. 66 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS jest "państwową jednostką organizacyjną i posiada osobowość prawną". W zakresie działalności, o której mowa w art. 68–71 ww. ustawy, Zakładowi "przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej" (art. 66 ust. 4 ww. ustawy). Zakres działania ZUS, w tym kompetencje do wydawania rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych (m.in. decyzji administracyjnych), są określone w art. 68–71 ustawy.

Nie ma natomiast przepisu prawa pozwalającego na wskazanie osób "tworzących" (wchodzących w skład) ZUS, które miałyby upoważnienie do działania jako organ władzy publicznej. Ustawodawca ustalił zaś, że organami ZUS są: Prezes, Zarząd oraz Rada Nadzorcza (art. 72 ww. ustawy). Szczególną pozycję przyznano przy tym Prezesowi Zakładu, który kieruje działalnością ZUS oraz reprezentuje ten organ na zewnątrz (art. 73 ust. 1 ww. ustawy). Ponadto, zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 28, poz. 164), Prezes Zakładu może upoważnić pracowników ZUS do wydawania decyzji w określonych sprawach. Oznacza to, że w określonych prawem sytuacjach rozstrzygnięcia pochodzące od Prezesa ZUS czy od pracowników ZUS posiadających stosowne upoważnienie powinny być traktowane jako rozstrzygnięcia samego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Należy bowiem jeszcze raz podkreślić, że wynika to z faktu, iż na gruncie obowiązującego prawa nie ma możliwości wskazania osoby czy grupy osób, które tworzyłyby skład osobowy jednostki organizacyjnej, jaką jest ZUS. Naturalne jest więc, że decyzje pochodzące od tego podmiotu (jednostki organizacyjnej) są przygotowywane przez osoby posiadające stosowną kompetencję do ich wydawania, opartą na przepisie prawa. Osoby takie (Prezes ZUS czy upoważnieni przez niego pracownicy Zakładu) nie działają wówczas w swoim imieniu lecz "personifikują ZUS jako organ", działają w imieniu Zakładu (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 373/06).

Z powyższych przyczyn należy przyjąć, że w analizowanej sprawie do Sądu I instancji zaskarżono w rzeczywistości decyzję ZUS, wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyroki NSA z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 171/10, i z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1052/09). Sąd co prawda prawidłowo zinterpretował art. 83 ust. 4 p.p.s.a., błędnie natomiast przyjął, iż zaskarżona decyzja została wydana przez organ, który nie jest właściwy. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd I instancji powinien merytorycznie rozpoznać skargę L. K.

Odnosząc się do przedstawionego w skardze kasacyjnej wniosku o rozważenie zasadności skierowania zagadnienia prawnego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów NSA (na podstawie art. 187 p.p.s.a.), należy wskazać, iż nie ma takiej konieczności. Wbrew temu, co podnosi skarżący, stanowisko NSA odnośnie do sposobu rozumienia art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest rozbieżne. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 171/10, w którym tutejszy Sąd rozważał analogiczny wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w przywołanych przez skarżącego wyrokach NSA mających świadczyć o braku spójności w orzecznictwie tego Sądu, przyjęto, że po rozpatrzeniu wniosku złożonego w trybie art. 83 ust. 4 została wydana decyzja ZUS, podpisana jedynie przez działający w imieniu Zakładu organ wewnętrzny osoby prawnej, tj. Prezesa Zakładu. Z kolei przedmiotem sprawy zakończonej wyrokiem z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt I OSK 36/07, była decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku (a więc należąca do kompetencji Prezesa ZUS działającego jako organ administracji publicznej), a nie decyzja w przedmiocie umorzenia składek.

Skarżący natomiast trafnie wskazuje, że w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych przyjmowane bywają stanowiska rozbieżne, niekiedy bowiem wskazuje się – inaczej niż w zaskarżonym wyroku – że organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Prezes ZUS, a nie ZUS. Z uwagi jednak na brak tego typu rozbieżności w orzecznictwie NSA, tutejszy Sąd w obecnym składzie nie widzi konieczności występowania do składu powiększonego z wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Z uwagi na to, że L. K. nie przyczynił się do takiego wyniku sprawy należało odstąpić od zasądzenia na rzecz ZUS zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.