Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 713/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, i 1b, art. 27 ust. 5.
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 32 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 134 par. 1, art. 135
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2018r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 września 2018r. znak: SKO.PS-80/2802/836/2018 Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach (zwane dalej: Kolegium, organ), po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Bodzentyn z dnia 23 lipca 2018r. znak: MGOPS.ŚR 5211.000494/SP/07/2018/EF, utrzymało w mocy decyzję tego organu o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na A. S.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 23 lipca 2018r., organ I instancji orzekł o odmowie przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na żonę A. S.. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał m.in. przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1952, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że żona wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 2 grudnia 2016r., z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 października 2014r. Dalej organ wskazał na treść przepisów dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie wyjaśnił, że osoby, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny i mają wobec niego obowiązek alimentacyjny mogą się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy. O tym, które świadczenie może zostać przyznane opiekunowi, decyduje moment powstania niepełnosprawności. Jeżeli do uszczerbku doszło przed ukończeniem przez krewnego 18 lub 25 lat (o ile do tego momentu się uczył) przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast, gdy dysfunkcja zdrowotna pojawiła się w późniejszym wieku, osoba zajmująca się niepełnosprawnym może otrzymywać specjalny zasiłek opiekuńczy. Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne jest skierowane głównie do rodziców opiekujących się dziećmi. Warunkiem jego otrzymania jest niepodejmowanie pracy lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nadto podopieczny musi mieć znaczny stopień niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności z dodatkowymi wymaganiami. Ze względu na brak kryterium dochodowego prawo do świadczenia ustalane jest na czas nieokreślony lub na czas trwania orzeczenia o niepełnosprawności albo znacznym jej stopniu. Organ stwierdził, że odmawia stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną, gdyż została ona zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalony stopień datuje się od 17 października 2014r., tj. w wieku 47 lat.

Od tej decyzji odwołanie wniósł J. S., wskazując że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego oraz przepisami Konstytucji RP zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Niekonstytucyjne jest odmówienie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zgodnie z wyrokiem TK przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie powinien być brany pod uwagę moment powstania niepełnosprawności. Nadmienił, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego na poczet pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodał, że od dnia 1 października 2016r. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne pozytywne rozpoznanie jego sprawy.

Kolegium, utrzymując w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie, wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017r. poz. 1952, ze zm.), zwanej dalej ustawą, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. S. jest mężem osoby wymagającej opieki - A. S.. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z dnia 2 grudnia 2016r. A. S. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 października 2014r. W orzeczeniu tym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, orzeczenie zostało wydane na okres do 31 grudnia 2018r. W orzeczeniu tym wskazano m.in., że A. S. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z akt sprawy wynika, że A. S. z uwagi na swój stan zdrowia wymaga stałej opieki. Taką opiekę zapewnia jej mąż - J. S., który pomaga jej w codziennych czynnościach życiowych, gotuje posiłki, podaje leki, zapewnia opiekę medyczną.

Zgodnie z art. 3 pkt 21 ww. ustawy znaczny stopień niepełnosprawności - oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W związku z powyższym, Kolegium stwierdziło, że w świetle definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych A. S. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy. Wobec tego w niniejszej sprawie została spełniona pierwsza z wymienionych wyżej przesłanek, dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Ww. legitymuje się bowiem orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach z dnia 2 grudnia 2016r. o zaliczeniu jej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało, że J. S. jako małżonek ww. jest osobą uprawnioną do ubiegania się o powyższe świadczenie. Wnioskodawca jest bowiem osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem sądowo+administracyjnym fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia w związku z opieką nad taką osobą i o takie świadczenie może ubiegać się również małżonek osoby wymagającej opieki (por. wyrok WSA we Wrocławiu sygn. akt IV SA/Wr 668/11 z dnia 07.12.2012 r.). Ponadto z przepisów art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczy wynika, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach stanowi choroba czy niepełnosprawność. Również z art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wiadomo, że obowiązek jednego małżonka do dostarczenia środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu małżeństwa albo orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Skoro zatem małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.i.o. W tożsamej kwestii wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, stając na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznane na rzecz współmałżonka, jeżeli zostaną spełnione pozostałe przesłanki warunkujące możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia.

Jak potwierdzają akta sprawy, J. S. uprawniony jest do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego na A. S., w kwocie 520,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r., na mocy decyzji organu I instancji z dnia 10 listopada 2017 r.

W oświadczeniu z dnia 20 lipca 2018 r. wnioskodawca wskazał, że w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 155 K.p.a. wybiera świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium wskazało, że samo spełnienie warunków z art. 17 ust. 1 ustawy nie jest jednak wystarczające do uznania, że wnioskodawcy przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Badając spełnienie wymogów do przyznania tego świadczenia należy mieć również na uwadze przepis art. 17 ust. 5, który określa negatywne przesłanki jego przyznania. Przepis ten zawiera zamknięty i rozłączny katalog okoliczności, których zaistnienie bezwzględnie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że zaistnienie choćby jednej z nich pozbawia opiekuna możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i to nawet wówczas, gdy spełnione zostały przesłanki z ust. 1 tego przepisu. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwarunkowane jest zatem spełnieniem wymogów z art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy, przy jednoczesnym braku przesłanek, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Kolegium podkreśliło, że data powstania niepełnosprawności powinna być zawarta w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie takie, zawarte w stosownym orzeczeniu właściwego organu (powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja; wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja) jest konieczne do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego prawa.

Przedłożone przez stronę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jego żony nie zawiera informacji dotyczącej daty powstania jej niepełnosprawności. Zatem należy przyjąć, że nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wskazanie w orzeczeniu właściwej jednostki, iż niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Brak wskazania w przedłożonym orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności, nie pozwala na przyznanie świadczenia.

W konsekwencji zatem organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę. Stąd też organy administracji nie są upoważnione do przedsięwzięcia ustaleń, co do daty powstania stopnia niepełnosprawności.

Odnosząc się jednocześnie do zarzutu odwołania dotyczącego niezgodności przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z Konstytucją, Kolegium wskazało, że orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie usunął go jednak z ustawy. Nadto, wyrok Trybunału Konstytucyjnego w powyższej kwestii nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jak i nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po ukończeniu 18 (24) lat.

Kolegium podniosło, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13, wyraźnie wskazał, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki. Powyższe powoduje, iż będąc związane powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, a takimi są również przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium zobligowane jest stosować je w brzmieniu aktualnie obowiązującym, gdyż powoływany wyrok TK sam nie spowodował żadnej zmiany normatywnej, w szczególności nie spowodował derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności nakłada na ustawodawcę obowiązek zmiany przepisu. Organ administracji nie ma kompetencji wkraczania w sferę zarezerwowaną dla władzy ustawodawczej, z czego z kolei wynika niedopuszczalność stosowania przez organy art. 17 ust. 1b ustawy w takim kształcie, jakby ten przepis już został zmieniony bądź uchylony przez ustawodawcę. Tylko bowiem od ustawodawcy zależy kiedy i w jaki sposób zmodyfikuje zakwestionowany przez Trybunał przepis, dostosowując go do wytycznych zawartych w powoływanym wyroku. Organy orzekające w przedmiotowej sprawie nie mają na decyzję ustawodawcy w tym względzie żadnego wpływu.

Organ dodał, że na dzień wydania niniejszej decyzji ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu i mimo, że jest on niezgodny z Konstytucją RP, to nadal obowiązuje w stanie prawnym. Zgodnie zaś z treścią art. 6 K.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego.

Dalej Kolegium podniosło, że nie kwestionuje faktu, że stan zdrowia A. S., potwierdzony stosownym orzeczeniem, wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez inną osobę, w tym przypadku przez odwołującego, który jest zobowiązany do alimentacji względem niepełnosprawnej małżonki. Jednakże art. 17 ustawy ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim przesłanek. Organ administracji nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań. Jeżeli strona spełnia przesłanki ustawowe, musi świadczenie przyznać, a jeżeli nie spełnia, jest zobligowany do wydania decyzji negatywnej. Zarówno Kolegium, jak i organ I instancji, związane obowiązującymi przepisami prawa, zobligowane były w rozpatrywanym przypadku do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie zostało spełnione nadal obowiązujące kryterium określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji przy ustalonym stanie faktycznym przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje, złożone z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, oświadczenie J. S. o rezygnacji z przyznanego mu specjalnego zasiłku opiekuńczego, w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Kolegium wniósł J. S., wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. oraz art. 190 ust. 1, art. 1, art. 8 ust. 1, art. 32 Konstytucji RP. Skarżący podniósł, że decyzje organów orzekających są dla niego krzywdzące. Stwierdził, że odmówienie mu prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest niekonstytucyjne, ponieważ zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie powinien być brany moment powstania niepełnosprawności - jak to jest zastrzeżone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadmienił, że rezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na poczet pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, oraz, że od dnia 1 października 2016r. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Dalej skarżący wskazał, że organ I instancji decyzjami z dnia 1 października 2018r. odmówił mu prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko dla córki ZuzA. S. oraz prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2019 z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, tj. osiągnięcia miesięcznego dochodu za 2017r. w kwocie 821,43 zł na osobę. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego oczekuje również odmowy przyznania mu specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres 2018/2019 w związku z opieką nad chorą i niepełnosprawną żoną. Skarżący wyjaśnił, że u żony w grudniu 2012r. stwierdzono nowotwór złośliwy, co wymagało leczenia onkologicznego i obecnie jest ona osobą niepełnosprawną wymagającą dalszego leczenia i kontroli. Nadto, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji zgodnie z orzeczeniami Lekarza Orzecznika ZUS. Wskazał, że stan zdrowia żony uległ znacznemu pogorszeniu w 2014r., żona była hospitalizowana. Bezspornym zatem jest fakt, że ustalony znaczny stopień niepełnosprawności powstał po ukończeniu 25 lat. Skarżący wyjaśnił też, że mają 7-letnią córkę, którą codziennie musi zaprowadzić i odprowadzić ze szkoły, a w domu mieszkają także rodzice żony, którzy są w podeszłym wieku i również czasem wymagają opieki lub pomocy. Nadmienił, że negatywne rozpatrzenie jego odwołań i ewentualnych skarg spowoduje, że trudno będzie utrzymać rodzinę za kwotę 583,88 zł dochodu miesięcznego na osobę. Obecnie żona pobiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę chorobową z zasiłkiem opiekuńczym łącznie w wysokości 1.751,63 zł miesięcznie, a niezbędne wydatki na leki i pampersy dla żony wynoszą średnio ok. 140 zł miesięcznie. Ponadto, w przypadku odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2018/2019 będzie zmuszony zgłosić się do ubezpieczenia społecznego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Oddział w Kielcach, a obecnie składka na ww. ubezpieczenie na jedną osobę wynosi 399 zł na kwartał. Podniósł też, że z powyższych przyczyn nie jest możliwe wznowienie działalności rolniczej po 2 latach przerwy, zwłaszcza, że gospodarstwo położone jest około 17 km od miejsca zamieszkania i obecnie grunty rolne użytkuje jego siostrzenica. Ponadto nie ma żadnej możliwości podjęcia innej pracy zarobkowej z uwagi na to, że żona wymaga całodobowej opieki. Wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ) zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo materialne w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji, stanowiły przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1b ww. ustawy, przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z niespornego w sprawie stanu faktycznego, skarżący wniósł o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną. Zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 2 grudnia 2016r., nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 października 2014r. (k.1 akt administracyjnych).

W tych okolicznościach organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem stwierdził brak spełnienia przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b ustawy, czyli powstania niepełnosprawności u wymagającej opieki A. S. przed ukończeniem 18. roku życia, bądź do ukończenia 25. roku - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Natomiast Kolegium jako uzasadnienie podało, że brak wskazania w przedłożonym orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności, nie pozwala na przyznanie przedmiotowego świadczenia

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną strony skarżącej. W ww. wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wszystkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś - w myśl art. 190 ust. 3 Konstytucji RP - wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał Konstytucyjny nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego.

Analiza wskazanych przepisów Konstytucji w związku z zasadami: państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP), zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji RP) i nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. Konstytucji RP) oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" z 2002, zeszyt 1, str. 6). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wiążą bowiem wszystkich adresatów bez wyjątku i winny być przez nich respektowane.

Zauważyć należy, że interpretacja przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w powołanym brzmieniu (które do daty orzekania przez organy w niniejszej sprawie nie uległo zmianie), w świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, była przedmiotem licznych wyroków wydawanych przez sądy administracyjne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok o sygn. akt I OSK 2620/16, Lex nr 2326429) podnosi się, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r. (sygn. akt I OSK 1578/16, Lex nr 2169778), wskazał, że " jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją (...). Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego".

W kontekście powyższych rozważań ugruntowała się linia orzecznicza sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą również podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, zgodnie z którą w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Z powyższego wyroku wydanego w sprawie sygn. akt K 38/13 wynika zatem, że we wskazanym zakresie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skutkiem tego orzeczenia jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą.

Odnosząc się do stanowiska Kolegium, któremu znany był analizowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, podnieść należy, że wskazania zawarte w uzasadnieniu tego wyroku co do jego wykonania nie wyłączają w żadnym zakresie zasad wynikających z przepisów ustawy zasadniczej, stanowiąc o skutkach prawnych tego wyroku dla ukształtowanych po jego ogłoszeniu sytuacji prawnych. Uzasadnienie analizowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zawiera argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie stanowi ono jednak w jakimkolwiek zakresie uzupełnienia tego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., I OSK 755/16, wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r., I OSK 2370/16, dostępne - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Bez znaczenia w świetle powyższych rozważań pozostaje więc okoliczność, z jaką datą powstała u żony skarżącego niepełnosprawność. Niemniej nie sposób zgodzić się z Kolegium, że w oparciu o przedstawione przez wnioskodawcę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie byłoby możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że nie została w nim wskazana konkretna data powstania niepełnosprawności, skoro z całą pewnością niepełnosprawność ta nie mogła powstać później niż z dniem wydania tego orzeczenia, czyli 2 grudnia 2016 r.

Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, organy obu instancji dopuściły się naruszenia prawa materialnego, gdyż nie wzięły pod uwagę treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Zarówno organ I instancji, jak i Kolegium, wydały decyzję w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną, a naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętych decyzji, co skutkowało wyeliminowaniem tych decyzji z obrotu prawnego.

Jednocześnie wskazać należy na znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie złożone przez skarżącego, opatrzone datą 20 lipca 2018 r., w którym powołując się na przepis art. 27 ust. 5 ustawy oraz art. 155 K.p.a. - oświadczył, że rezygnuje z prawa do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i wybiera korzystniejsze świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie Sądu, z powyższego oświadczenia wynika zamiar zachowania przez wnioskodawcę ciągłości pobierania świadczeń i uniknięcia sytuacji, w której nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Oświadczenie skarżącego - wobec nawiązania do regulacji art. 27 ust. 5 ustawy oraz art. 155 K.p.a. – wskazuje na pełną świadomość skarżącego co do konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią powyższą argumentację, a także rozważą, czy skarżący spełnia pozostałe warunki przyznania świadczenia, o jakich mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.