Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 897/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy: article: art 48 § 1, 2 i 5
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 pkt 8 i § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska - Matusiak Sędziowie Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1664/17 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Rektora [...] na rzecz M. S. kwotę 1.137 (jeden tysiąc sto trzydzieści siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 października 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1664/17, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę M. S. na decyzję Rektora [...] z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] maja 2017 r., nr [...], Kierownik Studium Doktoranckich [...] Wydziału [...] skreślił M. S. z listy doktorantów I roku II semestru stacjonarnych studiów doktoranckich (trzeciego stopnia), w roku akademickim 2016/2017, [...] Wydziału [...] [...] Uniwersytetu [...], zwanego dalej "[...]".

Po rozpoznaniu odwołania M. S. od ww. decyzji, Rektor [...] decyzją z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 197 ust. 5 i z art. 207 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm.), zwanej dalej "p.s.w." oraz § 8 ust. 2 pkt 1 Regulaminu Studiów Doktoranckich [...], zwanego dalej "Regulaminem". W uzasadnieniu decyzji podano, że skarżąca nie realizuje obowiązków wskazanych w § 4 ww. Regulaminu, na które składa się m.in. udział w pracach naukowo-badawczych w zakresie problematyki związanej z rozprawą doktorską, udział w pracach naukowych właściwej jednostki organizacyjnej wydziału, w której realizowane są studia doktoranckie, prowadzenie badań naukowych - pod kierunkiem opiekuna naukowego, składanie sprawozdań z prowadzonych badań naukowych w terminach wyznaczonych przez kierowników studiów doktoranckich, rozliczanie indeksu celem zaliczenia kolejnego roku studiów. Powyższe ustalenie przesądza o niewypełnieniu przez skarżącą podstawowych obowiązków doktoranta, określonych w art. 197 ust. 2 p.s.w.

M. S. wniosła do WSA w Warszawie skargę na powyższą decyzję, domagając się uchylenia zaskarżonych decyzji w całości oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 197 ust. 5 i art. 207 ust. 1 oraz art. 197 ust. 4 p.s.w., a także § 8 ust. 2 pkt 1 Regulaminu, jak i art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 87 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wskazanego na wstępie wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że do podstawowych obowiązków doktorantów należy realizowanie programu studiów doktoranckich, w tym prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu. Doktorant, który nie realizuje tych obowiązków, może zostać skreślony z listy uczestników studiów doktoranckich. W ocenie Sądu pierwszej instancji organ wykazał, że skarżąca nie wywiązuje się ze swoich obowiązków, zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia wydane rozstrzygniecie. Bezspornie skarżąca nie wykonywała wszystkich prac zgodnie z Regulaminem Wydziałowych Studiów Doktoranckich [...], nie dotrzymała ona terminu przygotowania skryptu dla studentów oraz nie wykonywała również innych zadań związanych z przygotowaniem referatu na konferencję naukową "[...]". Zdaniem Sądu za element obowiązków doktoranta nie można przyjąć każdej współpracy prowadzonej z opiekunem naukowym, w tym korespondencji oraz prac nad artykułami lub grantami. W ocenie Sądu Wojewódzkiego prawidłowe było także oparcie wydanej decyzji na postanowieniach Regulaminu. Doktorant obowiązany jest do przestrzegania przepisów wewnętrznych uczelni, zaś ich naruszenie uprawniało organ do wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut niedoręczenia skarżącej decyzji organu pierwszej instancji. Wobec oświadczenia pełnomocnika organu, stanowisko o niedoręczeniu ww. decyzji uznał za gołosłowne.

Skargę kasacyjną złożyła M. S., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1.1. art. 48 § 1, 2 i 5 p.p.s.a. – przez brak zobowiązania organu do przedstawienia oryginalnych egzemplarzy zaskarżonych decyzji, a w związku z brakiem oryginałów decyzji – przez brak stwierdzenia, iż wydane w niniejszej sprawie decyzje organu pierwszej i organu drugiej instancji są decyzjami nieistniejącymi w obrocie prawnym, jako że nie zawierają podpisu organu (naruszenie art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a.) i skarżącej nie została doręczona żadna decyzja administracyjna w niniejszej sprawie (naruszenie art. 109 k.p.a.),

1.2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nieprawidłowej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, skutkujące błędną decyzją o skreśleniu z listy doktorantów.

Ponadto M. S. zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie następujących przepisów:

2.1. art. 197 ust. 5 i art. 207 ust. 1 oraz art. 197 ust. 4 p.s.w., a także § 8 ust. 2 pkt 1 Regulaminu – przez ich niewłaściwe zastosowanie i skreślenie na ich podstawie skarżącej z listy słuchaczy studiów doktoranckich, pomimo braku wystąpienia przesłanek do skreślenia z listy słuchaczy studiów doktoranckich,

2.2. art. 197 ust. 5 i art. 207 ust. 1 oraz art. 197 ust. 4 p.s.w., a także § 8 ust. 2 pkt 1 Regulaminu – przez ich niewłaściwe zastosowanie i skreślenie na ich podstawie skarżącej z listy słuchaczy studiów doktoranckich, pomimo że nie zakończył się rok akademicki 2016/2017, nie dając skarżącej szansy na zakończenie i zaliczenie roku akademickiego,

2.3. art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 87 Konstytucji RP– przez oparcie zaskarżonych decyzji na podstawie prawnej w postaci Regulaminu, podczas gdy podstawę prawną skreślenia z listy doktorantów powinien stanowić art. 197 ust. 4 p.s.w.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty M. S. wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie – w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżone decyzje nie istnieją – o zmianę zaskarżonego wyroku i umorzenie postępowania. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. M. S. wniosła także o zobowiązanie organu do przedstawienia oryginalnych decyzji Rektora [...] w Warszawie z [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] oraz decyzji Kierownika Studium Doktoranckiego nr [...] w sprawie [...] oraz o połączenie niniejszej sprawy ze sprawą skargi kasacyjnej P. W. na wyrok WSA w Warszawie z 24 października 2018 r. sygn. II SA/Wa 1663/17 do łącznego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wobec skarżącej nie wydano decyzji administracyjnych. Otrzymanie przez skarżącą kopii decyzji oznacza, że są one tzw. nieaktem, zaś na skutek podniesionych zarzutów Sąd pierwszej instancji winien był zobowiązać organ do przedstawienia oryginałów decyzji. Ponadto autor skargi kasacyjnej podkreślił przedwczesność skreślenia skarżącej z listy doktorantów oraz naruszenie przez organ przepisów postępowania w zw. z nieprawidłową oceną materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor [...] wniósł o jej oddalenie w całości oraz o przyznanie od skarżącej na rzecz organu kosztów reprezentowania organu przez radcę prawnego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Ponadto organ wniósł o oddalenie wniosku o zobowiązanie organu do przedstawienia oryginalnych decyzji organów obu instancji.

Zarządzeniem z 13 sierpnia 2021 r. Przewodnicząca Wydziału zwróciła się do stron postępowania o udzielenie informacji, czy wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na powyższe zarządzenie, pismem z 27 września 2021 r. Rektor [...] wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że pomimo braku zgody skarżącej kasacyjnie na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Sąd na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842 ze zm. – dalej: ustawa COVID-19) w brzmieniu od 3 lipca 2021 r. (Dz.U. z 2021 poz. 1090) COVID-19 rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Przewodniczący uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Także w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na długość toczącego się postępowania sądowego. Nadto ze względów technicznych nie jest możliwe we wszystkich sprawach, w których nie zrzeczono się rozprawy, przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji R.P.) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Strony uprzedzono o takim trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pisemnie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 48 § 1, 2 i 5 p.p.s.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd pierwszej instancji, w związku z podniesieniem przed tym Sądem zarzutu nieistnienia zaskarżonych decyzji, zobowiązywał pełnomocnika organu do złożenia oryginałów decyzji Kierownika Studium Doktoranckich i Rektora [...] lub ich odpisów. Pełnomocnik Rektora [...] wykonując to zobowiązanie przy piśmie z 16 listopada 2017 r. złożył poświadczone przez pracownika Biura Rekrutacji i Organizacji Kształcenia kopie tych decyzji. Jednocześnie wyjaśnił, że decyzje te zostały sporządzone w jednym egzemplarzu, ich oryginały zostały wysłane do skarżącej a ich kopie poświadczone za zgodność z oryginałem, zostały złożone do akt. Dlatego nie jest możliwe złożenie oryginałów do akt sprawy. Z tego względu zbędne byłoby ponowne zobowiązywanie organu do złożenia oryginałów zaskarżonych decyzji.

Nie budzi zatem wątpliwości, że w aktach sprawy znajdują się poświadczona za zgodność kopia decyzji Kierownika Studium Doktoranckich [...] Wydziału [...] z [...] maja 2017 r., na mocy której skarżąca została skreślona z listy doktorantów I roku II semestru stacjonarnych studiów doktoranckich oraz poświadczona za zgodność kopia utrzymującej ją w mocy decyzji Rektora [...] z [...] sierpnia 2017 r. Jak wynika z oświadczenia pełnomocnika Rektora [...], skarżącej został doręczony oryginał decyzji, co wynika też ze znajdujących się w aktach sprawy potwierdzeń odbioru przesyłek z decyzjami do skarżącej, nadesłanych przez Pocztę Polską. Należy tu zauważyć, że skarżąca w postępowaniu administracyjnym ani w skardze nie wskazywała, że nie otrzymała oryginału decyzji. Zarzut niedoręczenia oryginałów decyzji o skreśleniu podniosła dopiero w toku postępowania sądowego. Jednak nie podjęła nawet próby wykazania, że twierdzenia organu w tym zakresie są nieprawdziwe, choćby przez przesłanie kopii doręczonego jej dokumentu. Wobec tego trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że twierdzenia skarżącej o niedoręczeniu jej oryginału decyzji są gołosłowne. Na złożonych poświadczonych z oryginałem kopiach decyzji widnieją podpisy osób upoważnionych do podpisania decyzji. W tych okolicznościach, skoro skarżącej doręczono oryginały zaskarżonych decyzji, to weszły one do obrotu prawnego. Za irrelewantne uznać należy zatem przywołane w skardze kasacyjnej orzecznictwo, dotyczące skutków niedoręczenia stronie oryginału decyzji. Wobec tego skarżąca niezasadnie zarzuca, że decyzje organu I i II instancji są decyzjami nieistniejącymi, nie doszło bowiem do naruszenia art. 107 § 1 pkt 8 i art. 109 k.p.a.

Niezasadnie zarzucono również naruszenie art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 87 Konstytucji RP. Skarżąca upatruje je w oparciu zaskarżonych decyzji na podstawie prawnej w postaci Regulaminu Wydziałowych Studiów Doktoranckich [...], podczas gdy podstawę prawną skreślenia powinien stanowić art. 197 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Sąd kasacyjny w całości podziela w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Natomiast zgodnie z art. 189 ust. 2 w zw. z art. 197 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, doktorant jest obowiązany w szczególności do: 1) uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów; 2) składania egzaminów, odbywania praktyk i spełniania innych wymogów przewidzianych w planie studiów; 3) przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni. Z treści przytoczonych wyżej przepisów ustawy wynika m.in., że doktorant obowiązany jest do przestrzegania przepisów obowiązujących w uczelni, określonych w jej prawie wewnętrznym, a uczelnia jest uprawniona, na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, do wydawania aktów statuujących prawa i obowiązki członków społeczności akademickiej. Taki akt prawa wewnętrznego może stanowić podstawę prawną do wydania wiążącego rozstrzygnięcia wobec osoby podległej. W sprawie jest oczywistym, że skarżąca jako doktorantka podlegała również wewnętrznym przepisom uczelni. W uzupełnieniu dodać należy, że organy obu instancji jako podstawę wydanych decyzji, poza przepisami owego Regulaminu, powołały także przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, tj. jej art. 207 ust. 1, art. 197 ust. 5, 197 ust. 2, a także 197 ust. 4, choć ten ostatni w decyzji Rektora [...] został wskazany jedynie w jej uzasadnieniu. Nie oznacza to jednak, że decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej. Podsumowując, organ co do zasady był uprawniony do powołania się w zaskarżonych decyzjach na podstawę prawną wynikającą z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym a uzupełniająco na przepisy Regulaminu Wydziałowych Studiów Doktoranckich [...] wydanego na podstawie delegacji ustawowej. Wobec tego nie doszło do naruszenia art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 87 Konstytucji RP. Wbrew twierdzeniom skarżącej uregulowania zawarte w Regulaminie nie wykraczają poza upoważnienie ustawowe, nie nakładają bowiem na doktorantów wyższych obowiązków niż przewiduje ustawa. Z treści art. 197 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym wynikają jedynie podstawowe obowiązki doktoranta, zatem stosownie do upoważnienia wynikającego z art. 160 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, inne prawa i obowiązki studenta może określić regulamin studiów.

Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 7 art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Jak już prawidłowo wyjaśnił Sąd pierwszej instancji, do decyzji podejmowanej w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów, zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że stanowi ona decyzję podjętą w indywidulanych sprawach doktorantów, a więc dotyczy sfery praw i obowiązków doktoranta i wywiera bezpośredni skutek na zewnątrz (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2204/11, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że wprawdzie decyzje organów uczelni, w kontekście wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP i potwierdzonej w art. 4 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym zasady autonomii szkół wyższych, nie muszą spełniać tak surowych kryteriów, jak decyzja organu administracji publicznej, to jednak skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sąd administracyjny, powinny spełniać przynajmniej podstawowe wymogi umożliwiające przeprowadzenie tej kontroli. Nadto zasada autonomii szkół wyższych musi się mieścić w granicach wynikających z ustawy. Zważywszy na wyraźne wskazanie decyzyjnego trybu rozstrzygania spraw w art. 207 ust. 1 ustawy oraz odesłanie do przepisów k.p.a., przypomnieć należy, że przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podkreślić też trzeba, że ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Ostatnio wskazany przepis wyraźnie nakazuje, by organ podał w uzasadnieniu decyzji fakty uznane za udowodnione i dowody, na których się oparto, ale również przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ winien tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), co w przypadku organu odwoławczego koresponduje z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), z której wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zasada ta wymaga nie tylko podjęcia dwóch rozstrzygnięć organów kolejnych instancji, lecz zakłada ich podjęcie w wyniku przeprowadzenia przez każdy z nich postępowania, umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Chodzi zatem o to, aby przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i dogłębny przeanalizowano wszelkie argumenty i w konsekwencji dokonano prawidłowej subsumcji przepisu prawa do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc ponowne rozpatrzenie sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazać również trzeba, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji, mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego jej dyspozytywną część. Zasadniczym celem uzasadnienia prawnego jest natomiast wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego logicznie procesu stosowania normy materialnej, przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez Sąd, który - sprawując kontrolę, w oparciu o przepisy p.p.s.a. - nie zastępuje organu w tym zakresie. Motywy, jakimi kierowano się przy wydaniu decyzji muszą wprost wynikać z decyzji, umożliwiając sądowi administracyjnemu kontrolę prawidłowości działań organu, które doprowadziły do wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1503/14; wyrok NSA z 5 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1064/14; wyrok WSA w Poznaniu z 20 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 958/15; wyrok WSA w Łodzi z 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Łd 426/12). Uzupełnianie braków uzasadnienia decyzji w pismach składanych w postępowaniu przed Sądem administracyjnym nie jest możliwe, ponieważ to nie pisma stron lecz zaskarżona decyzja podlega kontroli sądowej. Także zasada czynnego udziału stron jest niezwykle istotna, ponieważ stanowi spełnienie postulatu zapewnienia w postępowaniu administracyjnym wewnętrznej jawności działania organów administracji, wobec podmiotów biorących udział w postępowaniu. Udział strony we wszystkich istotnych stadiach postępowania umożliwia jej przedstawienie swoich oczekiwań w stosunku do organu administracji. Podstawowe znaczenie tej zasady wiąże się z postępowaniem wyjaśniającym, w którym strona ma prawo zgłaszania wszelkich środków dowodowych (art. 78 k.p.a.) oraz udziału w przeprowadzaniu dowodów. To również uprawnienie do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Umożliwienie stronie skorzystania z tego prawa jest warunkiem uznania danej okoliczności faktycznej za udowodnioną (art. 81 k.p.a.). Czynny udział stron, którego obowiązek zapewnienia przez organ wynika z art. 10 § 1 k.p.a. jest w piśmiennictwie łączony z elementami zasady kontradyktoryjności postępowania administracyjnego.

Odnosząc wyżej przedstawione uwagi do stanu faktycznego i prawnego kontrolowanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż zaskarżone decyzje organów I i II instancji nie spełniają nawet minimum przedstawionych wyżej standardów, co uniemożliwia ich kontrolę pod względem ich zgodności z prawem przez sądy administracyjne.

Należy podkreślić, że przedmiotem zaskarżonych decyzji jest uniemożliwienie skarżącej kontynuacji bezpłatnych studiów doktoranckich w wyższej szkole publicznej, do których obywatele mają zgodnie z art. 70 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zapewniony powszechny i równy dostęp. Skreślenie z listy doktorantów jest niewątpliwie bardzo istotną przeszkodą w realizacji zamierzeń zawodowych skarżącej, bez wątpienia wpływającą na jej dalsze życie. Tak istotny przedmiot niniejszego postępowania nakazuje wymagać od organu spełnienia przedstawionych wyżej standardów postępowania, które umożliwią kontrolę decyzji wydanych w stosunku do skarżącej.

Pomimo takiej istotności przedmiotu kontrolowanego postępowania, Kierownik Studiów Doktoranckich w niezwykle lakonicznym uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2017 r. (mającym nieco ponad pół strony) przywołał przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i Regulaminu, po czym powołując się na zarzuty sformułowane przez opiekuna naukowego w piśmie z 15 maja 2017 r. uznał, że doktorantka nie wywiązuje się z obowiązków słuchacza studiów doktoranckich. Natomiast Rektor [...] przed rozpoznaniem odwołania doktorantki, w którym zaprzeczyła aby nie wywiązywała się z obowiązków słuchacza studiów doktoranckich, uzupełnił postępowanie jedynie w ten sposób, że przeprowadził spotkanie kilku "osób funkcyjnych" i opiekuna naukowego doktorantki oraz przedstawicieli samorządu doktorantów, na którym omówiono sprawę przebiegu I roku studiów skarżącej i umożliwiono jej przedstawienie swojego stanowiska. Przy czym, jak wynika z ogólnikowego protokołu z tego spotkania, skarżąca nie przedstawiła swojego stanowiska z uwagi na złe samopoczucie.

Również Rektor [...] w zaskarżonej decyzji w lakoniczny sposób uzasadnił swoje stanowisko, przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa i w zasadzie jedynie stanowisko opiekuna naukowego oraz stwierdził za organem pierwszej instancji, że mimo zapewnionych możliwości doktorantka nie realizuje i nie wykazuje inicjatywy w realizacji prac naukowo–badawczych w zakresie problematyki związanej z rozprawą doktorską, a brak współpracy z opiekunem naukowym wskazuje na niemożliwość tak obecnego jak i w przyszłości prowadzenia badań naukowych pod kierunkiem opiekuna naukowego. Rektor pomimo niezakończonego roku akademickiego, dodatkowo wskazał, że doktorantka nie spełniła warunków do zaliczenia roku, bowiem "nie uzyskała zaliczenia I roku studiów doktoranckich, ponieważ nie przedstawiła potwierdzonego przez opiekuna naukowego pisemnego sprawozdania z postępów realizacji pracy doktorskiej oraz nie uzyskała wpisu opiekuna naukowego w indeksie uczestnika wydziałowych studiów doktoranckich".

W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji w zasadzie nie wskazano faktów z których wynika, że skarżąca nie wypełnia swoich obowiązków. Nie wskazano dowodów na jakich te ustalenia oparto, nie podano dlaczego nie dano wiary doktorantce a swoje twierdzenia w zasadzie oparto na stanowisku opiekuna naukowego. Uchybienia te mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Potwierdza to materiał dowodowy wskazany przez skarżącą, w szczególności korespondencja e-mailowa pomiędzy nią a opiekunem naukowym i Kierownikiem Studium Doktoranckich, której treść poddaje w wątpliwość stanowisko opiekuna naukowego i Kierownika Studium Doktoranckich. Brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego potwierdza również polemika między stronami postępowania prowadzona w pismach skierowanych do Sądu pierwszej instancji, jak i do Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotycząca przebiegu wydarzeń mających często bardzo istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Strony wielokrotnie zarzucają sobie wzajemnie nieprawdziwe przedstawianie faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy czym należy tu zauważyć, że okoliczności te w ogóle nie były przedmiotem rozważań organu przed wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ w ogóle nie rozważył, czy niewypełnianie obowiązków i jak to sama wskazywała skarżąca w odwołaniu, spowolnienie tempa jej rozwoju naukowego, było przez nią zawinione, czy było spowodowane nadmiernym obciążeniem obowiązkami przez opiekuna naukowego i Kierownika Studium Doktoranckich, a także przez obciążanie obowiązkami nienależącymi do doktorantki. Przykładowo nie wyjaśniono kwestii przekroczenia maksymalnego rocznego wymiaru zajęć dydaktycznych prowadzonych przez doktorantkę, wskazanego w art. 97 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i wynagrodzenia doktorantów za godziny nadliczbowe (która to kwestia mogła być przyczyną pogorszenia się relacji doktorantki z opiekunem naukowym a w konsekwencji nieusprawiedliwionej negatywnej oceny wypełniania obowiązków przez doktorantkę), spornej (wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji) kwestii aktualizacji skryptu dla studentów, przygotowania najnowszego piśmiennictwa, przygotowania referatu na konferencję naukową "[...], kwestii podnoszenia przez doktorantkę, że realizacja przez nią obowiązków doktoranta jest utrudniona lub niemożliwa, kwestii nieprzygotowania technicznego uczelni do realizacji prac naukowo-badawczych w zakresie problematyki związanej z rozprawą doktorską, unikania spotkań z opiekunem naukowym i unikania składania wyjaśnień. Wyjaśnienie tych okoliczności ma niewątpliwie duże znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ niezawinione niewykonywanie obowiązków przez doktorantkę nie stanowi podstawy do skreślenia jej z listy doktorantów. Ponadto organ nie wziął pod uwagę osiągnięć skarżącej.

Należy też zauważyć, że pomimo podnoszonej w odwołaniu nieprawdziwości twierdzeń organu, nie przeprowadzono jakiegokolwiek sformalizowanego postępowania dowodowego, w szczególności nie przeprowadzono dowodów z przesłuchania świadków i wyjaśnień lub przesłuchania skarżącej.

Powyższe niewątpliwie świadczy o zarzucanym naruszeniu przepisów art. 7 art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Co prawda rację ma Rektor [...], że co do zasady nie ma przeszkód do wykreślenia doktoranta w ciągu roku akademickiego. Jednak uchybienia organów I i II instancji świadczą o niewykazaniu przez nie przesłanek wymaganych do skreślenia skarżącej z listy doktorantów, w tym także z powodu nieuzyskania zaliczenia I roku studiów doktoranckich i nieprzedstawienia potwierdzonego przez opiekuna naukowego pisemnego sprawozdania z postępów w realizacji pracy doktorskiej oraz nieuzyskania wpisu opiekuna naukowego w indeksie, ponieważ miało to miejsce przed zakończeniem roku akademickiego. W związku z tym zasadnie zarzucono również naruszenie art. 197 ust. 5, art. 207 ust. 1, art. 197 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 8 ust. 2 pkt 1 Regulaminu Wydziałowych Studiów Doktoranckich [...].

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, dlatego na mocy art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona rozpoznał skargę.

Z przedstawionego wyżej stanowiska wynika, że zaskarżona decyzja Rektora narusza wskazane wyżej przepisy postępowania i prawa materialnego. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę Rektor [...], stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., zastosuje się do oceny prawnej Naczelnego Sądu Administracyjnego i wynikających z niej wskazań. Przy czym należy tu wskazać, że regulacje ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nie dają podstaw do przyjęcia, że wskazywana w zaskarżonej decyzji niemożliwość dalszej współpracy i prowadzenia badań naukowych pod kierunkiem dotychczasowego opiekuna prawnego, sama w sobie może stanowić podstawę do skreślenia z listy doktorantów.

O kosztach postępowania sądowego od Rektora [...] na rzecz M. S. orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.