Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 134/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant Sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 maja 2009 r. przy udziale sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej, oddala skargę /-/B. Popowska /-/I Kucznerowicz /-/M. Dybowski


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako OPS) poinformował L. W. o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r.- P 18/06 (Dz.U. z 7 lipca 2008 r. nr 119 poz. 770- dalej wyrok TK P 18/06) i związanej z tym możliwości złożenia żądania, w terminie do 07 sierpnia 2008 r., wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej przez osoby, które otrzymały decyzje o odmowie przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej (k. 40-41akt administracyjnych).

Dnia 01 sierpnia 2008 r. wpłynęło do OPS żądanie L. W. "w związku z wyrokiem..." TK P 18/ 06 "o ponowne rozpatrzenie moich wniosków składanych co roku dotyczących zabrania alimentów dzieciom na [...] z dn. [...] 7-2005 r." (k. 44 akt administracyjnych).

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] na podstawie art. 145a, art. 147, art. 149 § 1, art. 150 § 1 kpa, Burmistrz Miasta i Gminy [...] (dalej Burmistrz) wznowił postępowanie w sprawie "ponownego rozpatrzenia wniosku u ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla: D. M., S. M., D. M. i A. M., zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2005 r.; k. 45 akt administracyjnych).

Ostateczną decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] września 2008 r.) działający z upoważnienia Burmistrza [...] [...] uchylił decyzję własną z dnia [...] września 2005 r. w sprawie zaliczki alimentacyjnej za okres od 01 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. po czym przyznał prawo do zaliczki alimentacyjnej: D., S., A. M. w kwotach po 200 zł miesięcznie na każde z nich i odmówił przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej D. M. z powodu braku kontynuowania nauki po ukończeniu 18 roku życia (art. 7 ust. 1 uzal).

W uzasadnieniu wskazano, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem P 18/06 uznał za niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji przepisy art. 2 pkt 5 lit. a i art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 86/05/732 ze zm.- dalej ustawa o zaliczce alimentacyjnej bądź uzal) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. 139/06/992 ze zm.- dalej uśr) w zakresie w jakim pomijają prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej (k. 51 akt administracyjnych).

Pismem z dnia [...] października 2008 r., adresowanym do OPS, Strona zwróciła się z żądaniem uregulowania spłaty reszty zaległych zaliczek alimentacyjnych. Strona zaznaczyła, że posiada "wszystkie decyzje z OPS". Pismo zostało potraktowane przez organ jako formalny wniosek o wypłacenie zaległych zaliczek alimentacyjnych.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] października 2008 r.), działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...][...], na podstawie art. 104 § 1, art. 151 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm.- dalej kpa), ustawy o zaliczce alimentacyjnej, odmówił przyznania Stronie prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres od 01 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. i od 01 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. na dzieci: D. M., S. M. i A. M.

W uzasadnieniu napisano, że rozpatrując skargę wznowieniową Strony z dnia [...] sierpnia 2008 r., uchylona została jedyna odmowna decyzja adresowana do Strony, a w to miejsce ustalone zostało prawo do zaliczki alimentacyjnej na okres 2005/06. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] tylko raz odnotował wystawienie zaświadczenia dla ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej- z dniem [...] sierpnia 2005 r. i potwierdził na pytanie organu, że na bieżąco przekazywał wszystkie wnioski. Wniosek o zaliczki alimentacyjne za okres 2006/07 Strona złożyła dopiero pismem z [...] października 2008 r. Wniosek ten jest złożony w sposób oczywisty po terminie. Zgodnie z przepisami ustawy o zaliczce alimentacyjnej, prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Owe okresy zasiłkowe skończyły się odpowiednio 31 sierpnia 2006 r. oraz 30 września 2007 r. Odrębną decyzją przyznano L. W. zaliczkę alimentacyjną na okres od 1 sierpnia 2008 do 30 września 2008 r. Obecnie, na podstawie wniosku Wierzyciela, przyznano L. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2008 do 30 września 2009 r. (k. 64-63 akt administracyjnych).

Od decyzji z dnia [...] października 2008 r. Strona wniosła odwołanie. Napisała, że w 2005, 2006, 2007 i 2008 r. wypełniała "gotowe" wnioski do zaliczki alimentacyjnej i świadczeń rodzinnych w biurze przy Urzędzie Stanu Cywilnego. Strona składała "pisma wnioski o zaliczkę alimentacyjną na dzieci w 2005/2006/2007/2008" (k. 54 akt administracyjnych; k. 14, 13 akt SKO).

Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o zaliczce alimentacyjnej, art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 192/07/1378, zm. 154/08.850- dalej upal) i art. 105 kpa, uchyliło decyzję z dnia [...]października 2008 r. w całości i umorzyło postępowanie nr [...] organu I instancji, wszczęte na wniosek L. W. z dnia [...] października 2008 r.

W uzasadnieniu napisano, że nie ulega wątpliwości, że zarówno w okresie zasiłkowym 2006/07 jak i w okresie zasiłkowym 2007/08 Burmistrz nie wydał decyzji ostatecznych o przyznaniu albo odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej dla dzieci Strony. Dla potrzeb postępowania sądowego przed Sądem Rejonowym w [...] wystawił zaświadczenie nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., że Skarżąca w okresie zaliczkowym od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. nie pobierała zaliczki alimentacyjnej na: D. M., S. M., D. M. i A. M. Podobne zaświadczenie nr [...] wystawił organ I instancji - na żądanie Strony dnia [...] maja 2007 r. Zarzuty strony są niezasadne i nie zasługują na uwzględnienie, jednak stanowisko organu I instancji jest sprzeczne z prawem. Organ I instancji wydając decyzję z dnia [...] października 2008 r. wszczął postępowanie administracyjne na podstawie wniosku z dnia [...] października 2008 r. Nie ulega wątpliwości, że Skarżąca, poza wnioskami z dnia [...] lipca 2005 r. i [...] sierpnia 2008 r., nie składała innych wniosków o przyznanie zaliczki alimentacyjnej dla dzieci, zatem organ I instancji nie mógł rozpoznać merytorycznie wniosku jako złożonego po terminie określającym długość trwania okresów zasiłkowych. Postępowanie nr [...] Burmistrz wszczął na podstawie wniosku z dnia [...] października 2008 r.- złożonego nie tylko po upływie okresu zaliczkowego ([...] września 2008 r.), lecz w dniu, gdy nie obowiązywała ustawa o zaliczce alimentacyjnej. Ustawa o zaliczce alimentacyjnej, w części istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy, została uchylona z dniem 1 października 2008 r. (art. 47 i art. 148 [in princ.] upal). Organ I instancji nie mógł rozpoznać merytorycznie wniosku L. W. z dnia [...] października 2008 r. jako złożonego po terminie określającym długość trwania okresów zaliczkowych [do 31 sierpnia 2007 r. na okres od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. i do 30 września 2008 r. na okres od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r.]. Wniosek taki- zgodnie z art. 10 ust. 1 uzal- należało złożyć do końca okresu zaliczkowego. Nie jest możliwe rozpoznanie w normalnym trybie ani w związku z postanowieniami art. 41 upal, wniosku złożonego dnia [...] października 2008 r. o przyznanie zaliczki na okresy 2006/07 i 2007/08. Wobec powyższego, SKO na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 kpa, uchyliło decyzję z dnia [...] października 2008 r. i umorzyło postępowanie I instancji. Wyrok TK P 18/06 nie może mieć zastosowania w sprawie, bowiem Burmistrz nie wydał decyzji ostatecznych w sprawie zaliczek alimentacyjnych dla dzieci Skarżącej na okresy zaliczkowe 2006/07 i 2007/08 (k. 18-23 akt SKO).

W skardze do Sądu Skarżąca podniosła w szczególności, że: "ojciec biologiczny nigdy nie interesował się nawet nie odwiedził i nie zapytał czy coś brakuje przez 20 lat"; dzieci Skarżącej "zostały okradzione przez Ośrodek Pomocy Społecznej"; co roku w terminie i regularnie szła do Biura i tam pod nadzorem urzędniczki wypełniała wniosek. Urzędniczka w 2006 r. oznajmiła Jej, że nic się nie zmieniło względem 2005 r. i tak samo jak w 2005 r. zaliczki alimentacyjne się Skarżącej nie należą. Tak samo Skarżąca usłyszała w 2007 r., a w 2008 r. została poinformowana, że musi złożyć wniosek u komornika sądowego. Zarazem Skarżącej kazano wypełnić wniosek "o spłatę i wypłatę za 2006 r.". W ocenie Skarżącej jest faktem, że zaliczki alimentacyjne za okres od 2005 r. do 2008 r. zostały Jej zabrane (k. 2-4, 20 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji (k. 6-7 akt sądowych).

Na rozprawie sądowej Skarżąca, na pytanie Sądu, czy dysponuje decyzjami Burmistrza dotyczącymi praw do zaliczek alimentacyjnych, innymi niż decyzja z dnia [...] września 2005 r. nr [...], bądź decyzja z dnia [...] września 2008 r. nr [...] lub decyzja z dnia [...] października 2008 r. nr [...], okazała decyzje wyszczególnione w protokole rozprawy a dotyczące tylko zasiłków rodzinnych i dodatków do zasiłków rodzinnych oraz kopie decyzji znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

1. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu.

Kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie podlegała zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca - odmowna decyzja z dnia [...] października 2008 r. nr [...]. Skarżąca żądała wznowienia postępowania administracyjnego – na wzór postępowania wznowieniowego zakończonego w Jej sprawie decyzją z dnia [...] września 2008 r. przyznającą prawo do zaliczki alimentacyjnej za okres 2005/06.

2. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne organu odwoławczego, czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. W szczególności L. W. nie wykazała, by w terminie przewidzianym w art. 10 ust. 1 uzal, złożyła za pośrednictwem komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne na rzecz osób uprawnionych (art. 10 ust. 2 i 3 uzal) wnioski o przyznanie zaliczek alimentacyjnych na okresy od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. i od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. W szczególności Skarżąca nie przedłożyła w postępowaniu przed organami administracyjnymi obu instancji wniosków (gdyby np. właściwy organ odmówił ich przyjęcia czy zwrócił wnioski) bądź odpisów wniosków z prezentatą organu, ani decyzji Burmistrza o odmowie przyznania zaliczek alimentacyjnych na okresy od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. i od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. Żadna z decyzji okazanych Sądowi po pięciu minutach poszukiwań na rozprawie dnia 21 maja 2009 r. nie dotyczyła prawa do zaliczek alimentacyjnych na okresy od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. i od 1 września 2007 r. do 31 lipca 2008 r. (k. 34-35 akt sądowych). Trafnie zatem organy obu instancji dały wiarę informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] października 2008 r. nr [...], zaświadczeniom z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] o bezskuteczności egzekucji, zaświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], zaświadczeniom OPS z dnia: [...] stycznia 2006 r. nr [...];[...] maja 2007 r. nr [...]; wnioskowi o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej z dnia [...] lipca 2005 r. (k. 61, 48-50, 37, 24, 19, 13-18 akt administracyjnych).

Dokumenty te pozostają niesprzeczne z notatką służbową referenta R. F. z dnia [...] października 2008 r., wskazującą, że podczas wizyty w kancelarii komornika przy Sądzie Rejonowym w [...] ustalił, że do ogłoszenia wyroku TK P 18/06, L. W. złożyła tylko jeden wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej (k. 60 akt administracyjnych). Dyrektor OPS prawidłowo stosował kpa w przypadku wniesienia do OPS przez L. W. pisma jako do organu niewłaściwego, bowiem trafnie na podstawie art. 65 § 1 kpa, postanowieniem na które L. W. przysługiwało zażalenie, zwrócił pismo z dnia [...] kwietnia 2006 r. wskazując, że organem właściwym w sprawie jest Komornik Sądowy [...]. Mimo prawidłowego doręczenia postanowienia L. W. dnia [...] maja 2006 r., nie wniosła Ona zażalenia na to postanowienie, a jedynie dnia [...] maja 2006 r. o wydanie zaświadczenia, że "zostały zabrane alimenty na czwórkę dzieci w roku 2004" (art. 106 § 5 ppsa w zw. z art. 231 kpc; k. 31-37 akt administracyjnych). Także odpis protokołu kontroli nr [...], przeprowadzonej w dniach od [...] do [...] grudnia 2008 r. przez inspektora wojewódzkiego Wydziału Polityki Społecznej Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu, za okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r., nie potwierdził wniesienia przez L. W. i A. K. wniosków o zaliczki alimentacyjne w latach 2006 i 2007. Przeprowadzająca kontrolę nie stwierdziła przypadku odmowy wydania wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Wśród skontrolowanych dokumentów w latach 2005-07 kontrolująca stwierdziła składanie wniosków o zaliczki alimentacyjne przez inne osoby pozostające w związku małżeńskim – w szczególności wniosek z dnia [...] sierpnia 2007 r., rozstrzygnięty decyzją nr [...],[...] (odpis protokołu- w aktach administracyjnych). L. W. w szczególności w dniach [...] maja 2006 r. i [...] maja 2006 r. była w siedzibie OPS i mogła pobrać druk wniosku o zaliczkę alimentacyjną i wniosek ów złożyć (k. 31, 36, 37 akt administracyjnych).

Sąd dał wiarę owym dokumentom oraz odpisom dokumentów, bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187).

3. W niniejszej sprawie to organ I instancji z własnej inicjatywy- choć obowiązek taki nie wynikał z żadnego przepisu prawa- zawiadomił Skarżącą o wyroku TK P 18/06 i o możliwości ubiegania się o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej także na dziecko, które nie jest wychowywane przez osobę samotnie wychowującą dziecko (k. 41 akt administracyjnych). Skarżąca taki wniosek złożyła, w czytelny sposób domagając się "rozpatrzenia moich wniosków składanych co roku dotyczących zabrania alimentów dzieciom". Korzystna dla Skarżącej decyzja z dnia [...] września 2008 r. nr [...], dotyczy jedynego złożonego przez L. W. w okresie od 15 lipca 2005 do 1 sierpnia 2008 r. wniosku: z roku 2005 na okres od 1 września 2005 do 31 sierpnia 2006 r. i nie odnosi się do pozostałych okresów między tą datą, a datą ogłoszenia wyroku Trybunału P 18/06. W szczególności wniosek z dnia [...] sierpnia 2008 r. nie zawiera informacji, że dotyczy jedynego uprzednio złożonego przez Skarżącą wniosku o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ Skarżąca, co wynika z Jej późniejszych pism, błędnie twierdziła, że i na późniejsze okresy składała wnioski o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej, stąd żądanie wydania kolejnych decyzji wznowieniowych celem "uregulowania reszty spłaty zaległych zaliczek", zawarte w piśmie z dnia [...] października 2008 r. a potraktowane przez organ jako spóźniony wniosek o przyznanie prawa do zaliczek alimentacyjnych.

4. Wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową, stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, wyłącznie rozstrzygniętej już decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła zostało dotknięte kwalifikowaną wadą wyliczoną wyczerpująco w art. 145 § 1 i art. 145a kpa. Skarżąca, żądając wznowienia postępowania administracyjnego, powołała się na podstawę wznowienia postępowania wskazaną w art. 145a § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a § 2 kpa). Zatem wznowienie postępowania jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy w sprawie toczyło się postępowanie zwykłe, którego przedmiotem było rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z przepisami prawa materialnego, w trybie i formie przewidzianej przez przepisy prawa procesowego- w szczególności zakończonego decyzją ostateczną. Wznowienie postępowania jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego celem jest przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwyczajnym. Byt postępowania wznowieniowego jest więc zależny od bytu postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji. Niedopuszczalne jest wznowienie "postępowania", które w ogóle nie zostało wszczęte, wobec nie złożenia wniosku wszczynającego postępowanie, ani postępowania, w którym nie zapadła decyzja ostateczna (odpowiednio- wyrok NSA z 23.11.1984 r.- II SA 1284/84- ONSA 2/84/111, akceptowany przez B. Adamiak w: "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2008 s. 664 nb 4; s. 675 nb 1, 2).

Skarżąca obecna na rozprawie oświadczyła, że nie posiada innych decyzji dotyczących praw do zaliczek alimentacyjnych niż decyzje znajdujące się w aktach administracyjnych. Niedopuszczalne zatem, w świetle w/w uregulowań prawnych, byłoby wznowienie postępowania w sytuacji braku postępowania zwykłego, brak bowiem decyzji ostatecznej rozstrzygającej o prawach lub obowiązkach strony. Należy podkreślić, że na tym etapie nie jest istotne, z jakich powodów Skarżąca nie złożyła wniosków o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na okresy zaliczkowe od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. i od 1 września 2007 do 31 lipca 2008 r., ani kogo subiektywnie Skarżąca wini za swe zaniechania. Istotne jest to, że brak jest decyzji wydanych w trybie zwyczajnym, za każdy z tych okresów.

6. Trafnie SKO oceniło jako wadliwą decyzję z dnia [...] października 2008 r. Nieobowiązująca już w dacie złożenia wniosku z dnia [...] października 2008 r. i w dacie wydania decyzji I instancji ustawa o zaliczce alimentacyjnej określała zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych, w tym tryb składania wniosku o zaliczkę. Stosownie do art. 10 ust. 1 tej ustawy, prawo do zaliczki ustalał organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Wniosek o zaliczkę alimentacyjną należało złożyć za pośrednictwem komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne na rzecz osoby uprawnionej (art. 10 ust. 3 i 4 uzal), a komornik dołączał do wniosku zaświadczenie o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w tym informację o wysokości wyegzekwowanego postępowania egzekucyjnego. Dopiero potem organ właściwy wierzyciela wydawał decyzję administracyjną w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej na podstawie wniosku o przyznanie zaliczki i zaświadczenia komornika sądowego, a także innych dokumentów wymienionych w art. 10 ust. 5 uzal. Takiego toku postępowania, odnośnie okresów 2006/07 i 2007/08 nie było. Trafnie zatem postąpiło Kolegium eliminując w całości z obrotu prawnego błędną – z powodów opisanych powyżej – decyzję organu I instancji i umarzając postępowanie I instancji. Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do wydania decyzji na podstawie wniosku z dnia [...] października 2008 r., co skutkować musiało uchyleniem decyzji z dnia [...] października 2008 r. i umorzeniem postępowania I instancji (odpowiednio- wyrok NSA z 18.4.1995 r.- SA/Ł 2424/94- ONSA 2/96/80, akceptowany przez Zespół pod red. A. Wróbla "Kpa orzecznictwo piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 538 poz. 13; art. 138 § 1 pkt 2 in fine w zw. z art. 105 § 1 kpa; B. Adamiak- op. cit. s. 497 nb 3; s. 498 nb 5, s. 625 nb 8).

7. Stanowisko prezentowane przez Skarżącą świadczy o nie dostrzeganiu przezeń różnic między prawem do alimentów a prawem do zaliczki alimentacyjnej.

Alimenty są świadczeniem prywatnoprawnym, w ramach obowiązku alimentacyjnego, określonego w szczególności w art. 128-144 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 9/64/59 ze zm.- dalej kro). Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo- zatem- co do zasady- rodziców wobec dzieci, które nie są jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 128 w zw. z art. 133 § 1 kro). Dziecko może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swej matki, nie będącego jego ojcem, jeśli odpowiada to zasadom współżycia społecznego (art. 144 § 1 zd. 1 i § 3 kro). Żaden przepis prawa polskiego, europejskiego czy międzynarodowego, nie nakłada obowiązku alimentacyjnego na podatników.

Zaliczka alimentacyjna nie jest świadczeniem z zakresu ubezpieczenia społecznego, pomocy społecznej ni publicznym świadczeniem alimentacyjnym, przysługującym bezzwrotnie i zamiast alimentów. Jest to świadczenie tymczasowe, mające na celu skredytowanie podstawowych potrzeb w sytuacji braku możliwości wyegzekwowania alimentów przez osobę doń uprawnioną (cz. III pkt 3.1 uzasadnienia wyroku TK 18/06; W. Maciejko "Postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna. Komentarz" C.H. Beck 2007 s. 41 nb 7). Zaliczka alimentacyjna jest świadczeniem przysługującym bezpośrednio osobie, która ma zasądzone alimenty- dziecku względnie osobie uczącej się do 24 roku życia, nie zaś jego rodzicom czy opiekunom prawnym (art. 7 ust. 1 uzal; W. Maciejko- op. cit. s. 79 nb 23; wyrok WSA w Opolu z 9.X.2006 r.- II SA/Op 190/06; cz. III pkt 3.2 uzasadnienia wyroku TK 18/06). Zgodnie z zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- (Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319, zm. 200/06/1471) i w art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.U. 120/91/526, zm. 2/00/11), główna odpowiedzialność za realizację prawa dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu, spoczywa na rodzicach lub innych osobach odpowiedzialnych za dziecko (ust. 1 i 2), a rola państwa jest ograniczona do wspomagania rodziców odpowiednio do swych środków (np. przez udzielanie, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań oraz podejmowania działań na rzecz zapewnienia łożenia na utrzymanie dziecka ze strony rodziców lub innych osób ponoszących odpowiedzialność finansową za dziecko (ust. 3 i 4). Polska ustawa o zaliczce alimentacyjnej w zakresie regulacji dochodzenia prawa do zaliczki alimentacyjnej, istotnej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, odpowiada gwarancjom konstytucyjnym i prawa międzynarodowego (wyrok TK 18/06; odpowiednio - wyrok TK z 18.5.2005 r.- K 16/04- OTK-A 5/05/51). W szczególności zasada subsydiarności nie może prowadzić do przerzucania na barki podatników skutków wyboru drugiego z rodziców, który po powołaniu dziecka do życia, nie łoży następnie na jego utrzymanie.

8. Konstytucyjna kategoria zabezpieczenia społecznego zawiera w sobie szereg instytucji prawa socjalnego- w szczególności: prawo pracy ( w tym sferę pracy socjalnej), pomoc społeczną, zatrudnienie ( organizację administracji i rynku pracy wraz ze świadczeniami na wypadek pozostawania bez pracy), ochronę prawa do mieszkania W szczególności utrwalonym jest pogląd, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń o zasiłek stały z opieki społecznej (odpowiednio- wyrok SN z 14.3.2002 r.- III RN 141/01- OSNP 24/02/584). Pogląd ten, mimo zmiany stanu prawnego, zachował aktualność, w zakresie w jakim wskazuje na konieczność sięgania do regulacji ustawowej na tle innych ustaw zabezpieczenia społecznego w zakresie określania uprawnień wnioskodawców.

Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. 71/01/734 ze zm.- dalej udm.), ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.- obecnie j.t. Dz.U. 115/08/728 ze zm.), ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (Dz.U. 122/03/1143 ze zm.- dalej uzs), ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001 ze zm.- obecnie j.t. Dz.U. 69/08/415 ze zm.- dalej upz), ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. 39/04/353 ze zm.- dalej uerFUS), ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 210/04/2135 ze zm.- obecnie j.t. Dz.U. 164/08/1027 ze zm.), ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 86/05/732 ze zm.), obecnie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 192/07/1378, zm. 154/08/850) i szereg innych- z uwagi na stan faktyczny- nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady- chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej- klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art.1 ust. 3 uzs, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - j.t. Dz.U. 139/06/992 ze zm.).

9. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób- nawet małoletnich, na które osoby zobowiązane do alimentacji nie łożą alimentów.

10. Jedynie na marginesie należy podnieść, że sprawa niniejsza nie dotyczy ZUS ani Urzędu Skarbowego (k. 34 akt sądowych). Nie sposób nie dostrzec, że Skarżąca, wraz ze swymi dziećmi i mężem przez wiele lat i w znacznych rozmiarach korzystała i korzysta ze świadczeń na koszt polskich podatników (w tym np. ze składki zdrowotnej; świadczeń rodzinnych, stypendiów, wolnego od opłat postępowania egzekucyjnego i sądowego w sprawach o alimenty, zaliczek alimentacyjnych za okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. i od 1 sierpnia 2008 r. do 30 września 2008 r., świadczenia alimentacyjnego od 1 października 2008 do 30 września 2009 r., edukacji dzieci - k. 52, 48-50, 43, 42, 39, 32, 19, 10-12, 7, 2v; dokumenty i odpisy dokumentów w nieponumerowanej części akt administracyjnych).

Środki na te świadczenia gromadzone były na koszt podatników. Z chwilą, gdy beneficjenci tych świadczeń stają się dorośli i podejmują pracę, sami przyczyniają się- jako podatnicy bądź osoby świadczący składki na ubezpieczenie społeczne- do możliwości realizacji świadczeń na rzecz swego młodszego rodzeństwa bądź niepracujących rodziców, bądź- w ramach solidarności społecznej- także innych, niespokrewnionych uprawnionych.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.), skargę oddalono.

/-/ B. Popowska /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski

mb