Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1491/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 1, 2 i 3a, art. 30
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 141 § 4, art. 200, art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2015 poz 1804
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.  w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 28 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 673/16 w sprawie ze skargi W. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz W. L. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 8 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 673/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi W. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, 1/ uchylił zaskarżoną decyzję; oraz 2/ zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Pismem z [...] września 2015 r. W. L. wniósł o umorzenie nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zobowiązania spółki cywilnej P., wynikające z decyzji z [...] sierpnia 2002 r.

Decyzją z [...] listopada 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Częstochowie odmówił W. L. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej wysokości 4.799.346,10 zł, w tym na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od 02/2000-12/2001 w kwocie 2.346.870,59 zł, na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 01/2000-12/2001 w kwocie 505.267,79 zł, Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2000-12/2001 w kwocie 214.333,22 zł, odsetek liczonych na dzień [...] września 2015 r. w kwocie 1.732.874.50 zł. Powołując się na treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), organ I instancji wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko w przypadku całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 tej ustawy. Organ stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi przesłanka bezskuteczności egzekucji, bowiem w stosunku do powstałego zadłużenia doszło do zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego przez Komornika sądowego, a miesięczna kwota realizacji tytułów wykonawczych wynosi 228,14 zł. Okoliczność ta, zdaniem organu I instancji jest decydująca dla odmowy umorzenia zobowiązania. Jednocześnie organ poinformował, że nie rozpoznawał złożonego wniosku w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ponieważ nie ma on zastosowania w sprawie. Ponadto organ wskazał, że w sentencji decyzji nie wykazano zaległych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, do zapłaty których skarżący jest zobligowany, gdyż zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek tych nie stosuje się art. 28 ww. ustawy. Zdaniem ZUS, przedstawione przez stronę argumenty nie mogą wskazywać na zaistnienie przesłanki umorzenia, a samo przedstawienie zestawienia i dokumentów umożliwiających ściąganie należności od dłużników spółki cywilnej nie pozwala na zwolnienie zobowiązanego z długu.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd I instancji stwierdził, że analiza treści art. 28 ust. 2, 3 oraz 3a u.s.u.s. prowadzi do wniosku, że o ile umarzanie składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek może obejmować także przypadki całkowitej ich nieściągalności, o tyle składki pozostałe – poza wymienionymi w art. 30 ustawy – mogą być umarzane wyłącznie w sytuacji ich całkowitej nieściągalności.

WSA podniósł, że decyzja w niniejszej sprawie zapadła po decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r., którą utrzymano w mocy decyzję o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego o umorzenie należności przysługujących ZUS. Ponadto w odniesieniu do wspólnika skarżącego w tożsamym stanie faktycznym i prawnym, tutejszy Sąd orzekał w dniu 3 listopada 2016 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 671/16. W związku z powyższym WSA odwołał się w pełnym zakresie do argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego wyroku. Sąd podkreślił, że przedmiotem rozpoznania były dwie decyzje, jedna o odmowie wszczęcia postępowania, druga o odmowie umorzenia składek należnych ZUS. Wskazał również, iż zaskarżona decyzja obejmuje ten sam okres i te same wartości, co decyzja o odmowie wszczęcia postępowania, wobec czego organ orzekł dwukrotnie poprzez odmowę wszczęcia postępowania oraz odmowę umorzenia należności. Co prawda z konkluzji zaskarżonej decyzji wynika, że w niniejszej sprawie organ orzekał wyłącznie w odniesieniu do składek finansowanych przez płatnika, jednakże, zdaniem WSA, kwota 4.799.346,10 zł obejmuje całość należnych kwot. Decyzja o odmowie wszczęcia postępowania obejmuje bowiem kwotę 1.713.806,75 zł oraz kwotę 3.085.539,35 zł, co daje łącznie kwotę 4.799.346,10 zł, a więc wartość objętą decyzją o odmowie umorzenia należnych ZUS składek. Wbrew wywodom zawartym w zaskarżonej decyzji organ rozstrzygnął więc o całości zaległości, w tym także o tej, która nie podlega umorzeniu z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s.

W ocenie Sądu I instancji zaskarżona decyzja narusza prawo, ponieważ dotyczy sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją, tj. decyzją o odmowie wszczęcia postępowania, a także obejmuje należności, które nie podlegają umorzeniu z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s.

WSA stwierdził, że w aktach administracyjnych brakuje podstawowych dokumentów potwierdzających dane zawarte w karcie nr [...] – Informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, w tym decyzji o przeniesieniu na skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania "P." s.c., wyroku Sądu Okręgowego Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia [...] lipca 2007 r., sygn. akt [...], tytułów wykonawczych oraz dat pierwszych zajęć egzekucyjnych. Brak tych dokumentów uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny w przedmiocie biegu terminu przedawnienia. Dodatkowo, Sąd zwrócił uwagę na kserokopie trzech istotnych dokumentów przedłożonych przez skarżącego, tj.:

1) pismo ZUS Oddziału w Częstochowie z dnia [...] marca 2001 r., potwierdzające przyjęcie od "P." s.c. wierzytelności na poczet zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne;

2) zaświadczenie wystawione przez ZUS Oddział w Częstochowie w dniu [...] kwietnia 2001 r. informujące, że poprzez przejęcie przez organ wierzytelności "P." następuje rozliczenie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne;

3) zaświadczenie z dnia [...[ czerwca 2001 r., wystawione przez ZUS Oddział w Częstochowie stwierdzające, że wierzytelności przejęte na poczet zobowiązań z tytułu składek od "P." przekraczają kwotę zaległości z tytułu tych zobowiązań.

W świetle tych dokumentów Sąd uznał, że zasadne jest twierdzenie skarżącego, iż organy uchylają się od zajęcia stanowiska w kwestii wpływu przejętych wierzytelności na istnienie zaległości z tytułu należnych ZUS składek. Zarzut ten został oceniony tym bardziej jako zasadny, że organ I instancji, wydający rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był jednocześnie autorem wydanych wcześniej zaświadczeń. Kwestia ta – zdaniem Sądu – wymaga prawidłowego zbadania i wyjaśnienia. Niezrozumiałe jest bowiem twierdzenie, że przejęcie wierzytelności – w okresie, kiedy były one wymagalne – nie doprowadziło do zaspokojenia wierzyciela. Niezrozumiałe też jest, że dokumenty przedłożone przez skarżącego nie mają swoich odpowiedników w aktach administracyjnych przekazanych Sądowi.

Sąd wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek skarżącego Dyrektor ZUS powinien dokonać wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, łącznie z tymi, na które zwracał uwagę skarżący. Ocena powinna być dokonana z pełnym respektowaniem prawideł logiki i doświadczenia życiowego, a przede wszystkim organ właściwie określi wysokość składek objętych art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bo tylko w tym zakresie możliwe jest rozpoznawanie wniosku o umorzenie składek. WSA podkreślił, że organ powinien uzupełnić materiał dowodowy o wskazane dokumenty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Zaskarżonemu orzeczeniu organ zarzucił:

- "niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odpowiednio w związku z art. 30 u.s.u.s. – co do naruszenia prawa przepisów materialnego oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257; powoływanej dalej jako: k.p.a.) – co do naruszenia prawa procesowego – poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji pomimo, że prawidłowo utrzymuje ona w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, z wyłączeniem składek niepodlegających umorzeniu na podstawie art. 30 u.s.u.s. oraz poprzez sformułowanie w stosunku do organu zarzutu braku zajęcia stanowiska w sprawie i braku wszechstronnej oceny materiału dowodowego w zakresie okoliczności niemających znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia;

- niewłaściwe zastosowanie art. 200 i art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a., poprzez przyznanie stronie kosztów postępowania sądowego w kwocie, która nie znajduje uzasadnienia co do jej podstaw prawnych i wysokości.

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną w jej granicach, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przy tym przez jej podstawy i wnioski. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega bowiem na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Przedmiotem rozpatrywanej skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, którym uchylono zaskarżoną decyzję.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, zarzucając naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego. Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania wiążą się ściśle z zarzutami naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadnione łączne odniesienie się do tych zarzutów. W ocenie autora skargi kasacyjnej doszło do naruszenia art. 30 u.s.u.s., gdyż mimo, iż rozstrzygnięcie organów uwzględnia niedopuszczalność umorzenia składek finansowanych przez podmioty wskazane w ww. przepisie, Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję. Istotą sporu w sprawie było zatem ustalenie w jakim zakresie organ powinien odnieść się do wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja obejmuje ten sam okres i te same wartości, co decyzja o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (sprawa II GSK 1492/17). W ocenie NSA argumentacja Sądu jest słuszna albowiem porównanie rachunkowe danych z obu decyzji wskazuje, że kwota 4.799.346,10 zł obejmuje całość zaległości. Zatem, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, organ rozstrzygał także o części należności, która nie podlega umorzeniu z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s.

Odnosząc się do stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej konieczne jest również wskazanie, że w żadnej pozycji decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 4.799.346,10 zł nie została wyłączona kwota składek niepodlegających umorzeniu, finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Co istotne, z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji zaakceptowanej przez organ rozpoznający ponownie sprawę wynika, że zaległe należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników nie były rozpatrywane w kategoriach umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy systemowej, bowiem cytowany przepis znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zdaniem NSA zatem i w tej sprawie organ naruszył prawo odmawiając umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Przypomnieć należy, że przedmiotem sporu były należności z tytułu składek, czyli zarówno składki jak i odsetki od składek na ubezpieczenie pracownika finansowane zarówno przez pracownika, jak i przez pracodawcę, przy czym z zakresu umarzania należności z tytułu składek, art. 30 ustawy wyłącza jedynie składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, czyli m.in. pracowników. Istotnym jest dostrzeżenie, że art. 30 u.s.u.s. mówi jedynie o składkach finansowanych przez ubezpieczonych będących pracownikami, nie zaś, tak jak art. 28 ust. 1 i 2 oraz 3a, o należnościach z tytułu składek. Pojęcie należności z tytułu składek jest szersze, ponieważ obejmuje - poza składkami - także odsetki od składek nieopłaconych w terminie. Ta różnica zakresowa nie jest przypadkowa, gdyż obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego pracowników, obliczania i przekazywania ich składek do ZUS spoczywa na płatniku czyli pracodawcy (art. 36 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.s.u.s.). W konsekwencji ustawa obciąża w art. 23 ust. 1 płatnika - pracodawcę obowiązkiem zapłacenia odsetek za zwłokę w nieopłaceniu w terminie składek, finansowanych zarówno przez ubezpieczonego, jak i przez płatnika (pracodawcę). Odsetki za zwłokę nie są zatem finansowane przez ubezpieczonego pracownika, również w zakresie w jakim dotyczą składek przez niego finansowanych, ale nieopłaconych przez pracodawcę.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżący kasacyjnie błędnie uznał, powołując się na art. 30 u.s.u.s., że odsetki od składek finansowane przez płatnika (pracodawcę) z tytułu nieopłaconych składek finansowanych zarówno przez pracownika, jak i finansowanych przez pracodawcę, mieszczą się w dyspozycji tego przepisu. Autor skargi kasacyjnej, dokonując błędnej wykładni, doszedł do wadliwego wniosku, że przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje możliwość umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wyłącznie płatnikom składek będących jednocześnie ubezpieczonymi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ zatem w decyzji powinien określić wysokość składek objętych art. 30 u.s.u.s., gdyż tylko w tym zakresie nie jest możliwe rozpoznanie wniosku o umorzenie składek, co trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji. Decyzja w tym zakresie powinna być transparentna w części obejmującej rozstrzygnięcie i uzasadnienie zarówno dla jej adresata, jak i dla sądu dokonującego kontroli. Uzasadnienie decyzji musi odnosić się do precyzyjnie i właściwie podanej podstawy prawnej oraz zawierać subsumcję należycie ustalonego stanu faktycznego do powołanego przepisu prawa. W uchylonej decyzji działanie organu nie odpowiadało tym wymogom dlatego rację ma Sąd pierwszej instancji, że opisana wadliwość musi prowadzić do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

W ocenie NSA zarzut dotyczący niewłaściwego zastosowania art. 200 i art. 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi również nie może być uwzględniony. Wprawdzie Sąd pierwszej jako podstawę prawną zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego wskazał jedynie art. 200 i 205 ww. ustawy, to nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o kosztach postępowania jest prawidłowe i z uwagi na reprezentację skarżącego na rozprawie w dniu 8 listopada 2016 roku przez profesjonalnego pełnomocnika obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.), które weszło w życie 1 stycznia 2016 roku. Skarżący kasacyjnie, kwestionując wysokość zasądzonych na rzecz skarżącego w I instancji kosztów postępowania, nie wskazał (czego wymaga prawidłowe skonstruowanie zarzutu) w jakiej - jego zdaniem - wysokości i na jakiej podstawie prawnej powinny być przyznane koszty postępowania, w przypadku uwzględnienia przez WSA skargi. Podnosząc natomiast w uzasadnieniu tego zarzutu, że "organ kwestionuje kwotę zasądzonych kosztów postępowania na rzecz strony, które, poza powołaniem ogólnej podstawy prawnej nie zostały uzasadnione" skarżący kasacyjnie nie zauważa, że do skutecznego sprzeciwienia się sposobowi sporządzenia uzasadnienia zaskarżonego wyroku konieczne było by wskazane właściwego przepisu procedury sądowoadministracyjnej (np. art. 141 § 4 p.p.s.a.), który miałby zostać przez WSA naruszony, tego jednak w tej sprawie nie uczyniono.

Podsumowując, skoro skarżący kasacyjnie nie wykazał, na czym miałaby polegać błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie art. 200 i art. 205 § l i § 2 p.p.s.a., to nie może zasadnie twierdzić, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym doszło do uchybienia tym przepisom postępowania.

Natomiast co do zasady zgodzić należy się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia, a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności. Jednocześnie nie budzi wątpliwości Sądu drugiej instancji, że wniosek w sprawie umorzenia należności z tytułu składek powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, jako należności z tytułu składek, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Równolegle mogą więc toczyć się dwa postępowania: egzekucyjne i dotyczące umorzenia należności. Taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie. Należy dodać, że art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Jeżeli zdaniem skarżącego nastąpiło przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek, to zarzut przedawnienia może być zgłoszony wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być egzekwowane i z tego samego powodu nie staje się przedmiotem postępowania o jego umorzenie. O tym, czy upłynął okres przedawnienia zaległych składek i na podstawie jakiego stanu prawnego, będzie mógł orzec sąd administracyjny przy skorzystaniu ze sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej obejmującej także orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Te kwestie nie budzą wątpliwości w orzecznictwie sądowym (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Wr 517/2004, wyrok NSA z dnia 14 listopada 2006 r. sygn. akt II FSK 1480/2005, wyrok z dnia 11 grudnia 2013 r. wyrok WSA w Olsztynie I SA/Ol 681/13). Dodatkowo zwrócić uwagę należy na relację między przedawnieniem zobowiązań z tytułu składek a umorzeniem tych należności. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną powodującą wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej).

W konkluzji stwierdzić trzeba, że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Fakt przedawnienia może być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną jedynie z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Skład orzekający NSA podziela pogląd, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie Sąd pierwszej instancji powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09). Z tych samych względów Sąd pierwszej instancji rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd pierwszej instancji kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych.

Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 200, art. 204 pkt 2 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Na zasądzoną kwotę kosztów postępowania kasacyjnego (240 zł) składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego.