Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 184/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 132 ust. 6, art. 233
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi A. S.A. w [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Sygn. II SA/Rz 184/20

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A SA. Oddział w T. (dalej w skrócie: "strona skarżąca"; "Spółka") jest decyzja Wojewody z dnia [...] grudnia 2019 r" nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2019 r., nr [...], o ustaleniu jednorazowego odszkodowanie w wysokości 2 086,00 zł na rzecz K.S. z tytułu obniżenia wartości nieruchomości, położonej w obr. 209 miasta P., oznaczonej jako działka nr 109/1 o pow. 0,6648 ha, w związku z usytuowaniem na niej w 1963 r. gazociągu wysokiego ciśnienia DN600 relacji G. - J.

Z nadesłanych przez Organ akt administracyjnych wynika, iż wnioskiem z dnia [...] lutego 2015 r. K.S. zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] o przyznanie jednorazowego odszkodowania w związku z obniżeniem wartości działki nr 109/1 w obr. 209 m. P. (przed modernizacją działka nr 18, obr. nr 134) spowodowanym posadowieniem na niej w 1963 r. przez [...] w T. gazociągu wysokociśnieniowego DN 600.

Decyzją z dnia [...] maja 2015 r. ([...]) Prezydent odmówił ustalenia odszkodowania uznając, że w sprawie brak jest podstaw do uznania żądania strony w oparciu o art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 581, dalej: u.g.n.) o przyznanie jednorazowego odszkodowania w zakresie strat i utraconych korzyści oraz odpowiadającego zmniejszeniu wartości działki nr 109/1 z tytułu wybudowania gazociągu. Ówczesny właściciel działki S.P. (ojciec wnioskodawczym) otrzymał odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94), w tym za straty w zasiewach, uprawach i plonach. Organ wskazał także na brak podstaw do uwzględnienia żądania strony z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., gdyż strona otrzymała odszkodowanie, a wartość nieruchomości ze względu na jej stan i przeznaczenie nie uległa zmianie. Wskutek odwołania K.S., decyzja ta została uchylona mocą decyzji Wojewody z dnia [...] lipca 2015 r. ([...]).

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Prezydent działając na podstawie art. 128 ust. 4, art. 129 ust 5 pkt 3 w zw. z art. 130, art 132 ust. 1a i 6 u.g.n. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23) - decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. Nr [...] ustalił na rzecz K.S. zostak jednorazowe odszkodowanie w wysokości 57 zł z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oznaczonej jako działka nr 109/1 w obr. 209 m. P. - wskutek ograniczenia sposobu korzystania z tej działki w związku z posadowieniem na niej w 1963 r. przez [...] w T. gazociągu wysokociśnieniowego DN 600 na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. Wydział Spraw Wewnętrznych Nr [...] z dnia [...] maja 1963 r. Do wypłaty odszkodowania zobowiązano A S.A. Oddział w T.

Wojewoda decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., uchylił w całości decyzję Prezydenta M. P. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że gazociąg wysokiego ciśnienia DN 600 usytuowany został na nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr 109/1, obr. 209 m. P. w 1963 roku na podstawie decyzji Prezydium MRN w P. z dnia [...] maja 1963 r. Nr [...] zezwalającej Zakładom Gazu Ziemnego w T. na przeprowadzenie na obszarze miasta P. (P., S., K.) gazociągu oraz urządzeń technicznych podziemnych i nadziemnych niezbędnych do korzystania z niego, w tym m. in. na działce stanowiącej własność S.P. - poprzednika prawnego wnioskodawczym. Obowiązkiem organu I instancji oraz rzeczoznawcy, stosownie do art. 130 ust. 1 u.g.n., było ustalenie przeznaczenia tej nieruchomości na dzień w którym nastąpiło ograniczenie w sposobie jej korzystania, tj. według stanu obowiązującego w 1963 r. Z akt sprawy nie wynika natomiast, czy w 1963 r. nieruchomość była objęta planem i jakie było jej przeznaczenie wynikające z tego planu. W przypadku natomiast braku planu, przeznaczenie nieruchomości winno zostać ustalone na podstawie art. 154 ust. 2 i 3 u.g.n. Organ odpowiadając na zarzuty A S.A. z/s w W. podał, że S.P. (poprzedni właściciel) po wybudowaniu gazociągu otrzymał stosowne odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach, za drzewa i krzewy oraz za zniszczenie warstwy orno-akumulacyjnej i struktury roli w łącznej wysokości 1 744,70 ówczesnych złotych. To odszkodowanie dotyczy tylko części szkody związanej z realizacją na nieruchomości gazociągu. Były właściciel nie otrzymał odszkodowania za szkody powstałe na skutek samego ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, zaistniałe po założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, w tym za ewentualne zmniejszenie się jej wartości. Podstawę do przyznania takiego odszkodowania stanowi art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Wojewoda nie podzielił zarzutu, że A S.A. nie jest następcą prawnym [...] w T. Spółka jest następcą prawnym [...] w T. i nabyła własność gazociągu DN600, Ponadto wskazał, że K.S., jako spadkobierczyni S.P., posiada legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym, co wynika z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) na decyzję Wojewody z dnia [...] kwietnia 2016 r. A S.A. w W. Oddział w T. wniósł o jej uchylenie.

WSA wyrokiem z dnia 27 stycznia 2017 r" o sygn. II SA/Rz 743/16, oddalił skargę w/w Spółki. Sąd potwierdził ustalenie Wojewody, iż do posadowienia gazociągu na przedmiotowej nieruchomości doszło na podstawie decyzji Prezydium MRN w P. z dnia [...] maja 1963 r., o nr [...]. Decyzją tą objęta została m.in. działka stanowiąca własność S.P. (poprzednika prawnego wnioskodawczyni) nr 18 w obr. 134 (wg ówczesnej numeracji), za co - tytułem zniszczonych zasiewów i plonów, drzew i krzewów owocowych oraz warstwy orno - akumulacyjnej i struktury roli - na podstawie art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - otrzymał on odszkodowanie w kwocie 1744,70 zł. Wniosek K.S. został złożony w czasie obowiązywania aktualnej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, należało zatem ustalić, czy jej przepisy stwarzają materialnoprawną podstawę do uwzględnienia jej żądania. W u.g.n. kwestie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w celu zakładania i przeprowadzania na nich ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, uregulowane są w art. 124 ust. 1 i 4 u.g.n., które nakazują też odpowiednie stosowanie art. 128 ust. 4 u.g.n. w przypadkach, gdy przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe lub powoduje nadmierne trudności lub koszty. Zgodnie zaś z art. 128 ust. 4 u.g.n. "odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu". Skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości zajętej pod budowę gazociągu nie zostało dotychczas w pełnym wymiarze przyznane, to według Sądu brak jest przeszkód, aby mimo stosownego wniosku, nadal nie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zgodnie z prezentowanym w aktualnym orzecznictwie sądowym stanowiskiem, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu, ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego właścicielowi odszkodowania, które nie ulega przedawnieniu. Jako niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia przez organy administracji art. 129 ust, 5 pkt 3 wz. z art. 233 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że ma on zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy - spraw, w których przed 1 stycznia 1998 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania. WSA podkreślił, iż przyjęcie odmiennej interpretacji art. 129 ust, 5 pkt 3 u.g.n. stałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności oraz wyrażoną w jej art. 21 ust. 2 zasadą gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia.

Wbrew zarzutowi skargi podnoszącym naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że podmiotem posiadającym legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem jest każdoczesny właściciel nieruchomości a nie tylko osoba "wywłaszczona", wyrażono w wyroku stanowisko, iż K.S. uprawniona była do ubiegania się o przyznanie odszkodowania w zakresie, w jakim nie zostało ono ustalone i wypłacone. Sąd nie uwzględnił również zarzutu naruszenia art. 132 ust. 6 u.g.n. "poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża skarżącą Spółkę, mimo, że nie jest podmiotem który uzyskał zezwolenie, ani jego następcą prawnym". Ponadto podzielono ustalenia zaskarżonej decyzji, że obowiązek zapłaty odszkodowania skierowany został do podmiotu właściwego - skarżącej Spółki. Nie wzbudziło zastrzeżeń WSA to, że skarżąca stała się właścicielem gazociągu DN 600 przebiegającego przez działkę nr 109/1 na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] lipca 2005 r. Rep. A Nr [...]. W treści zaskarżonej decyzji szczegółowo opisano proces przekształceń jakim ulegały [...] w T. oraz powstanie A S.A. Stwierdzono także, iż w aktualnym stanie sprawy niemożliwe jest przesądzenie, czy K.S. przysługuje prawo do wnioskowanego odszkodowania za utratę wartości nieruchomości, ani tym bardziej wypowiadanie się nt. prawidłowości ustalania jego wysokości. Sąd w tym zakresie podzielił bowiem zawarte w zaskarżonej decyzji stanowisko Wojewody, że okoliczności utraty wartości działki nr 109/1 nie zostały przez Organ pierwszej instancji dostatecznie wyjaśnione, przede wszystkim w związku z uchybieniami, jakie organ ten dostrzegł w sporządzonym na zlecenie organu l instancji, a stanowiącym podstawę ustalenia odszkodowania operacie szacunkowym. Rzeczoznawca ani organ nie wyjaśnili, jaki jest związek między przeznaczeniem nieruchomości w latach 1970 - 2016, a zmniejszeniem się wartości nieruchomości na skutek wybudowania na niej w 1963 r. gazociągu. W żaden sposób nie zostało wyjaśnione, na jakiej podstawie ustalono to przeznaczenie w dacie ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości, zwłaszcza że w operacie jednocześnie wskazano, że "nieruchomość od dnia zajęcia przez [...] w T. wykorzystywana jest na cele rolne", co zasadniczo wzajemnie się wyklucza.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 31 stycznia 2019 r., o sygn. I OSK 972/17, oddalił skargę kasacyjną Spółki, potwierdzając prawidłowość dokonanych przez WSA ocen prawnych.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] października 2019 r., ponownie orzekł o ustaleniu i jednorazowego odszkodowania w wysokości 2086 zł na rzecz wnioskodawczyni K.S. z tytułu obniżenia wartości nieruchomości w związku z usytuowaniem na jej działce gazociągu wysokiego ciśnienia. Obowiązkiem zapłaty tak ustalonego odszkodowania obciążono Spółkę. Według ustaleń rzeczoznawcy majątkowego jak również dokumentów zebranych w sprawie z okresu budowy gazociągu przesyłowego na ówczesnej działce w latach 1963 - 1964 były prowadzone czynności użytkowania rolniczego. Za składniki roślinne powstałe w wyniku nasadzeń, właściciel gruntu otrzymał ustalone odszkodowanie. Oceniono, że kwestia związana z odszkodowaniem za utracone pożytki w ramach poniesionych szkód została w pełni załatwiona. Dla terenu, na którym zlokalizowana jest nieruchomość od miesiąca grudnia 2017 r., obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, wg którego działka zlokalizowana jest w obszarze terenów rolniczych oraz zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej z ograniczeniami w zabudowie. Ustalono także, iż na rok 1963 brak było planów przestrzennych Miasta P. Rynkową wartość jednostki porównawczej 1 m2 gruntu rolnego ustalono w podejściu porównawczym. Przedstawiono analizę rynku nieruchomości odpowiednio do celu i sposobu wyceny oraz dokonano odpowiedniego wyboru metodyki i techniki wyceny. Gazociąg jest zlokalizowany pod powierzchnią terenu, a jego obecność nie wpływa na rolnicze wykorzystanie działki. Określona przez rzeczoznawcę majątkowego długość gazociągu DN 600 wynosi 39,7 m. Szacowanie przez rzeczoznawcę szkód obejmowało ustalenie wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości gruntowej wg stanu na dzień [...] maja 1963 r., i cen nieruchomości z dnia operatu. Uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest K.S. jako następca prawny poprzedniego właściciela przedmiotowej nieruchomości, natomiast obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża operatora gazociągów przesyłowych Spółka A S.A. Oddział w T. jako właściciela gazociągu wysokiego ciśnienia przebiegającego przez działkę o numerze 109/1, należącą do wnioskodawczyni.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta [...] wniosła do Wojewody skarżąca Spółka zarzucając naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i przyjęcie, że obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody obciąża A S.A. Nastąpiło również naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, iż poprzednio obowiązujące przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie przewidywały ustalenia odszkodowania w konsekwencji czego przysługuje ono obecnemu wnioskodawcy. Organ wg odwołującej się Spółki naruszył także art. 128 ust. 4 u.g.n. przyjmując, że osobą uprawnioną do żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania jest także spadkobierca osoby wywłaszczonej. Odwołująca się Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie przez Wojewodę postępowania.

Wojewoda decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., znak [...], po rozpatrzeniu opisanego odwołania postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Podkreślono, że stosownie do art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325), w rozpatrywanej sprawie Wojewoda związany był prawomocnymi wyrokami sądów: WSA w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2017 r" sygn. II SA/Rz 743/16, oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2019 r" sygn. I OSK 972/17. Zasadność prowadzonego postępowania odszkodowawczego w sprawie została przesądzona w przytoczonych wyrokach sądów administracyjnych w tym zwłaszcza kwestia następstwa prawnego operatora gazociągów przesyłowych A S.A. po [...] w T. oraz kwestia nabycia przez K.S. jako spadkobierczyni dawnego właściciela nieruchomości roszczenia o odszkodowanie. Wojewoda w toku postępowania odwoławczego zbadał czy zostało prawidłowo ustalone odszkodowanie w wysokości ustalonej w treści kontrolowanej decyzji. Zdaniem organu biegła prawidłowo przyjęła, że nieruchomość w chwili budowy gazociągu miała charakter rolny. Do wyliczenia wartości gruntu zastosowano podejście porównawcze; nieruchomość wyceniana została porównaniu z trzema nieruchomościami o takim samym przeznaczeniu podobnymi do wycenianej, które były przedmiotem obrotu rynkowego w latach 2017 - 2018. Na podstawie dokonanej analizy rynkowej oraz obliczenia wartości nieruchomości biegła ustaliła, że wartość rynkowa 1 m2 gruntu działki nr 109/1, wynosi 7,83 zł jako nieruchomości rolnej. Biegła ustaliła szerokość strefy kontrolowanej dla gazociągu wysokiego ciśnienia na 30 m po obu stronach od osi gazociągu, co jest zgodne z właściwymi przepisami. Przeprowadzona w operacie analiza czynników wpływających na zmniejszenie wartości nieruchomości odpowiada treści § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego. Z dokonanych ustaleń wynika także, że " przypadku wycenianej nieruchomości czynniki te w ogóle nie wpływają na zmniejszenie wartości bądź w niewielkim stopniu wpływają. Wyliczenia kwoty zmniejszenia wartości nieruchomości dokonano oddzielnie dla każdej z podstref. W ten sposób uzyskano kwotę zmniejszenia wartość, działki o nr. 109/9 w wysokości 2086 zł. W ocenie Wojewody operat szacunkowy sporządzony na potrzeby postępowania pod względem jego formy metody, techniki szacowania, został sporządzony zgodnie z przepisami prawa Jest on zupełny, logiczny i "skazuje poszczególne etapy wyceny. Zastosowanie przyjętego podejścia wyceny i metody zostało opisane oraz uzasadnione. Zatem określenie zmniejszenia wartości nieruchomości wykonano prawidłowo.

W skardze do WSA Spółka zawnioskowała o uchylenie " całości zaskarżonej decyzji Wojewody oraz o zasądzenie kosztów postępowania, " tym kosztów zastępstwa procesowego.

Zdaniem Strony skarżącej decyzja została wydana z naruszeniem art. 129 ust 5 pkt 3 w zw. z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Z 2015 r" poz. 1774 - zwana dalej "u.g.n.") poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami a więc dotyczy spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania.

Ponadto zarzucono naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że;

- obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek wydania decyzji administracyjnej przez Prezydium Miejską Rady Narodowej w P. Wydział Spraw Wewnętrznych z [...] maja 1963 r. nr [...] ograniczającej prawo własność, i zezwalającej [...] w T. na przeprowadzenie robót przy budowie gazociągu DN 600 relacji G. – J. obciążą Spółkę, mimo że podmiot ten nie jest osobą lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie, ani nie jest następcą prawnym takiego adresata pod tytułem ogólnym;

w opisywanej sprawie powstał obowiązek zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartość, nieruchomości "skutek wydania decyzji z dnia [...] maja 1963 r ograniczającej prawo własności, mimo że w istocie nie doszło do powstania szkody w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości skoro nieruchomość w chwili budowy gazociągu miała charakter rolny, a lokalizacja gazociągu nie miała wpływu i nie wymusiła zmiany przeznaczenia tegoż gruntu.

W uzasadnieniu Strona skarżąca, powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych, wywiodła, że wnioskować o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości może jedynie właściciel nieruchomości z dnia wydania decyzji wywłaszczeniowej, natomiast wnioskująca K.S. jest późniejszym nabywcą, któremu takie uprawnienie nie przysługuje. Ponadto obowiązująca ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera wyraźnego przepisu przejściowego, który pozwalałby stosować jej przepisy do stanów faktycznych z przeszłości. Przepis art. 233 u.g.n. stanowi jedynie o takiej możliwości odnośnie spraw wszczętych, lecz niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Nadto w ustawie o gospodarce nieruchomościami, ustawodawca postanowił, że wchodzi ona w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 242), a zatem ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tej daty. W odniesieniu do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (dział III, rozdział 6) ustawodawca rozszerzył zakres obowiązywania ustawy i wskazał w art. 216, że przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa przed tą datą. Natomiast żaden przepis ustawy - na wzór art. 216, nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Z tej przyczyny art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie ma zastosowania do stanów faktycznych sprzed wejścia jej w życie. Nie dotyczy spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1998 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania.

Spółka zaznaczyła, że nawet gdyby uznać, że art. 139 ust, 5 pkt 3 u.g.n. znajdzie zastosowanie w sprawie, to zgodnie z art. 132 ust. 6 u.g.n. obowiązek zapłaty odszkodowania obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1. Skarżąca Spółka nie była adresatem decyzji ograniczającej prawo własności. Adresatem decyzji był [...] w T., a jego następcą prawnym pod tytułem ogólnym jest B S.A. Skarżąca Spółka stała się właścicielem gazociągu DN 600 dopiero na podstawie aktu notarialnego z [...] lipca 2005 r., Rep. A Nr [...].

Odnośnie kwestii określenia wartości jednorazowego odszkodowania Strona skarżąca zauważyła, że ewentualna szkoda w postaci obniżenia wartości nieruchomości mogła powstać w chwili budowy gazociągu. Wycena winna uwzględniać stan (przeznaczenie) nieruchomości w chwili budowy gazociągu. Przedmiotowa nieruchomość miała charakter roiny. Lokalizacja gazociągu nie wymusiła zmiany przeznaczenia tegoż gruntu, nie doprowadziła do powstania szkody w postaci obniżenia wartości nieruchomości. Ewentualne obniżenie wartości nieruchomości w przypadku lokalizacji gazociągu na gruncie rolnym ma charakter tymczasowy i wyraża się przede wszystkim w czasowym obniżeniu plonowania. Ówczesny właściciel S.P. (ojciec wnioskodawczyni) otrzymał odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18, poz. 94), w tym za straty w zasiewach, uprawach i plonach. Po przeprowadzeniu rekultywacji szkoda ta została wyrównana, a wartość nieruchomości wróciła do stanu sprzed powstania szkody.

Końcowo Spółka zauważyła, że w przypadku nieruchomości rolnych lokalizacja gazociągu, jako urządzenia podziemnego co do zasady nie zmienia warunków korzystania z nieruchomości, ani przydatności użytkowej, jak również co do zasady nie nakłada trwałych ograniczeń w sposobie korzystania z tego rodzaju nieruchomości. W przypadku potencjalnego wyrządzenia szkód majątkowych powstałych w wyniku konserwacji czy usuwania awarii właścicielom nieruchomości wypłacane są odrębne odszkodowania, na podstawie rzeczywiście powstałych szkód.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda zawnioskował o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 365). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art, 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art, 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem swej skargi skarżąca Spółka uczyniła decyzję administracyjną wydaną w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności na skutek ograniczenia sposobu korzystania z działki stanowiącej własność K.S. w związku z umiejscowieniem w gruncie w 1963 r. gazociągu wysokociśnieniowego DN 600. Ograniczenie korzystania z prawa własności nastąpiło w konsekwencji skutków prawnych decyzji administracyjnej z dnia [...] maja 1963 r., Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. Wydział Spraw Wewnętrznych o nr [...]. Do wypłaty odszkodowania orzekające w sprawie Organy zobowiązały stronę skarżącą, która kwestionuje zasadność tego obowiązku.

Zdaniem Sądu, Organ odwoławczy prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz prawidłowo zinterpretował i zastosował właściwe przepisy prawa procesowego oraz materialnego. Zebrany w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy, nie wymagał uzupełnienia na zasadzie art. 106 § 3 P.p.s.a., gdyż był wystarczający, aby w ramach sądowej kontroli odnieść się do postawionych w skardze zarzutów.

Kluczowe znaczenie dla oddalenia zarzutów skargi Spółki odgrywa regulacja wyrażona w art. 153 P.p.s.a., który stanowi: Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wynikające z art. 153 P.p.s.a. związanie sądu i organów prawomocnym wyrokiem oznacza, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem ponownego rozpoznania przez sąd lub organ, to podmioty te są zobligowane przyjąć jako własną oceną prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania, jeżeli zostały one wyrażone w prawomocnym orzeczeniu. Dodać do tego należy, iż ocena prawna o jakiej mowa w/w przepisie może dotyczyć nie tylko wykładni normy prawnej, ale także ustaleń co do stanu faktycznego. Sąd dokonuje wykładni prawa oraz ustaleń faktycznych, a także wskazań co do dalszego postępowanie w treści uzasadnienia wyroku. Zatem związanie, o jakim mowa w art. 153 P.p.s.a. obejmuje nie tylko sentencje orzeczenia ale także jego uzasadnienie. Odstępstwo od zasady związania jest możliwe, ale dotyczyć może tylko przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zasadniczej zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, lub też w przypadku zmiany stanu prawnego, po wydaniu przez sąd orzeczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 czerwca 2020 r., o sygn. I SA/GI 1191/19, LEX). Dlatego też będzie naruszać art. 153 P.p.s.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy orzeczenie formułujące nowe oceny stanu prawnego i faktycznego sprzeczne z wyrażonym w uprzednich wyrokach stanowiskiem. Dlatego sąd ponownie orzekając w sprawie winien ściśle podporządkować się treści tych ocen oraz wytycznych i na ich podstawie, jako podstawowy wzorzec kontroli, przeanalizować zaskarżone działania organów. W konsekwencji, zarzuty ponownie rozpoznawanej skargi, które pozostają w konflikcie z zasadą związania, nie mogą być uwzględnione ponieważ naruszałoby to dyrektywy płynące z treści art. 153 P.p.s.a.

Wyjaśnienie znaczenia zasady związania prawomocnym orzeczeniem było konieczne bowiem w niniejszej sprawie, co trafnie uwypukla Wojewoda, zapadły już dwa orzeczenia Sądów administracyjnych, w których wypowiedziano się wiążąco względem ponownie podniesionych przez Spółkę kwestii. Otóż zarówno Wojewoda jak również WSA był związany opisanym wcześniej prawomocnym wyrokiem WSA w Rzeszowie z dnia 27 stycznia 2017 r., o sygn. II SA/Rz 743/16, oraz NSA z dnia 31 stycznia 2019 r" o sygn. I OSK 972/17.

Zdaniem Spółki decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 233 u.g.n., poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odniesieniu do tego problemu WSA w Rzeszowie w wyroku w sprawie o sygn. II SA/Rz 743/16, przesądził pozytywnie dla wnioskodawczyni, iż art. 129 ust. 5 pkt 3 wz. z art. 233 u.g.n. ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie u.g.n., a zatem dotyczy spraw, w których przed 1 stycznia 1998 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia odszkodowania. Podkreślono przy tym, że skoro przysługujące na gruncie ustawy z 1958 r. uprawnienie do odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nie zostało w pełni zrealizowane a przepisy u.g.n, przewidują analogiczne uprawnienie, to brak jest przeszkód do skorzystania z jej przepisów i ich zastosowania do stanu faktycznego zaistniałego przed jej wejściem w życie. Zdaniem Sądu, przyjęcie odmiennej interpretacji art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stałaby w sprzeczności z wynikającą z art. 64 Konstytucji RP zasadą ochrony własności oraz wyrażoną w ustawie zasadniczej zasadą gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia. Jednocześnie zaznaczono w wyroku, iż bez znaczenia w sprawie pozostaje upływ czasu od wydania decyzji wywłaszczeniowej w maju 1963 r. Zaznaczono również, że zgodnie z utrwalonymi w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądami, stosunek prawny odszkodowania nie ma charakteru stosunku administracyjnoprawnego, lecz cywilnoprawny.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd ma świadomość, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiło się stanowisko, zgodnie z którym odszkodowanie o jakim mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu, a zatem prawo to nie przechodzi na następców syngularnych czy uniwersalnych. Orzeczenia te zostały przywołane przez skarżącą Spółkę. Jednakże w niniejszej sprawie WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 27 stycznia 2017 r., o sygn. II SA/Rz 743/16, wiążąco przyjął, iż zaspokojenie właścicieli nieruchomości których prawa podlegają ograniczeniu, wyklucza dopuszczalność zgłoszenia w przyszłości roszczenia o odszkodowanie przez ich następców prawnych. Jeżeli jednak roszczenia te nie zostały dotychczas zgłoszone, a nieruchomość została zbyta na rzecz kogoś innego, to następca prawny może zgłosić takie roszczenie. Zdaniem Sądu i wbrew zarzutowi skargi podnoszącemu naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że podmiotem posiadającym legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem jest każdoczesny właściciel nieruchomości a nie tylko osoba "wywłaszczona", stwierdzono w wyroku jednoznacznie, że K.S. następczyni wywłaszczonego, jest uprawniona aby ubiegać się o przyznanie odszkodowania. Uprawnienie to obejmuje zakres, w jakim nie zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie stosownie do art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Kolejną kwestią mocno poruszoną w skardze jest to, że Organy nieprawidłowo obowiązkiem zapłaty odszkodowania obciążyły Spółkę, mimo że podmiot ten nie jest osobą lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie, ani nie jest następcą prawnym adresata decyzji wywłaszczeniowej pod tytułem ogólnym. Również i to zagadnienie zostało przesądzone w powołanym wyżej wyroku WSA. Należy przypomnieć, iż w powyższym orzeczeniu Sąd odnosząc się do zarzutu skargi opartego na naruszeniu art. 132 ust. 6 u.g.n. (tj. przepisu wskazującego osobę lub jednostkę organizacyjną zobowiązaną do wypłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n. oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości), stwierdził że co do zasady podziela ustalenia zaskarżonej decyzji, że obowiązek zapłaty odszkodowania skierowany został do podmiotu właściwego, czyli do skarżącej Spółki. Wobec nie budzącego wątpliwości faktu przysługiwania skarżącej Spółce prawa własności przedmiotowego gazociągu, pozwalało to na przypisanie w zakresie prowadzonej przez nią działalności następstwa prawnego po [...] w T., na rzecz których doszło do wydania decyzji o ograniczeniu korzystania z nieruchomości w celu przeprowadzenia gazociągu oraz odpowiedzialności za ewentualnie wynikające z tego obniżenie jej wartości. W rezultacie, także i ten zarzut musiał zostać przez Sąd oddalony, jako nieuzasadniony.

Ostatni z zarzutów rozpoznanej skargi opiera się na założeniu naruszenia przez Wojewodę normy art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że w opisywanej sprawie powstał obowiązek zapłaty odszkodowania mimo, że w istocie nie doszło do powstania szkody w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości. Nieruchomość w chwili budowy gazociągu miała charakter rolny, a lokalizacja gazociągu nie miała wpływu i nie wymusiła zmiany przeznaczenia tegoż gruntu.

Należy przypomnieć, iż zgłoszone przez następcę prawnego wywłaszczonego roszczenie obejmowało odszkodowanie z tytułu straty polegającej na zmniejszeniu wartości nieruchomości. W myśl art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art, 120 i 124-126 w/w ustawy. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Zdaniem Sądu, Organy obu instancji należycie wykazały powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie Spółki, czego przede wszystkim dowodzi pozytywnie oceniony przez Wojewodę operat szacunkowy. W ponownie prowadzonym postępowaniu decyzję określające wysokość należnego wnioskodawczyni odszkodowania zostały oparte na treści operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego dnia [...] lipca 2019 r. Wynika z tego dokumentu w sposób jednoznaczny, że wartość nieruchomości na skutek działań poprzednika prawnego Strony skarżącej uległa zmniejszeniu po zaokrągleniu o kwotę 2086,39 zł. Uznano w operacie podobnie jak twierdzi Skarżąca strona, że obecność gazociągu nie wpłynęła na rolnicze wykorzystanie działki. Jednakże biegła jako okoliczności skutkujące zmniejszeniem wartości przyjęła zakaz sadzenia drzew w odległości 3m od osi gazociągu do pni drzew, ewentualność realizacji przez właściciela nieruchomości obowiązku wynikającego z art. 124 ust. 1 u.g.n., oraz ustanowienie w związku z lokalizacją gazociągu strefy kontrolowanej przewidzianej w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. z 2013 r., poz. 640). Zatem wykazano stosownie do przepisów u.g.n. utratę wartości działki na skutek wydanej decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości, którą ma kompensować wypłacone przez Spółkę odszkodowanie.

W orzecznictwie od dawna jako utrwalony uznaje się pogląd, iż zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale wyłącznie w wyjątkowych i oczywistych wypadkach, jeżeli zostanie wykazane, że przy sporządzeniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe (np. wyrok NSA z 18 maja 2020 r. o sygn. I OSK 384/19, LEX). WSA oceniając ten kluczowy dla sprawy dowód, podobnie jak orzekające organy, nie dopatrzył się nieprawidłowości które miałby szanse zdyskredytować opinie biegłego. Dlatego Organ odwoławczy miał pełne podstawy do tego aby uznać, że sporządzony na potrzeby postępowania operat szacunkowy pod względem formy, metody i techniki szacowania został sporządzony zgodnie z prawem, co pozwoliło na przyjęcie w rozstrzygnięciach wydanych w toku postępowania określonej w nim kwoty należnego wnioskodawczyni odszkodowania. W odróżnieniu od uprzednio sporządzonego operatu, biegły rzeczoznawca zgodnie w wytycznymi WSA ustosunkował się należycie do treści § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r" nr 207, poz. 2109). Na stronie 9 w pkt 10.2 operatu uwzględniono bowiem stosownie do tej regulacji kryteria zmniejszenia wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n. w postaci: 1) zmiany warunków korzystania z nieruchomości; 2) zmianę przydatności użytkowej nieruchomości; 3) trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości; 4) skutków spowodowanych obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 ustawy. Wytyczne wynikające z prawomocnego wyroku Sądu zostały więc należycie zrealizowane, czego w istocie nie kwestionuje skarżąca w sprawie Spółka.

Sąd działając poza granicami zarzutów i twierdzeń skargi - art. 134 P.p.s.a, - nie doszukał się w działaniach Organów obu instancji takich naruszeń przepisów postępowania jak i prawa materialnego, która wpływałyby na ustalony w decyzjach wynik sprawy. Rozstrzygnięcie Wojewody jako w pełni legalne powinno pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nim skutki prawne.

Z powyższych przyczyn należało orzec o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.