Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4815/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Protokolant - specjalista Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. W. (dalej jako Skarżący, Dłużnik) decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2015 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 16 kwietnia 2014 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w [...] wpłynął wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 07/2012, 10/2013-02/2014, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 02/2010, 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 07/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01/2010-08/2011, 12/201-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014.

Przedmiotowy wniosek obejmował zarówno należności z tytułu składek osobistych płatnika jak i należności z tytułu składek pracowniczych.

W motywach wniosku Skarżący powołał się na ciężką sytuację materialną spowodowaną złym stanem zdrowia.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił:

I. w oparciu o art. 28 ust. 1-3, 4 w związku z art. 32 ustawy o systemie społecznym umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą i pracowników w części finansowanej przez płatnika, oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych na:

• ubezpieczenia społeczne za okres 11/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.412,70 zł,

• ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 7.017,52 zł,

• Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 09/2010-08/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.615,16 zł

II. w oparciu o art. 28 ust. 3a-3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na:

• ubezpieczenia społeczne za okres 11/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.412,70 zł,

• ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2011-09/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 6.751,52 zł,

• Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 09/2010-08/2011, 12/2011-05/2012, 09/2012-06/2013, 08/2013-02/2014 w łącznej kwocie 2.116,01

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Brak jest również podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z rozporządzeniem.

W piśmie z dnia 3 lipca 2014 r. Skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r., na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej: k.p.a.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie ZUS podkreślił, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Wymienił sytuacje całkowitej nieściągalności przewidziane w ust. 3 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wyjaśnił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności związane z całkowitą nieściągalnością. Wobec Skarżącego wdrożone zostało postępowanie egzekucyjne i dopóki postępowanie to nie zostało zakończone nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Organ egzekucyjny nie mógł stwierdzić braku majątku, dlatego nie jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

J. W. zaskarżył decyzję tę w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3099/14 uznał skargę J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. , uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r.

Sąd I instancji rozpoznający skargę uznał ją w całości i wskazał, iż Zakład winien w sprawie przede wszystkim dokonać prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie ustalić, czy w sprawie spełnione zostały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy prawa i na tej podstawie rozstrzygnąć co do istoty żądanie Skarżącego.

Sąd wskazał, że występowanie w sprawie dwóch – odrębnych – grup podstaw prawnych do umorzenia należności z tytułu składek nie upoważniało jednak organu do dwukrotnego rozstrzygnięcia, w decyzji z [...] czerwca 2014 r. nr [...], w kwestii umorzenia tych samych należności Skarżącego, z rozróżnieniem podstaw prawnych zawartych w art. 28 ust. 1-3,4 w związku z art. 32 u.s.u.s. oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. WSA podkreślił, że zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a. decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. Decyzja z [...] czerwca 2014 r. w pkt I rozstrzygnęła merytorycznie w całości wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Tym samym zbędne było ponowne rozstrzyganie w pkt II decyzji o kwestii załatwionej w pkt I tej decyzji. Nie można zatem było przyjąć, że decyzja z [...] czerwca 2014 r., oraz utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja z [...] lipca 2014 r., w sposób prawidłowy i zgodny z powyższym przepisem rozstrzygnęły - co do istoty - sprawę Skarżącego.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że organ nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego w sprawie, zwłaszcza w kontekście wymogu właściwego rozważenia zaistnienia przesłanek umorzeniowych, przewidzianych w art. 28 ust.3a w związku z § 3 rozporządzenia. W sprawie jako niesporne należało przyjąć, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, jest bezrobotny i czyni starania o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Poza tym udokumentowany stan zdrowia Skarżącego (m. in. przebyte dwa udary mózgu) wskazuje jednoznacznie na faktyczny brak możliwości podjęcia jakichkolwiek czynności zarobkowych. Organ nie ustalił w ogóle jakie są koszty utrzymania Skarżącego, a także te związane z leczeniem. Wskazane w uzasadnieniu decyzji koszty utrzymania Skarżącego w wysokości 700 zł i koszty leczenia w wysokości 100 zł nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. W świetle powyższego za dowolne należało uznać twierdzenie organu, że w sytuacji Skarżącego opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Nie wiadomo na jakiej podstawie organ ustalił, że spłata zadłużenia pozostanie neutralna dla sytuacji bytowej Skarżącego. Przyjąć zatem należało, że organ w rozpatrywanej sprawie wbrew wymogom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie podjął z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej narusza art. 107 § 3 k.p.a. ponieważ nie wskazuje faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

WSA wskazał, iż ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd i w sposób zgodny z wskazanymi przepisami k.p.a. rozpatrzy wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek.

Rozpoznając sprawę po wyroku WSA w Warszawie organ poinformował Skarżącego o ponownym wszczęciu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a następnie decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2015 r. odmówił umorzenia zobowiązań na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Podkreślono, że zostało wdrożone przymusowe dochodzenie zadłużenia, które jest w toku w związku z czym nie można orzec o całkowitej nieściągalności zobowiązań. Organ pierwszej instancji nie stwierdził również podstaw do umienia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, opisując pogorszenie swojego stanu zdrowia i swojej sytuacji życiowej.

Poinformował ponadto, iż w dniu [...].10.2015 r. musi się stawić w szpitalu, gdyż przeszedł kolejny udar, który został zdiagnozowany w dniu [...].10.2015 r. w trakcie badania w szpitalu przy ulicy [...] w v, natomiast po wyjściu ze szpitala zostanie przedstawiona karta informacyjna. Wskazane zostało, iż aktualnie stan zdrowia uniemożliwia dłużnikowi poruszanie się, a tym samym podjęcie zatrudnienia. Dłużnik podkreślił, iż w toku postępowania dostarczył wszelką dokumentację, której żądał Zakład. W dalszej części wniosku zobowiązany poinformował, iż samochód, o którym pisze organ został sprzedany, aby uzyskać środki finansowe na uregulowanie prywatnych długów związanych z utrzymaniem oraz leczeniem i podkreślił, iż zasiłek, a teraz renta nie wystarczają nawet na spłatę bieżących zobowiązań. Następnie Skarżący nawiązał do egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego i zarzucił, iż organ nie sprecyzował, iż postępowanie egzekucyjne dotyczy wyroku za jazdę środkami komunikacji miejskiej bez ważnego biletu. Podsumował, iż wbrew stwierdzeniom zawartym w zaskarżonej decyzji, zostały udowodnione wszelkie przesłanki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie których organ mógł wydać pozytywną decyzję. Ponownie Dłużnik odniósł się do swego stanu zdrowia informując, iż w wyniku ciężkiej choroby, dwukrotnego udaru i wstawienia stentu do jednej z żył, a obecnie po przejściu kolejnego udaru, stał się niezdolny do pracy. Choroba nosi cechy przewlekłej bez rokowań na poprawę, a stan zdrowia ulega dalszemu pogorszeniu. Natomiast w przepisanym prawem terminie wystąpi z wnioskiem o przyznanie świadczenia rentowego ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, której nie może wykonywać pracy ze względu na zagrożenie życia. Zobowiązany oświadczył, iż wbrew stwierdzeniom Zakładu Ubezpieczeń Społecznych złożył zaświadczenie lekarskie wydane na potrzeby Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, iż nie ma rokowań na poprawę stanu zdrowia po udarze i w wyniku schorzeń wrodzonych. Podkreślił, iż przebyty udar spowodował nieodwracalne skutki zdrowotne. Natomiast mając na uwadze wiek, nie ma pozytywnych rokowań w przyszłości, brak też możliwości fizycznych do ponownego założenia działalności gospodarczej. Jednocześnie wskazał, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości. Wskazał też, że dołączy do tego wniosku swoją najnowszą dokumentację medyczną, jak tylko ją otrzyma.

W dniu [...].10.2015 r. do Zakładu wpłynęło pismo Dłużnika z dnia [...].10.2015 r. zatytułowane "Uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy" z załączoną kartą leczenia szpitalnego z dnia [...].10.2015 r. W ww. piśmie zobowiązany podtrzymał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto wskazał, iż załącza do akt sprawy kartę informacyjną leczenia szpitalnego, z której wynika, iż jego stan zdrowia systematycznie pogarsza się. Natomiast koszty leczenia (leki i rehabilitacja) przekraczają już możliwości finansowe, czyli są wyższe niż kwota świadczenia, jaką otrzymuje. Wobec powyższego dalsze prowadzenie egzekucji może doprowadzić do zagrożenia zdrowia i życia.

Rozpoznając wniosek organ odwoławczy decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2015 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że przeprowadził własne postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego potwierdził w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, iż Dłużnik nie figuruje w ww. ewidencji jako właściciel bądź współwłaściciel pojazdu, jednakże brak jest również informacji o sprzedaży pojazdu, który posiadał tj. samochodu osobowego [...] z 2008 r. o wartości zastawu skarbowego około 25 200,00 zł. Ponadto potwierdzono, że od 01.09.2014 r. Skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznaną okresowo do dnia 31.10.2017 r., począwszy od dnia 01.03.2015 r. wysokość świadczenia wynosi 1 387,10 zł brutto, do wypłaty kwota 819,49 zł, od dnia 01.06.2015 r. następuje realizacja potrąceń w wysokości 346,77 zł miesięcznie (pierwsze potrącenie w ww. kwocie wpłynęło w dniu 20.06.2015 r.). Natomiast począwszy od dnia 01.07.2015 r. potrącenia pozostają depozycie Zakładu. Na zajętym świadczeniu nastąpił zbieg egzekucji administracyjno-sądowej. Wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne prowadzi również Komornik Sądowy, a sprawa dotyczy zadłużenia na rzecz Zarządu Transportu Miejskiego za jazdę środkami komunikacji bez ważnego biletu. Zadłużenie egzekwowane przez Komornika Sądowego wynosi 1 343,24 zł. Ponadto ustalono, iż w dniu 10.09.2015 r. akta sprawy zostały przesłane do sądu celem wyznaczenia łącznego organu do prowadzeniu egzekucji. Dodatkowo w dniu 22.10.2015 r. zostało skierowane do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] zapytanie, czy dłużnik jest objęty pomocą Ośrodka. W piśmie z dnia 03.11.2015 r. Ośrodek poinformował, iż aktualnie Skarżący nie korzysta ze wsparcia, natomiast z pomocy placówki skorzystał jednorazowo w roku 2014 (wówczas została wydana decyzja potwierdzająca prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za okres: 23.06.2014 - 20.09.2014).

W decyzji utrzymującej w mocy decyzję poprzedzającą wskazano, że organ pierwszej instancji właściwie ocenił, iż w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie zachodzą okoliczności związane z całkowitą nieściągalnością zobowiązań.

Stwierdzono, że wobec dłużnika Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] jako organ egzekucyjny wdrożył postępowanie mające na celu przymusowe dochodzenie zadłużenia. W dniach: 10.05.2013 r., 24.07.2013 r., 25.10.2013 r., 22.11.2013 r., 18.12.2013 r., 10.01.2014 r., 28.03.2014 r., 28.04.2014 r. zostały skierowane zajęcia rachunku bankowego w Banku Ochrony Środowiska S.A. W odpowiedzi na zajęcia bank poinformował, iż na zajętym rachunku brak środków finansowych. W dniach: 29.05.2015 r., 15,06.2015 r., 28,07.2015 r. dokonano zmiany środka egzekucyjnego i dokonano zajęcia świadczenia rentowego zobowiązanego. Z akt sprawy wynika, iż od 01.09.2014 r. Skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznaną okresowo do dnia 31.10.2017 r., począwszy od dnia 01.03.2015 r. wysokość świadczenia wynosi 1 387,10 zł brutto, do wypłaty kwota 819,49 zł, od dnia 01.06.2015 r. następuje realizacja potrąceń w wysokości 346,77 zł miesięcznie. Wskazano, że dopóki postępowanie to jest w toku i nie zostało zakończone nie można stwierdzić bezskuteczności egzekucji, wobec czego organ egzekucyjny nie mógł potwierdzić braku majątku, dlatego nie jest oczywiste, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a wysokość nieopłaconej składki znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Na dzień wydania decyzji wysokość kosztów egzekucyjnych z tytułu egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] z tytułu zaległych składek wynosi 450,10 zł.

Wskazano, że wobec powyższego zarzut, iż koszty egzekucji, przewyższyły już egzekwowane kwoty z zajęcia jest bezzasadny i nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym. W świetle powyższego również stwierdzenie zobowiązanego, iż przez wiele miesięcy organ nie podejmował decyzji, natomiast wszczął egzekucję z należności, której wcześniej nie prowadził, jest bezpodstawny, W tym miejscu należy podkreślić, iż organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji zawarł informację, iż komornik sądowy prowadzi egzekucję ze świadczenia rentowego w związku z korzystaniem przez dłużnika z transportu miejskiego bez ważnego biletu. Wobec tego stwierdzenie, iż organ przemilczał ten fakt jest nieprawidłowe.

Odnosząc się do oświadczenia zobowiązanego, iż samochód został sprzedany, aby pokryć prywatne długi związane z utrzymaniem i leczeniem, organ drugiej instancji wskazał, iż z uzyskanych środków finansowych ze sprzedaży pojazdu, Skarżący nie przekazał żadnej kwoty na poczet zadłużenia z tytułu zaległych składek.

Po ponownej analizie zgromadzonego materiału dowodowego organ drugiej instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na mocy art. 28 ust. 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przepis ten przewiduje, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności.

Organ drugiej instancji podkreślił również, iż instytucja umorzenia należności z tytułu składek powinna znajdować zastosowanie jedynie w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach. Oceniając "ważny interes zobowiązanego" nie można utożsamiać go z trudnościami finansowymi. Umorzenie składek w sytuacji, gdy istnieje realna możliwość zaspokojenia roszczeń naruszałaby interes społeczny oraz interes samego zobowiązanego, bowiem w przypadku umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, okresy, za które składki zostałyby umorzone nie podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń emerytalno-rentowych. Przepis ten wymaga wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, a zapłata spowodowałaby zagrożenie bytu. W celu prawidłowego zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych niezbędne jest zbadanie sytuacji finansowej strony, na którą oprócz wysokości osiąganych dochodów wpływ ma także wielkość stałych obciążeń (np. opłaty za energię elektryczną, telefon, gaz,). Zgromadzony materiał dowodowy powinien pozwolić na ustalenie, jaką rzeczywiście kwotą wnioskodawca dysponuje (wysokość wpływów pomniejszona o niezbędne koszty utrzymania), a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby swoje i swojej rodziny i jednocześnie spłacać powstałe wobec Zakładu zadłużenie.

Organ drugiej instancji wskazał, iż słusznym była argumentacja organu pierwszej instancji, że nie została spełniona przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, bowiem dłużnik nie wykazał dostatecznie, że opłacenie należności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na podkreślenie zasługuje fakt, że nie została przedstawiona dokumentacja wskazująca, iż sytuacja finansowa dłużnika w porównaniu do okoliczności, w jakich wydawana była decyzja nr [...] z dnia [...].09.2015 r. uległa zmianie. W przedłożonym do akt sprawy oświadczeniu Dłużnik zaznaczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego koszty utrzymania określono na poziomie 500,00 zł miesięcznie, natomiast na zakup leków przeznaczana jest kwota 150,00 zł. Jednakże w dalszym ciągu nie zostały udokumentowane ww. obciążenia finansowe. Źródłem utrzymania jest świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1 387,10 zł brutto, z którego w związku z prowadzoną egzekucją potrącana jest kwota 346t77 zł, wobec powyższego kwota do wypłaty-wyniki 819,49 zł. Poza zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek oraz z tytułu mandatu dłużnik nie wykazał innych zobowiązań finansowych, natomiast środki finansowe uzyskane ze sprzedaży samochodu zostały przeznaczone na spłatę prywatnych długów.

Wskazano też, że z przedłożonego wyroku sądowego z dnia 30.09.2014 r. wynika, iż dnia 30.05.2014 r. zapadł wyrok nakazujący Skarżącemu oraz członkom rodziny opuszczenie i opróżnienie lokalu mieszkalnego nr [...] przy ulicy [...] 6, orzekając równocześnie o uprawnieniu do otrzymania lokalu socjalnego i wstrzymaniu wykonania wyroku do czasu złożenia przez [...] oferty najmu takiego lokalu. Oprócz dłużnika w lokalu zamieszkuje syn, synowa oraz ich dzieci. W toku prowadzonego postępowania nie zostały załączone dokumenty wskazujące, iż ze względu na problemy finansowe koszty utrzymania nie były regulowane i z tego tytułu powstało zadłużenie. Ponadto z wyroku wynika, iż dłużnik uregulował zadłużenie w opłatach czynszowych, do którego doprowadził poprzedni właściciel, a ponadto ponosił opłaty z tytułu zamieszkiwania w lokalu. Jednocześnie organ drugiej instancji wskazał, iż wszystkie osoby zamieszkujące w lokalu powinny partycypować w kosztach jego utrzymania. Natomiast brak jest informacji, czy syn dłużnika oraz synowa partycypują i w jakiej części w miesięcznych kosztach utrzymania mieszkania (opłaty za czynsz najmu, energię elektryczną, gaz). Podkreślono, iż pomimo trudnej sytuacji finansowej dłużnik nie korzysta ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej, co potwierdza pismo Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z dnia [...].11.2015 r. Istotnym jest, że pomimo niekorzystnego orzeczenia odnośnie pozbawienia prawa do lokalu, został przyznany lokal socjalny, wobec czego dłużnik nie został pozbawiony miejsca zamieszkania. Wobec powyższego, w obecnym stanie faktycznym organ drugiej instancji stwierdził, iż słuszna była argumentacja Zakładu, że w niniejszej sprawie nie można aktualnie stwierdzić, że konieczność uregulowania zobowiązań z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nie ma więc zastosowania § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ drugiej instancji nie kwestionował stanu zdrowia dłużnika, który wg orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 06.10.2014 r. jest częściowo niezdolny do pracy, a orzeczenie zostało wydane do dnia 31.10.2017 r. Natomiast przedłożona karta informacyjna z dnia 22.10.2015 r. potwierdza hospitację w związku z nagłym pogorszeniem stanu zdrowia. Jednakże, jak słusznie zauważył organ pierwszej instancji, w przypadku dłużnika stan zdrowia nie warunkuje możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, gdyż obecnie jest przyznane świadczenie rentowe, które stanowi stałe źródło utrzymania. Zatem stan zdrowia w tym przypadku nie warunkuje uzyskiwania dochodu niezbędnego do spłaty zadłużenia wobec Zakładu, jednakże niewątpliwie powoduje konieczność ponoszenia nakładów finansowych na leczenie, które w toku prowadzonego postępowania nie zostały udokumentowane.

W złożonym wniosku dłużnik nie powołał się na brak możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania środków finansowych na spłatę zadłużenia z tytułu zaległych składek ze względu na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, wobec powyższego w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przesłanka konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zobowiązany trwale zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, wobec tego nie ma zastosowania przesłanka odnosząca się do poniesionych strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Tak więc argumentacja organu pierwszej instancji była w tej kwestii prawidłowa. Odnosząc się do wsparcia udzielanego przez rodzinę, która zdaniem dłużnika nie ma prawnego obowiązku dopłacania do jego utrzymania, organ drugiej instancji wskazał, iż ten fakt nie może być przedmiotem oceny w prowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Przedmiotowa decyzja została przez Skarżącego zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji, po raz kolejny podnosząc kwestie związane ze złym stanem swojego zdrowia i złą sytuację materialną, nawiązał też do egzekucji prowadzonej ze świadczenia rentowego.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z p. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. Nr 718 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy zwrócić uwagę, że zaskarżona decyzja została wydana w szczególnych warunkach prawnych, na skutek wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnego wyroku z 18 lutego 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3099/14.

Organ wydający decyzję, dokonując ponownej oceny wniosku Skarżącego, zobowiązany był zatem zastosować się do wydanego w niniejszej sprawie przez Sąd wyroku. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. organ był związany oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu Sądu.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 sierpnia 2015 r. (sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2015 r. poz. 658) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Opisaną wyżej ustawą zmieniono treść art. 153 p.p.s.a., który od 15 sierpnia 2015 r. obowiązuje w brzmieniu: ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Rzeczona zmiana treści art. 153 p.p.s.a. miała charakter precyzujący, uwzględniając dorobek orzecznictwa i doktryny.

Należy podnieść, że przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sądy, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które byłyby sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem (por. wyrok NSA z 1 września 2010 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 518/09, LEX nr 746901). Pojęcie "ocena prawna" w rozumieniu przepisu art. 153 p.p.s.a. oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Ocena ta może się odnosić zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana (por. wyrok NSA z 30 listopada 2010 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 1929/09, LEX nr 795206). Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji zapadłej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowowydanej decyzji (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2009 r., w sprawie o sygn. akt II GSK 614/08, LEX nr 528074). Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu.

Jak też wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 października 2015 r. (sygn. akt II GSK 2530/14, LEX nr 1942634) ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że pomiędzy dniem złożenia przez Skarżącego wniosku, a dniem wydania zaskarżonej decyzji nie zaszły żadne zmiany stanu prawnego, mające zastosowanie w sprawie.

W sprawie z wniosku Skarżącego o umorzenie nieopłaconych składek, pierwotnie wydane przez Zakład rozstrzygnięcie zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2015 r. o sygn. akt V SA/Wa 3099/14.

Sąd ten uznał, że organ niedostatecznie przeprowadził postępowanie dowodowe i rozważył możliwość umorzenia należności składkowych, tak w świetle przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak też tych wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r. w związku z art. 28 ust. 3a cyt. ustawy. W uzasadnieniu podkreślono między innymi, że organ nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego w sprawie, zwłaszcza w kontekście wymogu właściwego rozważenia zaistnienia przesłanek umorzeniowych, przewidzianych w art. 28 ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia. W sprawie jako niesporne w ocenie WSA należało przyjąć, że Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie osiąga dochodów, jest bezrobotny i czyni starania o uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Poza tym udokumentowany stan zdrowia Skarżącego (m. in. przebyte dwa udary mózgu) wskazuje jednoznacznie na faktyczny brak możliwości podjęcia jakichkolwiek czynności zarobkowych. WSA podkreślił, że organ nie ustalił w ogóle jakie są koszty utrzymania Skarżącego, a także te związane z leczeniem. Wskazane w uzasadnieniu decyzji koszty utrzymania Skarżącego w wysokości 700 zł i koszty leczenia w wysokości 100 zł nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. W świetle powyższego za dowolne w ocenie Sądu należało uznać twierdzenie organu, że w sytuacji Skarżącego opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Nie wiadomo na jakiej podstawie organ ustalił, że spłata zadłużenia pozostanie neutralna dla sytuacji bytowej Skarżącego. Przyjąć zatem należało, że organ w rozpatrywanej sprawie wbrew wymogom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie podjął z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także w sposób wyczerpujący nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Uzasadnienie zaskarżonej narusza art. 107 § 3 k.p.a. ponieważ nie wskazuje faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

WSA wskazał zatem, iż ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd i w sposób zgodny z wskazanymi przepisami k.p.a. rozpatrzy wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek.

Zatem dokonując oceny decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, która to decyzja została wydana w postępowaniu prowadzonym w następstwie wydanego przez sąd administracyjny wyroku, Sąd musi rozpoznać tę sprawę mając na względzie cyt. art. 153 p.p.s.a. i ustalić, czy organy zastosowały się do dyspozycji cyt. przepisu.

W ocenie Sądu rozpoznającego zaskarżoną decyzję organy nie zastosowały się do wytycznych określonych w wyroku WSA z dnia 18 lutego 2015 r.

Mianowicie organ nie przeprowadził postępowania dowodowego tak, jak na to wskazywał WSA w swoim wyroku, ograniczył się jedynie do bardziej szczegółowego opisania w uzasadnieniu decyzji faktów, które przedstawił mu Skarżący, jednakże nie dokonał analizy tego stanu tak, jak na to wskazywał Sąd w wyroku. Trzeba też wskazać, że organ w aktach sprawy administracyjnej przedstawionej Sądowi nie przedstawił wielu dowodów, o jakich jest mowa w uzasadnieniu decyzji, nadto brakowało w nich nawet tych dokumentów, które sam Skarżący przedstawiał organowi. Z treści uzasadnienia wynika, że organ nimi dysponował, jednakże z niezrozumiałych powodów nie zostały one przekazane Sądowi, a tym samym Sąd nie mógł sie do nich odnieść

Trzeba też wskazać, że organ nie wykonał wyroku WSA z dnia 18 lutego 2015 r. i nie przeanalizował odpowiednio sytuacji zdrowotnej Skarżącego, która - tak jak na to wskazuje sam Skarżący, jak i organ nie przeczy tym faktom - uległa pogorszeniu w wyniku kolejnego udaru. Z uzasadnienia nie wynika też, aby organ odpowiednio rozważył okoliczność wynikającą z ewidentnego pogorszenia warunków mieszkaniowych Skarżącego, która nastąpiła po wyroku eksmisyjnym.

Tym samym zaskarżona decyzja narusza prawo, a zarzuty skargi są zasadne.

Organ nie zastosował się bowiem do oceny prawnej i wskazań sądu zawartych w wyroku z dnia 18 lutego 2015 r., nie odniósł sie w uzasadnieniu do zaistnienia istotnej zmiany stanu faktycznego po wydaniu tego wyroku, nie dokonał też odpowiedniej - nakazanej tym wyrokiem - oceny dotychczas zebranego materiału dowodowego. Poza naruszeniem art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ odwoławczy naruszył tym samym przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych dostosuje się do wskazań zawartych w prawomocnym wyroku tego sądu z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3099/14, jak i zawartych w niniejszym wyroku.

Z przedstawionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżoną decyzję uchylił i orzekł jak w wyroku.