Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 681/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 75i, art. 75a ust. ist. 1 i 3
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, iż uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej E. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

E. C. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej [...], którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 75j ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, ze zm.) utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] września 2008 r. E. C. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Okręgowej Rady Adwokackiej [...]. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że skarżąca uzyskała z testu wyboru 187 punktów. Komisja Egzaminacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 75i ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów, a zatem uzyskana przez E. C. liczba punktów przesądziła o negatywnym wyniku egzaminu.

W odwołaniu od powyższej uchwały E. C. wniosła o uznanie za wadliwe pytań nr 75, 186, 204 i 248, w konsekwencji uchylenie uchwały i uznanie, że uzyskała pozytywny wynik egzaminu konkursowego. Ponadto wniosła o zaliczenie na poczet prawidłowych odpowiedzi udzielonych na pytania nr 193, 196, 197, 199, 204 i 206 z zakresu prawa podatkowego, ponieważ wykraczały one poza zakres materiału określonego w art. 75a ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego.

Minister Sprawiedliwości wskazał, iż w wyniku dokonanej szczegółowej analizy przeprowadzonego egzaminu, zarówno prawidłowości jego przygotowania (w tym przygotowania testu egzaminacyjnego), jak również przebiegu samego egzaminu uznał, iż nie doszło do naruszenia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. z 2005 r. Nr 258, poz. 2159 ze zm.), a egzamin przeprowadzono zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół, również uchwała Komisji Egzaminacyjnej została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Minister podkreślił, iż decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny.

Minister podniósł także, iż w ramach postępowania odwoławczego dokonał ponownego przeliczenia punktów, w wyniku czego ustalono, iż uchwała Komisji Egzaminacyjnej jest w tym zakresie w pełni prawidłowa, zaś skarżąca uzyskała z egzaminu konkursowego 187 punktów, co stanowi wynik negatywny.

Organ nie podzielił zarzutów skarżącej wobec zakwestionowanych przez nią pytań uznając, że zostały sformułowane w sposób prawidłowy, a skarżąca udzieliła na nie nieprawidłowe odpowiedzi.

Pytanie nr 75 brzmiało:

"Według Kodeksu cywilnego, małżonek, w stosunku do którego orzeczono separację i któremu nie służy żadne prawo do lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał ze swym współmałżonkiem aż do dnia jego śmierci, niebędący spadkobiercą swego małżonka:

A. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku,

B. jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w dotychczasowym zakresie w ciągu miesiąca od otwarcia spadku,

C. w ogóle nie jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania."

Według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C" oparta na art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c., natomiast skarżąca wskazał jako prawidłową odpowiedź "A". Skarżąca przeprowadzając obszerny wywód dokonała rozróżnienia między sytuacją spadkobierców oraz osób, którym służy uprawnienie z art. 923 k.c. i stwierdziła, że błędnie przytoczono w kluczu odpowiedzi art. 9351 k.c., wobec czego pytanie jest dotknięte wadą. Podniosła że przepis art. 923 k.c., ze względu na swoje systemowe położenie, ma charakter humanitarny, którego zastosowanie jest niezależne od dziedziczenia. Uprawnienie to powstaje z mocy prawa i jest skierowane przeciwko spadkobiercom. Zarzuciła także, że w pytaniu nie wskazano, czy o separacji orzeczono prawomocnie, a tylko prawomocne orzeczenie separacji może pozbawić małżonka ze skorzystania z tego uprawnienia. Ponadto podniosła, że małżonek separowany nadal może pozostawać osobą najbliższą bądź bliską dla swojego małżonka i jako osobie bliskiej przysługuje mu uprawnienie do korzystania przez trzy miesiące od śmierci współmałżonka z lokalu mieszkalnego, w którym zamieszkiwał wspólnie ze swym współmałżonkiem.

Odnosząc się do ww. zarzutu skarżącego organ uznał je za bezzasadne. Podkreślił, że treść pytania sprowadza się do ustalenia, czy uprawnienie, o którym mowa w art. 923 § 1 k.c. dotyczy małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację. Zdaniem organu treść przepisu nie pozostawia wątpliwości, iż obejmuje on swym zakresem osobę, która pozostaje – w chwili śmierci – małżonkiem spadkodawcy. Organ wskazał ponadto, iż nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że mimo orzeczenia separacji, małżonek ten pozostaje w takich relacjach ze swym współmałżonkiem, które wskazują, iż jest on w stosunku do niego osobą bliską. Stosownie do uregulowania zawartego w art. 614 § k.r.o. orzeczenie separacji powoduje skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba, że ustawa stanowi inaczej, a zatem małżonek w stosunku do którego orzeczono separację nie jest małżonkiem, o którym mowa w treści art. 923 k.c., zatem nie służy mu uprawnienie przewidziane w tym przepisie. Wskazano, iż przepis ten wyraźnie rozgranicza osoby uprawnione, tj. małżonka i osoby bliskie, małżonek jest traktowany odrębnie aniżeli inne osoby bliskie i wobec niego mają zastosowanie inne kryteria. Powołując się na orzecznictwo oraz poglądy doktryny, organ wskazał, iż aby skorzystać z uprawnienia z art. 923 k.c. małżonek musi spełniać dwie przesłanki: pozostawać ze spadkodawcą w ważnym związku małżeńskim oraz wspólnie z nim zamieszkiwać.

Ponadto wskazano, iż z treści pytania wynika w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że chodzi o uprawnienia małżonka, w stosunku do którego orzeczono separację i brak jest podstaw, by uważać, że separację orzeczono nieprawomocnie. Organ stwierdził także, iż wskazanie w podstawie prawnej w kluczu odpowiedzi również art. 9351 k.c. (obok art. 923 k.c.) odnosiło się do tezy pytania w tej części, w której podkreślono, że dotyczy ono małżonka, który nie jest spadkobiercą po zmarłym małżonku. Nie jest zatem uzasadniony zarzut skarżącej, że klucz odpowiedzi nieprawidłowo przytaczał przepisy, jakkolwiek należy podkreślić, że przytoczenie podstawy prawnej w tzw. kluczu odpowiedzi nie jest wymogiem prawidłowości testu, a jedynie stanowi ułatwienie m. in. dla zdających, w sytuacji, gdy pragną skontrolować prawidłowość udzielonych przez siebie odpowiedzi.

Pytanie nr 186 brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego i ustawą Prawo dewizowe, postępowanie administracyjne prowadzone w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego jest:

A. jednoinstancyjne,

B. dwuinstancyjne,

C. trójinstancyjne."

Zgodna z kluczem odpowiedzi jest odpowiedź "A", która ma podstawę prawną w przepisach art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. prawo dewizowe (Dz. U. Nr 141, poz. 1178 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B" i w swoim odwołaniu wskazała, że udzielona przez nią odpowiedź na powyższe pytanie jest poprawna. Na poparcie swoich wywodów przytoczyła orzecznictwo sądów administracyjnych, a także poglądy doktryny. Wskazała, iż złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, mimo iż nie powoduje przesunięcia kompetencji na organ wyższego stopnia, lecz powierza je ponownie temu samemu organowi winno być traktowane jako działanie drugiej instancji.

Zdaniem organu przytoczone przez skarżącą uzasadnienie zarzutów odwoławczych koncentruje się wokół kwestii istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia. Rozważania te nie mają znaczenia dla wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia liczby instancji postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego. Powyższy zarzut jest bezzasadny. Organ podkreślił, iż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego nie jest dewolutywny. Skoro nie ma organu wyższego (odwoławczego) nad Prezesem banku centralnego, sprawa indywidualnego zezwolenia dewizowego nie może być rozpatrzona ponownie przez inny, drugo instancyjny organ administracji publicznej. Niewystępowanie cechy dewolutywności środka zaskarżenia powoduje więc ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten sam organ, który prowadził postępowanie w pierwszej instancji. Zdaniem organu żaden przepis prawa nie upoważnia do stwierdzenia, że Prezes NBP w sprawach indywidualnych zezwoleń dewizowych jest zarazem organem I i II instancji. Według organu, ani w doktrynie, ani w orzecznictwie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy dwuinstancyjnym.

Pytanie nr 204 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o podatku akcyzowym, opodatkowaniu akcyzą podlega:

A. wyrób akcyzowy,

B. produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych,

C. dostawa towarów nie będących wyrobami akcyzowymi."

Według klucza odpowiedzi poprawną jest odpowiedź "B", mająca oparcie w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 29 poz. 257 ze zm.). Skarżąca udzieliła odpowiedzi "A". W swoim odwołaniu podniosła, że odpowiedzi "B" nie można uznać za błędną, jednakże odpowiedź "A" jest najpełniejsza, bowiem określa podmiotowy i przedmiotowy zakres ustawy i ze względu na treść ustawy należy ją uznać za właściwą. Jej zdaniem, cytowana powyżej ustawa reguluje opodatkowanie wyrobów podatkiem akcyzowym i w swoich przepisach posługuje się pojęciem wyroby akcyzowe. Na poparcie swojego stanowiska powołała decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. i Naczelnika Urzędu Celnego w K.

Organ nie zgodził się z powyższą argumentacją skarżącej. Wskazał, iż art. 4 ustawy o podatku akcyzowym określa przedmiot akcyzy, posługując się sformułowaniem: "opodatkowaniu akcyzą podlegają". Wymienia on między innymi produkcję wyrobów akcyzowych zharmonizowanych. Wynika z tego, że sam wyrób akcyzowy zharmonizowany nie jest przedmiotem tego podatku, lecz jego produkcja. Wskazał, że podatek akcyzowy jest podatkiem obrotowym jednofazowym. Wynika z tego, że przedmiotem tego podatku nie jest wyrób akcyzowy, lecz czynność profesjonalnego obrotu wyrobami akcyzowymi. Przykładowo samochód osobowy jest wyrobem akcyzowym, ale tylko raz czynność obrotu tą rzeczą powoduje obowiązek zapłaty akcyzy. Dotyczy to np. importu samochodu, wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu lub jego dostawa wewnątrz kraju dokonywana przez producenta. Kolejne transakcje dokonywane po zapłacie podatku akcyzowego, chociaż mają za przedmiot samochód - wyrób akcyzowy - nie podlegają już akcyzie. Organ podkreślił, że art. 2 pkt 1 ustawy o podatku akcyzowym zawiera ustawową definicje wyrobu akcyzowego. Zdaniem organu odpowiedź "C" jest w oczywisty sposób nieprawidłowa, bowiem ustawa o podatku akcyzowym przewiduje opodatkowanie akcyzą wyłącznie obrót materiałami akcyzowymi, który w powyższej propozycji został wykluczony.

Pytanie nr 248 brzmiało:

"Zgodnie z ustawą o Rzeczniku Praw Obywatelskich, zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich powołuje:

A. Rzecznik Praw Obywatelskich,

B. Prezydium Sejmu,

C. Marszałek Sejmu."

Według klucza odpowiedzi prawidłowa to odpowiedz ,,C" oparta na przepisie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. - o Rzeczniku Spraw Obywatelskich (t.j. Dz. U. 2001 r. Nr 14 poz. 147 ze zm.), zaś skarżąca udzieliła odpowiedzi "A". Skarżąca zarzuciła, że pytanie zostało źle sformułowane, albowiem bez wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, Marszałek Sejmu nie mógłby powołać jego zastępców. Ponadto zdaniem skarżącej, żaden z podmiotów wymienionych w wariantach odpowiedzi nie ma obowiązku (co sugeruje konstrukcja pytania) powołania zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Możliwość, a nie obowiązek, powołania zastępców Rzecznika ma marszałek Sejmu, ale dopiero na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Z uwagi na powyższe wniosła o uznanie zakreślonej przez nią odpowiedzi za poprawną.

Organ wskazał, istota pytania sprowadza się do tego - kto (jaki organ) powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich. Bez znaczenia jest, czy odbywa się to obligatoryjnie, czy fakultatywnie. Dlatego tak skonstruowany zarzut nie może zostać uznany za zasadny. Użyte w art. 20 ust. 3 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich sformułowanie "może powołać" odnosi się do liczby zastępców, a nie oznacza obowiązku, czy uprawnienia do powołania. Wbrew zarzutowi skarżącej pytanie jest sformułowane precyzyjnie i jednoznacznie, gdyż trafna odpowiedź polega na wskazaniu jednego z trzech organów, który zgodnie z brzmieniem przepisu powołuje zastępców Rzecznika Praw Obywatelskich.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej zamieszczenia w teście pytań z zakresu prawa podatkowego (pytania o nr 193, 196197, 199, 204 i 205), wykraczających jak twierdzi skarżąca poza merytoryczny zakres materiału egzaminacyjnego organ wskazał, iż zgodnie z art. 75a ust.3 ustawy - Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu. Powyższy katalog ustawowy odwołuje się do zakresów prawa, a nie do nazw ustaw, przesądza i tym chociażby użycie małej litery przy opisie zakresów prawa. Wbrew zarzutowi skarżącej, iż prawo podatkowe jest elementem składowym prawa finansowego, organ wskazał, iż zdecydowana większość naukowców zajmuje jednak stanowisko, iż omawiana dziedzina prawa wchodzi w skład prawa finansowego.

W konkluzji organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

W skardze na tę decyzję skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. C. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

-naruszenie art. 75a pkt 3 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez przyjęcie iż pytania z zakresu prawa podatkowego nie wykraczają poza zakres przedmiotowy konkursu na aplikację adwokacką,

- naruszenie art. 75i ust. 1 ww. ustawy poprzez przyjęcie, iż udzielone przez skarżącą odpowiedzi na pytania nr 186, 204, 248 egzaminu konkursowego są nieprawidłowe i jednoczesne przyjęcie, że zostały przygotowane zgodnie z wymogami omawianej ustawy, podczas gdy w pytaniach tych za prawidłową można uznać więcej niż jedną odpowiedź,

- naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 36 § 1 k.p.a. i w zw. z art. 35 k.p.a. poprzez brak wskazania w zawiadomieniu o niezałatwieniu sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. nowego terminu załatwienia sprawy.

Ponadto postawiono zarzut naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i nierozważenie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności:

błędne przyjęcie, że treść art. 614 § 1 k.r.o. ma wpływ na prawidłowość odpowiedzi na pytanie 75, w sytuacji gdy w treści ww. pytania egzaminacyjnego ograniczono podstawę prawną do przepisów kodeksu cywilnego,

błędne przytoczenie (przy pytaniu nr 75) orzeczeń sądów i publikacji prawnych odnoszących się do art. 614 § 1 k.r.o., w sytuacji jak wyżej,

błędne przyjęcie (przy pytaniu nr 75), że odpowiedź "C" tworzy wraz z pytaniem zdanie prawdziwe, w sytuacji jak wyżej,

błędne przyjęcie (przy pytaniu nr 75), iż sytuacja prawna małżonka separowanego i rozwiedzionego nigdy nie jest tożsama pod względem prawnym,

błędne przyjęcie (przy pytaniu nr 75), iż brak w pytaniu wzmianki o prawomocności orzeczonej separacji nie daje podstaw by sądzić, iż mogła ona być orzeczona nieprawomocnie, w sytuacji gdy kwestia prawomocności separacji ma zasadnicze znaczenie dla odpowiedzi na ww. pytanie,

- błędne przyjęcie (przy pytaniu nr 75), iż brak w pyt. wzmianki o prawomocności orzeczonej separacji nie daje podstaw by sądzić, iż mogła ona być orzeczona nieprawomocnie, w sytuacji gdy kwestia prawomocności separacji ma zasadnicze znaczenie dla odpowiedzi na ww. pytanie,

błędne przyjęcie ( przy pytaniu nr 75), że pytanie nie mogło dotyczyć osoby bliskiej, w sytuacji gdy w pytaniu brak było takiego ograniczenia, a uprawnienie z art. 923 k.c. przysługuje małżonkowi oraz osobom bliskim,

- błędne przyjęcie (w pytaniu nr 75), iż małżonek w stosunku, do którego orzeczono separację, w żadnym wypadku nie może pozostawać osobą bliską wobec

swojego współmałżonka, w szczególności, że kwestię pozostawiania w bliskości

małżonków separowanych podnoszą autorytety prawne, a separacja nie przerywa

węzła małżeńskiego (ligamen), będącego podstawą więzi między małżonkami,

- błędne przyjęcie (przy pytaniu nr 75) w decyzji i kluczu odpowiedzi, że słuszność odpowiedzi "C" wynika z art. 9351 k.c. w zw. z art. 923 k.c.,

w sytuacji gdy przepisu art. 935' k.c. nie stosuje się do art. 923 k.c., a wynika to

z systematyki kodeksowej,

- błędne przyjęcie (przy pytaniu nr 186), że w orzecznictwie i doktrynie nie ma sporów w kwestii, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu I czy II instancyjnym, w sytuacji gdy zarówno skarżąca jak i organ adm. powołują orzeczenia, komentarze, z których wynika sporność tego zagadnienia,

- błędne przyjęcie (przy pytaniu nr 186, 6 strona decyzji), że "uzasadnienie zarzutów

odwoławczych, a koncentrujące się wokół istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie

sprawy przez ten sam organ jako środka zaskarżenia, nie mają znaczenia dla

wyboru właściwej odpowiedzi na pytanie testowe, które odnosi się do zagadnienia

liczby instancji post. adm. prowadzonego w sprawie indywidualnego zezwolenia

dewizowego", w sytuacji gdy do udzielania indywidualnych zezwoleń dewizowych

(na podst. art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe) stosuje się

odpowiednio przepis art. 127 § 3 k.p.a. (który dotyczy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy),

- błędne przyjęcie, iż pytanie nr 204 zostało właściwie sformułowane, w sytuacji gdy (zgodnie z wytycznymi dotyczącymi rozwiązywania pytań egzaminacyjnych zawartymi w teście) za prawidłową można uznać odpowiedź, która w połączeniu z treścią pytania tworzy - w świetle obowiązującego prawa - zdanie prawdziwe, wobec powyższego nie można wykluczyć trafności odpowiedzi "A",

- błędne przyjęcie, iż pytanie nr 248 zostało właściwie sformułowane, w sytuacji gdy Marszałek Sejmu bez wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich nie ma prerogatyw do powoływania zastępców Rzecznika oraz jest to czynność fakultatywna, a nie obligatoryjna jak wskazuje w tym pytaniu organ.

Postawiono także zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. poprzez wskazanie (przy pytaniu nr 75) w kluczu odpowiedzi błędnej podstawy prawnej, w sytuacji gdy organy administracji są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych postępowania administracyjnego.

Skarżąca wskazała także na naruszenie art. 77 § 4 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie z urzędu faktów powszechnie znanych organowi, tj. wytycznych dotyczących rozwiązywania pytań testowych, które wskazują, iż "prawidłową w obliczaniu wyniku końcowego jest odpowiedź, która w połączeniu z treścią pytania tworzy, w świetle obowiązującego prawa, zdanie prawdziwe", tymczasem w kwestionowanych przez skarżącą pytaniach (ze względu na błędnie sformułowane pytania) za właściwą można uznać więcej niż jedną odpowiedź.

Ponadto podniosła zarzut art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez rozstrzygniecie wszelkich wątpliwości, co do zakresu egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką oraz treści pytań na niekorzyść skarżącej, w sytuacji gdy wykazane przez skarżącą (w odwołaniu oraz wyszczególnionej wyżej) zarzuty wskazują, iż część pytań zostało błędnie sformułowanych, a zakres egzaminu wykraczał poza określony ustawą Prawo o adwokaturze.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od uchwały I instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2009 r. skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad, Sąd uznał, iż skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie konkursowe na aplikację adwokacką jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ - Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości jednej lub kilku okręgowych rad adwokackich, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 75i ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 75a ust. 3 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta adwokackiego z zakresu prawa: konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu adwokackiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu adwokata i etyki tego zawodu.

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd uznał za trafny zarzut skarżącej polegający na wadliwym skonstruowaniu pytań nr 186 i 204, w których nie jedną, lecz dwie z przedstawionych propozycji odpowiedzi można uznać za prawidłowe, a także pytanie nr 75, które nie posiadało żadnej prawidłowej odpowiedzi.

Odnosząc się do pytania nr 75 podkreślenia wymaga, iż kontrowersje budzi już sam fakt powołania przez organ art. 923 i 9351 k.c., kiedy uprawnienie z art. 923 § 1 przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom bez względu na to, czy dziedziczą one po spadkodawcy, zaś rozrządzenie spadkodawcy wyłączające lub ograniczające to uprawnienie jest nieważne. Poza tym ustawodawca w tym przepisie wymienił dwie grupy podmiotów uprawnionych do korzystania z mieszkania po śmierci spadkodawcy tj. małżonka i "inne osoby bliskie". O ile, mając na względzie art. 614 § 1 k.r.o. małżonek w separacji nie jest tym małżonkiem, o którym jest mowa w art. 923 § 1 k.c., o tyle wykluczenie go a priori z kręgu "osób bliskich" może budzić wątpliwości. Zauważyć należy, iż sytuacja małżonka po rozwodzie i małżonka w separacji jest diametralnie różna. W pierwszym przypadku związek małżeński ustaje definitywnie, w drugim trwa z pewnymi modyfikacjami. Niewątpliwie stosunek bliskości względem spadkodawcy potwierdzać mogą nie tylko formalnoprawne więzi rodzinne, ale również więzi faktyczne.

Zdaniem Sądu, w pytaniu nr 75 możliwe były dwie odpowiedzi "A" i "C", co ewidentnie narusza art. 75i ust. 1 Prawa adwokaturze. Ponieważ skarżąca udzieliła odpowiedzi "A", wzmiankowane naruszenie prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy z uwagi na ilość brakujących punktów do uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego.

W ocenie Sądu także zarzutom skarżącej odnośnie pytania nr 186 nie można odmówić racji.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe stanowi, że do decyzji Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydanych w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, stosuje się odpowiedni art. 127 § 3 k.p.a.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Z treści powyższych przepisów wynika, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w sprawie indywidualnego zezwolenia dewizowego strona może wystąpić do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skoro więc wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje "od decyzji wydanej w pierwszej instancji", a "do wniosku tego stosuje się odpowiedni przepisy dotyczące odwołań", to analiza literalnego brzmienia powyższych przepisów, w powiązaniu z treścią przepisów § 1 oraz § 2 art. 127 k.p.a., może prowadzić do wniosku, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy jest decyzją wydaną w drugiej instancji mimo tożsamości podmiotowej organu pierwszej i drugiej instancji.

Zdaniem Sądu – wbrew twierdzeniom organu – analiza powyższych przepisów nie prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż w pytaniu nr 186 prawidłowa jest tylko odpowiedź "A", a nie wskazana przez skarżącą odpowiedź "B". Natomiast faktycznie z przywołanych przez organ poglądów doktryny wynika, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją, od której nie służy odwołanie, jest rozpatrywany w postępowaniu jednoinstancyjnym.

Problem w pytaniu nr 186 sprowadza się więc w rzeczywistości do kwestii, czy o dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnego można mówić tylko wtedy, gdy do kolejnego rozstrzygnięcia sprawy właściwy jest organ wyższego stopnia, czy także wtedy, gdy właściwy jest ten sam organ administracji, który rozstrzygnął sprawę w pierwszej instancji.

W doktrynie prezentowane są poglądy, że dwuinstancyjność postępowania może być rozpatrywana w dwóch aspektach - materialnym oraz formalnym. W aspekcie materialnym dwuinstancyjność postępowania polega na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy pod względem merytorycznym. W aspekcie formalnym wyraża się natomiast w konstrukcji toku instancji i zakłada przesunięcie uprawnień do ponownego rozpatrzenia sprawy na organ wyższej instancji.

Według W. Dawidowicza, punkt ciężkości zasady dwuinstancyjności postępowania spoczywa na jej aspekcie materialnym, czyli na prawnej możności dwukrotnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy, natomiast rzeczą drugorzędną jest, czy właściwy do ponownego rozstrzygnięcia sprawy jest inny organ (wyższego stopnia), czy też ten sam. Dwuinstancyjność bowiem "jest pojęciem procesowym a nie ustrojowym – z tym, że zamyka się ono w systemie organów administracji państwowej" (W. Dawidowicz, Zarys procesu administracyjnego, Warszawa 1989, s. 45).

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. II GPS 2/06 wyraził natomiast pogląd, że w sukcesywnie budowanym stanie prawnym, w orzecznictwie i doktrynie istnieją wystarczająco silne przesłanki do przyjęcia, że wniosek strony przewidziany w art. 127 § 3 k.p.a. uruchamia tok instancji w znaczeniu procesowym, który nie musi być zbudowany na hierarchicznej strukturze organów administracji publicznej. W takiej sytuacji sprawa jest drugi raz rozpoznawana z odpowiednim stosowaniem przepisów dotyczących odwołań od decyzji, oczywiście z pominięciem przepisów ściśle powiązanych z procedowaniem w systemie nadrzędności organu wyższego stopnia nad niższym, oraz z wykorzystaniem wprost lub z nieodzowną modyfikacją innych przepisów postępowania odwoławczego (vide: LEX nr 235169).

Przewidziana w art. 127 § 3 k.p.a. instytucja wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w świetle rozbieżnych poglądów doktryny oraz orzecznictwa, nie może więc być uznana jednoznacznie za wyjątek od zasady dwuinstancyjności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jest bowiem szczególnym środkiem odwoławczym występującym w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym i odpowiada swym charakterem pojęciu środka odwoławczego. Środek ten w istocie ma wszystkie cechy odwołania poza dewolutywnością, tj. nie przesuwa sprawy do rozstrzygnięcia przez organ wyższego stopnia.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że przepis art. 127 § 3 k.p.a. wprowadzono ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 4, poz. 8). Przepis ten zastąpił obowiązujący uprzednio art. 110 § 2 k.p.a., który głosił, iż od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez naczelny organ administracji nie przysługuje odwołanie.

Przepis art. 8 ust. 3 ustawy Prawo dewizowe w pierwotnym brzmieniu (obowiązującym do dnia 20 kwietnia 2007 r.) stanowił natomiast, że decyzje Prezesa Narodowego Banku Polskiego wydawane w sprawach związanych z udzielaniem indywidualnych zezwoleń dewizowych, są ostateczne.

W świetle powyższych rozważań budzić może, w ocenie Sądu, uzasadnioną wątpliwość sformułowanie tego rodzaju pytania, jak pytanie nr 186, na egzaminie konkursowym na aplikację, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów adwokackich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonywanej przez organ oraz poglądów doktryny.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07 wyraźnie wskazał na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej. Relacja pomiędzy odpowiedzią, a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, do którego nawiązuje pytanie (vide: LEX nr 463863).

Pytania testowe na aplikację adwokacką winny być bowiem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze.

Odnosząc się do pytania nr 204 wskazać należy, iż art. 1 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym ustawa określa opodatkowanie podatkiem akcyzowym, zwanym dalej "akcyzą", wyrobów akcyzowych oraz samochodów osobowych, organizacje obrotu wyrobami akcyzowymi, a także oznaczanie znakami akcyzy. Ponadto zgodnie z art. 2 ust. 1 użyte w ustawie określenia oznaczają: wyroby akcyzowe - wyroby energetyczne, energię elektryczną, napoje alkoholowe oraz wyroby tytoniowe określone w załączniku nr 1 do ustawy. W myśl natomiast art. 4 ust. 1 ustawy o podatku akcyzowym z dnia 23 stycznia 2004 r. (w brzmieniu na dzień zdawania przedmiotowego egzaminu konkursowego) opodatkowaniu podlega kolejno: produkcja wyrobów akcyzowych zharmonizowanych; wyprowadzenie wyrobów akcyzowych zharmonizowanych ze składu podatkowego; sprzedaż wyrobów akcyzowych na terytorium kraju; eksport i import wyrobów akcyzowych; nabycie wewnątrzwspólnotowe i dostawa wewnątrzwspólnotowa. W ocenie Sądu, z zestawienia powyższych przepisów wynika konieczność drobiazgowego wyjaśnienia na gruncie przywołanej ustawy zakresu pojęcia "wyrób akcyzowy" i wzajemnych relacji pomiędzy przytoczonymi przepisami. Zdaniem Sądu, dopiero zaprzeczenie twierdzeniu "opodatkowaniu akcyzą podlega wyrób akcyzowy", a więc uznanie tego zdania za fałszywe pozwoli na wyeliminowanie jako prawidłowej również odpowiedzi wskazanej pod literą "A". W ocenie Sądu wyjaśnienie wzmiankowanej kwestii nie mogło nastąpić jednoznacznie na testowym egzaminie konkursowym, w którym zasadą jest występowanie jednej poprawnej odpowiedzi, niewątpliwie bowiem odpowiedź wskazana w kluczu jako " B" jest prawidłowa. Uwzględniając zakres kontroli decyzji w niniejszej sprawie sąd administracyjny stwierdza, że pytanie nr 204 nie spełnia wymagań o jakich mowa w art. 75i) ust. 1 Prawa adwokaturze, przez co narusza ten przepis w stopniu mającym istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytanie nr 248 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Zgodzić należy się z Ministrem Sprawiedliwości, iż pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą o numerach 193, 196, 197, 199 i 206, oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu.

Sąd podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację adwokacką. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 75i ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Udzielenie przez skarżącą błędnych odpowiedzi było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez nią pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jej własnej interpretacji przepisów.

Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 187 punktów, a trzy z pytań, zdaniem Sądu, zostały sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.