Wyrok NSA, sygn. akt II SA 1592/93
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1994-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 617  Uprawnienia do wykonywania określonych czynności i zajęć
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Zawody prawnicze
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 1988 nr 41 poz. 324
law: Ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej.
article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 1982 nr 16 poz. 124
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze.
Teza: Prowadzenie przez adwokata działalności gospodarczej na podstawie art. 24 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./ stanowi sytuację, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./ w brzmieniu: "Adwokat może wykonywać zawód także w obsłudze prawnej na zasadach określonych w odrębnych przepisach". Takimi "odrębnymi przepisami" są właśnie art. 24 oraz art. 1, a także inne - odpowiednie - przepisy ustawy o działalności gospodarczej. W tego rodzaju sytuacjach zezwolenie organów samorządu adwokackiego na prowadzenie przez adwokata działalności gospodarczej nie jest potrzebne.

TEZY

Prowadzenie przez adwokata działalności gospodarczej na podstawie art. 24 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./ stanowi sytuację, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./ w brzmieniu: "Adwokat może wykonywać zawód także w obsłudze prawnej na zasadach określonych w odrębnych przepisach". Takimi "odrębnymi przepisami" są właśnie art. 24 oraz art. 1, a także inne - odpowiednie - przepisy ustawy o działalności gospodarczej. W tego rodzaju sytuacjach zezwolenie organów samorządu adwokackiego na prowadzenie przez adwokata działalności gospodarczej nie jest potrzebne.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Marka W. na decyzję Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 30 czerwca 1993 r. w przedmiocie odmowy przeniesienia siedziby zawodowej z Ko. do K. i udzielenia zgody na indywidualne wykonywanie zawodu adwokata i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę organu I instancji, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego pięćdziesiąt tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia 5 kwietnia 1993 r., po rozpatrzeniu wniosku adwokata Marka W., zamieszkałego w K., o przeniesienie siedziby wykonywania zawodu do K. oraz o wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o wyrażenie zgody na wykonywanie zawodu adwokata indywidualnie w K., na podstawie art. 44 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./, postanowiła załatwić odmownie wniosek o przeniesienie siedziby wykonywania zawodu do K. i tym samym pozostawić bez biegu wniosek w sprawie zgody na indywidualne wykonywanie zawodu w K. W uzasadnieniu uchwały podano, że adwokat Marek W. został wpisany na listę adwokatów uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 22 czerwca 1987 r. z wyznaczeniem siedziby wykonywania zawodu w Ko., chociaż ubiegał się o wyznaczenie siedziby w K. Z dniem 1 stycznia 1988 r. Marek W. podjął pracę w zespole, ale już 16 lutego 1988 r. złożył wniosek o przeniesienie siedziby do K., załatwiony odmownie z powodu wyczerpania, a nawet przekroczenia limitu w K. Pismem z dnia 17 maja 1990 r. adwokat Marek W. powiadomił Radę, że z dniem 1 czerwca 1990 r. rozpoczął indywidualne wykonywanie zawodu na podstawie art. 24 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej. Stanowisko swoje podtrzymał i zrealizował mimo uprzedzenia przez Radę o sprzeczności takiego działania z prawem o adwokaturze i został w związku z tym ukarany prawomocnie przez sąd dyscyplinarny za naruszenie przepisów prawa o adwokaturze oraz zasad etyki adwokackiej w zakresie reklamy. Pismem z dnia 4 marca 1991 r. adwokat Marek W. zawiadomił Radę, że od 1 marca 1991 r. zaprzestał wykonywania zawodu adwokata w zespole w Ko., podejmując pracę w obsłudze prawnej /obecnie zespół w Ko. uległ rozwiązaniu - w dniu 31 sierpnia 1992 r. - i na jego miejscu powstały kancelarie indywidualne/. Zainteresowany nie rozliczył się też prawidłowo z zespołem w Ko., co stało się przedmiotem kolejnego postępowania dyscyplinarnego, zakończonego postanowieniem z dnia 8 marca 1993 r. o umorzeniu na podstawie art. 85 prawa o adwokaturze. Wnioski o przeniesienie siedziby zawodowej oraz o zezwolenie na indywidualne wykonywanie zawodu adwokat Marek W. ponawiał (...). Przez pewien czas - w związku z toczącym się postępowaniem dyscyplinarnym - postępowanie w sprawie tych wniosków było zawieszone; poza tym przedłużenie postępowania nastąpiło wskutek działań samego zainteresowanego, który - mimo żądania Rady - nie uzupełniał swego wniosku przez wskazanie, gdzie i w jakim charakterze pracował po zaprzestaniu działalności w zespole w Ko., a ponadto kierował "skargi i odwołania do wszystkich możliwych organów, które każdorazowo musiały żądać jego akt osobowych i oczekiwać na ich nadejście". Okręgowa Rada Adwokacka w K. zajmuje stanowisko, że mimo zawieszenia wykonywania zawodu adwokata zainteresowany ma nadal siedzibę w Ko.; przeniesieniu siedziby do K. w obecnej sytuacji jest niemożliwe z powodu przekroczenia limitu w K. na skutek okoliczności niezależnych od Rady (...). Ze względu na odmowę przeniesienia siedziby do K. bezprzedmiotowy staje się wniosek o wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości w sprawie zgody na indywidualne wykonywanie zawodu, ponieważ zainteresowany kategorycznie stwierdza, iż chodzi mu o indywidualną kancelarię w K., a nie w Ko., gdzie ma wyznaczoną siedzibę wykonywania zawodu i gdzie działają już tylko kancelarie indywidualne; Rada jednak czuje się związana stanowiskiem wnioskodawcy.

Od uchwały tej adwokat Marek W. złożył odwołanie /którego brak w aktach sprawy/ do Naczelnej Rady Adwokackiej. Prezydium tej Rady uchwałą z dnia 30 czerwca 1993 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania, na podstawie art. 58 pkt 8 prawa o adwokaturze pozostawiła odwołanie bez uwzględnienia, wyrażając pogląd, że ze względu na obecny brak miejsc w K. nie jest możliwe przeniesienie do tego miasta siedziby zawodowej odwołującego się, a tym samym jego wniosek o indywidualne wykonywanie zawodu adwokata w K. stał się bezprzedmiotowy.

Na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej /oraz utrzymaną przez nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 5 kwietnia 1993 r./ adwokat Marek W. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzuca naruszenie art. 6 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 4 ust. 3 prawa o adwokaturze, art. 97 par. 1 pkt 4 i par. 2 oraz art. 6, 7, 8, 9, 10 i 12 Kpa i wnosi o uchylenie zaskarżonych uchwał w całości oraz o zawiadomienie w trybie art. 214 Kpa właściwych organów o uchybieniach popełnionych w toku postępowania objętego niniejszą skargą. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi opisuje szczegółowo dotychczasowy przebieg sprawy, wskazując na liczne i poważne nieprawidłowości w działaniach organów samorządu adwokackiego. Jeśli chodzi o zaskarżone uchwały, podkreśla, że wniosek (...) o przeniesienie siedziby zawodowej z Ko. do K. zgłaszał wielokrotnie od 1987 r., zawsze spotykając się z odmową uzasadnianą brakiem miejsc, aczkolwiek w tym czasie w K. wyznaczono siedzibę zawodową kilkunastu adwokatom. Powoduje to, że zaskarżone uchwały zostały wydane z naruszeniem art. 67 ust. 2 Konstytucji, gwarantującego równe traktowanie. Skarżący zarzuca, że uchwały te naruszają także art. 21 ust. 1 prawa o adwokaturze, mówiący o możliwości wyznaczenia siedziby poza miejscem zamieszkania tylko w wyjątkowych sytuacjach i gdy nie utrudnia to pracy w zespole adwokackim. Tymczasem skarżący od wielu lat cierpi na przewlekłą nieuleczalną chorobę gastryczną, wymagającą zabiegów ambulatoryjnych w przychodni gastrologicznej, diety itp. /co zostało udokumentowane zaświadczeniami lekarskimi/ i dojazdy do Ko. powodują pogorszenie jego stanu zdrowia oraz możliwości leczenia. W tej sytuacji powyższy przepis art. 21 ust. 1 jednoznacznie uprawnia go do pracy w zawodzie adwokata w miejscu zamieszkania. Obecnie, gdy z powodu zmian ustrojowych, jakie wprowadził przepis art. 6 Konstytucji, forma zespołu adwokackiego jest zastępowana przez formę indywidualnej kancelarii, przepis art. 21 prawa o adwokaturze ma zastosowanie także do siedziby indywidualnych kancelarii i nie występują przewidziane w art. 6 in fine Konstytucji ograniczenia ustawowe dotyczące miejsca wykonywania zawodu adwokata. Zaskarżone uchwały zostały wydane także z naruszeniem art. 4 ust. 3 prawa o adwokaturze, który przewiduje prawo do wyrażenia zgody na indywidualne wykonywanie zawodu adwokata "w uzasadnionych wypadkach". Niewątpliwie takim uzasadnionym wypadkiem jest stan zdrowia skarżącego. Podkreśla on, że zaskarżone uchwały, odmawiające mu - ze względu na limit miejsc - przeniesienia siedziby do K. i wystąpienia o indywidualną kancelarię w trybie art. 4 ust. 3 prawa o adwokaturze, są sprzeczne także z art. 57 ust. 7 tej ustawy, w myśl którego plan rozmieszczenia adwokatów nie ogranicza administracyjnie prawa do wykonywania zawodu, lecz tylko jest wskazówką w zakresie prowadzenia polityki kadrowej, zapewniającej wszystkim klientom dostęp do obsługi prawnej. Zastosowana w tych uchwałach argumentacja jest także nieprawdziwa, albowiem w ciągu 6 lat ubiegania się o wyznaczenie siedziby w miejscu zamieszkania odmowa zawsze była motywowana tzw. limitem, chociaż w tym czasie uchwałami Okręgowej Rady Adwokackiej wpisano kilkunastu nowych adwokatów z wyznaczeniem siedziby w K. Wobec tego postępowanie Rady w stosunku do niego jednoznacznie kwalifikuje jako szykanę. Skarżący podaje, że nie mogąc ze względu na stan zdrowia wykonywać zawodu adwokata w Ko., na podstawie przepisów ustawy o działalności gospodarczej z dnia 23 grudnia 1988 r., a zwłaszcza jej art. 24, zarejestrował w sposób prawem przewidziany działalność adwokacką w zakresie przewidzianym w tym przepisie i powiadomił o tym pisemnie Okręgową Radę Adwokacką w K., jednocześnie wnioskując o umożliwienie mu wykonywania w pełnym zakresie praktyki adwokackiej w K. Ponieważ zamiar wykonywania zawodu w powyższej formie został przez dziekana Rady w K. potraktowany jako bezprawny, przeto skarżący nie podjął działalności w trybie art. 24 ustawy o działalności gospodarczej i pozostał członkiem zespołu w Ko., z czego jednak był zmuszony - ze względu na stan zdrowia - zrezygnować z dniem 28 lutego 1991 r. Mimo że zaniechał rozpoczęcia działalności gospodarczej w tym trybie /co jednoznacznie wyjaśniało pismo Urzędu Skarbowego w K./, wszczęto w stosunku do niego postępowanie dyscyplinarne za prowadzenie takiej działalności oraz za reklamę usług /chodziło tu o zamieszczone w prasie ogłoszenie informacyjne/, zakończone ukaraniem go. W związku z prowadzeniem postępowania dyscyplinarnego zawieszono - z naruszeniem art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa - postępowanie w sprawie o przeniesienie siedziby zawodowej do K. oraz o wyrażenie zgody na indywidualne wykonywanie zawodu adwokata, przy czym uchwały o zawieszeniu postępowania nie doręczono mu ani nie ogłoszono, uniemożliwiając mu udział w postępowaniu. W rezultacie nie mógł otrzymać merytorycznej uchwały w sprawie przez blisko dwa lata od chwili złożenia wniosku. (...) Skarżący podkreśla, że aczkolwiek pod naciskiem organów samorządu adwokackiego nie podjął żadnych czynności w ramach obsługi przewidzianej w art. 24 ustawy o działalności gospodarczej, to przecież - stosownie do obowiązujących przepisów - miał i ma nadal do tego pełne prawo, bez potrzeby wyznaczania siedziby przez Okręgową Radę Adwokacką i bez czekania na indywidualną zgodę Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 4 ust. 3 prawa o adwokaturze. Uprawnienie to bowiem wynika wprost z ustawy o działalności gospodarczej i nie podlega żadnym ograniczeniom co do miejsca. Jednakże organy samorządu adwokackiego podejmują działania wyłączające w praktyce funkcjonowanie powyższej ustawy pod groźbą wymierzania kar dyscyplinarnych tym członkom korporacji, którzy stosują się do jej przepisów. Prowadzi to do niedopuszczalnej w państwie prawa sytuacji, gdy obywatel mający prawem przewidzianą decyzję administracyjną uprawniającą go do prowadzenia określonej działalności zmuszany jest pod groźbą bezprawną do jej zaprzestania. Skarżący stwierdza, że w jego sytuacji faktycznej i prawnej (...) zaskarżone uchwały oznaczają zamknięcie drogi do wykonywania zawodu i pozostawienie poza pracującą częścią społeczeństwa, powodują też straty materialne związane z uniemożliwieniem mu pracy zawodowej oraz niepowetowane szkody w możliwościach jego rozwoju zawodowego.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego może być wyłącznie zgodność z prawem zaskarżonej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 30 czerwca 1993 r. oraz utrzymanej przez nią w mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 5 kwietnia 1993 r. Uchwały te dotyczą odmowy przeniesienia siedziby adwokata Marka W. z Ko. do K. i pozostawienia bez biegu jego wniosku o wystąpienie do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o wyrażenie zgody na indywidualne wykonywanie zawodu adwokata w K. w trybie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze /Dz.U. nr 16 poz. 124 ze zm./.

Jeśli chodzi o kwestię przeniesienia siedziby wykonywania zawodu Ko. do K., to należy stwierdzić, że wprawdzie zaskarżone uchwały - z naruszeniem art. 107 par. 1 i 3 Kpa - nie powołują w podstawie prawnej ani w uzasadnieniu przepisu prawa materialnego, jednakże w świetle materiałów sprawy nie może budzić wątpliwości (...), że za podstawę prawną przyjęły art. 70 prawa o adwokaturze. Przepis ten stanowi: "Adwokat za zgodą okręgowej rady adwokackiej może przenieść się do innego zespołu adwokackiego w okręgu tej samej izby".

W sprawie jest rzeczą bezsporną, że skarżący nie jest członkiem zespołu adwokackiego w Ko. /zrzekł się tego bowiem z dniem 28 lutego 1991 r./, w Ko. zespół adwokacki nie działa /uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w K./, skarżący nie ubiegał się o przeniesienie go do jakiegokolwiek zespołu w K. lub w innej miejscowości w okręgu tej samej izby. Artykuł 70 prawa o adwokaturze więc nie może mieć w jego sprawie zastosowania. Organy samorządu adwokackiego pozostawiły powyższe kwestie poza zakresem swoich rozważań.

Jeśli chodzi o sprawę wyrażenia zgody na wykonywanie przez skarżącego zawodu indywidualnie, to również w tej kwestii zaskarżone uchwały - z naruszeniem art. 107 par. 1 i 3 Kpa - nie powołują w podstawie prawnej /ani w uzasadnieniu/ przepisu prawa materialnego, jednakże w świetle materiałów sprawy nie może budzić wątpliwości, że za podstawę prawną przyjęły art. 4 ust. 3 prawa o adwokaturze. Przepis ten stanowi: "W uzasadnionych wypadkach Minister Sprawiedliwości, na wniosek okręgowej rady adwokackiej, może wyrazić zgodę na wykonywanie przez adwokata zawodu indywidualnie lub wspólnie z innym adwokatem".

Organy samorządu adwokackiego uznały, że wobec negatywnego załatwienia wniosku skarżącego o przeniesienie siedziby z Ko. do K. wniosek o indywidualne wykonywanie zawodu w K. stał się "bezprzedmiotowy", i w związku z tym "pozostawiły go bez biegu".

Pomijając okoliczność, że jest to stanowisko całkowicie błędne i sprzeczne zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego /o czym będzie mowa niżej/, narusza to także art. 61 par. 1 i 3, art. 104 par. 1 i 2 oraz art. 105 par. 1 Kpa, nakazujące załatwienie sprawy przez wydanie decyzji, a w razie uznania, że postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe - wydanie decyzji o umorzeniu postępowania. W stanie faktycznym i prawnym sprawy konieczne jest merytoryczne rozpatrzenie omawianego wniosku wobec braku podstaw do uznania go za bezprzedmiotowy (...).

Należy przy tym podkreślić, że - jak to wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w swych orzeczeniach - obowiązek /czy choćby tylko zalecenie/ uwzględnienia planu rozmieszczenia adwokatów nie występuje w żadnym z przepisów prawa o adwokaturze ani też w żadnym z innych przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w sytuacjach, o których mowa w art. 4 ust. 3 tej ustawy /wyroki z dnia 10 stycznia 1990 r. IV SA 140/89, z dnia 19 marca 1991 r. II SA 181/91, z dnia 14 lutego 1994 r. II SA 2392/92/. Także przepis art. 68 ust. 3 prawa o adwokaturze nie nawiązuje w żaden sposób do art. 4 ust. 3. W tej sytuacji odmowa dopuszczenia osoby wpisanej na listę adwokatów do wykonywania zawodu adwokata indywidualnie, z powołaniem się na plan rozmieszczenia adwokatów, stanowiła naruszenie zarówno art. 4 ust. 3, jak i art. 68 ust. 3 prawa o adwokaturze.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał również, że nawet przy wiążącym charakterze planu rozmieszczenia adwokatów organy samorządu adwokackiego nie mogą skutecznie powoływać się na jego ustalenia w indywidualnej sprawie, gdy wskutek długotrwałego postępowania w danej sprawie, przekraczającego znacznie termin dwóch miesięcy zakreślony w art. 35 par. 3 Kpa, limit adwokatów określony w planie został wyczerpany w toku tego postępowania /wyroki z dnia 30 maja 1989 r. IV SA 231/89, z dnia 18 stycznia 1990 r. IV SA 524/89, z dnia 29 listopada 1991 r. II SA 942/91/. Już tylko ubocznie należy zauważyć, że w sprawie objętej skargą adwokat Marek W. ubiegał się o siedzibę wykonywania zawodu w K. od 1987 r.

Ponadto twierdzenia organów samorządu adwokackiego o wykonaniu - czy przekroczeniu - planu rozmieszczenia adwokatów w K. są całkowicie gołosłowne i arbitralne, nie podano bowiem żadnych liczb; w szczególności brak jest w aktach sprawy danych liczbowych dotyczących planu rozmieszczenia adwokatów na terenie K. i jego wykonania w okresie od daty wniosku skarżącego o przeniesienie siedziby do tego miasta /to jest od 16 lutego 1988 r./ do dnia wydania zaskarżonej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej /to jest do dnia 30 czerwca 1993 r./.

W związku z argumentem podnoszonym w zaskarżonej uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej w K., że "w aktualnej sytuacji" uwzględnienie wniosku skarżącego "jest niemożliwe z uwagi na przekroczenie limitu miejsc w K. na skutek okoliczności niezależnych od ORA", (...) należy zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest jednolity pogląd, iż przepisy ustawy Prawo o adwokaturze nie przewidują pierwszeństwa dla aplikantów adwokackich po zdaniu egzaminu adwokackiego w uzyskaniu prawa wykonywania zawodu przed osobami, które są już adwokatami /wyroki z dnia 21 października 1986 r. IV SA 326/86, z dnia 29 listopada 1991 r. II SA 942/91/.

Uchwały samorządu adwokackiego podejmowane na podstawie art. 4 ust. 3 prawa o adwokaturze mają charakter uznaniowy. Decyzja uznaniowa jednak nie może być decyzją dowolną. Zakres swobody organu wydającego decyzję, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, określonymi w art. 7 i w innych przepisach Kpa. Organ działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia jest obowiązany - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 Kpa - załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Swobodne uznanie organu orzekającego nie może nosić cech dowolności, a tym bardziej cech dyskryminacji obywatela, nękania go czy wręcz szykany, lecz powinno być tłumaczone zgodnie z postanowieniami art. 7 Kpa.

Trudno odmówić przymiotu "słuszności" w rozumieniu art. 7 Kpa prawu obywatela do wykonywania zawodu zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami, na własny rachunek i ryzyko. Nie można też uznać, że w interesie ogólnospołecznym leży ograniczenie bądź eliminowanie konkurencji zawodowej w pełni kwalifikowanych fachowców. Konkurencja taka stanowi w państwach demokratycznych podstawowy bodziec do podnoszenia kwalifikacji, a w konsekwencji i jakości usług, a z drugiej strony umożliwia korzystanie z tych usług wszystkim warstwom ludności. Prawidłowość ta odnosi się także do usług adwokackich i do zawodu adwokackiego, który w tradycyjnych demokracjach uznawany jest powszechnie za "wolny zawód". Za pozytywnym załatwieniem wniosku skarżącego przemawia ponadto stan jego zdrowia, udokumentowany zaświadczeniami lekarskimi, oraz miejsce zamieszkania /w K./.

Organy samorządu adwokackiego dopuściły się też w postępowaniu prowadzonym w niniejszej sprawie istotnego naruszenia art. 35 Kpa w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 12 Kpa. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, skoro jako jedyną ostateczną podstawę odmowy przeniesienia siedziby skarżącego do K. podano w zaskarżonych uchwałach brak miejsc w tym mieście, skarżący zaś złożył wniosek przed kilkoma laty. Organy te dopuściły się szeregu naruszeń również innych przepisów postępowania, w tym art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, a nie doręczając skarżącemu postanowienia /uchwały/ o zawieszeniu postępowania, naruszyły ponadto art. 101 par. 1 i 3 oraz art. 125 par. 1 i 3 Kpa i uniemożliwiły mu skorzystanie z przysługujących na takie postanowienie /uchwałę/ środków odwoławczych, w tym także złożenie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego /art. 196 par. 3 pkt 1 Kpa/. Organ odwoławczy naruszył ponadto art. 107 par. 3 Kpa, nie ustosunkował się bowiem w uzasadnieniu swej uchwały do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu i z naruszeniem art. 200 par. 2 i 5 Kpa nie przesłał Sądowi odwołania od decyzji organu I instancji oraz orzeczenia o ukaraniu dyscyplinarnym za prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie art. 24 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./ i za ogłoszenie o tym w prasie /"reklamę"/, a w odpowiedzi na skargę nie ustosunkował się do podniesionych w skardze zarzutów.

W związku z zajmowanym przez organy samorządu adwokackiego stanowiskiem w kwestii działalności na podstawie art. 24 cytowanej ustawy o działalności gospodarczej (...) należy stwierdzić, że stanowisko to jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami. Artykuł 24 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./ stanowi od dnia 24 maja 1990 r. w ust. 1: "Działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy jest również świadczenie pomocy prawnej /obsługi prawnej/ podmiotom gospodarczym w zakresie ich działalności gospodarczej przez adwokatów lub radców prawnych oraz przez spółki i spółdzielnie z ich udziałem" a w ust. 2: "Przez pomoc prawną /obsługę prawną/, o której mowa w ust. 1, rozumie się w szczególności doradztwo, sporządzanie opinii, a także zastępstwo procesowe wykonywane przez adwokata lub radcę prawnego". Z kolei zgodnie z art. 1 tej ustawy "Podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej jest wolne i dozwolone każdemu na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa". Do podjęcia działalności gospodarczej konieczne jest tylko /z wyjątkami określonymi w omawianej ustawie, do których nie należą sytuacje takie, jak prowadzenie przez adwokata działalności gospodarczej na podstawie art. 24 tej ustawy/ dokonanie przez osobę zainteresowaną zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej /art. 8 ust. 1/. A zatem w świetle cytowanego art. 24 tej ustawy nie może być wątpliwości, że pomoc prawna świadczona podmiotom gospodarczym w zakresie ich działalności przez osoby wymienione w tym przepisie, a więc także przez adwokatów, stanowi działalność gospodarczą w rozumieniu tej ustawy, podlega wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej oraz mają do niej zastosowanie również inne przepisy tej ustawy, w tym jej art. 1. A zatem prowadzenie przez adwokata działalności gospodarczej na podstawie art. 24 ustawy o działalności gospodarczej stanowi sytuację, o której mowa w art. 4 ust. 2 prawa o adwokaturze /"Adwokat może wykonywać zawód także w obsłudze prawnej na zasadach określonych w odrębnych przepisach"/. Takimi "odrębnymi przepisami" są właśnie art. 24 oraz art. 1, a także inne - odpowiednie - przepisy ustawy o działalności gospodarczej. W tego rodzaju sytuacjach zezwolenie organów samorządu adwokackiego na prowadzenie przez adwokata działalności gospodarczej nie jest w ogóle potrzebne /nie wprowadza takiego warunku ani cytowana ustawa o działalności gospodarczej, która w art. 1 statuuje szeroko pojmowaną zasadę swobody i równości praw wszystkich podmiotów w zakresie podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej, ani też ustawa - Prawo o adwokaturze, która - przeciwnie - w art. 4 ust. 2 odsyła do uregulowań w odrębnych przepisach/.

(...) Przedstawione wyżej - jedynie przykładowo i w wielkim skrócie - uchybienia stanowią mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego, w tym art. 70, art. 4 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze oraz art. 24 ust. 1 i art. 1 ustawy o działalności gospodarczej, jak i przepisów postępowania, w tym przepisów wymienionych wyżej. Oznaczają też naruszenie przez organy samorządu adwokackiego art. 1, art. 3, art. 6 i art. 67 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 i 3 oraz art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji (...).