Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 383/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Piotr Godlewski /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lipca 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 10 stycznia 2022 r. nr SKO.4115.1374.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 383/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi M.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 10 stycznia 2022 r. nr SKO.4115.1374.2021 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Wójt Gminy [...] - po rozpatrzeniu wniosku M.W. z 28 lipca 2021 r. - decyzją z 25 października 2021 r. nr GOPS.ŚP.5231.53102021 odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J.W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), ponieważ nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

M.W., reprezentowana przez pełnomocnika (adwokata) w odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji zarzuciła naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 1b u.ś.r., który wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wskazała także na błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez nią emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. – wskazaną na wstępie decyzją z 10 stycznia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta z 25 października 2021 r., wskazując, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada ona prawu.

Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. regulującego podmiotowe, przedmiotowe i czasowe aspekty świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium, pogląd organu I instancji co do sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. - zwłaszcza w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 - nie może być uznany za prawidłowy. Wyrokiem tym Trybunał stwierdził bowiem, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od 23 października 2014 r., tj. od daty ogłoszenia orzeczenia TK w Dzienniku Ustaw, wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ w podstawie prawnej wydanej decyzji powołał się również na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ naprowadził, że obowiązujące przepisy jednoznacznie stanowią, że osoba posiadająca prawo do emerytury nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a z przedłożonej decyzji ZUS z 1 marca 2020 r. wynika, że wnioskodawczyni ma przyznaną emeryturę.

Kolegium podzieliło poglądy prawne najnowszego orzecznictwa sądów administracyjnych w których dostrzeżono potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej. Potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. u.ś.r. ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Aktualnie, zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1 971 zł. Niewątpliwie intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Dlatego też w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy. Z przedłożonej decyzji ZUS wynika, że wnioskodawczyni w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 28 lipca 2021 r. pobierała emeryturę i miała prawo dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w tym przypadku emerytury. Wybór można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: u.e.r.f.u.s.), o czym organ w piśmie z 20 września 2021 r. (doręczonym 24 września 2021 r.) poinformował stronę. Zawieszenie prawa do emerytury zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

W rozpatrywanej sprawie do czasu wydania decyzji strona nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury, więc słusznie organ I instancji stwierdził, że zaistniała w sprawie negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. uniemożliwiająca przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. SKO nadmieniło ponadto, że obowiązujące przepisy nie przewidują wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto). Wg Kolegium, takie działanie organu pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie M.W., reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata, zaskarżyła w całości decyzję Kolegium z 10 stycznia 2022 r., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W ocenie skarżącej, rozpatrując przedmiotową sprawę i odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i przyjęły, że skoro ma ona ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19, zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, stałoby sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Ponadto niemożliwa byłaby sytuacja, kiedy to po zawieszeniu przez skarżącą prawa do emerytury i wydaniu decyzji o zawieszeniu tego prawa byłaby pozbawiona jakiegokolwiek świadczenia do czasu wydania nowej decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem tej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji

Stosownie do tego nie budzi wątpliwości, że skarżąca i jej niepełnosprawny mąż w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego spełniali przesłanki o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na wnioskodawczyni jako żonie ciążył obowiązek alimentacyjny wobec jej męża oraz nie podejmowała ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, legitymującym się wydanym na stałe orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] kwietnia 2015 r. zaliczającym go do grona osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności z niedającą się ustalić datą powstania niepełnosprawności i stopniem niepełnosprawności datowanym od [...] stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. b) u.ś.r., ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznacza to także całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów u.e.r.f.u.s.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że w pierwszej kolejności osobą zobowiązaną do alimentacji względem J.W. jest zamieszkująca wraz z nim żona M.W. Sąd wskazuje, że poczynione przez organ I instancji ustalenia co do sytuacji finansowej, zdrowotnej i miejsca zamieszkania dzieci J.W. w kontekście możliwości sprawowania opieki nad ojcem czy partycypowania w jej sprawowaniu nie miały znaczenia dla sprawy, skoro M.W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mieszka z mężem, sprawuje nad nim opiekę i z tego powodu wykluczone jest podjęcie przez nią zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Zatem przy spełnieniu wszystkich ustawowych przesłanek skarżąca mogłaby się ubiegać o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad mężem. Powodem odmowy przyznania tego świadczenia w rozpoznawanej sprawie był fakt pobierania przez skarżącą emerytury i nieprzedłożenie przez nią decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Regulacja ta była przedmiotem oceny TK, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. SK 2/17 orzekł, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Uznanie tej części ww. przepisu za niekonstytucyjną, czy dokładniej – literalnej jego wykładni, nie oznacza jednak, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przy czym konkluzja ta ma zastosowanie również w odniesieniu do emerytury i innych świadczeń pozostających w zbiegu z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie NSA przyjmuje się powszechnie, że stwierdzenie częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (opublikowanym w Dz.U. z 2019 r., poz. 1257), wykreowało z dniem 9 stycznia 2020 r. nowy stan prawny, w którym zaistniała konieczność odnalezienia istniejących w systemie prawa instrumentów prawnych pozwalających w praktyce stosowania prawa urzeczywistnić wyrok Trybunału. W sytuacji zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami wskazanymi w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w tym z emeryturą, zachodzi konieczność podjęcia przez osobę uprawnioną do świadczeń emerytalno - rentowych działań prowadzących do zawieszenia tych praw na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. i wstrzymania wypłaty na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W ten sposób, w następstwie realizacji prawa wyboru świadczenia, usunięta zostaje przeszkoda w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną w razie zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja w ujęciu systemowym przemawia za przyznaniem opiekunowi osoby niepełnosprawnej prawa do dokonania wyboru świadczenia, także w razie zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze świadczeniami spoza systemu świadczeń rodzinnych. Regulacja kolizyjna, w razie zbiegu uprawnień do świadczeń, znajduje się również w art. 95 i nast. u.e.r.f.u.s. Przepis art. 95 ust. 1 tej ustawy stanowi, że w razie zbiegu prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się osobie uprawnionej jedno z tych świadczeń, wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

W orzecznictwie NSA ugruntowany pozostaje pogląd, iż osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno - rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (por. m.in. wyroki: z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20, z 15 grudnia 2020 r. I OSK 1983/20, z 17 grudnia 2020 r. I OSK 2010/20, z 19 kwietnia 2021 r. I OSK 2800/20; opublikowane na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Osoba uprawniona jednocześnie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i niższej emerytury swój wybór winna zrealizować na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s., co likwiduje negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej rentę wynikająca z powyższego przepisu, (mająca zastosowanie także w odniesieniu do prawa do emerytury), winna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia wyroki NSA: z 31 maja 2022 r. I OSK 1439/21, z 13 kwietnia 2022 r. I OSK 1727/21, z 8 marca 2022 r. I OSK 1697/21; z 23 lutego 2022 r. I OSK 1147/21).

Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do uznania, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę pobierającą emeryturę jest równoznaczne z wystąpieniem z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. i wstrzymanie jej wypłaty na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W każdym takim przypadku stanowiłoby to nadinterpretację wniosku i zbyt daleko idące działanie organu z urzędu, tym bardziej, że zarówno w odwołaniu jak i w skardze zarzucono błędne przyjęcie przez organy, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy podkreślić, że na skutek wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r. SK 2/17, z dniem 9 stycznia 2020 r. samo posiadanie przez opiekuna osoby niepełnosprawnej uprawniania do emerytur, nie wykluczało z automatu tego opiekuna ze skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, bowiem emeryci mogą podejmować pracę, a zatem niepodejmowanie przez nich zatrudnienia świadczyłoby o spełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyznanie jednak świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi który jest uprawniony do emerytury, jeżeli spełnione zostały pozostałe warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest możliwe jedynie gdy zrezygnuje z pobierania emerytury. W sytuacji gdy wnioskodawca nie chce zrezygnować z pobierania emerytury, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych od 2019 r. wyrażany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w cytowanym przepisie wynosiło ono 420 zł i było niższe niż świadczenia w tym przepisie wskazane. W obecnych realiach, pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości (vide: wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. I OSK 1546/19, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19 i z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20).

Sąd podziela wyrażony w ww. orzeczeniach pogląd, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jest możliwe, ale nie może doprowadzić do sytuacji, w której opiekun osoby niepełnosprawnej będzie pobierał zarówno świadczenie pielęgnacyjne, jak i rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (emeryturę). Byłoby to faworyzujące traktowanie, a zatem niezgodne z konstytucyjną zasadą równości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na rentę. W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Jeżeli zaś w zbiegu z pozostałymi świadczeniami pozostają świadczenia emerytalno – rentowe, zastosowanie będą miały, jak już wyżej wskazano, art. 95, art. 103 ust. 3 oraz art. 134 u.e.r.f.u.s.

Zawieszenie prawa do emerytury lub renty wywołuje dla strony daleko idące skutki, gdyż w efekcie strona nie otrzymuje świadczenia które do tej pory pobierała, a jednocześnie nie ma pewności, że otrzyma świadczenie pielęgnacyjne. Wobec istniejących rozbieżności zarówno w praktyce organów jak również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym co do sposobu rozstrzygania spraw w przypadku kolizji praw do konkurencyjnych świadczeń, istotnego znaczenia nabiera przewidziany w art. 9 k.p.a. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, tak aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a także przewidziany w art. 79a k.p.a. obowiązek wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Organy powinny zatem informować strony o możliwości złożenia przez nią wniosku o zawieszenie pobieranego świadczenia emerytalno - rentowego i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia tego prawa. Taka informacja, co warto podkreślić, powinna być udzielona stronie wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że spełnione pozostają wszystkie przesłanki umożliwiające uwzględnienie tego wniosku, a jedyną przeszkodą jest wyłącznie fakt pobierania świadczenia emerytalnego. Wówczas, gdy strona doprowadzi do zawieszenia tego prawa, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno - rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, przy czym konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno - rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas (zob. wyrok NSA z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19).

Takiemu obowiązkowi organ I instancji uczynił zadość, informując skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do emerytury i wzywając do przedłożenia wydanej w tym przedmiocie stosowanej decyzji organu emerytalno - rentowego. Mając przy tym na uwadze, że po myśli art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury, organy orzekające w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w razie wyrażenia przez skarżącą woli zawieszenia prawa do emerytury zobligowane byłyby do takiego skoordynowania swoich działań z organem emerytalno - rentowym, przy jednoczesnej współpracy ze skarżącą, by nie pozostała ona bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w sprawie omawiany wyżej warunek nie został spełniony. We wniosku o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego złożonym przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej znajduje się akapit, w którym pełnomocnik w pierwszej kolejności informuje, że jego mocodawczyni ma ustalone prawo do emerytury i wskazuje, że w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawca może dokonać wyboru przysługującego świadczenia, co zdaniem pełnomocnika oznacza, że wola wnioskodawczyni jakie świadczenie chce pobierać została jasno wyrażona. Zawiadomieniem z 20 września 2021 r. organ poinformował, że osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę, może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń. Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Informacja ta została doręczona pełnomocnikowi skarżącej 24 września 2021 r. i pozostała bez odpowiedzi. Skarżąca nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury ani nawet informacji, że z takim wnioskiem wystąpiła do właściwego organu.

Wobec prawidłowej zatem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zarzuty skargi jawią się jako niezasadne. Kolegium prawidłowo utrzymało w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i to nie dlatego, że skarżąca pobiera emeryturę, ale dlatego, że nie wstrzymała jej pobierania na czas zamierzonego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.