Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1189/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ WSA Elżbieta Mazur – Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) na skutek odwołania M.K. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utrzymało ją w mocy, w podstawie prawnej powołując art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), określanej następnie jako "u.ś.r.".

Wójt Gminy [...], wskazaną decyzją z [...] sierpnia 2020 r., odmówił przyznania M.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J.K.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że J.K. ma 87 lat i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, w którym nie ustalono daty powstania niepełnosprawności. Wymieniony pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią, która nie jest zarejestrowania jako bezrobotna, nie jest ubezpieczona w KRUS, jak też nie jest uprawniona do świadczeń emerytalno-rentowych w ZUS. Wnioskodawczyni nie pobiera też zasiłku stałego ani innych świadczeń z pomocy społecznej. Nie legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności. Sprawuje stałą opiekę nad mężem, pomagając mu we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Małżonkowie mają trzech synów, jednak żaden z nich nie opiekuje się ojcem: jeden mieszka w K., drugi w odległości 380 km, zaś trzeci ma pracę, która polega na ciągłych wyjazdach do różnych miejscowości w Polsce. Mając powyższe na uwadze organ I instancji przyjął, że wnioskodawczyni nie spełnia wymogu art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., bowiem w orzeczeniu dotyczącym niepełnosprawności jej męża wskazano, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Ponadto, osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

M.K. odwołała się od tej decyzji. Podniosła, że od [...] sierpnia 2014 r. opiekuje się mężem i z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. Zaznaczyła, że gdyby otrzymała wnioskowane świadczenie, to byłoby to jej jedyne źródło utrzymania.

SKO, wskazaną decyzją z [...] września 2020 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] uznając, że odpowiada ona prawu, jednak wskazując jako przyczynę braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego inną okoliczność. W odniesieniu do pierwszej podanej przez organ I instancji podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Organ zwrócił uwagę na powszechną moc obowiązującą tego orzeczenia i wskazał, że organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek orzekać na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b tego aktu, który z dniem 23 października 2014 roku został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Strona może się więc ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W dalszej części SKO wskazało, że wnioskodawczyni ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. Jest ona więc "inną osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W przypadku, gdy osoby wymienione w tym przepisie nie są spokrewnione z osobą wymagającą opieki, i to spokrewnione w pierwszym stopniu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje im jedynie pod pewnymi, kolejnymi warunkami, nałożonymi przez ustawodawcę. Nie ma podstaw do tego, by z treści omawianego przepisu wyłączyć małżonków lub by przepis ten odnosić jedynie do osób spokrewnionych. Przepis ten obejmuje wszystkie w nim wymienione osoby zobowiązane do alimentacji, poza osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, czyli obejmuje też małżonków. Tym samym, pozostawanie w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki, legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, a osobą sprawującą opiekę, nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem SKO, organ niższej instancji przy orzekaniu zupełnie pominął jednak kluczową dla sprawy kwestię, a mianowicie cel instytucji świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest pomoc Państwa dla osób które albo rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albo z choćby teoretycznej możliwości podjęcia zatrudnienia, w celu pomocy niepełnosprawnemu członkowi najbliższej rodziny. Świadczenie skierowane jest zatem do osób aktywnych zawodowo i stanowi swoistą rekompensatę za dokonany wybór.

M.K. ukończyła obecnie 74 lata. Kolegium zaznaczyło, że nie neguje rzeczywistego faktu niesienia pomocy choremu małżonkowi, lecz uznaje, iż stan ten nie może automatycznie przesądzać o zasadności przyznania żądanego świadczenia. Przysługuje ono bowiem osobom, które dobrowolnie rezygnują z wykonywanej pracy czy też możliwości jej podjęcia, aby pełnić opiekę nad bliskim. Doświadczenie życiowe wskazuje, że osoby w wieku 74 lat i starsze, sporadycznie są aktywne zawodowo, nawet jeżeli są sprawne fizycznie i mogą wykonywać prace opiekuńcze. Czym innym jest bowiem opieka nad domownikiem, a czym innym zatrudnienie bądź praca zarobkowa. Trudno racjonalnie uznać, aby taka osoba mogła świadczyć realnie jakąkolwiek pracę zarobkową, a następnie z niej zrezygnować, czy też jej nie podejmować. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być również traktowane jako zamiennik świadczenia emerytalnego. Powołując się na orzecznictwo sądowe SKO podniosło, że o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego nie podejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zawiera wprost wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jedynie przez osoby będące w wieku aktywności zawodowej, jednak nie można twierdzić, że ustawa ta jest kierowana do wszystkich osób niezatrudnionych, które opiekują się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Adresatami tej ustawy są bowiem tylko takie osoby, które zrezygnowały z zatrudnienia albo go nie podejmowały, by takiej osobie zapewnić całodobową opiekę. Inna interpretacja prawa materialnego naruszyłaby spójność obowiązującego systemu prawnego, bowiem ten sam stan faktyczny, w kontekście zdolności do zatrudnienia, byłby oceniany inaczej na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, inaczej na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ustawy o pomocy społecznej, ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w których zawarto przepisy definiujące zdolność do podjęcia zatrudnienia dla potrzeb udzielania pomocy o charakterze socjalnym.

M.K. nie zgodziła się z powyższą decyzją i zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wskazując, że jest ona dla niej krzywdząca. Podniosła, że nie posiada żadnych środków do życia, więc musi podjąć pracę zarobkową, by móc się utrzymać. Skarżąca zwróciła uwagę, że stan zdrowia jej męża pogarsza się i bez niej nie jest on w stanie funkcjonować, a nikt z członków rodziny nie jest w stanie sprawować nad nim opieki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest jako rekompensata Państwa za rezygnację z zatrudnienia lub możliwości jego podjęcia, ale dla osób w wieku produkcyjnym, opiekujących się niepełnosprawnymi członkami najbliższej rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja administracyjna, co dopuszcza art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej następnie "P.p.s.a.". Została ona poddana kontroli w oparciu o kryterium legalności, czego wymaga z kolei art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019, poz. 2167 ze zm.). Kontrola ta doprowadziła do wniosku, że przedmiotowe rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa w sposób i stopniu, o którym mowa w art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd nie stwierdził więc naruszenia prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też

innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1). Nadto, nie stwierdzono, by zachodziły przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach uzasadniające stwierdzenie nieważności (pkt 2). W powyższych okolicznościach skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło w oparciu o art. 119 pkt 2 P.p.s.a., który to przepis daje taką możliwość w razie złożenia wniosku w tym przedmiocie przez jedną stronę i braku zażądania przeprowadzenia rozprawy przez pozostałe strony postępowania.

Zakwestionowaną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...], która odmawiała skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J.K.. Jako powód powyższego Wójt podał, że w orzeczeniu o niepełnosprawności wymienionego stwierdzono, że nie da się ustalić daty powstania tej niepełnosprawności, co uniemożliwia przyznanie żądanego świadczenia ze względu na brzmienie art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Dodatkowo, organ wskazał, że zachodzi przeszkoda wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. tj. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Z kolei SKO, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie Wójta uznało, że odpowiada ono prawu pomimo błędnego uzasadnienia. Kolegium nie zgodziło się z organem I instancji, że podane przez niego okoliczności stanowią przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyło jednak, że taką niewymienioną wprost w ustawie negatywną przesłanką jest wiek wnioskodawczyni – 74 lata. Powołując się na orzecznictwo sądowe organ odwoławczy podniósł, że o rezygnacji z zatrudnienia czy jego nie podejmowaniu można mówić tylko w sytuacji, kiedy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a na zdolność tę wpływa także wiek tej osoby.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, stanowisko Kolegium jest jak najbardziej uzasadnione. Prawidłowo więc SKO stwierdziło, że Wójt nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutki powyższego orzeczenia należy oceniać mając na uwadze unormowania zawarte w Konstytucji RP, a dotyczące znaczenia wyroków Trybunału Konstytucyjnego. I tak, w myśl art. 190 ust. 1 ustawy zasadniczej, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z kolei, zgodnie z ust. 3 tego przepisu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Istotny jest też zapis art. 190 ust. 4 Konstytucji, według którego, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W świetle tych regulacji nie można mieć wątpliwości co do tego, że organ rozpoznający sprawę, a następnie Sąd badając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności nie może nie uwzględnić orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Obowiązany jest więc do tego, by po wejściu w życie takiego orzeczenia (co w niniejszym przypadku miało miejsce z dniem 23 października 2014 r.) pominąć zakwestionowaną przez niego treść przepisu w zakresie, o którym mowa w orzeczeniu. Wyrok zakresowy (a takiego dotyczy sprawa) powoduje bowiem konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Wprawdzie w uzasadnienia wydanego wyroku Trybunał wskazał, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani też wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. To zaś ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić racjonalne przesłanki, od których uzależnia zróżnicowany poziom świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Należy jednak pamiętać, że sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego też nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Uzasadnienie nie stanowi bowiem treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go. Zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia [por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA): z 6.07.2016r. I OSK 223/16, z 5.12.2017 r. I OSK 1079/17].

Stosując więc właściwy sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tak samo będzie w przypadku, kiedy nie jest możliwe precyzyjne ustalenie daty powstania niepełnosprawności. Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie sądowym (tak np. wyroki NSA: z 4.11.2016 r. I OSK 1578/16, z 26.04.2019 r. I OSK 8/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 12.03.2020 r., III SA/Gd 662/19).

W dalszej części wskazać trzeba, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na uwadze treść powyższego przepisu organ I instancji uznał, że zaistniała przeszkoda w przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jest to jednak stanowisko błędne i jako takie zasadnie uznane zostało przez SKO. Odnosząc się do powyższego należy podnieść, że odwrotnie niż przyjął Wójt, ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359; dalej K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie do art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Ustawodawca wyszedł z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zatem brak podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego np. synowi na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas bowiem ustawodawca wprowadza wyjątek, kiedy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane na podmioty, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. W przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o matkę albo ojca (pkt 1), opiekuna faktycznego dziecka (pkt 2), osobę będącą rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3) bądź inną osobę, na której zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4). Z kolei, art. 17 ust. 1a u.ś.r. odnosi się do osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Przedstawione wyżej stanowisko nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, które Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela (por. np. wyrok NSA z 11.08.2020 r., I OSK 599/20).

Tym samym, prawidłowo przyjęło Kolegium, że podane przez Wójta okoliczności nie mogą stanowić przeszkód w przyznaniu skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia.

SKO uznając, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zwróciło jednak uwagę na jej wiek – 74 lata i wskazało, że nie jest to już wiek aktywności zawodowej, co wyklucza spełnienie przesłanki w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z poglądem tym, zdaniem Sądu, należy się zgodzić. Podkreślić należy, że brzmienie art. 17 u.ś.r. normującego przesłanki pozytywne i negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wskazuje literalnie, by wiek wnioskodawcy mógł mieć jakiekolwiek znaczenie w tym zakresie. Prawodawca nie zaznaczył więc wprost, że ukończenie określonego wieku wyklucza możliwość skutecznego ubiegania się o przedmiotowe świadczenie. Zdaniem Sądu, taka literalna wykładnia wskazanego art. 17 u.ś.r. nie uniemożliwia jednak przyjęcia stanowiska przeciwnego. Jak stanowi ust. 1 tego artykułu, osoby wymienione w jego punktach od 1 do 4 uprawnione są do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Oznacza to, że wymienione podmioty mogą otrzymać świadczenie, ale tylko wówczas, kiedy są obiektywnie zdolne do podjęcia zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej. Powołany art. 17 u.ś.r., jak też akt prawny, w którym przepis ten się znajduje – jak już wyżej zaznaczono - nie powiązał wprost tego pojęcia z kryterium wieku, jednak w ocenie Sądu, mimo powyższego, zasadnym jest przyjęcie, że wiek wnioskodawcy winien mieć znaczenie dla oceny spełnienia przesłanki w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie sposób bowiem przyjąć, by każdy, niezależnie od wieku, mógł być osobą aktywną zawodowo. Brak więc uzależnienia przyjęcia spełnienia powyższej przesłanki od wieku prowadziłby do tego, że pojęcie rezygnacji z zatrudnienia bądź też jego niepodejmowania miałoby charakter całkowicie subiektywny i byłoby w istocie zależne jedynie od woli osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Mogłaby ona zawsze twierdzić, że pomimo jej zaawansowanego wieku gotowa byłaby podjąć zatrudnienie, jednak sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym jej to uniemożliwia. Konsekwencją powyższego byłoby, w ocenie Sądu, obejście przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, które skierowane jest nie do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a tylko tych spełniających określone ustawowo warunki tj. takich, które decydują się na brak aktywności zawodowej właśnie w celu sprawowania czynności opiekuńczych. Podkreślenia wymaga, że świadczenie pielęgnacyjne jest pewnego rodzaju surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego na podstawie decyzji administracyjnej, a nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy. Świadczenie to przyznane osobie, będącej w wieku emerytalnym, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, w istocie rzeczy pełniłoby funkcję nie tyle surogatu wynagrodzenia za pracę, a surogatu świadczenia emerytalnego. Gdyby zaś taka była intencja ustawodawcy to wydaje się, że zbędnym byłoby wprowadzenie zasady, iż uprawnionemu do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednocześnie opłacana składka na ubezpieczenie społeczne. Wskazać trzeba, że skoro ustawa o świadczeniach rodzinnych sama nie definiuje zdolności do zatrudnienia, to zasadnym jest w takiej sytuacji sięgnięcie do regulacji zawartych w innych aktach prawnych. Chodzi tutaj o ustawę z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) oraz ustawę z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.). Zawarte w nich uregulowania – odpowiednio art. 6 pkt 7 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b – przesądzają wyraźnie, że wiek stanowi samodzielną przesłankę oceny zdolności do podjęcia zatrudnienia. Należy jeszcze wskazać na ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), której art. 24 ust. 1 prawo do emerytury wiąże z osiągnięciem określonego wieku. Nielogicznym byłoby w takiej sytuacji przyjmowanie, że na gruncie tych powołanych aktów ta sama osoba będzie albo niezdolna do zatrudnienia z uwagi na jej wiek albo przeciwnie – mogąca potencjalnie podjąć zatrudnienie. Dlatego też, zdolność do zatrudnienia należy oceniać przez pryzmat powołanych wyżej aktów prawnych, gdzie wiek ma istotne znaczenie.

Stanowisko powyższe zostało zaprezentowane w orzecznictwie sądowym, a Sąd w składzie niniejszym przychyla się do niego, jako racjonalnie uzasadnionego i zapewniającego spójność obowiązującego systemu prawnego w określonym przedmiocie (tak wyroki NSA: z 20.03.2014 r. I OSK 416/13, z 23.10.2020 r. I OSK 1148/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13.06.2019 r. III SA/Gd 284/19).

Uwzględniając powyższe należało uznać, że wiek skarżącej należy postrzegać jako okoliczność wykluczającą zdolność do wykonywania pracy zarobkowej. W takiej zaś sytuacji, nie można w jej wypadku mówić o rezygnacji z zatrudnienia lub też jego nie podejmowaniu w celu sprawowania opieki nad mężem. Słusznie Kolegium podkreśliło w odpowiedzi na skargę, że świadczenia pielęgnacyjnego nie można traktować jako alternatywnego źródła dochodu w przypadku braku podstaw do uzyskania prawa do uzyskania świadczenia emerytalno-rentowego.

Skoro więc skarżącą trudno traktować jako osobę, która realnie mogłaby podjąć zatrudnienie, to sam fakt sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem jest niewystarczający do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W takich więc uwarunkowaniach koniecznym było oddalenie skargi, czego podstawę stanowił art. 151 P.p.s.a.