Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 472/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2010-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Inne
Opłaty administracyjne
Ruch drogowy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną czynność
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 3 pkt 4;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 77;
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 1;
journal: Dz.U. 2003 nr 137 poz 1310
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi L. O. na czynność Starosty Nyskiego, z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty za kartę pojazdu 1) uchyla zaskarżoną czynność Starosty Nyskiego z dnia [...], nr [...], w części dotyczącej pobrania opłaty za kartę pojazdu dla samochodu [...] o numerze rejestracyjnym [...], 2) określa, że zaskarżona i opisana w pkt 1 czynność nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Starosty Nyskiego na rzecz skarżącej L. O. kwotę 100 zł (sto), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga L. O. na czynność Starosty Nyskiego z dnia [...], nr [...], którą odmówiono skarżącej zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu m.in. dla samochodu [...], sprowadzonego z zagranicy i zarejestrowanego pod numerem rejestracyjnym [...].

Wydanie zaskarżonej czynności nastąpiło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismem z dnia 30 czerwca 2009r., które wpłynęło do Starosty Nyskiego w dniu 3 sierpnia 2009r., pełnomocnik skarżącej L. O. wniósł o zwrot pobranej opłaty za wydanie kart pojazdów dla samochodów sprowadzonych z zagranicy i zarejestrowanych w Wydziale Komunikacji w Nysie. Złożony wniosek zawierał wykaz samochodów zarejestrowanych w latach 2003-2006 i znajdował się w nim m.in. samochód osobowy [...] o nr rej. [...]. W uzasadnieniu żądania wnioskodawczyni podniosła, że wydanie karty pojazdu samochodowego, jak również wydanie dowodu rejestracyjnego jest nierozerwalnie związane z wydaniem decyzji o zarejestrowaniu pojazdu i nie stanowi odrębnej sprawy. Opłata za kartę pojazdu jest pobierana przez organ i jej celem jest przeniesienie na właściciela pojazdu kosztów związanych z jej wytworzeniem. Obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa. W tym zakresie wnioskodawczyni wskazała na przepis art. 77 ust. 4 i 5 Prawa o ruchu drogowym, stanowiącego delegację do wydania rozporządzenia przez Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Argumentowała nadto wnioskodawczyni, że żądanie zwrotu opłaty za kartę pojazdu odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a zatem organ administracji winien podjąć akt lub czynność, która nie jest decyzją lub postanowieniem, na którą jednak przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zauważyła nadto, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006r. (Dz.U. Nr 15, poz. 119) orzekł, że § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji, gdyż określona w tym przepisie wysokość opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 500zł nie uwzględnia wytycznych ustawowych do określenia wysokości tej opłaty i jest zbyt wysoka. Podkreślała także, iż stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że określony obowiązek administracyjny istnieje lub nie w określonym zakresie nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę w zakresie dotyczącym tego obowiązku, jeżeli organ tego świadczenia nie wykona.

Starosta Nyski, zaskarżoną czynnością w postaci pisma z dnia [...], odmówił zwrotu pobranej opłaty za wydanie kart pojazdu dla samochodów sprowadzonych z zagranicy i zarejestrowanych przez L. O. W uzasadnieniu wskazał, że rejestracja pojazdów odbyła się w oparciu o przepisy art. 72, 73 i 74 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (j.t. Dz.U. z 2005r., Nr 108, poz. 908 ze zm.). Wysokość opłaty jaką winien pobrać Starosta w dniu wydania karty pojazdu wynikała z przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu i kwota taka w wysokości 500zł została pobrana. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu wywołuje skutek na przyszłość (ex nunc), albowiem Trybunał uznał, że w/w przepis traci moc z dniem 1 maja 2006r. Z dniem 15 kwietnia 2006r. wprowadzona została rozporządzeniem Ministra Transportu i Budownictwa nowa stawka opłaty za kartę pojazdu. Zdaniem Starosty Nyskiego wymienione uwarunkowania prawne związane z rejestracją pojazdów oraz wniesione opłaty za wydane dokumenty komunikacyjne były zgodne z obowiązującymi przepisami, które to opłaty organ rejestracyjny miał bezwzględny obowiązek pobrać, powodują, że brak jest podstaw do ich zwrotu.

L. O., pismem z dnia 11 września 2009r., działając na podstawie art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwała Starostę Nyskiego do usunięcia naruszenia prawa polegającego na pobraniu i odmowie zwrotu zawyżonej opłaty za kartę pojazdu w łącznej kwocie 54.000zł. Do wezwania dołączone zostało zestawienie pojazdów zarejestrowanych w urzędzie, w tym m.in. obejmujące samochód [...] o nr rej. [...].

Starosta Nyski odpowiadając na to wezwanie, pismem z dnia 2 października 2009r., nr [...], poinformował skarżącą, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia [...]. Dodatkowo stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżącej organ administracji publicznej nie posiada samodzielnych uprawnień w zakresie dokonywania oceny, czy dany przepis jest zgodny z Konstytucją czy też nie, a tym samym nie jest uprawniony do odmowy stosowania przepisu dopóki nie zostanie on wyeliminowany z obrotu prawnego. Podkreślił nadto, że wydanie karty pojazdu jest czynnością materialno-techniczną poprzedzającą rozstrzygnięcie o rejestracji pojazdu i stąd też pobranie opłaty za tę kartę nie jest rozstrzygane w formie decyzji i nie jest elementem decyzji administracyjnej dotyczącej rejestracji pojazdu. W związku z powyższym organ uznał, że wezwanie do usunięcia naruszenia prawa nie może zostać uwzględnione.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na powyższą czynność wniosła L. O. Zarzuciła zaskarżonej czynności Starosty Nyskiego naruszenie przepisu art. 77 ust. 4 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym poprzez pobranie zawyżonej opłaty. Wskazując na powyższe żądała nakazania usunięcia naruszenia prawa polegającego na odmowie zwrotu zawyżonej opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 850zł i zobowiązanie Starosty Nyskiego do zwrotu tej opłaty, która pobrana została na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła stan faktyczny sprawy oraz wskazała, że dla każdego ze sprowadzonych z zagranicy i zarejestrowanych samochodów została pobrana opłata w kwocie 500zł, a winna być pobrana w wysokości 75zł. Zawyżona opłata wynosiła zatem 425zł. Zdaniem skarżącej działanie organu naruszało zatem w sposób oczywisty prawo, w szczególności wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego, którym stwierdzono niekonstytucyjność przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Stąd też odmowa przez organ zwrotu zawyżonej opłaty nie znajduje uzasadnienia prawnego. W dalszej części uzasadnienia skarżąca ponowiła argumenty, które zawarła w wezwaniu do zwrotu zawyżonej opłaty.

Starosta Nyski, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, wskazując, że postawiony w skardze zarzut bezprawnego pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 500zł od każdego zarejestrowanego pojazdu oraz podniesiony w petitum skargi zarzut naruszenia art. 77 ust. 4 pkt 2 Prawa o ruchu drogowym jest bezzasadny. Opłaty za wydanie karty pojazdu pobrane przez Starostę Nyskiego zostały od skarżącej na podstawie obowiązujących wówczas przepisów w wysokości określonej w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, to jest kwocie 500zł. W ocenie organu okoliczność, że w odniesieniu do tego przepisu zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r. (sygn. akt U 6/04) nie może automatycznie przesądzać o obowiązku zwrotu przez starostę części opłaty za wydanie karty pojazdu. Takiego poglądu nie można przyjąć w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej przedmiotowego przepisu, czym spowodował, że nie został on wyeliminowany z systemu norm prawa obowiązującego z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ale ze skutkiem na przyszłość. Starosta Nyski dowodził, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do stanu normatywnego określa skutki na przyszłość to nie może być on podstawą kwestionowania wcześniej zapadłych rozstrzygnięć. Odroczenie bowiem terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu oznacza, że do tego momentu stan prawny nie ulega zmianie, a więc zachowuje swoją moc obowiązująca dotychczasowa regulacja (wyrok TK z 23 października 2007r., sygn. akt P 10/07). Powyższe prowadzi zatem do wniosku, że skoro skarżąca uiściła opłatę za wydanie karty pojazdu w okresie obowiązywania w/w rozporządzenia, a przed orzeczeniem TK to jej żądanie zwrotu części opłaty jest bezzasadne. Dodatkowo Starosta Nyski zauważył, że organ administracji publicznej, stosownie do art. 6 K.p.a. ma bezwzględny obowiązek działania na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. W związku z tym nie posiada on kompetencji w zakresie odmowy stosowania przepisów należących do obowiązującego porządku prawnego, dopóki nie zostaną usunięte z systemu prawa. Stwierdził także, że ewentualna odmowa zastosowania przez starostę przepisów obowiązującego wówczas przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu spowodowałaby powstanie luki prawnej skutkującej w praktyce niemożnością dokonania rejestracji pojazdów sprowadzonych z zagranicy innych niż nowe. Podniósł także organ, że po przeanalizowaniu wyszczególnionych w piśmie z dnia 30 czerwca 2009r. i 11 września 2009r. pojazdów stwierdzono, że w odniesieniu do 4 pojazdów o nr rej.[...], [...], [...], [...] skarżąca nie jest osobą , na którą pojazd został zarejestrowany. Zwrócił nadto starosta uwagę na fakt, że istnieje rozbieżność w zakresie kwoty jakiej zwrotu domaga się skarżąca, gdyż w petitum skargi mowa jest o kwocie 850zł, zaś w treści uzasadnienia o kwocie 450zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż w postępowaniu sądowym badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej P.p.s.a, uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zgodnie natomiast z art. 146 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a uchyla ten akt lub interpretację albo stwierdza bezskuteczność czynności (§ 1). W sprawach, o których mowa wyżej, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (§ 2).

Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej czynności wykazała, że nie odpowiada ona kryterium legalności.

Przedmiot skargi stanowi czynność Starosty Nyskiego z dnia [...], którą odmówiono skarżącej zwrotu uiszczonej opłaty za kartę pojazdu dla samochodu marki [...] o nr rej. [...]., a która to opłata w ocenie strony była opłatą nienależną na skutek jej zawyżenia.

Skarżąca spełniła warunki formalne warunkujące dopuszczalność złożenia skargi, a to określone w art. 46 i 47 P.p.s.a., art. 57 P.p.s.a oraz z art. 52 § 3 P.p.s.a., a także uiściła należny wpis.

Na wstępie należy zauważyć, że karta pojazdu jako dokument identyfikujący pojazd została wprowadzona z dniem 1 lipca 1999r.( art.1 ustawy z dnia 18.XII.1997r. o zmianie ustawy - Prawo i ruchu drogowym Dz.U. Nr.160, poz. 1086). Art. 77 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym ( Dz.U. z 2005r., Nr 108, poz. 908 ze zm.), zwanej dalej P.r.d., stanowi, że kartę pojazdu dla samochodu innego niż pochodzącego od producenta lub importera nowych pojazdów wydaje za opłatą starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu. W ustępie 4 pkt 2 tegoż artykułu zawarto delegację dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu. Jednocześnie w ustępie 5 art. 77 P.r.d. ustawa wskazuje, że ustalając wysokość tej opłaty należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdu. W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19.VI.1999r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr. 57, poz. 612). Rozporządzenie to zostało uchylone przez rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 marca 2002r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, które z kolei uchylone zostało rozporządzeniem tego Ministra z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. z 2003r., Nr 137, poz.1310 ze zm.). Rozporządzenie to było podstawą pobrania opłaty za kartę pojazdu wydanej w dniu jego rejestracji tj. 19 września 2005 r.

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006r. w sprawie o sygn. U 6/04 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż : § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310) jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005, Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Przepis § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r.

W myśl § 1 ust. 1 w/w rozporządzenia za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium RP organ rejestrujący pobierał opłatę w wysokości 500 zł. Niezgodność tego unormowania z ustawą Prawo o ruchu drogowym, polegała według Trybunału Konstytucyjnego na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty za kartę pojazdu wykraczała ona poza zakres upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. P.r.d. Według tej ostatniej regulacji minister właściwy do spraw transportu określił w drodze rozporządzenia warunki dystrybucji Kart pojazdów (art. 77 ust. 4 pkt 2), w którym należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji pojazdów (art. 77 ust.5). Wskazania ustawowe nie zostały uwzględnione, gdyż Minister Infrastruktury wbrew nakazowi uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty ustalił opłatę, uwzględniając dodatkowo koszty, których ustawodawca nie przewidział.

Opłata za kartę pojazdu należy do opłat publicznoprawnych stanowiących dochody powiatu. Nie podlega ustaleniu przez organ administracji publicznej tak co do zasady, jak i wysokości. Obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu wynika bezpośrednio z przepisów prawa. W związku z tym Starosta rejestrując pojazd zobowiązany jest przed wydaniem karty pojazdu jedynie do czynności pobrania opłaty. Nie wydaje on zatem przy tej czynności aktu administracyjnego o charakterze konstytutywnym lub deklaratoryjnym. Uregulowanie takie wskazuje na materialno – techniczny charakter czynności podejmowanej przez Starostę w zakresie pobrania opłaty.

Rozważenia wymaga także charakter pobieranej opłaty za kartę pojazdu oraz ocena czy stanowi ona przejaw działalność organu administracji publicznej podlegającej kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 P.p.s.a. W orzecznictwie sądowym kwestia oceny charakteru pobieranej opłaty za wydaną kartę pojazdu oraz możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego aktów lub czynności podejmowanych przez organ administracji publicznej po skierowaniu do niego żądania zwrotu opłaty był przedmiotem wypowiedzi NSA w składzie siedmiu sędziów. Uchwałą z dnia 4 lutego 2008r. w sprawie sygn. akt I OPS 3/07 (ONSAiWA 2008/2/21) NSA uznał, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie w/w przepisu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skoro obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej, to po pierwsze, sam obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa, a po drugie, organ administracji publicznej jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, z tym że nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem, na które jednak przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Odnosząc powyższe do pisma Starosty Nyskiego z dnia [...] oraz rozważając przesłanki art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. stwierdzić należy, że pismo to nie jest decyzją administracyjną, ani postanowieniem. Spełnia ono natomiast warunek w postaci bycia "innym, niż określone w pkt 1-3 aktem lub czynnością". Akty i czynności podejmowane przez organy administracji, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., tak jak decyzja czy postanowienie administracyjne są kierowane do określonych podmiotów. Z omawianego przepisu można zatem wnosić, iż wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które mogą być i są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych, w sprawach, dla załatwienia których nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia administracyjnego. Akt lub czynność podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny (uprawnienie lub obowiązek), którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego. Po drugie, z przepisu art. 3 § 2 pkt 4 wynika, że akt lub czynność musi dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Oznacza to, że konieczne jest odniesienie takiego aktu lub czynności do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek określonego adresata. Inaczej mówiąc musi istnieć związek między przepisem prawa, który określa uprawnienie lub obowiązek a aktem lub czynnością, które dotyczą tak określonego uprawnienia lub obowiązku oznaczonego podmiotu. Uprawnienie lub obowiązek wynika z przepisu prawa, jeżeli ich powstanie nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej.

Odmowa zwrotu uiszczonej opłaty za kartę pojazdu podjęta została przez organ administracji publicznej i odnosi się do obowiązku publicznoprawnego. Pismo zawierające stanowisko organu należy więc do szeroko pojętego zakresu przedmiotowego działania administracji publicznej. Dotyczy ono obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Spełnione są wszystkie niezbędne przesłanki uznania zaskarżonego aktu za czynność materialno-techniczną unormowaną w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W konsekwencji przyjąć należy, że wyartykułowana na piśmie odmowa zwrotu opłaty za kartę pojazdu, która to opłata została pobrana na podstawie art. 77 ust. 3 Prawa o ruchu drogowym oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, stanowi czynność materialno-techniczną, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Na tego rodzaju czynność przysługuje zatem skarga do sądu administracyjnego (por. także postanowienie WSA w Opolu z dnia 28 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Op 380/05; Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego z 2006 r., nr 2, str. 116 in.).

Problemem charakteru prawnego samej opłaty, zajął się Trybunał Konstytucyjny, który przyjął w tej mierze m. in., że opłatę za kartę pojazdu ustanowioną w wysokości przewyższającej rzeczywistą wartość czynności, która uzależniona jest od jej wniesienia, należy kwalifikować do rzędu opłat publicznoprawnych o charakterze podatkowym. W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04 (OTK-A z 2006 r., nr 1, poz. 3) wskazano, iż opłata charakteryzuje się cechami podobnymi do podatku, z tym że w przeciwieństwie do podatków, jest świadczeniem ekwiwalentnym. (...) podobnie jak podatek, jest świadczeniem pieniężnym, ogólnym, bezzwrotnym, przymusowym, którego cechą charakterystyczną odróżniającą opłatę od podatku jest jej odpłatność (podatek jest świadczeniem nieodpłatnym), tzn. że w zamian za opłatę podmiot ją uiszczający ma prawo żądać usługi, towaru lub działania ze strony organu publicznego. Opłaty pobierane są bowiem w związku z wyraźnie wskazanymi usługami i czynnościami organów państwowych lub samorządowych, dokonywanymi w interesie konkretnych podmiotów. Stanowią zatem swoistą zapłatę za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia oferowanego przez podmiot prawa publicznego. W klasycznej postaci opłaty charakteryzują się pełną ekwiwalentnością. Oznacza to, że wartość świadczenia administracyjnego odpowiada wysokości pobranej opłaty, co odróżnia je od podatków i innych danin publicznych. Opłaty publiczne pobierane są zawsze w związku z określonym, konkretnym działaniem organów państwa (samorządu terytorialnego). Jeżeli opłata pobierana jest w wysokości usługi - może zawierać pewne cechy ceny, jeżeli zaś jest świadczeniem pobieranym w wysokości znacznie wyższej niż wartość faktycznie świadczonej usługi - nabywa cechy podatku.

Uwzględniając i aprobując powyższe stanowisko Trybunału przyjąć należało, że przy prawidłowo skonstruowanych przepisach określających wysokość opłaty za kartę pojazdu nie istnieją żadne wynikające z przepisów prawa podstawy do stosowania wobec opłaty za kartę pojazdu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) oraz ustalania obowiązku uiszczenia opłaty w formie decyzji administracyjnej, a obowiązek uiszczenia opłaty, jak i jej wysokość wynikają bezpośrednio z przepisów prawa. Organ administracji jest bowiem zobowiązany, przed wydaniem karty pojazdu, do pobrania opłaty, którą według przepisu prawa osoba rejestrująca pojazd ma obowiązek uiścić, bez wydania wcześniej jakiegokolwiek aktu konstytutywnego lub deklaratywnego ze strony organu rejestrującego.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej czynności materialno-technicznej Starosty Nyskiego należało rozstrzygnąć także kwestię skutku w/w orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 r. dla czynności podjętej przez organ administracji publicznej w następstwie żądania zwrotu opłaty zgłoszonego przez stronę. W świetle orzeczenia Trybunału nie powinno budzić wątpliwości to, iż pobrana opłata za kartę pojazdu na mocy zakwestionowanego przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., nie jest zgodna z treścią delegacji ustawowej. Tym samym, z chwilą orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, obalone zostało domniemanie konstytucyjności tych przepisów. Pozostaje oczywiście pytanie jakie znaczenie wywiera powyższe orzeczenie Trybunału dla oceny legalności zaskarżonej do sądu czynności w sytuacji, gdy na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP odroczone zostało wejście w życie wyroku Trybunału.

Przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, jednak utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006r. Wobec powyższego, stwierdzić należy, że przepis ten (§ 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. rozporządzenia Ministra Infrastruktury) był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. W przypadku derogacji przepisu dokonanej przez TK nie ma więc zastosowania zasada tempus regit actum, ze względu na pozbawienie tego przepisu domniemania jego konstytucyjności.

Dodatkowo argumentem przemawiającym za uwzględnieniem skargi jest kompetencja sądu do odmowy zastosowania aktu podustawowego ze względu na jego niezgodność z ustawą. Zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było i nie jest kwestionowane uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą i Konstytucją RP. Uzasadnienie dla prawa badania konstytucyjności aktu podstawowego przez sąd w procesie kontroli legalności aktu administracyjnego w konkretnej sprawie wynika z art. 8, 178 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP (stanowisko w tym przedmiocie zostało przedstawione w uzasadnieniu wyroku NSA w składzie siedmiu sędziów z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, z powołaniem się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz poglądów doktryny prawa konstytucyjnego i administracyjnego). Stosownie do przepisu art. 178 Konstytucji RP sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Oznacza to między innymi, że w zakresie badania konstytucyjności aktów niższego rzędu niż ustawa sędziowie zachowują samodzielność ostatecznej decyzji o stosowaniu prawa i mogą odmówić z tego powodu jego stosowania (por. uchwała NSA z dnia 30 października 2000r., sygn. OPK 13/00, pub. ONSA z 2001r., nr 2, poz. 63, z 15 grudnia 2000r., sygn. OPK 20-22/00, pub. ONSA z 2001r., nr 3, poz. 104, z dnia 22 maja 2000r., sygn. OPS 3/00, pub. ONSA z 2000r., nr 4, poz. 136). To uprawnienie sądów w żadnym stopniu nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który z mocy art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega jednak na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym. Dlatego nie można mówić o sprzeczności w stanowisku sądu. Zakwestionowany przepis rozporządzenia wprawdzie formalnie obowiązuje, jednakże sąd odmawia jego zastosowania. Zdaniem Sądu należy bowiem odróżnić obowiązywanie przepisu rozumianego jako pozostawanie tego przepisu w systemie prawnym od stosowania lub odmowy stosowania tego przepisu przez sąd w konkretnej sprawie.

Konsekwencją zatem uznania przepisu rozporządzenia za niekonstytucyjny w dacie jego stosowania przez organ, jest stwierdzenie, że w świetle obowiązujących przepisów prawa strona miała obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu wyłącznie w wysokości uwzględniającej kryteria wynikające z art. 77 ust. 5 ustawy P.r.d. Organ zatem zobowiązany był uznać, iż skarżącej przysługuje uprawnienie do zwrotu uiszczonej przez nią kwoty opłaty za wydanie karty pojazdu w wysokości przekraczającej koszty związane z drukiem i dystrybucją kart pojazdów Tym samym organ administracji odmawiając skarżącej uwzględnienia roszczenia dotyczącego zwrotu części opłaty uiszczonej za wydanie karty pojazdu, powołując się przy tym na niekonstytucyjny przepis określający wysokość tej opłaty, działał z naruszeniem prawa. W tym stanie rzeczy Sąd zobowiązany był uznać, że skarżącej przysługuje uprawnienie do żądania zwrotu części uiszczonej opłaty za kartę pojazdu i tym samym skargę uwzględnić.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji ustali wysokość wymaganej opłaty za kartę pojazdu, mając na uwadze treść cytowanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz kryteria wynikające z art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

Z tych przyczyn i na podstawie art. 146 § 1 i 2 P.p.s.a., a także art. 152, art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji,.

Na marginesie odnotować należy również, że Sąd Najwyższy dopuścił drogę sądową przed Sądem powszechnym dla dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie kary pojazdu określonej w § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Na taką alternatywną drogę postępowania zwracał też uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wymienionej uchwale składu siedmiu sędziów z 4 lutego 2008 r. I OPS 3/07.