Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 451/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2010-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 123,
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 6-7, art. 77 par. 1, art. 80-81, art. 107 par. 3,
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: par. 3 ust. 1, pkt 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 13, 361 pkt 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 60 poz 535
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze
article: art. 122, art. 187 par. 1, art. 191,
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma, Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga (spr.),, Sędzia WSA Danuta Kuchta, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 września 2010r. sprawy ze skargi Z.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. ustalił następujący stan sprawy. Z. D. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od 19 września 1990r. do sierpnia 2004r. Była to samodzielna działalność w zakresie handlu. Prowadziła sklepik szkolny. W trakcie działalności gospodarczej powstały zobowiązania z tytułu nieuiszczonych składek za ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia 2001r. do sierpnia 2003r. oraz nieuiszczonych składek za ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2001r. do sierpnia 2004r. Należności z tego tytułu przekraczają kwotę 30 000 zł.

W stosunku do Z. D. nie prowadzono postępowania egzekucyjnego.

Z. D. w dniu 28 grudnia 2009r. złożyła wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o umorzenie odsetek od powstałego zadłużenia. W trakcie postępowania rozszerzyła wniosek do całości zadłużenia. Wniosek uzasadniła trudną sytuacją materialną, uniemożliwiającą spłatę zadłużenia.

Organ pierwszej instancji w toku postępowania zgromadził materiał dowodowy, z którego wynikało, że Z. D. jest osobą samotną, nie zamieszkuje z mężem i nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów, z tym, że nie ma orzeczonego rozwodu ani separacji. Mieszkanie, w którym zamieszkuje wynajmuje. Utrzymanie mieszkania kosztuje około 450 zł miesięcznie. Jest chora przewlekle, zakupy lekarstw obciążają jej budżet w wysokości średnio około 100 zł miesięcznie. Nadto oprócz zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej w P. w kwocie 14000 zł. Zadłużenie to spłaca w ratach po 85 zł miesięcznie. Żadnego majątku nie posiada. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę. Osiąga wynagrodzenie brutto 1830 zł (ustalone na podstawie RCA za 3 miesiące).

Decyzją z dnia [...]. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając wniosek Z. D., jako organ pierwszej instancji, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585) i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), odmówił jej umorzenia należności z tytułu niezapłaconych składek na:

1/ ubezpieczenia społeczne za okres od 08/2001 do 08/2003 w łącznej kwocie 20.746,31 zł w tym:

- z tytułu składek – 10.509,51 zł

- z tytułu odsetek – 10.228 zł liczonych n dzień 28 grudnia 2009r.

- z tytułu kosztów upomnienia – 8,80 zł

2/ ubezpieczenie zdrowotne za okres od 03/2000 do 08/2004 w łącznej kwocie 9.542,41 zł w tym:

- z tytułu składek - 4.433,61 zł,

- z tytułu odsetek – 5.100 zł liczonych na dzień 28 grudnia 2009r.,

- z tytułu kosztów upomnienia – 8,80 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił, iż badał wszystkie przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia wynikające z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a także § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Uwzględniając okoliczności faktyczne oraz prawne stwierdził, iż brak jest przesłanek do umorzenia zaległości. Zdaniem organu pierwszej instancji sytuacja finansowa Z. D. prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, przy osiąganym wynagrodzeniu za pracę oraz ponoszonych wydatkach umożliwia spłatę zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych choćby w dogodnym systemie ratalnym. Zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że ewentualna spłata zadłużenia może spowodować dla Z. D. znaczny uszczerbek dla zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych.

Podniósł ponadto, że trudności finansowe, które uniemożliwiają opłacenie zaległości z tytułu składek nie mogą automatycznie stanowić podstawy do umorzenia. Nie można bowiem oczekiwać od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych aby wniosek o umorzenie był rozpatrzony pod kątem wsparcia socjalnego i rezygnacji z należnych wierzytelności na rzecz regulowania innych zobowiązań. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki względem różnych instytucji i urzędów związane z opłaceniem należności publicznoprawnych.

Powyższą decyzję organu pierwszej instancji zaskarżyła Z. D.. W odwołaniu od decyzji zarzuciła obrazę prawa materialnego, tj. § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, że w ustalonym stanie faktycznym uznano, iż osiągane przez nią dochody umożliwiają regulowanie ratalne zadłużenia bez pozbawienia jej możliwości zaspokojenia podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych. W konkluzji odwołania wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zadłużenia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. rozpatrując odwołanie Z. D. jako organ drugiej instancji decyzją z dnia 8 czerwca 2010r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia 25 marca 2010r. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że dokonał ponownej oceny przedłożonych przez Z.D. dowodów dotyczących sytuacji finansowej i majątkowej. Ustalenia nie różnią się od ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji poza jednym istotnym ustaleniem, iż stwierdzono, że Z. D. nie jest osobą samotną gdyż prowadzi wspólne gospodarstwo z konkubentem A. A. i koszty utrzymania mieszkania rozkładają się zatem na dwie osoby. Fakt ten ustalono na podstawie podpisu A. A. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji kierowanej do Z. D..

Organ drugiej instancji podkreślił, że sytuacja materialna Z. D. jest wprawdzie trudna niemniej osiągane wynagrodzenie w kwocie 1830 zł brutto umożliwia spłatę przedmiotowego zadłużenia w systemie ratalnym, która nie spowoduje znacznego uszczerbku dla zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych a za powyższym przemawia również fakt, że koszty utrzymania mieszkania rozkładają się na dwie osoby z uwagi na zamieszkiwanie z konkubentem.

Okoliczności te w ocenie organu II instancji uniemożliwiają umorzenie należności w świetle powołanych przepisów cytowanej ustawy i rozporządzenia.

Z. D. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Skarżąca przedmiotowej decyzji zarzuciła naruszeniem art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż mieszka z konkubentem i winien on uczestniczyć we wspólnym ponoszeniu kosztów utrzymania wspólnego mieszkania oraz nieuzasadnione zawyżenie dochodów skarżącej poprzez określenie jej dochodu brutto oraz brak dostatecznego uwzględnienia kosztów ponoszonych przez skarżącą na niezbędne utrzymanie i leczenie oraz dowolność postępowania w przedmiocie umorzenia zadłużenia bez uwzględnienia faktu, że skarżąca popadła w ubóstwo nieumyślnie.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w toku postępowania zmieniła się radykalnie jej sytuacja, ponieważ zachorowała i wymaga stałego i systematycznego leczenia farmakologicznego. Zdaniem skarżącej spełnia ona wszystkie przesłanki o których mowa w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a fakt choroby udokumentowała zaświadczeniem lekarskim.

Z. D. nie zgodziła się z ustaleniem faktycznym organu II instancji, że zamieszkuje z konkubentem. Wyjaśniła, że mieszka samotnie, a osoba która odebrała przesyłkę to malarz wykonujący usługę.

Skarżąc oświadczyła również, że dochód z jej stosunku pracy wynosi około 1300 zł netto i każda proponowana rata nawet w kwocie 100 zł jest znacznym obciążeniem dla jej budżetu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie Sąd dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na określone fundusze (Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) należą do sądów administracyjnych (art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - dalej u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r., Dz.U. z 07. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Sąd administracyjny na skutek zaskarżenia decyzji Prezesa ZUS nie przejmuje sprawy administracyjnej, jako takiej do końcowego załatwienia, lecz jedynie kontroluje (ocenia) działalność tego organu pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do treści art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych tą ustawą, a więc również i w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje innych rozwiązań. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a.

Rozpatrując niniejszą sprawę, należało przeanalizować przepisy umożliwiające umorzenie należności składkowych na moment wydania zaskarżonej decyzji. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 u.s.u.s. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.

Treść art.28 ust.3a u.s.u.s. została uszczegółowiona w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej (Dz.U. z 03 r., Nr141, poz. 1365). Stosownie do treści § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, min w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Regulując kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Prezesa ZUS ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego organy obu instancji uznały, że brak jest całkowitej nieściągalności należności, gdyż skarżąca nie spełniła żadnej z przesłanek wskazywanych we wniosku i w toku dalszego postępowania, czyli określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednocześnie uznano, że nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej, tj., że opłacenie należności z tytułu składek nie pociągnie zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i nie pozbawi zobowiązanej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem orzekającego Sądu organ nie wywiązał się ze swoich obowiązków przestrzegania procedury w ustaleniu stanu faktycznego sprawy i naruszył art. 7 i art. 80 k.p.a. Jak wyżej wskazano, uznanie administracyjne oznacza wprawdzie swobodę wyboru treści rozstrzygnięcia, jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Rodzi to konieczność dogłębnych ustaleń faktycznych i następnie ich oceny zgodnej z regułami swobodnej oceny dowodów, w aspekcie przyczyn całkowitej nieściągalności oraz nadmiernej dolegliwości uiszczenia należności zagrażającej egzystencji skarżącej.

Przede wszystkim organ II instancji naruszył procedurę w zakresie uzupełnienia postępowania dowodowego.

Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 Kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W ocenie Sądu przeprowadzenie przez organ II Instancji dowodu ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji na okoliczność stwierdzenia sytuacji materialnej jest niezgodne z procedurą administracyjną. Przede wszystkim zgodnie z treścią art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Nie ulega natomiast wątpliwości, że Z. D. nie wiedziała o przeprowadzeniu takiego dowodu, co zresztą było oczywiste gdyż organ drugiej instancji wyciągnął wniosek dedukując ze środka dowodowego (zwrotki) o którym skarżąca nie mogła przypuszczać, że jest dowodem w zakresie jej sytuacji materialnej.

Przeprowadzenie dowodu dopiero czyni wiarygodną okoliczność faktyczną, gdy storna mogła się wypowiedzieć co do dowodu. Organ w trakcie całego postępowania dowodowego musi stronom stwarzać możliwość takiego ustosunkowania się do dowodów, a czy strona z tej możliwości skorzysta czy nie to już sprawa koncepcji obrony swoich interesów. W przedmiotowej sprawie organ drugiej instancji istotnie zmienił stan faktyczny odnoście do ustaleń organu pierwszej instancji. Należy zauważyć, że oględziny mieszkania Z. D. przeprowadzone przez pracownika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wskazywały, że Z. D. mieszka z mężczyzną.

Skoro organ II instancji rozpoznając odwołanie strony uznał za konieczne uzupełnienie stanu faktycznego zatem przyjął że stan faktyczny w zakresie sytuacji materialnej Z. D. ustalony przez organ pierwszej instancji nie jest wystarczający do utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy. Dopiero te dalsze ustalenia organu II instancji pozwoliły na utrzymanie decyzji w mocy.

W tych okolicznościach nowe dowody i ustalenia faktyczne odnośnie do sytuacji materialnej nie powinny budzić żadnych wątpliwości.

Zdaniem Sądu, podpisanie się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji przez mężczyznę z zaznaczeniem "konkubent" wcale nie oznacza że osoba ta w rzeczywistości jest konkubentem a tym bardziej że partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Ustalenia w tym zakresie są dowolne i pozostają w sprzeczności z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza że organ jest uprawniony do oceny dowolnej. Swoją ocenę zawsze musi oprzeć przekonywujących podstawach. Wersja organu o wspólnym zamieszkiwaniu Z. D. z konkubentem i że partycypuje on w kosztach utrzymania mieszkania powinna zostać zweryfikowana innymi dowodami. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na organie szczególnie że przesłuchiwana Z. D. (k. 65,64) zeznała, że jest osobą samotną, co potwierdził pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W rezultacie należy przyjąć, że tylko materiał dowodowy oceniony w granicach swobodnego uznania może stać się podstawą prawidłowych ustaleń faktycznych. Rozstrzygnięcie oparte na stanie faktycznym, ustalonym z naruszeniem zasady wynikającej z art. 80 K.p.a. jest nieprawidłowe i nie może się ostać. Jak to podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 listopada 1993 roku, sygn. akt III ARN 55/94 (OSN - IAPiUS 7/95), zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 191 Ordynacji podatkowej), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 187 § 1), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści (art. 122 Ordynacji podatkowej). Nie ma wątpliwości, że teza tego wyroku znajduje pełne zastosowanie również w postępowaniu prowadzonym na podstawie k.p.a. (odpowiednio art. 80 i art. 7 K.p.a.).

W świetle tego, co wyżej powiedziano, dopiero prawidłowe ustalenia o istnieniu przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społecznej (wystarczające jest spełnienie jednej z nich) otwierają przed organem możliwość skorzystania z przyznanej mu ustawowo swobody wyboru rozstrzygnięcia. Niedopuszczalne jest jednak odstąpienie od przeprowadzenia wnikliwego i zgodnego z prawem postępowania dowodowego z powołaniem się na przyznane organowi prawo stosowania instytucji uznania administracyjnego, jak uczyniono to w kontrolowanej sprawie.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję organu drugiej instancji należało, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów prawa procesowego w tym w szczególności art. 7, art. 80 k.p.a., uznać za wadliwą w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd skargę uwzględnił i uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W toku ponownie przeprowadzonego postępowania obowiązkiem organu będzie dokonanie pełnej i wyczerpującej oceny materiału dowodowego pod kątem przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z pełnym uwzględnieniem procedury administracyjnej.