Wyrok NSA, sygn. akt I SA 3228/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2002 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym:

Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska

Sędziowie NSA Jerzy Sulimierski, NSA	Cezary Pryca (spr.)

Protokolant Jadwiga Kaniewska

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2002 r. sprawy ze skargi S. C. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia

1). uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy wydania zaświadczenia S. C. i poprzedzające je w tej części postanowienie z dnia 28 sierpnia 2000r. Starosty Powiatu [...],

2). zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz S. C. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] roku numer [...] Wojewoda Mazowiecki orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia z dnia [...] roku numer [...] Starosty Powiatu [...] o odmowie wydania S. C. zaświadczenia w sprawie posiadania uprawnień wynikających z art. 212 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 115, poz. 741 ze zmianami).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ administracji publicznej podniósł, że w dniu 2 czerwca 2000 roku J. C. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik spadkobierców po W. C., wystąpił z wnioskiem o wydanie zaświadczenia w sprawie posiadania uprawnień określonych w przepisie art. 212 ust.1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 115, poz. 741 ze zmianami).

Właścicielem nieruchomości znajdującej się we wsi Z., położonej obecnie poza granicami Państwa Polskiego, była W. C.. Wyrokiem z dnia 25 listopada 1999 roku wydanym w sprawie sygnatura akt II C 1477/99 Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy ustalił, że W. C. w związku z działaniami wojennymi 1939 - 1945 r pozostawiła na terenach nie objętych granicami obecnego państwa Polskiego zabudowane gospodarstwo rolne.

Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 1999 roku wydanym w sprawie sygnatura akt Ns 594/99 Sąd Rejonowy w Kielcach stwierdził, że spadek po W. C. nabyli H. B., A. R., J. C., F. C., S. C. po 1/5 części każdy z nich. Natomiast postanowieniem z dnia 13 marca 1995 roku wydanym w sprawie sygnatura akt Ns 223/95 Sąd Rejonowy w Kielcach stwierdził, że spadek po F. C. nabyły B. L. C., J. E. Ł., D. E. C.

Zaświadczeniem z dnia 28 sierpnia 2000 roku numer 26/2000 Starosta Powiatu  [...] potwierdził, że wartość mienia nieruchomego, które pozostawiła we wsi Z. W. C. wynosiła w maju 2000 roku 377.200 złotych i wskazał, że osobami uprawnionymi do realizacji roszczeń repatriacyjnych, o których mowa w art.212 ust.1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 115, poz.741 ze zmianami) są H. B., A. R., J. C.

Postanowieniem z dnia [...] roku numer [...] Starosta Powiatu [...] odmówił S. C., B. C., J. Ł., D. C., wydania zaświadczenia w sprawie posiadania uprawnień, o których mowa w art. 212 ust.1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 115, poz. 741 ze zmianami). W uzasadnieniu organ administracji publicznej wskazał, że odmowa wydania zaświadczenia S. C. jest oparta na okoliczności faktycznej związanej z tym, iż osoba ta nie zamieszkuje na terenie Polski.

Postanowieniem z dnia [...] roku Wojewoda Mazowiecki uchylił postanowienie z dnia [...] roku Starosty Powiatu [...] w części dotyczącej odmowy wydania zaświadczenia B. C., J. Ł. i D. C. oraz utrzymał w mocy wymienione wyżej postanowienie organu I instancji w części dotyczącej odmowy wydania zaświadczenia S. C.

Na postanowienie z dnia [...] roku Wojewody Mazowieckiego, w części dotyczącej odmowy wydania zaświadczenia dla S. C., skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła S. C. Skarżąca domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w części obejmującej odmowę wydania jej zaświadczenia potwierdzającego posiadanie uprawnień określonych w art. 212 ust.1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 115, poz. 741 ze zmianami), podniosła że spełnia wszystkie ustawowe wymagania, konieczne dla uwzględnienia jej wniosku, a w szczególności zamieszkuje na terenie Polski, posiada paszport polski i jest spadkobiercą po W. C.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki podtrzymał swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest o tyle zasadna, że skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, w części obejmującej rozstrzygnięcie dotyczące S. C.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 21 i art. 52 ust.1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. 74, poz. 368 ze zmianami) Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę decyzji, postanowień, aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania administracyjnego i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dokumentacyjny zgromadzony w aktach sprawy.

Zasadnicze znaczenie w rozpoznawanej sprawie nabiera wykładnia przepisu art. 212 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomości (Dz. U. 74, poz. 368 ze zmianami). Powołany art. 212 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi o uprawnieniach do ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą przysługujące osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać określony w ustawie ekwiwalent. Ekwiwalent, o którym jest mowa w art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami, należał się tylko tym osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących obecnie w skład obszaru Polski i które odpowiadały wymogom odpowiednich umów międzynarodowych zawartych przez Państwo Polskie. Innymi słowy ekwiwalent, o którym mówi przepis art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami należał się tylko tym osobom, które w związku z repatriacją prowadzoną na podstawie umów międzynarodowych z terenów, które w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 roku przestały należeć do Polski i weszły w skład byłego Związku Radzieckiego, przybyły do Polski pozostawiając na opisanych wyżej terenach majątek nieruchomy. Z treści przepisu art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że osobami uprawnionymi do uzyskania rekompensaty za mienie pozostawione za granicą są byli właściciele lub ich następcy prawni. W tym miejscu podnieść należy, że błędnie organy administracji publicznej zastosowały uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 roku sygnatura akt III CZP 84/90, OSNC 8 - 9/91, poz. 97. Powołana uchwała, wydana na tle poprzedniego uregulowania prawnego zawartego w art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. 14/89, poz. 74 ze zmianami), wskazywała że uprawnienia do zaliczania wartości mienia nieruchomego, pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego, przysługują obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 roku na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku i zamieszkują w Polsce. Przypomnieć jednak należy, że ust. 5 art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z ust.1 art. 212 ustawy, przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Jednocześnie należy podkreślić, że uprawnienia, o których mowa w art. 212 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami mają charakter majątkowy. Przepis art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami gwarantuje repatriantom możność nabycia nieruchomości w zamian za zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionej za obecną wschodnia granicą Polski, bez możliwości uchylenia się zbywcy od dokonania czynności przeniesienia prawa własności bez zapłaty należności w gotówce. Oznacza to, że wymienione wyżej uprawnienia mają charakter cywilnoprawnych roszczeń. W ramach stosunków cywilnoprawnych zasadą jest, że prawa majątkowe są zbywalne. Prawa majątkowe zbywalne podlegają dziedziczeniu. Przy uwzględnieniu treści art. 212 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poza sporem pozostaje okoliczność, że uprawnienia, o których mowa ust. 1 art. 212 ustawy mogą przejść na spadkobiercę właściciela pozostawionego mienia, przy czym ustawa nie zawiera ograniczeń co do tytułu powołania do spadku. Powyższe okoliczności wskazują, że wyrażona w powołanej wyżej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 roku zasada prawna ma ograniczony zasięg podmiotowy i odnosi się bezpośrednio do właścicieli nieruchomości nie wchodzących obecnie w skład obecnego Państwa Polskiego (vide także uchwała Sądu Najwyższego z 27.03.2001 r III CZP 3/01, OSNC 11/01, poz. 159, wyrok NSA z 21.04.1999 r I SA 1817/98 niepublikowany, J. Szachułowicz - Zalety i wady ustawy o gospodarce nieruchomościami, PS 1999/3/3-1.1).

Z zebranego w sprawie materiału dokumentacyjnego wynika, że W. C. - właścicielka mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego Państwa Polskiego była obywatelka polską, przed dniem 1 września 1939 roku zamieszkiwała na tych terenach i po repatriacji do Polski, zamieszkiwała w Polsce. Ponadto poza sporem jest okoliczność, że S. C. jest zaliczana do kręgu spadkobierców ustawowych i na podstawie postanowienia z dnia 19 sierpnia 1999 roku wydanego przez Sąd Rejonowy w Kielcach, nabyła spadek po W. C. w 1/5 części.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. 74, poz. 368 ze zmianami) orzekł jak w sentencji wyroku.