Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2323/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1, art. 107 § 1, art. 107 § 2 pkt 2 i 4, art. 116 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 1 pkt 6 i § 4, art. 121,
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 106 § 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 135, art. 145 § 3, art. 210 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 49 ust 2
journal: Dz.U. 2020 poz 426
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
article: art. 10, art. 11 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1228
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold - Rogiewicz, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Baran, sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J.A. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień 2015 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] 2) umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J.A. (dalej: strona lub skarżący) jest decyzja Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej Minister RPiPS lub organ odwoławczy) z [...] września 2020 r., dotycząca odpowiedzialności skarżącego, jako byłego członka zarządu (prezesa) G. sp. o. o. (dalej jako spółka), solidarnie z tą spółką z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień 2015 r.

Z uzasadnienia powyższej decyzji wynikało, że Prezes Zarządu PFRON (dalej także jako organ pierwszej instancji) decyzją z [...] sierpnia 2017 r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności skarżącego, jako byłego prezesa zarządu, wraz ze spółką za zaległości tej spółki tytułu wpłat na PFRON za sierpień 2015 r. w kwocie głównej w wysokości 3.091,00 zł wraz z odsetkami w wysokości 480,00 zł.

Strona odwołała się od powyższej decyzji.

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister RPiPS wymienioną na wstępie decyzją utrzymał w mocy powyższe orzeczenie organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy przywołał przepisy rozdziału 15 działu III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (obecnie t.j. Dz.U.2020.1325 z późn. zm.; dalej: Ordynacja podatkowa), regulujące odpowiedzialność osób trzecich za zaległości podatkowe spółki, w tym w szczególności art. 107 § 1 i art.116.

Minister RPiPS ustalił, że spółka była zobowiązana do złożenia deklaracji i dokonania wpłaty na PFRON za sierpień 2015 r. Deklaracja DEK-I-0 za powyższy okres została złożona, ale spółka nie dokonała spłaty tego zobowiązania.

Organ odwoławczy, na podstawie uchwały nr 1 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki z 9 września 2015 r. oraz oświadczenia strony z 25 września 2015 r., ustalił, że skarżący w okresie od 9 września 2015 r. do 24 września 2015 r. pełnił funkcję prezesa zarządu w spółce. W związku z tym organ ten przyjął, że - skoro zobowiązanie spółki za sierpień 2015 r. powstało w powyższym okresie – strona w tym zakresie odpowiada za zaległości spółki, zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się do kolejnej przesłanki odpowiedzialności członka zarządu spółki, tj. bezskuteczność egzekucji, organ odwoławczy ustalił, że postanowieniem z [...] listopada 2016 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki w oparciu, m.in., o tytuł wykonawczy z 6 maja 2016 r. nr [...], obejmujący zaległość wobec PFRON za sierpień 2015 r. po ustaleniu, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Minister RPiPS wskazał także, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Departament Realizacji Dochodów w piśmie z 19 grudnia 2019 r. poinformował, iż w okresie sprawowania przez skarżącego funkcji w zarządzie spółki, na koncie płatnika - spółki widniało zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek wobec ZUS. Wobec tego Minister RPiPS uznał, że w przedmiotowym okresie wierzycieli spółki, było co najmniej dwóch.

Następnie organ odwoławczy powołał przepisy ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U.2020.1228 t.j.) w brzemieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. (wówczas Prawo upadłościowe i naprawcze, dalej puin), w szczególności art. 10, art. 11 oraz art. 21).

Organ odwoławczy przyjął, że wobec nieuiszczenia wpłaty za sierpień 2015 r., wymagalnej 20 września 2015 r., wniosek o ogłoszenie upadłości spółki powinien zostać złożony do 5 października 2015 r., zgodnie z art. 11 ust. 1 puin. Stosowny wniosek nie został w ogóle złożony. Tym samym, jednocześnie, za zbędne organ ten uznał prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność wystąpienia przesłanki niewypłacalności wynikającej z art. 11 ust. 2 ww. ustawy. Organ ten argumentował, że nie miał obowiązku dokonywać ustaleń w zakresie aktywów i pasywów spółki, nie brał pod uwagę podstawy zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 10 puin. Zatem okoliczność, czy zobowiązania spółki przekraczały wartość jej majątku, była w sprawie nieistotna.

Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego argumentu, że nie ponosi on winy w niepłaceniu zobowiązań względem PFRON, jako, że objął funkcję nie mając pełnej wiedzy o sytuacji finansowej spółki, Minister RPiPS wskazał, że obowiązek odprowadzania składek na PFRON powstał z mocy prawa, a zatem w dacie wynikającej z art. 49 ust 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (obecnie t.j. Dz.U.2020.426; dalej ustawa o rehabilitacji), czyli 20 września 2015 r., zaś strona obejmując dobrowolnie funkcję prezesa zarządu w spółce godziła się tym samym ponosić pełną odpowiedzialność wynikającą z tej funkcji.

Zdaniem tego organu, w sprawie nie można stwierdzić braku winy skarżącego w nieterminowym złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, ponieważ skarżący miał wpływ na podejmowane przez spółkę działania, w tym zmierzające do zaspokojenia zobowiązań względem PFRON, ewentualnie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Organ odwoławczy przyjął, że skarżący nie wykazał mienia, umożliwiającego zaspokojenie zaległości podatkowej spółki w znacznej części.

W rezultacie, Minister RPiPS uznał, że - wobec braku wykazania przez skarżącego przesłanek ezgoneracyjnych – ponosi on, jako były członek zarządu spółki, odpowiedzialność za zobowiązania spółki, solidarnie z tą spółką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, ewentualnie o umorzenie postępowania w sprawie.

Skarżący wniósł także o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka G.F. (zam. [...]) na okoliczność braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, dopuszczenie dowodu z e-protokołu rozprawy z 21 sierpnia 2019 r. przeprowadzonej przed Sądem Okręgowym w S. w sprawie za sygn. akt [...] - na okoliczność braku winy w niezgłoszeniu upadłości spółki, oraz o zwrócenie się do Sądu Okręgowego w S. [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych o odpis prawomocnego wyroku z [...] sierpnia 2019 r. sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem, na okoliczność ustalenia przez Sąd Okręgowy w S. braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1) niezapewnienie możliwości obrony jej praw poprzez brak wezwania spółki (pierwotnego dłużnika) do postępowania,

2) brak zawiadomienia strony o zabraniu materiału dowodowego i planowanym zakończeniu sprawy,

3) brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy,

4) naruszenie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki mimo braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

W uzupełnieniu skargi strona ponowiła wniosek o dopuszczenie dowodów z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w S. z [...] sierpnia 2019 r., sygn. Akt [...] wraz z uzasadnieniem, stenogramu z rozprawy z 21 sierpnia 2019 r. przeprowadzonej przed ww. sądem i protokołu z tej rozprawy, przedkładając odpisy ww. dokumentów (pismo k. 19-29)

W odpowiedzi na skargę Minister RPiPS wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Organy orzekające bezpodstawnie przypisały skarżącemu odpowiedzialność, o której mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Mianowicie, błędnie ustaliły datę upływu tzw. czasu właściwego do wykonania przez stronę obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, błędnie stan niewypłacalności spółki powiązały z brakiem zapłaty przez spółkę jednego zobowiązania za sierpień 2015 r. (płatnego 20 września 2015 r.) wskutek czego przyjęły, że skarżący miał obowiązek najpóźniej do 5 października 2015 r. zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości. Organom umknęło, że skarżący bezopornie nie pełnił już 5 października 2015 r. funkcji członka zarządu spółki, funkcję tę bowiem sprawował w okresie 9 – 24 września 2015 r.

Zakreślając ramy rozważań prawnych, należy wskazać, że granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., w sprawie znajdują bowiem zastosowanie regulacje obowiązujące przed 1 stycznia 2016 r., a to na podstawie art. 1 pkt 91 ustawy z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1649). Zgodnie z tym przepisem, do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

W myśl art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale, za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 Ordynacji podatkowej).

Stosownie do art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 Ordynacji podatkowej.

Z treści powołanych przepisów wynika, że przesłanki związane z odpowiedzialnością osób trzecich dzielone są na dwie grupy:

a) przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu, które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe oraz

b) przesłanki negatywne (egzoneracyjne), które – jeżeli w sprawie zostaną wykazane - organ podatkowy nie może orzec o tej odpowiedzialności.

Przesłanki upadłościowe, jak już wyżej wskazano, w świetle odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, należało w niniejszej sprawie analizować – jak prawidłowo przyjęły organy obu instancji - na gruncie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., która wówczas zatytułowana była "Prawo upadłościowe i naprawcze". Obowiązują bowiem te przepisy prawa (materialnego), które obowiązywały w dniu zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa (upadłościowa) wiąże skutek prawny. Organy obu instancji stan niewypłacalności spółki powiązały z powstałym w sierpniu 2015 r. zobowiązaniem, które stało się wymagalne 20 września 2015 r., i chociaż powyższe ustalenia co do powstania niewypłacalności spółki są błędne – o czym poniżej – niewypłacalność spółki, jako taka, powstała w istocie przed 31 grudnia 2015 r., a zatem w sprawie znajdują zastosowanie przypisy obowiązujące przed 1 stycznia 2016 r.

Przy tak zakreślonych ramach prawnych, należy przede wszystkim stwierdzić, że prawidłowe, a także bezsporne, były ustalenia organów orzekających, zgodnie z którymi spółka - pomimo złożenia deklaracji DEK-I-0 za sierpień 2015 r. - nie dokonała spłaty zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za ten okres. Zgodnie z art. 49 ust 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (obecnie t.j. Dz.U.2020.426; dalej ustawa o rehabilitacji), pracodawcy dokonują wpłat w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat. W niniejszej sprawie wpłata miała zostać dokonana do 20 września 2015 r. , po tym dniu zobowiązanie stało się nieuregulowaną zaległością.

Bezspornie także w powyższej dacie skarżący pełnił funkcję członka zarządu w spółce (prezes zarządu). Strona piastowała bowiem funkcję członka zarządu spółki od 9 września 2015 r. do 24 września 2015 r., z tym bowiem dniem złożyła spółce rezygnację z piastowanej funkcji, co zostało przyjęte i potwierdzone uchwałą Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 25 września 2015 r. W chwale tej wskazano, że w związku z rezygnacją skarżącego z pełnionej funkcji złożoną 24 września 2015 r., powołano z od 25 września 2015 r. nowego członka zarządu w osobie M.F. (uchwała o powołaniu strony w skład zarządu k.16 akt adm., pisemne oświadczenie strony o rezygnacji z funkcji członka zarządu od 24 września 2015 r. z pieczęcią spółki potwierdzającą fakt wpłynięcia tego oświadczenia do spółki k. 15 akt adm., uchwała o powołaniu nowego członka zarządu od 25 września 2015 r. k.14 akt adm.).

Dlatego w sprawie należało przyjąć, że skarżący piastował funkcję członka zarządu w okresie od 9 do 24 września 2015 r., a nie - do 25 września 2015 r. Dokument zawierający oświadczenie strony o rezygnacji był dostępny w aktach rejestrowych spółki w sądzie (został złożony do Krajowego Rejestru Sądowego), skąd zapewne organy czerpały wiedzę na temat uchwał wskazanych powyżej, a powołanych w uzasadnieniu decyzji wydanych w obu instancjach. Oświadczenie o rezygnacji zostało załączone do akt administracyjnych.

W sprawie wykazano także drugą pozytywną przesłankę analizowanej odpowiedzialności, a mianowicie bezskuteczność egzekucji wobec spółki. W tym zakresie Minister RPiPS oparł się o dowód w postaci postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. umarzającego postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki, wobec stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że w egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (postanowienie wraz z uzasadnieniem k.37 akt adm.). W uzasadnieniu tego postanowienia opisano szereg czynności podjętych w postępowaniu egzekucyjnym, w tym zajęcia rachunków bankowych spółki w wymienionych bankach, oraz zajęcia wierzytelności, które okazały się nieskuteczne; wskazano też na zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową. Organ egzekucyjny argumentował także, że badanie rejestrów i ewidencji także nie doprowadziło do ujawnienia jakiegokolwiek majątku spółki (CEPiK, KIR, CIKW).

Skarżący w żadnej mierze nie podważył powyższego dowodu, ani ustaleń organu odwoławczego w zakresie stwierdzonej bezskuteczności egzekucji z majątku spółki.

Podejmując analizę przesłanek egzoneracyjnych, należy w pierwszej kolejności przytoczyć, że stosownie do art. 10 Prawa upadłościowego (dalej puin), w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. (wszystkie przepisy tej ustawy zostały w sprawie powołane w brzmieniu sprzed tej daty), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 ww. ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Należy także podkreślić, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu, organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości spółki. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (w tzw. czasie właściwym w rozumieniu ustawy upadłościowej) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Do powyższego wniosku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym natomiast przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony (powołana uchwała dostępna, podobnie jak inne orzeczenia krajowych sądów administracyjnych, powołane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W uchwale tej NSA podkreślił, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłościowe.

Również w kolejnych orzeczeniach, NSA potwierdził, że niezłożenie wniosku o upadłość w terminie lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego upadłości (postępowanie układowe) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Postawienie bowiem tezy, że członek zarządu nie wystąpił we właściwym czasie z wnioskiem o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości, wobec czego nie zaistniała przesłanka ekskulpacyjna, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, wymaga w pierwszej kolejności ustalenia, czy w ogóle zaistniały okoliczności uzasadniające zwrócenie się z takim wnioskiem, a jeśli tak, to jaki był właściwy moment na jego wniesienie (m. in. wyrok NSA z 10 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2256/12).

Powołane stanowiska wyrażone w orzecznictwie sąd podziela w całości.

Zdaniem sądu, ustalenia organów obu instancji co do daty powstania stanu niewypłacalności spółki oraz upływu czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, paradoksalnie stanowiły podstawę do stwierdzenia, że skarżący uwolnił się z analizowanej odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Niewątpliwie spółka stała się podmiotem niewypłacalnym w rozumieniu art. 10 w zw. z art. 11 ust. 1 puin. Okoliczności tej nie kwestionował sam skarżący. Rzecz jednak w tym, że organy obu instancji powiązały zaistnienie stanu niewypłacalności spółki w rozumieniu art. 11 ust. 1 puin z datą 20 września 2012 r., a zatem z dniem kiedy stało się wymagalne jedyne ustalone w sprawie niespłacone zobowiązanie pieniężne spółki wobec PFRON, tj. za sierpień 2015 r. Zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej, wpłat na PFRON dokonuje się w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat. Minister RPiPS ustalił, co prawda, że w 2015 r. istniały także niespłacone zobowiązania spółki wobec ZUS, ale z okoliczności tej nie wyciągnął żadnych wniosków.

Konsekwencją tego błędnego ustalenia, był kolejny błąd organów orzekających, mianowicie przyjęcie, że skarżący do 5 października 2015 r. był zobowiązany do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (ustalenia organu pierwszej instancji k.45v, str. 4 decyzji organu drugiej instancji akt administracyjnych). Ustalenie organów obu instancji, że strona do 5 października 2015 r. miała czas na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości ( zatem że tzw. czas właściwy na zgłoszenie tego wosku upłynął 5 października 2015 r.) sama w sobie stanowiła podstawę dla organów orzekających do umorzenia postępowania podatkowego prowadzonego wobec skarżącego, jako że skarżący złożył rezygnację z pełnionej funkcji wcześniej, zanim (jeśli przyjąć powyższe ustalenie organów) upłynął czas właściwy z art. 21 ust. 1 puin, a zatem czas w którym strona może prawnie zwolnić się z analizowanej odpowiedzialności. Organu orzekające całkowicie pominęły to, że skarżący przestał pełnić funkcję członka zarządu spółki 24 września 2015 r. Okoliczność tę pominął Minister RPiPS pomimo zarzutów jakie w tej kwestii wprost podniósł skarżący w odwołaniu (odwołanie k. 52 akt administracyjnych).

Pomimo błędnych ustaleń w powyższym zakresie, sąd orzekający w sprawie stwierdził, że organy orzekające zgromadziły wystarczający materiał dowodowy aby prawidłowo ustalić istotne okoliczności w sprawie, w tym datę powstania po stronie spółki stanu niewypłacalności. Ustalenia te należy poprzedzić poniższą wykładnią prawną stosowanych w sprawie przepisów ustawy upadłościowej.

I tak, do ustalenia stanu niewypłacalności spółki nie jest wystarczające ustalenie, że niewypłacalność powstała w dacie kiedy upłynął termin pierwszego i jedynego z ustalonych w sprawie niespłaconych zobowiązań pieniężnych spółki wobec PFRON, i od tej daty – jak przyjęły automatycznie organy orzekające - w terminie dwóch tygodni strona miała obowiązek zgłosić najpóźniej wniosek o ogłoszenie upadłości. Niezapłacenie jednego wymagalnego zobowiązania pieniężnego nie stanowi jeszcze o niewypłacalności dłużnika w rozumieniu art. 10 w zw. 11 ust. 1 puin. Tak wykładnia literalna, jak i celowościowa powołanych powyżej przepisów wskazuje na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego, winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II FSK 1743/12; wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2011 r., CSK 211/10, LEX 738136, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 27 czerwca 2013r., III AUa 1293/12, LEX nr 1342231).

Użyty w art. 11 ust. 1 puin zwrot "nie wykonuje" świadczy o ciągłym (trwającym) takim właśnie stanie rzeczy, uzasadniającym zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Ustawodawca nie posłużył się zwrotem "nie wykonał" zobowiązania. W wyroku z 19 stycznia 2011 r. sygn. akt V CSK 211/10 Sąd Najwyższy wyraził trafny pogląd, że o niewypłacalności w rozumieniu powyższego przepisu można mówić dopiero wtedy, gdy dłużnik z braku środków przez dłuższy czas nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań (Lex nr 738136). Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1603/13, stwierdzając, że niewypłacalność w rozumieniu przepisu art. 11 prawa upadłościowego istnieje wtedy, gdy dłużnik z braku środków nie wykonuje przeważającej części swoich zobowiązań.

Trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego zobowiązania, czy też nawet kilku zobowiązań, ani też z sytuacją, gdy pomimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi tylko wstrzymanie wypłat. W każdym przypadku należy ustalić, kiedy doszło do trwałego zaprzestania płacenia długów (tak m.in.: M. Allerhand, Prawo upadłościowe z komentarzem, Wydawnictwo Sto, Bielsko-Biała, 1994). Mając na względzie specyfikę działalności gospodarczej nieracjonalne byłoby wymaganie, aby natychmiast ogłaszać upadłość, gdy pogorszeniu ulegają wskaźniki płynności finansowej i nie wszystkie zobowiązania są regulowane w terminach płatności. Nie każda trudna sytuacja podmiotu gospodarczego uzasadnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie taka, która wiąże się ze stanem niewypłacalności. Zaprezentowane powyżej stanowiska i argumentacja wpisuje się w utrwaloną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, znajduje chociażby poparcie poglądzie wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 64/18. W orzeczeniu tym stwierdzono, że wprawdzie literalna wykładnia art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego może doprowadzić do wniosku, że niezapłacenie choćby jednego wymagalnego zobowiązania pieniężnego powoduje niewypłacalność dłużnika w rozumieniu tego przepisu, to jednak wykładnia celowościowa wskazuje na to, że niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań. Tak też stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., II FSK 1184/16. Powyższe poglądy sąd orzekający w sprawie w pełni podziela.

Podkreślić przy tym należy, że wszystkie okoliczności faktyczne, mające wpływ na odpowiedzialność członka zarządu (byłego członka zarządu) na gruncie art. 116 Ordynacji podatkowej powinny zostać wyjaśnione przez organy orzekające, zgodnie z przepisami postępowania, w szczególności art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wynikającej z art. 122 tej ustawy, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Została ona skonkretyzowana w art. 187 § 1, który nakłada na organ podatkowy obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym organ prowadzący postępowanie jest obowiązany zebrać materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności, z którymi – na podstawie obowiązujących przepisów – wiążą się skutki prawne (tak trafnie S. Babiarz i in., Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. X, WKP 2017). Przepis art. 191 Ordynacji podatkowej stanowi natomiast, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Odnosząc się do materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, należy stwierdzić, że spółka zaprzestała płacenia wymagalnych zobowiązań wobec ZUS jeszcze przed 2015 r. ZUS wykazał istniejące (powstające) w kolejnych miesiącach 2011 r. zobowiązania spółki, tzn. niespłacone zobowiązania za luty, maj-sierpień 2011 r., za maj 2011 – grudzień 2014 r., a następnie za kolejne miesiące 2015 r. i 2016 r. (pismo ZUS k.78-79 akt administracyjnych). Z uzasadnienia prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w S. z [...] sierpnia 2019 r. wynikało natomiast, ze już w 2010 r. toczyła się wobec spółki egzekucja zaległości podatkowych (tej okoliczności skarżący nie kwestionował). Bezspornie wreszcie spółka nie zapłaciła zobowiązania wobec PFRON za sierpień 2015 r., które stało się wymagalne 20 września 2015 r.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w szczególności istniejące, a niespłacane wymagalne zobowiązania pieniężne spółki wobec ZUS, w sprawie należało przyjąć, że spółka już w 2011 r. zaprzestała regulowania istniejących wymagalnych zobowiązań pieniężnych, a stan ten nabrał charakteru trwałego niewątpliwie od początku 2015 r. Spółka zatem najpóźniej od początku stycznia 2015 r. była podmiotem niewypłacalnym w rozumieniu art. 10 w zw. z art. 11 ust. 1 puin. W rezultacie stan niewypłacalności spółki wystąpił dużo wcześniej niż data, którą przyjęły organy orzekające (20 września 2015 r.).

Na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, członek zarządu (były członek zarządu) może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jeśli wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, ewentualnie we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie układowe lub wskazał mienie spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Bezspornym w sprawie było, że wiosek o głoszenie upadłości spółki nie został zgłoszony. Skarżący nie wskazał też żadnego mienia, z którego zaspokojenie zobowiązania PFRON byłoby możliwe chociażby w części.

Natomiast, zdaniem sądu, skarżący wykazał w sprawie zaistnienie przesłanki egzoneracyjnej w postaci braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. W tym zakresie istotny jest okres, w którym skarżący pełnił w spółce funkcję członka jej zarządu.

Przede wszystkim, zgodnie z art. 21 ust. 1 puin, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Obowiązek ten ciąży na każdym członku zarządu spółki (art. 20 puin).

Stan niewypłacalności spółki powstał wcześniej niż data objęcia przez skarżącego funkcji członka zarządu w spółce, zatem powyższy termin tzw. czas właściwy należy w tej sprawie liczyć od dnia rozpoczęcia piastowania przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki (jej prezesa).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej nie można przypisać takiemu członkowi zarządu, który w tzw. czasie właściwym – chociażby ostatniego dnia złożył wniosek o ogłoszenie upadłości lub przestał pełnić funkcję w zarządzie, w tej sytuacji realizuje się bowiem przesłanka braku winy w niezłożeniu wniosku (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 listopada 2005 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 266/05). W okolicznościach niniejszej sprawy, znaczenia zatem nabiera to, że odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej nie można przypisać takiemu członkowi zarządu, który w tzw. czasie właściwym (określonym w art. 21 ust. 1 puin) – chociażby ostatniego dnia - przestał pełnić funkcję w zarządzie spółki (dłużnika).

Podkreślić też należy, że przy ocenie, czy w okolicznościach danej sprawy nie upłynął czas właściwy nie można ograniczyć się do ustalenia obiektywnego momentu zaistnienia przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość i mechanicznie przenosić do niego terminu wskazanego w przepisach ustawy prawa upadłościowego, abstrahując jednocześnie od obowiązków, jakie członek zarządu spółki ma do spełnienia wobec jej wierzycieli (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2005 r., sygn. akt FSK 1663/04).

W odniesieniu do określenia, w jakim czasie działający z należytą starannością zarząd spółki kapitałowej mógł stwierdzić, że istnieją okoliczności uzasadniające podjęcie działań zapobiegających upadłości lub ogłoszeniu upadłości, wskazać należy, że w przypadku spółek prowadzących różnoraką działalność, często rozproszoną organizacyjnie oraz osiągających przychody z różnych źródeł moment, w którym zarząd mógł uzyskać informację, będzie inny niż w przypadku np. mniejszych spółek prowadzących jednolity organizacyjnie profil działalności, umożliwiający stałe monitorowanie jej sytuacji finansowej. Istotna w sprawie jest samodzielna, dokonana na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocena, który moment był właściwy dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego spółki (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 7 września 2017 r. I SA/Sz 446/17). Powyższe poglądy sąd orzekający w sprawie aprobuje w całości i uznaje za własne.

Strona objęła w spółce funkcję członka zarządu 9 września 2015 r. natomiast już 24 września 2015 r. złożyła skutecznie rezygnację z piastowanej funkcji. W okolicznościach niniejszej sprawy zatem ewidentnie strona korzysta z ochrony prawnej przed odpowiedzialnością z art. 116 Ordynacji podatkowej. Strona bowiem złożyła rezygnację z funkcji w czasie tzw. właściwym. Przy czym dla uwolnienia się z analizowanej odpowiedzialności ustawodawca nie przewidział wymogu istnienia jakiś konkretnych przyczyn, przyczyny rezygnacji z pełnionej funkcji nie mają znaczenia prawnego. W tej sprawie natomiast, jak potwierdzał materiał dowodowy, skarżący po objęciu funkcji w zarządzie, napotkał trudności w dostępnie do dokumentacji spółki, nie został zapoznany przez ustąpującego prezesa zarządu z sytuacją finansową spółki, a spółka wówczas zatrudniała kilkaset osób (protokół zawierający zeznania świadka G.F.) .

Podkreślić należy, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o głoszenie upadłości, a w konsekwencji brak odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki jako płatnika składek na ZUS, tj. na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za sierpień 2015 r. ustalił prawomocnie Sąd Okręgowy w S. w sprawie o sygn. akt [...].

Sąd dopuścił w trybie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019.2325, dalej p.p.s.a.) dowody uzupełniające przedłożone przez skarżącego w toku postępowania sądowego, w postaci: odpisu protokołu rozprawy z 21 sierpnia 2019 r. oraz odpisu powyższego wyroku Sądu Okręgowego w S., [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych z 21 sierpnia 2019 r., sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem. Dowody te miały istotne znaczenie w sprawie. Powyższy wyrok, pomimo że dotyczył zobowiązań spółki wobec innego niż PFRON podmiotu, miał istotne znaczenie w sprawie, bowiem przedmiotem oceny Sądu Okręgowego w S. w tamtej sprawie była ta sama, co analizowana w sprawie niniejszej, przesłanka egzoneracyjna braku winy skarżącego w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu w spółce. Sąd orzekający w niniejszej sprawie dokonał także własnej oceny okoliczności niniejszej sprawy w powyższym zakresie. Jak wskazano już bowiem powyżej, w ocenie sądu orzekającego w tej sprawie, istotne było nie tyle to – jak przyjął Sąd Okręgowy w S. (str. 9 uzasadnienia), że skarżący w rzeczywistości nie wykonywał żadnych czynności związanych z powierzonym stanowiskiem- co ta okoliczność, że zrezygnował z pełnionej funkcji wraz z upływającym czasem właściwym, wynikającym z art. 21 ust. 1 puin, który to czas właśnie ustawodawca przewidział dla członków zarządu na zorientowanie się w sytuacji spółki i – albo wypełnienie obowiązku zgłoszenia wniosku o głoszeni upadłości spółki (w przypadku zaistnienie podstaw niewypłacalności) albo – złożenia rezygnacji. To drugie wyjście wybrał skarżący korzystając z rozwiązania prawnego, które umożliwiło mu uwolnienie się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Okoliczności sprawy potwierdziły, że spółka w dacie objęcia przez niego funkcji w zarządzie, była już od wielu miesięcy podmiotem niewypłacalnym; skarżący natomiast – biorąc pod uwagę normalny tok czynności i należytą staranność wymaganą od każdego członka zarządu – w okresie od 9 do 24 września 2015 r. nie dostając dostępu do dokumentacji spółki ani informacji o jej stanie majątkowym, zrezygnował 24 września 2015 r. z piastowanej funkcji. Należało zatem przyjąć, że okres pełnienia przez niego obowiązków w spółce, pokrył się z ustawowo przewidzianym czasem do złożenia skutecznego wniosku o głoszenie upadłości, bądź własnej rezygnacji. Składając rezygnację z pełnionej funkcji 24 września 2015 r. spółce (oświadczenie skierowane do spółki k.17 akt administracyjnych) skarżący zwolnił się z odpowiedzialności za zaległości spółki. Po tym dniu skarżący nie miał już wpływu na to, że nie został złożony wniosek o głoszenie upadłości spółki (por., m. in. wyrok NSA z 4 listopada 2005 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 266/05).

Podkreślić należy, że przy ustaleniach w zakresie ewentualnej daty powstania niewypłacalności spółki, terminu "czasu właściwego do zgłoszenia wniosku" nie należy zbyt mechanicznie przenosić z ustawy - Prawo upadłościowe, lecz uwzględniając okoliczności sprawy ustalać tzw. właściwy czas do zgłoszenia wniosku w konkretnym przypadku. Istotne jest określenie, w jakim czasie działający z należytą starannością zarząd spółki kapitałowej mógł stwierdzić, że istnieją okoliczności uzasadniające podjęcie działań zapobiegających ogłoszeniu upadłości (por. wyrok WSA w Szczecinie z 7 września 2017 r. I SA/Sz 446/17). W niniejszej sprawie, w przypadku skarżącego – jak wyjaśniono powyżej - był to czas do 25 września 2015 r.

W konsekwencji, na podstawie powyższych ustaleń, skarżącemu nie można skutecznie postawić zarzutu zawinionego niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w tzw. czasie właściwym. W rezultacie przyjąć należało, że organy orzekające obu instancji błędnie, bo bezpodstawnie przypisały stronie odpowiedzialność za zobowiązanie spółki z tytułu wpłaty na PFRON za sierpień 2015 r.

Sąd orzekający w sprawie uzupełnił ustalenia organów orzekających oraz przedstawił prawidłową ocenę prawną ustalonych okoliczności faktycznych. Dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał bowiem na powyższe, przez co istotne okoliczności sprawy zostały wyjaśnione.

Zgodnie z art 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej, decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Proces rozumowania organu, wnioski dotyczące oceny dowodów oraz argumenty przemawiające za przyjęciem określonej opinii, wskazywanie, że podniesione przez stronę argumenty zostały wzięte pod uwagę lub też nie zostały, winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji tak aby adresat, a nadto sąd dokonujący kontroli legalności aktu, miał możliwość zapoznania się nie tylko ze stwierdzeniem organu, ale również z analizą, jaką organ przeprowadził w stosunku do każdego z dowodów i przyczyn, dla których niektóre dowody zostały uznane za wiarygodne, a innym odmówiono wiarygodności.

Zgodnie natomiast z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wyrażoną w art. 121 Ordynacji podatkowej oraz zasadą przekonywania (art. 124 tej ustawy) organ powinien wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Zaskarżona decyzja nie zawiera wystarczającego uzasadnienia przyjętej okoliczności powstania stanu niewypłacalności spółki 20 września 2015 r. oraz powodu, dla którego uznano, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki, chociaż czas właściwy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki upływał 5 października 2015 r. (czyli znacznie później niż dzień rezygnacji strony z piastowanej funkcji w zarządzie spółki).

Wyjaśnić należy także, że wniosek strony o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka podlegał oddaleniu, w toku postępowania sądowego brak jest bowiem prawnej możliwości uzupełniania materiału dowodowego poprzez dowody ze źródeł osobowych (przesłuchanie świadka, strony) sąd może, i to jedynie wówczas gdy uzna to za konieczne, przeprowadzić dowód z dokumentu (art. 106 § 3 p.p.s.a).

Biorąc pod uwagę powyższe uchybienia organów orzekających należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, takim jakie miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 124 Ordynacji podatkowej, czym naruszono także art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego błędne, bo bezpodstawne zastosowanie.

Wobec stwierdzonych powyżej kwalifikowanych naruszeń przepisów postępowania, które w konsekwencji doprowadziły do bezpodstawnego przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.). Wobec tego natomiast, że w sprawie organy zgromadziły kompletny materiał dowodowy, pozwalający na kompleksową ocenę prawną ustalonych okoliczności faktycznych, w konsekwencji przyjęcia, że skarżący uwolnił się skutecznie od odpowiedzialności za zobowiązanie spółki, postępowanie administracyjne (podatkowe) w tym przedmiocie podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Jednocześnie w sprawie odpadły podstawy do orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Pismem z 19 października 2021 r. strona ustanowiła bowiem w sprawie zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata (pełnomocnictwo k.75). Pełnomocnik strony nie złożył wniosku o zwrot kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie wniosek taki był warunkiem zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego, bowiem w skardze strona takiego wniosku nie zawarła. Ustanowienie pełnomocnika w sprawie skutkowało powstaniem obowiązku zgłoszenia wniosku o zwrot kosztów postępowania. Zgodnie bowiem z art. 210 § 1 p.p.s.a., strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Przepis § 1 nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu (§ 2). A contrario zatem, strona reprezentowana przez zawodowego (profesjonalnego) pełnomocnika traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli przed wydaniem orzeczenia w sprawie nie zgłosi w tym przedmiocie stosownego wniosku.

Sprawa niniejsza została rozpoznana ma posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 15 zzs4 ust. 2 i 3 z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374) uchwalonym w związku z ogłoszeniem stanu epidemii w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, Przewodniczący tut. Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Powyższe rozwiązanie o charakterze wyjątkowym stanowi przepis szczególny w rozumieniu art. 10 i 90 § 1 p.p.s.a. wobec zasady wyrażającej się w rozpoznaniu spraw na posiedzeniu jawnym. Celem rozwiązań procesowych przyjętych w uCOVID-19 jest, m.in., ochrona życia i zdrowia ludzkiego przy jednoczesnym zapewnieniu funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w stanie pandemii. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ustanawiającym zasadę proporcjonalności. Zgodnie z nią, ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie do ochrony wymienionych w przepisie wartości, wśród których znajduje się zdrowie publiczne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2020 r., II OSK 1305/18; także w sprawie III FSK 3975/21). W obecnym stanie faktycznym niniejszej sprawy, przesłanki do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zostały spełnione. Konstytucyjna zasada prawa do sądu wynikająca z art. 45 Konstytucji RP oznacza nie tylko prawo dostępu do sądu, ale także prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W obecnej sytuacji, w której czas trwania epidemii, jej skala i skutki nie są możliwe do określania, realizacja prawa do sądu powinna gwarantować rozpoznanie sprawy w terminie, który nie będzie determinował potencjalnego zarzutu przewlekłości postępowania. Mając powyższe okoliczności na względzie, niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19.

Sąd orzekający w sprawie miał jednocześnie na uwadze, że zaskarżona decyzja podlegała ocenie z punktu widzenia zgodności z prawem. Nie było zatem potrzeb skierowania sprawy na posiedzenie jawne z udziałem stron.

Z tych względów orzeczono jak w wyroku.