Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 201/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Beata Machcińska, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Protokolant st. sekretarz sądowy Halina Modliszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej – ZUS lub organ) decyzją z dnia [...] nr [...], [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. – dalej k.p.a.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...], [...], którą M. M. (dalej – zobowiązany lub skarżący):

1) na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.) odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2003, 07/2003-08/2003, 02/2004, 07/2004, 10/2004-04/2006 oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres 07/2003-08/2003, 02/2004, 07/2004, 10/2004, 01/2005, 05/2005-04/2006 za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych;

2) na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2003, 07/2003-08/2003, 02/2004, 07/2004, 10/2004-04/2006 oraz na Fundusz Pracy/Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07/2003-08/2003, 02/2004, 07/2004, 10/2004-04/2006 za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 22 czerwca 2016 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o: 1) umorzenie w całości lub znacznej części zaległości wynikających z nieopłaconych składek ZUS; 2) zawieszenie postępowania w sprawie do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej.

Postanowieniem z dnia [...] ZUS zawiesił postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem z dnia 22 czerwca 2016 r. do czasu rozpatrzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 1246/15, którym oddalono skargę zobowiązanego na decyzję ZUS-u z dnia [...] nr [...].

Następnie postanowieniem z dnia [...] organ podjął postępowanie w przedmiotowej sprawie.

Wskutek rozpoznania wniosku skarżącego ZUS wydał dwie decyzje.

Pierwszą z nich, tj. decyzją z dnia [...] nr [...] ZUS odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek, nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Ponadto decyzją tą odmówiono wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń (pracowników) w części finansowanej przez płatnika. W myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwe jest bowiem rozważenie umorzenia należności jedynie z tytułu nieopłaconych składek figurujących na koncie osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Natomiast przepisy te nie mają zastosowania do składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń (pracowników) w części finansowanej przez płatnika.

Ponadto ZUS odrębną decyzją z dnia [...] nr [...]:

1) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 65.572,62 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 01/2003, od 07/2003 do 04/2006 w łącznej kwocie 40.805,92 zł, w tym z tytułu:

– składek – 16.792,57 zł,

– odsetek liczonych na dzień 27 czerwca 2016 r. – 23.802,15 zł (w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych – 1.931,84 zł),

– kosztów upomnienia - 211,20 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres - od 03/2000 do 12/2000, od 09/2001 do 12/2002, od 02/2003 do 04/2006 w łącznej kwocie 21.664,90 zł, w tym z tytułu:

– składek – 8.157,30 zł,

– odsetek liczonych na dzień 27 czerwca 2016 r. – 13.050 zł (w tym odsetki od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych - 621 zł),

– kosztów upomnienia - 457,60 zł,

c) Fundusz Pracy/FGSP - za okres od 07/2003 do 04/2006 w łącznej kwocie 3.101,80 zł, w tym z tytułu:

– składek – 1.264,04 zł,

– odsetek liczonych na dzień 27 czerwca 2016 r. – 1.644,16 zł,

– kosztów upomnienia - 193,60 zł.

2) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy I Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365 – dalej rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 59.102,43 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 09/2003 do 04/2006 w łącznej kwocie 35.378,26 zł, w tym z tytułu:

– składek – 15.241,93 zł,

– odsetek liczonych na dzień 27 czerwca 2016 r. – 19.925,13 zł,

– kosztów upomnienia - 211,20 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 03/2000 do 12/2000, od 09/2001 do 12/2002, od 02/2003 do 04/2006 w łącznej kwocie 21.043,90 zł, w tym z tytułu:

– składek – 8.157,30 zł,

– odsetek liczonych na dzień 27 czerwca 2016 r. – 12.429 zł,

– kosztów upomnienia - 457,60 zł,

c) Fundusz Pracy za okres od 09/2003 do 04/2006 w łącznej kwocie 2.680,27 zł w tym z tytułu:

– składek – 1.077,28 zł,

– odsetek liczonych na dzień 27 czerwca 2016 r. – 1.409,39 zł,

– kosztów upomnienia 193,60 zł.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Pismem z dnia 7 grudnia 2018 r. zobowiązany wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] nr [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił przebieg postępowania oraz motywy, którymi kierował się organ wydając dwie odrębne decyzje.

Zobowiązany nie zgodził się ze stanowiskiem organu, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka umorzeniowa określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W tej kwestii stwierdził, że ma wrodzoną wadę [...]. W związku z tą chorobą był dwukrotnie poddawany operacji [...] (Stany Zjednoczone oraz K.). Jak twierdzi, obecny stan zdrowia wyklucza pracę fizyczną, a pogłębiająca się [...] utrudnia normalne funkcjonowanie.

W dalszej części wniosku skarżący stwierdził, że mając świadomość obowiązku spłaty zaległych składek podjął dodatkową pracę w charakterze opiekuna osób niedołężnych. Jednak, jak zauważył zobowiązany, będąc samemu osobą częściowo niepełnosprawną, niezdolną do pracy nie może kontynuować tego zatrudnienia. Zauważył również, że jego córka z powodu skrzywienia kręgosłupa wymaga ciągłej rehabilitacji, a ponadto obecnie nosi gorset ortopedyczny.

Swoją sytuację skarżący określił jako "dramatyczną". Otóż, według niego, grozi mu eksmisja z miejsca zamieszkania, a brak dochodów uniemożliwia mu normalną egzystencję. W związku z tym, jak podniósł skarżący, żyje w niedostatku. Z tych też względów ponowił wniosek o pomoc i umorzenie zaległości, chociażby w znacznej części. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy załączono zaświadczenie lekarza – [...] z dnia 5 grudnia 2018 r. o niezdolności pacjenta do pracy fizycznej.

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] organ powtórzył argumentację zawartą w utrzymanym w mocy rozstrzygnięciu.

W skardze z dnia 4 lutego 2019 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązany zarzucił zaskarżonej decyzji:

1) obrazę art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

2) obrazę art. 80 k.p.a. przez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego,

3) obrazę art. 61a § 1 k.p.a. przez jego dowolną interpretację, to jest niewskazanie, dlaczego - jaka była podstawa faktyczna - odmowy wszczęcia postępowania.

Wobec tych zarzutów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu, podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący skoncentrował się w głównej mierze na przedstawieniu przebiegu postępowania oraz stanowiska organu. Wskazał następnie, że ZUS argumentując zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. posłużył się ogólnymi zwrotami. W ocenie skarżącego, organ w konsekwencji nie wyjaśnił podstaw wydania odmowy wszczęcia postępowania w sprawie, czym naruszył art. 7 k.p.a. W dalszej części skarżący zacytował obszerne fragmenty stanowisk doktryny dotyczące obowiązku dowodowego spoczywającego na organie administracji, a także zasady swobodnej oceny dowodów.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz zasadniczo z innych powodów niż w niej podniesiono. Sąd nie jest bowiem związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.), dokonuje więc oceny zgodności zaskarżonej decyzji z wszelkimi przepisami prawa, mającymi zastosowanie w sprawie.

Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja ZUS utrzymująca w mocy decyzję własną odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek oraz w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Odmową wszczęcia postępowania objęto:

– składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne finansowane przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek (art. 30 u.s.u.s.),

– składki na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy/Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy odnotować przyjdzie, że tożsama kwestia prawna była przedmiotem rozważań tutejszego Sądu w wyroku z dnia 6 grudnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Gl 763/16, z dnia 10 stycznia 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 844/16 oraz z dnia 14 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1243/16. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko przedstawione w tych wyrokach i w dalszych rozważaniach posłuży się argumentacją w nich zawartą.

Wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie, o którym mowa w art. 61a § 1 k.p.a., służy zażalenie (art. 61a § 2 k.p.a.). Z art. 61 § 1 tej ustawy wynika, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 tego przepisu stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki wymieniono enumeratywnie w ust. 3 pkt 1 - 6, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Odwołać się także trzeba do brzmienia art. 30 u.s.u.s., w myśl którego do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s.

W tym miejscu wskazać należy, iż Sąd pomimo, że zdecydował o uchyleniu całej decyzji, to w ramach jej kontroli zaaprobował rozstrzygnięcie organu w zakresie zastosowania art. 30 u.s.u.s. Wprowadzenie przez ustawodawcę wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że - jak stwierdził m.in. NSA w wyroku z dnia 22 maja 2014 r. o sygn. akt II GSK 461/13 - możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami w ogóle ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tej części. Nie można więc rozpoznać w tym zakresie wniosku o umorzenie należności, który to wniosek wszczął postępowanie. Organ zobligowany był więc do odmowy wszczęcia postępowania w tym zakresie, co znajduję potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Zasadnie więc ZUS, w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek, odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30 u.s.u.s. Jednocześnie w zakresie dotyczącym tej kwoty organ prawidłowo nie objął tym rozstrzygnięciem części należności skarżącego z tytułu odsetek za zwłokę powstałych w wyniku nieopłacenia powyższych składek. Podkreśla się w orzecznictwie, że bezprzedmiotowość postępowania nie dotyczy w takiej sytuacji pozostałych elementów wspomnianych składek: odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty (zob. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 5 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 105/10 oraz z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 951/10, a także w Łodzi z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 223/11).

Zastrzeżenie Sądu wzbudziło jednak rozstrzygnięcie organu w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania dotyczącej należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek, które oparte zostało na art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zdaniem organu, przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ma zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia. W odniesieniu jednak do tych ostatnich składek zastosowanie ma art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., a więc możliwość umorzenia składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a to oznacza, że organ był zobowiązany do oceny wniosku w tym zakresie, w kontekście tego tylko przepisu.

Dokonując analizy tej części zaskarżonej decyzji wskazać należy, że Sądowi jest znana linia orzecznicza wskazująca na brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku na mocy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, a w konsekwencji uznających za konieczne umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, bądź odmawiającego wszczęcia tego postępowania (zob. m.in. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 9 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 613/11; w Łodzi z dnia 1 października 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 707/14 czy w Warszawie z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 169/16).

Skład orzekający w tej sprawie jednak aprobuje i uznaje za zasadny pogląd wskazujący, że decyzja wydana przez organ powinna być węższa pod względem przedmiotowym i ograniczać się tylko do umorzenia postępowania w sprawie umorzenia składek finansowanych przez pracowników; takie stanowisko zostało zaprezentowane m.in. w wyrokach tutejszego Sądu: z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Gl 629/12; z dnia 11 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1124/13; z dnia 12 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 486/14; z dnia 10 października 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 657/15 a także z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 672/16 oraz z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 674/16.

Mając na uwadze argumentację zawartą w uzasadnieniach tych wyroków należy uznać, że organ rozdzielił orzekanie w sprawie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika na dwie odrębne sprawy administracyjne. Jak wyżej podniesiono w aktach administracyjnych znajduje się decyzja z dnia [...] nr [...], którą ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. (z akt wynik, iż w stosunku do tej decyzji nie został złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub skarga do sądu administracyjnego).

Natomiast w decyzji podlegającej ocenie Sądu w tym postępowaniu, organ w stosunku do tych samych składek odmówił wszczęcia postępowania stwierdzając przyczynę uniemożliwiającą orzekanie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Takim zabiegiem procesowym ZUS naruszył art. 104 § 2 k.p.a. w związku z art. 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ w tej samej sprawie administracyjnej, co do tego samego jej przedmiotu, w jednej decyzji rozstrzygnął sprawę co do istoty, a w drugiej decyzji rozstrzygnął w inny sposób kończący sprawę w danej instancji (odmówił wszczęcia postępowania).

Podkreślenia wymaga, że przepisy znajdujące w sprawie zastosowanie nie dają podstaw do wydawania odrębnych orzeczeń co do poszczególnych przesłanek umorzenia tych samych należności składkowych, a wskazane naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniosek uprawnionego podmiotu o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne skierowany do właściwego organu wszczyna postępowanie w jednej sprawie administracyjnej. Przedmiotem postępowania (procesu administracyjnego) są wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, których umorzenia żąda strona. Bezprzedmiotowe jest postępowanie w stosunku do należności, które wygasły (wskutek przedawnienia) oraz w stosunku do należności, co do których ustawodawca nie przewidział w żadnym zakresie możliwości ich umarzania. Pozostałe należności stanowią przedmiot postępowania, co do którego należy orzec załatwiając sprawę co do istoty (umarzając należności albo odmawiając ich umorzenia). Jeżeli w sprawie występują roszczenia, co do których organ jest obowiązany orzec merytorycznie oraz roszczenia, co do których powinien orzec formalnie (odmawiając wszczęcia postępowania, bądź umarzając postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość), dopuszczalne jest wydanie dwóch odrębnych decyzji w sensie formalnym: decyzji orzekającej co do istoty sprawy i decyzji umarzającej postępowanie. W przypadku roszczeń podzielnych (takim roszczeniem jest każda składka za konkretny miesiąc) nie będzie naruszeniem prawa, jeżeli organ rozstrzygnie w stosunku do każdej ze składek w odrębnej decyzji.

Natomiast niedopuszczalne jest orzekanie odrębnie co do każdej z przesłanek umorzenia, ale w odniesieniu do tych samych składek. Orzekając w stosunku do każdej z należności organ jest obowiązany rozpoznać żądanie wniosku w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do tej należności przesłanki umorzenia (art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s.). Oznacza to, że w stosunku do części należności należy ustalić wyłącznie, czy zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, natomiast co do innych należności należy zbadać, czy zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności oraz przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Rodzaj należności decyduje o tym, ile przesłanek należy zbadać w postępowaniu w sprawie ich umorzenia. Organ powinien orzec w przedmiocie umorzenia należności, a nie w przedmiocie umorzenia w oparciu tylko o jedną z przesłanek, ponieważ nie ma sprawy administracyjnej, której załatwienie ogranicza się do orzekania w oparciu o jedną przesłankę umorzenia w przypadku, gdy do rozpatrywanej należności należy rozpoznać istnienie więcej niż jednej takiej przesłanki. W sytuacjach, gdy mają zastosowanie dwie przesłanki umorzenia, brak podstaw prawnych do wydawania dwóch orzeczeń w stosunku do tej samej należności (każdego odrębnie co do każdej z przesłanek umorzenia). W przypadku, gdy przesłanka ważnego interesu zobowiązanego nie może być stosowana odnośnie do konkretnej należności, nie występuje bezprzedmiotowość postępowania, lecz ustawowy zakaz stosowania tej przesłanki. Postępowanie jest przedmiotowe, a jedynie zakres postępowania wyjaśniającego jest węższy, tj. ograniczony do badania jednej, a nie dwu przesłanek umorzenia należności.

Sąd stwierdza, że organ odmawiając wszczęcia postępowania (prowadzonego na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika naruszył także przepis art. 61a § 1 k.p.a. Odmówił bowiem wszczęcia postępowania, które posiadało przedmiot tego postępowania, a jedynie ograniczało zakres postępowania rozpoznawczego. Wskazane naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ winien orzec mając na względzie ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku; w szczególności w zakresie granic sprawy administracyjnej i wyznaczonych przepisem art. 104 § 2 k.p.a. zasad jej załatwienia oraz kwalifikacji roszczeń w zakresie ich podzielności. Również zapewni skarżącemu czynny udział w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwi mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.