Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 536/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania T. W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.), dalej jako "k.p.a." w związku z art. 7 pkt 5 i pkt 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 50 ust. 2 i ust. 5 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, z późn. zm.), dalej jako "u.p.s." utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. Nr [...] o odmowie przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 29 grudnia 2017 r. wpłynął do Urzędu Gminy w [...] wniosek T. W. o przyznanie kilku świadczeń m.in. usług opiekuńczych oraz o wyłączenie od udziału w sprawie Kierownika OPS w [...] B. Ś. i pracowników socjalnych H. L. i E. W..

W dniu [...] stycznia 2018 r. zostały wydane postanowienia o odmowie wyłączenia odpowiednio Kierownika OPS w [...] i pracowników socjalnych.

Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 9 stycznia 2018 r. przeprowadzonego w asyście Policji ze względu na wcześniejsze agresywne zachowania męża wnioskodawczyni Z. W., T. W. wskazała, że źródło jej dochodu stanowi emerytura w wysokości [...] zł, z czego kwota [...]zł potrącana jest na zaległości komornicze. Wnioskodawczyni nie przedstawiła natomiast żadnych dokumentów dotyczących jej dochodów, wydatków czy zdrowia, nie chciała też udzielić informacji w tej sprawie, a przeprowadzonego wywiadu (podobnie jak poprzednich) nie podpisała. W dniu 9 stycznia 2018 r. T. W. złożyła pismo zatytułowane "Uzupełnienie protokołów" z dnia 9 stycznia 2018 r. z dołączonymi odcinkami emerytur. W piśmie oprócz zarzutów pomówień i fałszowania protokołów zawarte były informacje o wydatkach: pomoc osób drugich - [...] zł miesięcznie, telefon - [...] zł miesięcznie, środki pomocnicze i leki - [...] zł miesięcznie, skargi i odwołania [...] zł miesięcznie.

Organ I instancji ustalił ponadto, że wnioskodawczyni nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem. W tym samym budynku mieszka również mąż T. W. (separacja sądowa), który także prowadzi własne gospodarstwo domowe. Mąż udziela jej pomocy tylko w sprawach urzędowych, natomiast w czynnościach domowych pomocy nie udziela. Również syn nie udziela wnioskodawczyni żadnej pomocy, gdyż nie jest informowany o problemach rodziców. Podniosła, że oczekuje przyznania usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie do pomocy we wszystkich czynnościach domowych, tj. prania, sprzątania, gotowania, palenia w piecu, w robieniu większych zakupów, dowozie do lekarza.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Sąsiedzi podwożą ją samochodem do przychodni, pomagają w większych zakupach i w pracach domowych. Podstawowych zakupów wnioskodawczyni dokonuje sama w pobliskim sklepie. Z obserwacji pracowników socjalnych wynika, że jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się. Okresowo następuje zaostrzenie chorób płuc, nie są zauważalne jednak poważne ograniczenia funkcjonalne (w granicach normy wiekowej), nie występuje więc konieczność przyznania usług opiekuńczych. Wnioskodawczyni jest w stanie samodzielnie zaspokajać swoje codzienne potrzeby, tylko sporadycznie może być potrzebna pomoc, którą jest w stanie udzielić mąż Z. W..

Orzeczeniem z dnia 4 grudnia 2015 r. Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. zaliczył T. W. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, co oznacza, że obecne schorzenia powodują u wnioskodawczyni konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych, ale schorzenia nie powodują konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. T. W. nie wymaga bowiem całkowitej opieki w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, poruszaniu się w domu, które to czynności mieszczą się w pojęciu usług opiekuńczych.

Organ nie uznał za wiarygodne zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2016 r., w którym stwierdzono, że dla wnioskodawczyni wskazana jest pomoc osób drugich w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w tym obsługa kotła c.o. oraz zapewnienie kontaktu z otoczeniem. Zaświadczenie opiera się na orzeczeniu o niepełnosprawności, nie ma w nim natomiast konkretnych informacji o aktualnym stanie zdrowia T. W.. W związku z tym, organ mając na uwadze, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, sprawnie porusza się po mieszkaniu (trudno zauważyć ograniczenia w funkcjonowaniu), kontaktuje się z sąsiadami, widywana jest w drodze do sklepu, uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że konieczna jej pomoc w postaci usług opiekuńczych przy przygotowywaniu posiłków, praniu i sprzątaniu. Z obserwacji poczynionych przez pracowników socjalnych w czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni nie jest osobą obłożnie chorą, nie występują u niej ograniczenia ruchowe, jej stan zdrowia pozwala na samodzielne zaopatrzenie się w podstawowe produkty żywnościowe, leki, na skorzystanie z pomocy medycznej.

Poza tym wnioskodawczyni korzysta ze wsparcia męża Z. W. w zaspokajaniu potrzeb życia codziennego, załatwianiu poza domem spraw urzędowych. Jest on osobą sprawną fizycznie, a niepełnosprawność psychiczna nie uniemożliwia mu wykonywania czynności domowych; dotyczy to m.in. palenia w piecu c.o., tym bardziej, że on także korzysta z tego ogrzewania. Separacja sądowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy. Nie można również zwolnić syna z obowiązku pomocy wnioskodawczyni, który – ze względu na odległe miejsce zamieszkania - powinien rozważyć możliwość opłacenia opiekunki. Wnioskodawczyni powinna w pierwszej kolejności wymagać pomocy od najbliższej rodziny, a następnie od instytucji. Celem usług opiekuńczych jest umożliwienie funkcjonowania w swoim środowisku osobom, które doświadczają ograniczeń w zaspokajaniu podstawowych i niezbędnych potrzeb, w związku z tym wymagają pomocy innych osób. Usługi opiekuńcze mają więc charakter wspierająco - aktywizujący, a nie wyręczający. T. W. nie wykorzystała natomiast wszelkich możliwości mających wpływ na poprawienie stanu zdrowia, np. wyjazdu do sanatorium czy zmiany diety w chorobie cukrzycowej.

Organ dodał, że wnioskodawczyni nie pozostaje bez pomocy, gdyż otrzymywała w 2016 r. i nadal otrzymuje w 2017 r. pomoc na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła T. W., która podnosiła, że "najście z Policją na szkodę uniemożliwiło aktualizację wywiadu w trybie normalnym", zarzuciła brak udziału w postępowaniu, gdyż nie wydano jej kserokopii aktualizacji wywiadu z 9 stycznia 2018 r. i z 30 listopada 2017 r. i nie miała możliwości ustosunkowania się do zgromadzonego materiału dowodowego ze względu na stan zdrowia. Zakwestionowała także postanowienia z dnia [...] stycznia 2018 r. o odmowie wyłączenia od udziału w sprawie Kierownika OPS w [...] i pracowników socjalnych wskazując, że w dniu 29 grudnia 2017 r. nie składała wniosku o wyłączenie, lecz w dniu 9 stycznia 2018 r. i dotyczył art. 24 § 1 pkt 5 i 6 oraz § 3 k.p.a. Ponadto podniosła, że jedno z tych postanowień doręczono jej 15 stycznia 2018 r., a drugie nie zostało doręczone.

Wyjaśniła, że nie dołączyła do sprawy do daty wydania decyzji żadnych nowych dokumentów, ponieważ organ ich nie żądał w trybie art. 64 § 2 k.p.a.

Jej zdaniem, w decyzji i w protokole są kłamstwa, bzdury, głupoty, spekulacje, itp. Wyraziła własne subiektywne opinie zawierające ocenę nieprzyznania jej usług opiekuńczych i możliwości pomocy ze strony męża i syna. Wniosła o ustalenie stanu zdrowia na podstawie znanych istotnych dokumentów medycznych: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 grudnia 2015 r. i zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 czerwca 2016 r. Stwierdziła, że protokołu nie podpisała kolejny raz z braku zaufania do pracowników socjalnych. Zarzuciła, że sytuacja zdrowotna w dziale II pkt 12 protokołu wywiadu nie została uaktualniona wg stanu faktycznego znanego z urzędu i nie uwzględniono choroby oczu – zaćmy, co oznacza, że fałszem jest stwierdzenie, że jest sprawna fizycznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania, a podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji, utrzymało w mocy decyzję tego organu.

W obszernym uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 2, 3, 7 i 50 u.p.s. podkreślając, że decyzja została wydana na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s., a więc w ramach uznania organu administracji.

Oceniając przesłanki przyznania usług opiekuńczych Kolegium przytoczyło również treść zaświadczenia lekarskiego z dnia 21 czerwca 2016 r. wystawionego przez lekarza spec. medycyny rodzinnej, w których stwierdzono, że "wskazana codzienna pomoc osób drugich w zaspokajaniu potrzeb życiowych jak: prowadzenie gospodarstwa domowego - przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, inne czynności gospodarcze w tym obsługa kotła c.o. (sezon grzewczy) oraz zapewnienie kontaktu z otoczeniem. Zaświadczenie dotyczy orzeczenia Zespołu ds. niepełnosprawności w L. z dn. 04.12.2015 p. III na stałe, wymiar 4 godz./dobę na stałe".

Kolegium zakwestionowało to zaświadczenie, mając na uwadze niebudzące wątpliwości ustalenia pracowników socjalnych, co do sprawności ruchowej wnioskodawczyni i co do tego, że nie jest ona ani obłożnie chora, ani ograniczona ruchowo w sposób dyskwalifikujący wykonywanie powyższych czynności, a jej stan zdrowia pozwala na samodzielne zaopatrzenie się w podstawowe produkty żywnościowe, leki, przygotowywanie posiłków, na skorzystanie z pomocy medycznej.

W dniu 4 grudnia 2015 r. Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. zaliczył T. W. do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na stałe, co oznacza, że obecne schorzenia powodują u wnioskodawczyni konieczność częściowej pomocy osób drugich. U wnioskodawczyni stwierdzono naruszenie sprawności organizmu powodujące konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych, ale schorzenie nie powoduje konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W pkt 7 orzeczenia zawierającym wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - stwierdzono, że jej nie wymaga. Również w uzasadnieniu poprzedniego orzeczenia z dnia 13 grudnia 2013 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. utrzymując w mocy orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności T. W., stwierdził, że "brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia w punkcie 7 wskazań, dotyczącym konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Punkt 7 wskazań orzeczenia odnosi się wyłącznie do osób zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności, u których schorzenie powoduje konieczność stałej opieki i pomocy (pielęgnacji) osób drugich w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, czyli osób wymagających całkowitej opieki w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, poruszaniu się w domu i poza nim. Natomiast w niniejszej sprawie ustalono, że schorzenia obecne u orzekanej osoby powodują konieczność jedynie częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych, co kwalifikuje do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności".

Kolegium stwierdziło, że choć T. W. jest osobą przewlekle chorą (astma, POCHP, cukrzyca typu 2. początek zaćmy), systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską, to jednak jest sprawna fizycznie, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, okresowo następuje zaostrzenie astmy oskrzelowej, nie są zauważalne jednak poważne ograniczenia funkcjonalne (w granicach normy wiekowej).

Zdaniem Kolegium skarżąca nie jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s., która nie może liczyć na pomoc najbliższych, gdyż ma syna i męża, z którym jest w separacji sądowej o który jest w stanie udzielić jej niezbędnej pomocy. Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, a w myśl art. 614 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682), jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Wprawdzie Z. W. legitymuje się orzeczeniem z dnia 11 czerwca 2002 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z przyczyny oznaczonej literą "P", oznaczającej upośledzenie umysłowe i chorobę psychiczną i ma przyznawane specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi, to nie ma on jednak przeciwwskazań do wykonywania czynności, które mieszczą się w pojęciu usług opiekuńczych. Rodzaj niepełnosprawności Z. W., nie uniemożliwia mu ich wykonywania.

Ubiegając się o przyznanie usług opiekuńczych, T. W. powinna wykazać, że ani mąż, ani syn nie są w stanie zapewnić jej pomocy. Tymczasem oświadczyła, że nie oczekuje od syna żadnej pomocy i nie informuje go o swoich problemach, utrzymując z nim jedynie telefoniczny kontakt, a syn odwiedza rodziców w święta lub w długie weekendy.

Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących postanowień z dnia [...] stycznia 2018 r. o odmowie wyłączenia od udziału w sprawie Kolegium stwierdziło, że nie widzi podstaw do wyłączenia tych osób. Akta nie zawierają wniosku z dnia 9 stycznia 2018 r. o wyłączenie pracowników OPS w [...], a sugerowane przez T. W. powody wyłączenia, tj. art. 24 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. nie zachodzą. Brak też jest innych powodów mogących stanowić podstawę wyłączenia. Doręczenie postanowienia odmawiającego wyłączenia Kierownika OPS w [...] w dniu [...] stycznia 2018 r., tj. przed wydaniem decyzji, jest prawidłowe, zaś zarzut niedoręczenia postanowienia dotyczącego odmowy wyłączenia pracowników socjalnych z uwagi, że socjalne i policja nie są gwarantami doręczenia w trybie administracyjnym - jest niezasadny, ponieważ jak wynika z adnotacji na postanowieniu znajdującym się w aktach sprawy, T. W. otrzymała postanowienie podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 9 stycznia 2018 r., jednak odmówiła potwierdzenia jego przyjęcia.

Gdy natomiast chodzi o zarzucanie organowi I instancji "najść z Policją", Kolegium wyjaśniło, że podstawę prawną do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w asyście Policji stanowił art. 107 ust. 3a i ust. 3b u.p.s.

Kolegium za niezasadny uznało też zarzut dotyczący niewydania wnioskodawczyni kserokopii aktualizacji wywiadu z dnia 30 listopada 2017 r., stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie było wywiadu w tym dniu, lecz 9 stycznia 2018 r. i T. W. brała w nim udział. Następnie pismem z dnia 11 stycznia 2018 r. została poinformowana o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wniesienia ewentualnych uwag, a z prawa tego mogła skorzystać osobiście lub przez upoważnioną do tego osobę.

Nietrafny jest również zarzut niezastosowania przez organ art. 64 § 2 k.p.a., ponieważ przepis ten dotyczy tylko takich wymagań formalnych, bez uzupełnienia których nie jest możliwe rozpoznanie sprawy. Pracownicy socjalni są natomiast uprawnieni do żądania podczas przeprowadzania aktualizacji wywiadu przedstawienia dokumentów niezbędnych do prawidłowego rozpatrzenia sprawy.

Bezpodstawne jest także zarzucanie organowi kłamstw, bzdur, głupot, spekulacji, itp.

Ponadto Kolegium stwierdziło, że brak zaufania wnioskodawczyni do pracowników socjalnych ma charakter subiektywny, dlatego nie usprawiedliwiał on odmowy podpisania aktualizacji wywiadu sporządzanego w obecności funkcjonariuszy Policji, którzy są gwarantem bezpieczeństwa osób uczestniczących w przeprowadzaniu wywiadu i rzetelnego jego przebiegu. Kolegium nie dało wiary zarzutowi, że protokół w dziale I i II sporządzono po wizycie w biurze OPS w [...], co świadczyłoby o tym, że w ogóle nie wypełniano protokołu w miejscu przeprowadzenia wywiadu, co jest nie do przyjęcia choćby z uwagi na sporządzanie protokołu wywiadu w asyście Policji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. W. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, podkreślając, że nieprzyznanie jej usług opiekuńczych zagraża jej życiu.

Podniosła w pierwszej kolejności, że konieczność przyznania jej usług wynikała już z wcześniejszego orzeczenia zespołu lekarskiego w L. o konieczności pomocy osób drugich wydanego na okres od 4 grudnia 2015 r. na stałe. Mimo to, ostatnie usługi opiekuńcze skarżąca miała przyznane w kwietniu 2012 r.

Zarzuciła, że organy bezzasadnie wskazują na to, że skarżąca może skorzystać z pomocy męża lub syna. Wyjaśniła, że mąż również jest osobą niepełnosprawną, natomiast syn mieszka daleko i nie ma możliwości wykonywania usług opiekuńczych codziennie, tak jak tego wymaga art. 50 u.p.s.

Ponadto skarżąca zarzuciła fałszowanie wywiadu środowiskowego i podniosła, że o sprawie powiadomiła organy ścigania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w takim zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji będącej przedmiotem skargi (art. 145 § 1 p.p.s.a.), a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasady i tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane są w powoływanej już wyżej ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ("u.p.s.").

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc państwa ma zatem charakter subsydiarny, tj. dopuszcza się interwencję organów państwa tylko w takich przypadkach, w których osoba lub rodzina rzeczywiście nie mają możliwości samodzielnego przezwyciężania trudności życiowych. Potrzeby osoby i rodziny powinny być zaspokojone jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Świadczenia z pomocy społecznej powinny być więc dostosowane do konkretnej sytuacji indywidualnego beneficjenta. Określone potrzeby osób i rodzin mogą być jednak zrealizowane tylko wówczas, gdy odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach, także finansowych, pomocy społecznej (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 marca 2012r., sygn. I OSK 1920/11).

Zgodnie z art. 50 ust. 1 u.p.s. pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie do treści art. 50 ust. 2 powołanej ustawy, usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.).

Przyznanie takiego świadczenia na podstawie art. 50 ust. 1 ma charakter obligatoryjny, zaś na podstawie art. 50 ust. 2 – uznaniowy. Uznanie administracyjne pozwala zaś organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe, a Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak to wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Podkreślić należy, że konstrukcja uznania administracyjnego nie zwalnia organu z zachowania standardów procedury administracyjnej. Organ działający w ramach uznania administracyjnego jest zatem obowiązany, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który, stosownie do dyspozycji art. 136 k.p.a., może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe.

Z kolei gdy chodzi o sądową kontrolę legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego, to stwierdzić należy, że jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a.

Badając skargę w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że prawidłowo organy uznały, że skarżącej T. W. nie można uznać za osobę samotną, a więc w sprawie miał zastosowanie wyłącznie art. 50 ust.2, a nie art. 50 ust. 1 u.p.s.

Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 9 u.p.s. osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim oraz nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Tymczasem skarżąca ma syna i - chociaż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe - pozostaje w związku małżeńskim. Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, a w świetle art. 614 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.), jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy.

Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że organ nie przekroczył granic przysługującego mu uznania - w sposób prawidłowy i wyczerpujący przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a swoje rozstrzygnięcie obszernie i przekonująco uzasadnił.

Prawidłowo organ ustalił, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, gdyż stwierdzono u niej naruszenie sprawności organizmu. Organ nie zakwestionował, że w związku z tą niepełnosprawnością potrzebuje ona pomocy osób drugich, ale wyłącznie w pełnieniu ról społecznych, gdyż jest niezdolna do pracy. Organ uznał jednak, że pomoc taka nie jest jej konieczna w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, pielęgnacji i kontaktów z otoczeniem, a więc w zakresie usług opiekuńczych w rozumieniu art. 50 ust. 3 u.p.s.

Stanowisko to jest uzasadnione w świetle zgromadzonych dowodów, w tym dokumentów medycznych. W szczególności organ swoją ocenę oparł na orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 4 grudnia 2015r., wydanym "na stałe", z którego wprost wynika, że skarżąca nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). Wprawdzie w pkt 6 tego orzeczenia, zawierającym wskazania co do "korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych (...)" stwierdzono - "zgodnie z ustawą o pomocy społecznej", to jednak z tak ogólnego sformułowania nie można wywodzić zalecenia lekarskiego, by przyznać T. W. usługi opiekuńcze, zwłaszcza, że - jak wskazano – w kolejnym 7. punkcie zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności jednoznacznie stwierdził, że skarżąca nie wymaga "stałej lub długotrwałej opieki bądź pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" – skarżąca jest bowiem osobą niepełnosprawną w umiarkowanym, a nie znacznym stopniu. Skarżąca wprawdzie załączyła do skargi zaświadczenie lekarskie z dnia 21 czerwca 2016r., z którego wynika, że wymaga ona pomocy osób drugich w zaspokajaniu potrzeb życiowych, takich jak prowadzenie gospodarstwa domowego, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie itp., jednak zaświadczenie to nie mogło być wiarygodne przede wszystkim z uwagi na upływ czasu od jego wydania (2 i pół roku).

Ponadto podczas wywiadu środowiskowego w dniu 9 stycznia 2018r. stwierdzono, że skarżąca nie jest obłożnie chora, porusza się samodzielnie, sama robi codzienne zakupy, ma kontakt z sąsiadami i okresowo korzysta z ich pomocy - zarzut wadliwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest przy tym niezasadny. Dokument wywiadu (k.13-16) jest kompletny, został sporządzony przez pracownika socjalnego zatrudnionego w OPS [...], co jest bezsporne; w treści wywiadu zawarto także spostrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącej, w szczególności poruszania się, zachowywania, co było dopuszczalne, gdyż temu właśnie służy taki wywiad. W piśmie "uzupełniającym" skarżąca nie wniosła natomiast żadnych szczegółowych zmian do jego treści. Odnośnie późniejszego uzupełnienia niektórych części kwestionariusza (protokołu) wywiadu, co skarżąca zarzuca, stwierdzić należy, że działy III, IV kwestionariusza aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, zawierające "ocenę sytuacji osoby lub rodziny", "wnioski pracownika socjalnego" oraz "plan pomocy i działań na rzecz osoby lub rodziny" podlegają samodzielnemu wypełnieniu przez osobę przeprowadzającą aktualizację wywiadu. Natomiast dział V aktualizacji wywiadu jest wypełniany przez organ, albowiem ta część wywiadu stanowi "Plan pomocy zatwierdzony przez kierownika jednostki organizacyjnej". Podstawą do sformułowania przez pracownika socjalnego i Kierownika OPS w [...] ocen i wniosków oraz planu pomocy i działań, zawartych w opisanym kwestionariuszu aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, były niewątpliwie dokonane 9 stycznia 2018 r. ustalenia opisane w pkt 12 działu I (część IV) kwestionariusza dotyczące sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej i zdrowotnej skarżącej, a także działu II sformułowano oczekiwania i potrzeby skarżącej, opierając się na jej wyjaśnieniach sformułowanych w trakcie wywiadu. Oczywiste jest więc, że ocena sytuacji skarżącej, związane z tą oceną wnioski pracownika socjalnego oraz ustalenie na tej podstawie planu pomocy, mogły zostać zamieszczone później w treści kwestionariusza aktualizacji wywiadu.

Organy obu instancji zasadnie również podniosły, że skarżąca może skorzystać z pomocy męża (nie tylko w sprawach urzędowych), który z uwagi na to, że jest sprawny fizycznie ma możliwość pomagać jej również w domowych pracach fizycznych, w szczególności przy paleniu w kotle c.o. w sezonie grzewczym. Wbrew zarzutom skargi – nie stoi temu na przeszkodzie to, że jest on również osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, gdyż jest to niepełnosprawność ze względu na schorzenia psychiczne. Ponadto, jak wyżej wskazano - orzeczona sądownie separacja nie powoduje ustania małżeństwa, a w świetle art. 614 § 3 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jeżeli wymagają tego względy słuszności, a tak sytuacja zachodzi w razie problemów zdrowotnych, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy.

Słusznie również organy wskazały, że skarżąca może również korzystać z pomocy syna, choć mieszka on w innej, odległej miejscowości i – jak podnosi skarżąca - ma własną rodzinę. Jak bowiem ustalono, skarżąca nie wymaga stałej opieki i w czynnościach życia codziennego daje sobie radę sama, korzystając tylko okresowo z pomocy innych osób. Taką okresową pomoc powinien zapewnić jej syn, nawet jeśli nie osobiście, to poprzez ustanowienie we własnym zakresie, stosownej dla matki, opieki.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że dokonana przez organy obu instancji ocena sytuacji życiowej skarżącej nie nosi cech dowolności oraz nie przekracza granic uznania administracyjnego, przy czym prowadząc postępowanie wyjaśniające organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Materiał dowodowy został bowiem przez organy zgromadzony, rozpatrzony i oceniony w sposób prawidłowy i wyczerpujący, a poczynione ustalenia faktyczne znajdują w nim uzasadnienie. W konsekwencji stwierdzić należy, że organy obu instancji nie przekroczyły granic przysługującego im uznania.

Skarga podlega zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).