Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 536/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6463 Wzory przemysłowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 1, art. 103 ust. 1, art. 104 ust. 1 i ust. 2, art. 105 ust. 1, ust. 4, ust. 5
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi Z. Spółka jawna J. D., K. L., W. D., z siedzibą w P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2008 r., Nr [...], wydaną po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] listopada 2008 r. sprawy z wniosku Z. Spółka Jawna J. W. D., K. L., P. (dalej zastępowany przez pełnomocnika wnioskodawca) przeciwko P. Spółka Jawna J. J. K., L. (dalej zastępowany przez pełnomocnika uprawniony) o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Obudowa dzwonka elektrycznego" nr [...] na podstawie art. 102, 103, 104, 106 ust. 1 i 117 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. N 119, poz. 1117, późn. zm.; dalej jako p.w.p.) oraz art. 98 kpc w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p. oddalono wniosek oraz przyznano uprawnionemu kwotę 1.600,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie

W uzasadnieniu przypomniano, iż dnia [...] grudnia 2007 r. wnioskodawca wniósł wniosek przeciwko uprawnionemu o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: "Obudowa dzwonka elektrycznego" nr [...] (dalej: sporny wzór).

Interes prawny, o którym mowa w art. 89 art. 1 w zw. z art. 117 ust. 1 p.w.p. wywodził wnioskodawca z faktu rejestracji na swoją rzecz wzoru przemysłowego z wcześniejszym pierwszeństwem pt.: "Obudowa dzwonka" nr [...] (dalej: wzór wnioskodawcy).

Spornemu wzorowi wnioskodawca zarzucił brak nowości oraz indywidualnego charakteru art. 103 i 104 w zw. z art. 102 pwp.

Zdaniem wnioskodawcy, rejestracja spornego wzoru nastąpiła również z naruszeniem art. 106 ust. 1 p.w.p. oraz art. 117 ust. 2 p.w.p., ponieważ rejestracja dokonała osoba do tego nieuprawniona w sposób zamierzony i świadomy w celu nieuprawnionego obrotu handlowego dzwonkami takimi jak według wzoru wnioskodawcy, który jest wynikiem pracy twórczej innego twórcy, co jest sprzeczne z porządkiem publicznym i dobrymi obyczajami oraz narusza prawa autorskie twórcy oraz materialne wnioskodawcy.

W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2008 r. uprawniony zakwestionował interes prawny wnioskodawcy oraz podniósł, że w niniejszym postępowaniu powoływanie się na prawa autorskie jest nieuzasadnione, a wobec różnic między porównywanymi wzorami nieuzasadnione jest również powoływanie się wnioskodawcy na sprzeczność z porządkiem publicznym i dobrymi obyczajami.

Według uprawnionego, sporny wzór [...] ma różny kształt od wzoru wnioskodawcy ([...]).[...] ma w górnej części kształt odwróconej doniczki, utworzonej przez obrót połączonych ze sobą trapezów. Natomiast sporny wzór ma kształt dzwonu, w którym czasza ma u góry kształt półkuli, której dolna linia przechodzi w pobocznicę łukiem wygiętym do wnętrza czaszy. Promień i usytuowanie tego łuku są takie, że średnica czaszy zwiększa się płynnie ku dołowi osiągając największy wymiar na samym dole. Dolna krawędź czaszy dzwonka jest zagięta do wewnątrz. Czasza dzwonka na środku górnej półkulistej części ma małą wypustkę w kształcie wycinka kuli. Na boku czaszy w dolnej części znajduje się napis P. umieszczony w elipsie.

Realizacja wzorów [...] i [...] jako konkretnych wytworów jest różna. Wzór wnioskodawcy jest wykonany z matowego, porowatego tworzywa, a sporny z tworzywa gładkiego.

Sporny wzór oprócz cechy nowości posiada indywidualny charakter, ponieważ na zorientowanym użytkowniku wywołuje odmienne wrażenie niż wzór wnioskodawcy.

Obudowa wnioskodawcy została zbudowana na planie trapezu, zaś obudowa uprawnionego na planie owalu.

Każdy zorientowany odbiorca odróżnia owal od trapezu. Ponadto obudowa wnioskodawcy może kojarzyć się z doniczką, zwłaszcza po umieszczeniu tej obudowy czaszą do dołu.

Na rozprawie wnioskodawca podtrzymał w całej rozciągłości zarzuty podniesione wcześniej i swoje stanowisko wraz z załącznikami złożył w formie pisemnej.

Na okoliczność braku nowości obok swojego wzoru z wcześniejszym pierwszeństwem przedstawił dowody sprzedaży dzwonków według tego wzoru oraz katalogi wyrobów z 2002 r., 2004 r. i 2005 r. z uwidocznionymi dzwonkami według wzoru wnioskodawcy nr [...] oraz stwierdził, że sporny wzór jest identyczny ze wzorem wnioskodawcy.

Zarzut braku indywidualnego charakteru wnioskodawca uzasadnił tym, że ogólne wrażenie, jakie na zorientowanym użytkowniku wywołuje wcześniejszy wzór wnioskodawcy, ponieważ oba te wzory łączy wspólna cecha - charakterystyczny, oryginalny, niekonwencjonalny kształt czaszy zbliżonej swoją formą do spłaszczonej półkuli, na którą w jej części górnej nałożona jest osłona górna w kształcie wzdłużnie przeciętej połówki dzwona, w konsekwencji czego prawo z rejestracji spornego wzoru należy unieważnić na podstawie art. 104 p.w.p.

Wnioskodawca podtrzymał również zarzuty z art. 106 ust. 1 i art. 117 ust. 2 p.w.p.

Według wnioskodawcy, wykorzystanie spornego wzoru jest sprzeczne z porządkiem publicznym i dobrymi obyczajami, a zgłoszenie spornego wzoru zostało dokonane w złej wierze (art. 106 ust. 1 p.w.p.) oraz, że wykorzystanie spornego wzoru narusza prawa osobiste twórcy wzoru wnioskodawcy i jego prawa majątkowe (art. 117 ust. 2 p.w.p.).

Urząd uznał, że interes prawny, o którym mowa w art. 89 ust. 1 p.w.p. w zw. z art. 117 ust. 1 p.w.p. istnieje po stronie wnioskodawcy i wynika wprost z faktu rejestracji na jego rzecz wzoru przemysłowego nr [...] z wcześniejszym pierwszeństwem z dnia [...] stycznia 2003 r., przy czym rejestracja spornego wzoru (pierwszeństwo późniejsze z dnia [...] maja 2006 r.) nastąpiła z naruszeniem praw z rejestracji wzoru [...].

Sporny wzór [...] został przedstawiony na fotografiach 1-5, a jego istotne cechy zostały opisane następująco:

Obudowa dzwonka elektrycznego ukształtowana na wzór połowy, przeciętego wzdłuż, tradycyjnego dzwonka, charakteryzuje się tym, iż:

- czasza u góry ma kształt półkuli, której dolna linia przechodzi w pobocznicę łukiem wygiętą do wnętrza czaszy, przy czym promień i usytuowanie tego łuku są takie, że średnica czaszy zwiększa się płynnie ku dołowi osiągając największy wymiar na samym dole;

- dolna krawędź czaszy dzwonka jest zagięta do wewnątrz, przy czym zagięcie w przekroju poprzecznym ma kształty półokręgu wypukłością skierowanego na zewnątrz, zaś linia tej wypukłości w górnej części przechodzi w linię pobocznicy;

- czasza dzwonka, na środku górnej półkulistej części ma małą wypustkę w kształcie wycinka kuli;

- czasza dzwonka od tyłu zamknięta jest płaską ścianą w kształcie zbliżonym do owalu, która z przodu u dołu ma okrągłe gniazdo otoczone z zewnątrz ścianką w postaci pionowo usytuowanego paska, przy czym gniazdo to wystaje u dołu poza czaszę;

- w środku, wewnątrz gniazda umieszczony jest okrągły element, utworzony z połączenia ze sobą cylindra i półkuli, przy czym część cylindryczna tego elementu osadzona jest w gnieździe, natomiast część sferyczna wystaje poza otoczkę gniazda.

Według definicji dzwonka elektrycznego, przerywane dźwięki są wywoływane uderzeniami młoteczka o metalową czaszę, która nie stanowi obudowy lecz element roboczy.

Zatem opisany dzwonek ma dwie czasze:

- górną w kształcie połowy przeciętego wzdłuż, tradycyjnego dzwonka i

- dolną metalową, wydającą dźwięki, zwaną w opisie częścią sferyczną, która stanowi półkulę i nie należy do obudowy.

Wzór przemysłowy wnioskodawcy [...] został przedstawiony na schematycznym rysunku (fig. 1) i zdjęciach (fig. 1a-1c).

Cechami istotnymi obudowy dzwonka wnioskodawcy według wzoru przemysłowego [...] są kształty i układ linii. Obudowa dzwonka składa się z części, z których jedna dolna ma kształt czaszy zbliżonej formą do spłaszczonej półkuli, na którą, w jej górnej części nałożona jest osłona górna w kształcie wzdłużnie podzielonej połówki dzwonu.

Mimo, że czasza umieszczona w dolnej części nie stanowi elementu obudowy, lecz część roboczą dzwonka, ten fakt nie ma znaczenia, czasza jest widoczna, więc wpływa na wygląd dzwonka.

W myśl art. 108 ust. 3 p.w.p. i § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 2002 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych (Dz. U. Nr 40, poz. 358. z późn. zm.) opis powinien opisywać na końcu, po wyrazach "cechy istotne wzoru przemysłowego", te cechy postaciowe, które wyróżniają zgłoszony wzór od innych, znanych już wzorów i stanowią podstawę do jego identyfikacji.

W myśl art. 102 ust. 1 p.w.p. wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.

Art. 103 ust. 1 pwp stanowi, że wzór przemysłowy uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji, identyczny wzór nie został udostępniony publicznie przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób, z zastrzeżeniem ust. 2.

Wzór uważa się za identyczny z udostępnionym publicznie także wówczas, gdy różni się od niego nieistotnymi szczegółami.

Wzór wnioskodawcy jest pokazany na fig. 1 i trzech fotografiach - fig. 1a, 1b, 1c (akta [...]).

Sporny wzór jest pokazany na fotografiach 1-5 (akta wzoru [...]). Fotografię 5 należy wyłączyć z rozważań, ponieważ w myśl doktryny i orzecznictwa dla oceny wyglądu mają znaczenie tylko cechy widoczne dla końcowego użytkownika, a ponieważ dzwonek jest powieszony na ścianie, jego tylna ścianka nie jest widoczna w zwykłym użytkowaniu.

Obwiednia wzoru (obudowy dzwonka) [...] jest złożona z trzech linii prostych, z których górna łączy się z linią lekko wypukłą, a dolna z wąskim półpierścieniem. Element roboczy dzwonka (według opisu) ma kształt spłaszczonej półkuli.

Obwiednia spornego wzoru (fotografie 1-4, [...]) nie ma w ogóle linii prostych. Górna linia obwiedni stanowiąca ćwierć okręgu przechodzi płynnie w linię wklęsłą, a następnie w wypukły półokrąg zagięty do wewnątrz. U góry lewa i prawa obwiednia łączą się tworząc półokrąg, na którym widnieje półokrąg małej średnicy (wypustka).

Element roboczy ma kształt półkuli i jest osadzony w pierścieniowym gnieździe.

Z wyżej opisanych różnic cech postaciowych spornego wzoru w porównaniu z cechami postaciowymi wzoru wnioskodawcy uwidocznionych na rysunkach tych wzorów oraz modelach dołączonych na rozprawie wynika, że zarzut braku nowości spornego wzoru jest bezzasadny, ponieważ porównywane wzoru nie są identyczne, a różnice między wzorami są znaczące i w żadnej mierze nie można przyjąć, że te wzory różnią się nieistotnymi szczegółami.

Wobec powyższego zarzut z art. 103 ust. 1 p.w.p. jako bezzasadny Urząd oddalił.

W myśl art. 102 p.w.p. wzór obok spełnienia kryterium nowości powinien również charakteryzować się indywidualnym charakterem postaci (art. 104 p.w.p.).

Według doktryny i orzecznictwa (np. wyrok WSA z dnia 31 marca 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1654/05) zorientowanemu użytkownikowi przypisać należy zdecydowanie wyższy niż u przeciętnego konsumenta poziom zdolności postrzegania istniejących różnic. Zorientowanym użytkownikiem jest osoba, która używa w sposób stały danego produktu, czyli użytkownik końcowy i nie jest to osoba zajmująca się zawodowo dziedziną, której wzór dotyczy (Prawo własności przemysłowej, E. Nowińska, U. Promińska, Michał du Vall, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa, 2007, str. 91-98).

W rozważanym tutaj przypadku uprawniony nie przeczył, że to wnioskodawca jako pierwszy wpadł na pomysł, aby obudowę dzwonka elektrycznego uformować w kształcie wzdłużnie podzielonej połówki dzwonka konwencjonalnego, mechanicznego, którego czasza wydaje dźwięk wskutek uderzeń tzw. serca dzwonu umieszczonego wewnątrz czaszy. Wspólną cechą dzwonów (dzwonków) mechanicznych jest ich "dzwonowy" kształt rozszerzający się od góry ku dołowi.

Do rozważenia jest, czy zakres ochrony wzoru wnioskodawcy obejmuje każdy, dowolny kształt, byle ten kształt przypominał połówkę dzwonka mechanicznego, innymi słowy, czy wnioskodawca rejestrując swój wzór uzyskał monopol na obudowę w kształcie połówki dzwonka bez względu na kształt takiego dzwonka. Przepis art. 105 ust. 1 stanowi, że prawo z rejestracji wzoru przemysłowego obejmuje każdy wzór, który na zorientowanym użytkowniku nie wywołuje odmiennego ogólnego wrażenia. (Art. 104 ust. 2 stosuje się odpowiednio). W myśl art. 105 ust. 5 prawo z rejestracji wzoru przemysłowego ogranicza się do wytworów tego rodzaju, dla których nastąpiło zgłoszenie. Z wyżej cyt. przepisów wynika, że prawo z rejestracji udzielone wnioskodawcy nie obejmuje pomysłu jako takiego, lecz określoną postać wytworu.

Zakres swobody twórczej, o której mowa w art. 104 ust. 2 p.w.p. jest tutaj szeroki. Obudowa dzwonka elektrycznego wcale nie musi przypominać przeciętego wzdłuż, dzwonka mechanicznego, lecz z drugiej strony twórca spornego wzoru mógł wykorzystać ideę (pomysł) z zastosowaniem połówki przeciętego wzdłuż dzwonka mechanicznego, byleby ogólne wrażenie jakie wywołuje sporny wzór na zorientowanym użytkowniku różniło się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór wnioskodawcy.

Należy mieć również na uwadze, że do cech istotnych porównywanych wzorów należą również elementy robocze; we wzorze wnioskodawcy w kształcie spłaszczonej półkuli, a w spornym wzorze w kształcie półkuli osadzonej w elemencie o kształcie pierścienia (w opisie kształt cylindryczny).

Zorientowany użytkownik bez trudu dostrzeże różnice kształtu (opisane szczegółowo wyżej) zarówno obudów właściwych, jak i różnice kształtów elementów roboczych między spornym wzorem a wzorem wnioskodawcy, zatem sporny wzór odznacza się indywidualnym charakterem, więc zarzut z art. 104 p.w.p. należało oddalić.

Oprócz zarzutu na podstawie art. 103 i 104 p.w.p. wnioskodawca podniósł zarzut z art. 106 ust. 1 i 117 ust. 2 p.w.p.

Odnosząc się do pierwszego z tych zarzutów (art. 106 ust. 1 p.w.p.) Urząd Patentowy podniósł, że doktryna i orzecznictwo są zgodne, że ten przepis nie dotyczy postępowania zgłaszającego wzór do rejestracji, a odnosi się do cech postaciowych wzoru, które mogłyby np. naruszać uczucia patriotyczne, religijne itp., zatem zarzut zgłoszenia spornego wzoru w złej wierze, względnie, że wykorzystanie spornego wzoru jest sprzeczne z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami nie ma oparcia w cyt. przepisie, zatem zarzuty z art. 106 ust. 1 p.w.p. należało oddalić.

Również należało oddalić zarzuty z art. 117 ust. 2 p.w.p. Aby unieważnić sporny wzór na podstawie cyt. przepisu wnioskodawca i/lub twórca powinien złożyć do akt prawomocny wyrok sądowy.

W prawomocnym wyroku WSA z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 420/07, Sąd stwierdził m.in., co następuje:

"Należało podzielić stanowisko Urzędu Patentowego RP, iż zarzut zgłoszenia wzoru [...] w złej wierze nie ma oparcia w przepisach ustawy, natomiast zarzut naruszenia art. 117 ust. 2 p.w.p. (naruszenie praw osobistych lub majątkowych spółki) nie został wykazany orzeczeniem właściwego sądu."

Skargę na powyższą decyzję Urzędu Patentowego złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik wnioskodawcy wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucono, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

1. poprzez naruszenie prawa materialnego tj. art. 102 ust. 1, art. 103 ust. 1 i art. 104 ust. 1 i 2 p.w.p., poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się błędną oceną nowości i indywidualnego charakteru wzoru;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a w konsekwencji wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędne ustalenia faktyczne i prawne;

3. naruszenie art. 80 K.p.a. – poprzez dowolną interpretację materiału dowodowego

W uzasadnieniu stwierdzono, że dokonując ustaleń faktycznych dotyczących nowości oraz indywidualnego charakteru Urząd Patentowy naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów (art.80 K.p.a.), co stanowi naruszenie prawa procesowego, mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Swobodna ocena dowodów musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny. "O przekroczeniu granic prawa do oceny dowodów można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pominął istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego" (wyrok NSA z dnia 14.02.1994, III S.A. 491/93, LexPolonica Maxima). W ocenie skarżącego granice swobodnej oceny dowodów zostały przekroczone.

Oddalenie przez UP RP wniosku o unieważnienie późniejszego wzoru przemysłowego nr [...] jest nieprawidłowe, gdyż decyzja Urzędu Patentowego RP narusza art. 103 ust.1 p.w.p.

Zdaniem Urzędu Patentowego, obwiednia wzoru (obudowy dzwonka) [...] jest złożona z trzech linii prostych, z których górna łączy się z linią lekko wypukłą, a dolna z wąskim półpierścieniem. Element roboczy dzwonka (według opisu) ma kształt spłaszczonej półkuli. Obwiednia spornego wzoru nie ma w ogóle linii prostych. Górna linia obwiedni stanowiąca ćwierć okręgu przechodzi płynnie w linię wklęsłą, a następnie w wypukły półokrąg zagięty do wewnątrz. U góry lewa i prawa obwiednia łączą się tworząc półokrąg, na którym widnieje półokrąg małej średnicy(wypustka). Element roboczy ma kształt półkuli i jest osadzony w pierścieniowym gnieździe.

Urząd na podstawie wyżej opisanych różnic na rysunkach tych wzorów (przy czym, dokumentacja późniejszego nie zawiera rysunku wzoru, a jedynie jego zdjęcia) oraz modelach dołączonych na rozprawie (modele nie mogą stanowić podstawy do dokonywania ustaleń, ale tylko dokumentacje świadectw rejestracji) uznał, że zarzut braku nowości spornego wzoru jest bezzasadny, ponieważ porównywane wzoru nie są identyczne, a różnice między wzorami są znaczące. Wobec powyższego Urząd Patentowy zarzut z art. 103 ust. 1 p.w.p. jako bezzasadny oddalił.

Z porównania spornych wzorów przemysłowych w sposób jednoznaczny wynika, że wzory te charakteryzują się wspólną cechą, że część dolna (część robocza dzwonka) ma postać tradycyjnej czaszy zbliżonej swą formą do półkuli, na którą w jej części górnej nałożona jest osłona górna w charakterystycznym identyfikowalnym na pierwszy rzut oka kształcie wzdłużnie przeciętej połówki dzwona.

Dla lepszego zobrazowania, że porównywane wzory różnią jedynie się nieistotnymi szczegółami, na ilustracje skopiowane (zał. nr 1) z ich dokumentacji, po powiększeniu do oryginalnych wymiarów wpisano obwiednię przeciwstawionej obudowy (kształt obwiedni wzorów był szczegółowo analizowany przez Urząd i stanowi podstawę uznania braku identyczności w rozumieniu art.103 p.w.p.).

Biorąc powyższe pod uwagę wymienione przez Urząd różnice w postaci innych promieni zaokrągleń, czy fragmentów linii obwiedni obudów są nieznaczące, stąd wzory różnią się jedynie nieistotnymi szczegółami.

Poza tym fakt, na który powołuje się Urząd, że część robocza dzwonka wcześniejszego ma kształt lekko spłaszczonej półkuli, a w późniejszym wzorze kształt półkuli, jest także nieistotnym szczegółem, który nie ma żadnego wpływu na stwierdzenie identyczności w rozumieniu art. 103 p.w.p. - stanowi niewidoczny i nieistotny szczegół.

Zgodnie z art. 108 ust. 3 p.w.p. i § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 2002r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wzorów przemysłowych opis zawiera na końcu, po wyrazach wyraźnie opisane "cechy istotne wzoru przemysłowego", te cechy postaciowe, które wyróżniają zgłoszony wzór od innych, znanych już wzorów i stanowią podstawę do jego identyfikacji. Takie cechy w sposób jednoznaczny zostały określone w opisie wcześniejszego wzoru tj.: "Cechami istotnymi obudowy dzwonka wnioskodawcy według wzoru przemysłowego [...] są kształty i układ linii. Obudowa dzwonka składa się z części, z których jedna dolna ma kształt czaszy zbliżonej forma do spłaszczonej półkuli, na którą, w jej górnej części nałożona jest osłona górna w kształcie wzdłużnie podzielonej połówki dzwonu."

W postępowaniu spornym o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, badając kwestię nowości wzoru, stosownie do przepisu art. 103 p.w.p., w kontekście wzoru przeciwstawionego, bez narażenia się na zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Urząd Patentowy nie może pominąć cechy wzoru opisanej w zastrzeżeniach ochronnych, tym bardziej w sytuacji, gdy ta cecha wzoru jest elementem jego zewnętrznego wyglądu (Syg. akt VI SA/Wa 411/07).

Mimo w/w zapisu cech istotnych, stanowiących o zakresie ochrony wcześniejszego wzoru przemysłowego (wspólnych dla porównywanych wzorów), które wyróżniają wcześniejszy wzór od innych, znanych już wzorów (dowody nr 3 i 4 załączone do wniosku) Urząd Patentowy uznał, że różnice między wzorami są znaczące i w żadnej mierze nie można przyjąć, że te wzory różnią się nieistotnymi szczegółami, a co za tym idzie późniejszy wzór nie wchodzi w zakres ochrony wcześniejszego wzoru.

Późniejszy wzór posiada dominującą cechę wspólną z wcześniejszym wzorem, tj. oryginalny i charakterystyczny kształt osłony górnej w formie wzdłużnie przeciętej połówki dzwona, przez co stanowi odmianę wzoru przemysłowego w myśl art. 108 ust. 4 p.w.p., ale w żadnym przypadku nie stanowi nowej postaci wzoru, a tym samym nie może być przedmiotem udzielonego prawa z rejestracji.

W celu wykazania braku nowości analizie nie poddaje się detali wzorów (co dokonał Urząd w swej decyzji), a jedynie ich wizualny zewnętrzny wygląd obudów dzwonków, które mają w omawianym przypadku kształt wzdłużnie przeciętej połówki dzwonu (cecha ta została określona opisowo jako główna istotna cecha zarówno w opisie późniejszego wzoru [...], tak jak w opisie wcześniejszego wzoru [...].

Wnioskodawca podniósł również, że zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP narusza art. 104 ust.1 i 2 p.w.p.

Zgodnie z art. 104 ust. 1 p.w.p. wzór odznacza się indywidualnym charakterem, jeżeli ogólne wrażenie jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo.

Zgodnie z art. 104 ust. 2 p.w.p. przy ocenie indywidualnego charakteru bierze się pod uwagę zakres swobody twórczej przy opracowywaniu wzoru. Jak wynika z przytoczonych wyżej uregulowań prawnych "kluczem do rozwiązania problemu", czy przedstawiony do rejestracji wzór przemysłowy spełnia wymogi ustawowe jest należyte rozumienie i należyta interpretacja zarówno pojęcia "zakresu swobody twórczej" przy opracowywaniu konkretnego wzoru, jak i pojęcia "zorientowanego użytkownika". Oba te pojęcia są bowiem nieostre, a od wypełnienia ich właściwą treścią zależy właściwe zastosowanie przepisów ustawy. W literaturze przyjmuje się, że "wyznacznikami swobody twórczej są z reguły charakter i przeznaczenie wytworu, do którego wzór się odnosi, a także lokalne lub krajowe reguły obyczajowe i kryteria estetyczne" (por. M. Późniak-Niedzielska w pracy "Prawo własności przemysłowej" pod red. U. Promińskiej Warszawa 2004, s. 169). Jak podkreśla M. Późniak-Niedzielska "...kryterium indywidualnego charakteru bierze pod uwagę stopień swobody twórcy. (...). Narzucone projektantom cele i względy funkcjonalne, techniczne, a nawet handlowe ograniczają możliwości tworzenia indywidualnego kształtu przedmiotu, które zależą przecież od funkcji określonego produktu." (Maria Późniak-Niedzielska "Ochrona wzorów przemysłowych", EPS styczeń 2007 s. 6).

We wstępie do rozporządzenia Rady WE z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych nr 6/2002 wskazano, że przy ocenie indywidualnego charakteru produktu należy brać pod uwagę "naturę" produktu oraz "dziedzinę przemysłu, do której należy".

Gdy wygląd produktu jest ściśle związany z jego cechami użytkowymi zakres swobody twórczej jest mały. Tam zaś, gdzie są małe możliwości dokonania zmian, relatywnie małe różnice będą wymagane w celu ustalenia indywidualnego charakteru wzoru (por. J. Kępiński "Definicja wzoru przemysłowego oraz warunki jego ochrony" w PUG nr 9/2007 s. 29).

W rozpatrywanym przypadku wygląd produktu nie jest związany z cechami użytkowymi i/lub względami technicznymi, a co za tym idzie zakres swobody twórczej jest duży - co przyznał w swej decyzji Urząd Patentowy - po czym w sposób zupełnie dowolny, na postawie wymienionych różnic (wg wnioskodawcy nieistotnych także z punku widzenia nowości) uznał, że późniejszy wzór odznacza się indywidualnym charakterem.

Urząd całkowicie zignorował obligatoryjne odniesienie oceny indywidualnego charakteru do faktycznego zakresu swobody twórczej.

Przy ustalaniu, czy spełnia warunek indywidualnego (art. 104 p.w.p.), należy także dokonać porównania z ujawnionymi wzorami wcześniejszymi.

Zasadnicze znaczenie ma w tym przypadku fakt, iż porównywane wzory muszą wywoływać na użytkowniku różne wrażenie ogólne, a zatem różnice między wzorami weryfikowane są z poziomu ogólnego wrażenia, jakie wywołuje wzór (Wojciechowska A. artykuł P Radca Prawny 2004/3/82 -1. 5 Wzory przemysłowe - warunki uzyskania prawa z rejestracji w świetle ustawy: Prawo własności przemysłowej oraz regulacji wspólnotowej).

Urząd nie uwzględnił w swej decyzji ww. okoliczności nie dokonał analizy dowodów nr 3 i 4 załączonych do wniosku w postaci poszukiwań w wytworach tego samego rodzaju w bazie patentów, wzorów użytkowych i wzorów przemysłowych UP RP oraz w bazie wspólnotowych wzorów przemysłowych OHIM.

Uprawniony do późniejszego wzoru nie przeczy, że wzorował się na wcześniejszym zgłoszeniu obudowy dzwonka elektrycznego uformowanego w kształcie wzdłużnie podzielonej połówki dzwonka konwencjonalnego, mechanicznego. Wnioskodawca nie zgadza się z stanowiskiem Urzędu stwierdzającym, że twórca spornego wzoru mógł wykorzystać "ideę (pomysł)" z zastosowaniem połówki przeciętego wzdłuż dzwonka mechanicznego, byleby ogólne wrażenie jakie wywołuje sporny wzór na zorientowanym użytkowniku różniło się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór wnioskodawcy.

Zdaniem skarżącego (wnioskodawcy), wprowadzone w późniejszym zgłoszeniu pewnych różnic świadczy o zamierzonym naśladownictwie, które zostały wprowadzone w celu zamaskowania naśladownictwa. Uznany przez Urząd Patentowy szeroki zakres swobody twórczej, o której mowa wart. 104 ust. 2 p.w.p. uprawnia osoby trzecie do zastosowania innych kształtów obudów np. w postaci trójkąta, rombu, kształtu, imitacji owoców itp. Natomiast obudowy dzwonków w kształcie połówki dzwonu w większości przypadków ze względu na swój charakterystyczny rozpoznawalny kształt będą, tak jak w przedmiotowej spornej sprawie, odznaczać się indywidualnym charakterem w znaczeniu art.104 p.w.p.

Uprawniony do wcześniejszego wzoru po raz pierwszy wprowadził obudowę dzwonka o tym charakterystycznym kształcie (dowód nr 3 i 4 - stan dotychczasowy) uzyskując sukces handlowy, który w sposób zamierzony i świadomy częściowo przejął późniejszy uprawniony.

W konsekwencji dokonania niewłaściwych ustaleń faktycznych co do nowości oraz w ocenie indywidualnego charakteru późniejszego wzoru Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia art. 102 ust.1, 103 ust.1 i 104 ust.1 i 2 p.w.p., odmówił bowiem unieważnienia późniejszego wzoru przemysłowego, który uzyskał ochronę mimo, że nie był nowy i nie posiadał indywidualnego charakteru.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP uznał, że skarżący (wnioskodawca) nie podnosi w skardze takich okoliczności, które wskazywałyby na naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji. Urząd rozstrzygnął sprawę zgodnie z jej stanem prawnym i faktycznym a decyzję uzasadnił w sposób wystarczający, wobec czego skarga (stanowiąca w całości polemikę ze stanowiskiem Urzędu) nie zasługuje na uwzględnienie i zdaniem Urzędu powinna być oddalona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia z dnia [...] listopada 2008 r., którą po rozpoznaniu wniosku o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Obudowa dzwonka elektrycznego" nr [...] oddalono wniosek. Wnioskodawca zarejestrował na swoją rzecz wzór przemysłowy pt.: "Obudowa dzwonka" nr [...] z wcześniejszym pierwszeństwem (od dnia [...] stycznia 2003 r.), zaś rejestracja spornego wzoru nastąpiła z dniem [...] maja 2006 r.).

Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 102 ust. 1, art. 103 ust. 1 i art. 104 ust. 1 i 2 p.w.p., poprzez błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się błędną oceną nowości i indywidualnego charakteru wzoru, a także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. poprzez – w konsekwencji - wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o błędne ustalenia faktyczne i prawne, jak również naruszenie art. 80 K.p.a. – poprzez dowolną interpretację materiału dowodowego.

Wnioskodawca nie podtrzymał w skardze zgłoszonego wcześniej zarzutu naruszenia, przy rejestracji spornego wzoru, art. 106 ust. 1 p.w.p. oraz art. 117 ust. 2 p.w.p.,

W myśl art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej, wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację. Z treści tego przepisu wynika, iż o możliwości zakwalifikowania wytworu jako wzoru przemysłowego rozstrzyga postać wytworu czyli jego wygląd a więc składające się na jedną całość dostrzegane wizualne elementy produktu, a nie sam produkt i jego walory funkcjonale czy też użytkowe.

W literaturze (A. Kisielewicz, Prawo własności przemysłowej w zarysie, Przemyśl 2008, str. 41 i n.) podnosi się, że wyliczenie podanych w powołanym wyżej przepisie cech zewnętrznych przedmiotu, określających jego postać (w szczególności cechy linii, kontury, kształty itd.) ma jedynie charakter przykładowy; mogą to być zatem i inne właściwości zewnętrzne. W każdym razie wzór przemysłowy to zewnętrzny wygląd całego lub części produktu, czyli te jego cechy, które są postrzegane przede wszystkim wzrokowo.

Zgodnie z przepisem art. 103 ust. 1 p.w.p. wzór przemysłowy uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa z rejestracji, identyczny wzór nie został udostępniony publicznie przez stosowanie, wystawienie lub ujawnienie w inny sposób, z zastrzeżeniem ust. 2. Wzór uważa się za identyczny z udostępnionym publicznie także wówczas, gdy różni się od niego jedynie nieistotnymi szczegółami.

Z kolei zgodnie z definicją zawartą w art. 104 ust. 1 omawianej ustawy, wzór przemysłowy odznacza się indywidualnym charakterem, jeżeli ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo.

Ustawodawca wskazał również, iż przy ocenie indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego bierze się pod uwagę zakres swobody twórczej przy opracowywaniu wzoru (art. 104 ust. 2 p.w.p.).

W piśmiennictwie reprezentowany jest pogląd, że wzór przemysłowy ujmowany jest zawsze całościowo, nie zaś jako zbiór poszczególnych właściwości (art. 102-104 p.w.p.). Ujęcie to sprawia, że zarówno przy weryfikacji przesłanki nowości, jak i indywidualnego charakteru, ocenie poddany zostaje wzór jako całość. Wzór nie spełnia zatem przesłanki indywidualnego charakteru, jeśli zachodzi ogólne wrażenie podobieństwa z wzorem wcześniej ujawnionym. Z drugiej strony, cechy nowości i indywidualnego charakteru ustala się zawsze w odniesieniu do określonego produktu (por. A. Wojciechowska: Wzory przemysłowe - warunki uzyskania prawa z rejestracji w świetle ustawy Prawo własności przemysłowej oraz regulacji wspólnotowej, Radca Prawny 2004/3/82, t. 6).

Przy ustalaniu, czy warunek posiadania przez postać wytworu oryginalnego charakteru (art. 104 p.w.p.) jest spełniony, należy także dokonać porównania z ujawnionymi wzorami wcześniejszymi. Inaczej jednak niż przy ustaleniu cechy nowości, dokonując takiej oceny nie należy skupiać uwagi na różnicy między konkretnymi właściwościami porównywanych wzorów. Zasadnicze znaczenie ma w tym przypadku fakt, iż porównywane wzory muszą wywoływać na użytkowniku różne wrażenie ogólne, a zatem różnice między wzorami weryfikowane są z poziomu ogólnego wrażenia, jakie wywołuje wzór (por. A. Wojciechowska: Wzory przemysłowe - warunki uzyskania prawa z rejestracji w świetle ustawy Prawo własności przemysłowej oraz regulacji wspólnotowej, Radca Prawny 2004/3/82, t. 5).

Dopuszczalna jest rejestracja wzorów stanowiących kombinację cech "kopiowanych" z już wprowadzonych do obrotu, albowiem taki wzór uzyska ochronę, jeżeli ogólne wrażenie, jakie wywiera, różni się od wrażenia wywieranego przez porównywane wzory (tak m.in. E. Nowinska [w:] E. Nowinska, U. Promińska, M. du Vall: Prawo własności przemysłowej. Przepisy i omówienie, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004).

Przyjąć zatem należy, iż ocena nowości wzoru przemysłowego polega na przeprowadzeniu analizy porównawczej poszczególnych elementów rozwiązania przeciwstawionego oraz wzoru przemysłowego zgłaszanego do rejestracji. Koniecznym zatem elementem porównania jest wskazanie istniejących różnic i rozstrzygnięcie, jaki mają one charakter. W literaturze przyjmuje się, iż porównanie należy zacząć od oceny istotności danej cechy dla ostatecznego wyglądu wzoru. Tylko zatem różnice cech istotnych pozwalają uznać, że porównywane wzory nie są identyczne (tak m.in. K. Szczepanowska-Kozłowska: Zdolność rejestracyjna wzoru w prawie Unii Europejskiej, PPH marzec 2005, s. 47).

W literaturze podkreśla się ponadto, że "Znacznie trudniejsze niż ustalenie, że wzór jest identyczny z innym wzorem, jest stwierdzenie, ze wzór stanowi naśladownictwo innego chronionego wzoru.

Ogólnie przyjmuje się, że naśladownictwo – zgodnie z potocznym znaczeniem tego słowa – zakłada decydujący wpływ prototypu, w wyniku czego między porównywanymi wzorami musi następować podobieństwo. W związku z tym powszechnie przyjmuje się zasadę, iż istnienie naśladownictwa stwierdza się na podstawie występowania podobieństw, a nie na podstawie różnic między porównywanymi wzorami. Jednak sam fakt istnienia podobieństw nie wystarcza do stwierdzenia, że mamy w konkretnym przypadku do czynienia z naśladownictwem, które stanowi bezprawną ingerencję w sferę cudzej wyłączności.

Pewną normatywną wskazówkę, w jakim przypadku mamy do czynienia z naśladownictwem wzoru przemysłowego, które stanowi naruszenie prawa z rejestracji, zawiera ust. 4 art. 105. W myśl tego postanowienia prawo z rejestracji wzoru obejmuje każdy wzór, który nie wywołuje odmiennego wrażenia na zorientowanym użytkowniku. W świetle tego postanowienia tym, czy nastąpiło naruszenie prawa z rejestracji, decyduje kryterium indywidualnego charakteru wzoru. Kryterium to stanowi (...) przesłankę zdolności rejestrowej wzoru (por. art. 104), wyznaczając zarazem granice przyznanej wyłączności. Korzystanie bowiem z wzoru, który nie wywołuje na orientowanym użytkowniku odmiennego wrażenia niż wzór chroniony, stanowi naruszenie prawa z rejestracji."(red. U. Romińska, Prawo własności przemysłowej, wyd. II, Difin, Warszawa 2005, str. 184).

Na tle przywołanych wyżej poglądów Sąd uważa, że Urząd Patentowy RP w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zdefiniował podstawowy problem, który w jego ocenie sprowadza się do pytania, czy zakres ochrony wzoru wnioskodawcy obejmuje każdy, dowolny kształt, byle ten kształt przypominał połówkę dzwonka mechanicznego, innymi słowy, czy wnioskodawca rejestrując swój wzór uzyskał monopol na obudowę w kształcie połówki dzwonka bez względu na kształt takiego dzwonka. Urząd, odwołując się do treści art. 105 ust. 1 i 5 stwierdził, w ocenie Sądu prawidłowo, że prawo z rejestracji udzielone wnioskodawcy nie obejmuje pomysłu jako takiego, lecz określoną postać wytworu.

Inaczej mówiąc. Urząd uznał, że zgodnie z art. 105 ust. 5 p.w.p. prawo z rejestracji wzoru przemysłowego ogranicza się do wytworów tego rodzaju, dla których nastąpiło zgłoszenie, a więc nie dotyczy pewnej zasady czy idei wspólnej dla wyodrębnionej klasy wyrobów (wzorów przemysłowych), lecz tylko określonego wzoru.

W ocenie Sądu, Urząd prawidłowo uzasadnił tę tezę, wyraźnie wskazując na różnice między wzorem wnioskodawcy i wzorem uprawnionego. Urząd nie negował przy tym, że uprawniony uznał, że to wnioskodawca jako pierwszy wpadł na pomysł, aby obudowę dzwonka elektrycznego uformować w kształcie wzdłużnie podzielonej połówki dzwonka konwencjonalnego, mechanicznego, którego czasza wydaje dźwięk wskutek uderzeń tzw. serca dzwonu umieszczonego wewnątrz czaszy. Wspólną cechą dzwonów (dzwonków) mechanicznych jest ich "dzwonowy" kształt rozszerzający się od góry ku dołowi. Jednakże Urząd uznał, ze oba wytwory, wzory przemysłowe – dzwonki elektryczne – sprawiają na zorientowanym użytkowniku wyraźnie odmienne wrażenie, wynikające z ich odmiennego, indywidualnego charakteru

Zarejestrowany zatem z późniejszą datą pierwszeństwa wzór uprawnionego spełnia zatem wymogi określone w art. 104 ust. 1 p.w.p., co oznacza, że ogólne wrażenie, jakie wywołuje na zorientowanym użytkowniku, różni się od ogólnego wrażenia wywołanego na nim przez wzór publicznie udostępniony przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo.

Osąd ten Urząd Patentowy wydał uznając zarazem szeroki zakres swobody twórczej przy opracowywaniu wzoru dzwonka. Sąd zgadza się z tą oceną.

Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7 i art. 77 K.p.a. w związku z art. 252 p.w.p. oraz art. 80 K.p.a. Sąd uznał, że rozpatrzenie sprawy nastąpiło w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, a zarzucane naruszenie przepisów postępowania nie miało miejsca, bądź też – nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. W sprawie szło bowiem o ustalenie pewnej zasady prawa materialnego (prawa własności przemysłowej), do czego zebrany materiał dowodowy był wystarczający, a stan faktyczny sprawy został ustalony z wystarczającą dokładnością.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.