Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1503/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6168 Weterynaria i ochrona zwierząt
Hasła tematyczne: Inspekcja weterynaryjna
Skarżony organ: Wojewódzki Lekarz Weterynarii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 44 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2008 nr 213 poz 1342
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska /spr./ Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Sędzia del. NSA Janina Kosowska Protokolant Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej P. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 136/11 w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie z dnia [...], sygn. akt [...] w przedmiocie zwalczania chorób zakaźnych zwierząt 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. M. na rzecz Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 136/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę P. M. na decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie z dnia [...], nr WIW [...] wydaną w przedmiocie zwalczania chorób zakaźnych zwierząt.

Z ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że w dniu [...] P. M. pobrał z własnej inicjatywy próbki - wymazy podeszwowe - z pustych obiektów inwentarskich (przed wstawieniem drobiu do kurnika) i dostarczył je do punktu przyjęć Zakładu Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie.

Dnia [...] lekarz urzędowy wystawił świadectwo zdrowia, które określało stan kliniczny zwierząt jako zdrowe. Również badania pięciotygodniowych ptaków zlecone przez właściciela fermy przeprowadzone przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie w dniach 12 - 15 maja 2010 r. (sprawozdanie z badań [...] z dnia [...]) dały wynik ujemny. Nie stwierdzono obecności pałeczek Salmonella.

W dniu [...], jeszcze przed uzyskaniem wyników badań zleconych do przeprowadzenia w Zakładzie Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie, kury hodowlane w liczbie 6.924 sztuk zostały wstawione do obiektów fermowych.

Badanie próbek dostarczonych przez skarżącego zakończyło się w dniu 1 września 2010 r. wynikiem dodatnim - stwierdzono obecność pałeczek Salmonella Typhimurium w badanym materiale (sprawozdanie z badań [....] z dnia [...]).

Z uwagi na dodatni wynik badania właścicielskiego w dniu [...] Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie rozpoczął postępowanie wyjaśniające i przeprowadził dochodzenie epizootyczne. W obiektach inwentarskich znajdujących się na fermie należącej do P. M. organ stwierdził obecność drobiu.

Ze względu na stwierdzony dodatni wynik badania fermy P. M., jak również po przeprowadzeniu dochodzenia epizootycznego, Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie, wydał w dniu [...] decyzję, znak: [...], w której uznał stado kur reprodukcyjnych za podejrzane o wystąpienie choroby zakaźnej - salmonellozy drobiu. Od powyższej decyzji nie zostało wniesione odwołanie.

Dodatni wynik badania właścicielskiego spowodował, że Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie przeprowadził badania z urzędu. Pobieranie materiału do badań urzędowych odbyło się w obecności właściciela, który złożył podpis na zleceniu pobrania próbek i protokole z dnia [...].

Badanie urzędowe przeprowadzone w dniach 3 – 11 września 2010 r. w ZHW w Szczecinie dało wynik dodatni - w badanym materiale (wymazach podeszwowych po zasiedleniu kurników) stwierdzono obecność pałeczek Salmonella Typhimurium (sprawozdanie z badań [....] z dnia [...]).

Na podstawie zgromadzonych dowodów Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie wydał decyzję z dnia [...], [....] w przedmiocie uznania stada skarżącego za zakażone pałeczkami Salmonella Typhimurium, od której strona złożyła jednak odwołanie.

Zachodniopomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii, decyzją z dnia [...], znak [...] uchylił wspomnianą decyzję organu I instancji z powodu braku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności z uwagi na brak możliwości wypowiedziana się strony co do dowodów, materiałów oraz żądań zebranych w sprawie.

Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie, decyzją z dnia [...], nr [...], w następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy po uchyleniu decyzji przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie uznał fermę drobiu stanowiącą własność P. M., położoną w Gryfinie przy ul. C., o numerze weterynaryjnym [...], za ognisko choroby zakaźnej - Salmonellozy drobiu, a stado kur reprodukcyjnych (6220 kur, 704 kogutów rasy Ross - 308, w wieku 29 tyg.) za zakażone pałeczkami Salmonella Typhimurium.

Z uwagi na powyższe nakazał P. M.:

1. Niezwłoczny ubój lub zabicie wszystkich sztuk drobiu ze stada zakażonego (z tym, że sztuki wykazujące objawy kliniczne choroby zawsze podlegają zabiciu);

2. Zniszczenie zwłok wszystkich sztuk drobiu padłego i zabitego, zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi (D. Urz. WE z 10.10.2002, str. 1 ze zmianami);

3. Zniszczenie lub zagospodarowanie ściółki, odchodów i innych przedmiotów, które mogły ulec skażeniu, w sposób, który wyklucza zanieczyszczenie pałeczkami Salmonella, zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nie przeznaczonych do spożycia przez ludzi;

4. Przeprowadzenie, pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii, dokładnego oczyszczania i odkażania budynków, w których był przetrzymywany drób ze stada zakażonego, ich otoczenia, pojazdów używanych do jego transportu oraz pozostałych przedmiotów, które mogły ulec zakażeniu, pod wykonaniu czynności, o których mowa w pkt. 1 – 3;

5. Podjęcie innych działań mających na celu poprawę warunków zoohigienicznych w gospodarstwie podniesienie bezpieczeństwa epizootycznego gospodarstwa (rewizja planu zabezpieczenia gospodarstwa przed gryzoniami, zakaz wstępu do budynków inwentarskich osób postronnych i prowadzenie dokumentacji w tym zakresie, zabezpieczenie paszy przed dostępem gryzoni i dzikich ptaków, wyłożenie mat dezynfekcyjnych przed wjazdem na teren gospodarstwa oraz przed wejściami do kurników, odkażanie pojazdów wjeżdżających na teren gospodarstwa, zaopatrzenie osób zatrudnionych w gospodarstwie w odzież ochronną oddzielną dla każdego kurnika i posiadanie przez te osoby aktualnego wyniku badania na nosicielstwo pałeczek Salmonella).

Jednocześnie organ zakazał:

1. Przemieszczania drobiu z gospodarstwa i do gospodarstwa za wyjątkiem wywozu bezpośrednio do uboju lub zakładu utylizacyjnego;

2. Wywożenia produktów, środków żywienia zwierząt, ściółki i innych przedmiotów, które mogły ulec zakażeniu, z ogniska choroby;

3. Wydawania świadectw zdrowia, dokumentów handlowych lub przewozowych;

4. Wstępu osobom postronnym na teren fermy.

Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności ze względu na konieczność ochrony zdrowia ludzkiego przed salmonellozą.

Na skutek odwołania P. M. Zachodniopomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii w Szczecinie decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji wskazując, że najważniejszą kwestią jest stwierdzenie na fermie P. M. chorobotwórczej pałeczki Salmonella Typhimurium, niebezpiecznej dla zdrowia i życia ludzi, a także mogącej spowodować znaczne straty ekonomiczne. Badania laboratoryjne próbek - wymazów podeszwowych - monitorują obecność bakterii również w środowisku bytowania drobiu. Egzekwowanie obowiązujących uregulowań prawnych ma na celu eliminację choroby. Konsekwentne postępowanie właściciela, zgodne z obowiązującym prawem i dobrą praktyką hodowlaną oraz higieniczną, pozwala na wykluczenie patogenu ze środowiska. Sposób bytowania bakterii rodzaju Salmonella w zajmowanym przez nie podłożu, określić można jako skupiskowy, tzn. że są miejsca skolonizowane przez te bakterie, jak i obszary ich pozbawione. Dlatego też słusznym jest przyjęcie, iż jeśli w jednej próbce stwierdzono obecność pałeczek, to są one obecne w całym środowisku przebywania kur. Badania hodowlane zalicza się do badań jakościowych. Wyizolowanie z badanego materiału patogenu świadczy o jego w nim obecności. Nie jest to badanie ilościowe, gdzie istotnym jest np. poziom przeciwciał, jak w niektórych badaniach serologicznych.

Organ argumentował, że w przypadku obiektów gospodarskich, w których znajdują się zwierzęta, głównym winowajcą zanieczyszczeń paszy, czy ściółki odchodami zawierającymi pałeczki Salmonelli są myszy i szczury, szczególnie w takich obiektach, w których zabezpieczenia przed gryzoniami są na niskim poziomie lub nie ma ich wcale. Podczas przeprowadzania dochodzenia epizootycznego na fermie skarżącego stwierdzono pozostałości po obecności gryzoni (wygryzione dziury), co zostało utrwalone na zdjęciach. Ponadto rozstawienie wewnątrz budynków stacji bajtowych może świadczyć, iż obecność gryzoni zaobserwowano również wewnątrz budynków gospodarskich.

Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przez P. M., który wskazywał na przede wszystkim na arbitralny sposób działania organów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę stwierdził, że zgodnie z art. 44 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczania chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r., Nr 213, poz.1342 z późn. zm.) powoływanej dalej jako ustawa o ochronie zdrowia zwierząt, w celu zwalczania chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania powiatowy lekarz weterynarii, w drodze decyzji, może nakazać zabicie lub ubój zwierząt chorych lub zakażonych, podejrzanych o zakażenie lub o chorobę albo zwierząt z gatunków wrażliwych na daną chorobę zakaźną zwierząt (ust.1 pkt 4), może też nakazać oczyszczenie i odkażenie miejsc oraz środków transportu, a także odkażenie, zniszczenie lub usunięcie w sposób wykluczający niebezpieczeństwo szerzenia się choroby zakaźnej zwierząt, pasz, ściółki, nawozów naturalnych w rozumieniu przepisów o nawozach i nawożeniu, oraz przedmiotów, z którymi miały kontakt zwierzęta chore, zakażone lub podejrzane o zakażenie lub o chorobę ( ust.1 pkt 5).

W świetle zaś art. 41 ust.1 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt obowiązkowi zwalczania podlegają choroby zakaźne zwierząt:

1) wymienione w załączniku nr 2;

2) objęte programami, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 1 lub 4, na zasadach określonych w tych programach.

W art. 57 ust.1 pkt 4 ustawy jest mowa o krajowym programie zwalczania chorób odzwierzęcych i odzwierzęcych czynników chorobotwórczych wymienionych w rozporządzeniu (WE) nr 2160/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie zwalczania salmonelli i innych określonych odzwierzęcych czynników chorobotwórczych przenoszonych przez żywność (Dz. Urz. UE L 325 z 12.12.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 41, str. 328), zwanym dalej "rozporządzeniem nr 2160/2003".

Rozporządzenie nr 1003/2005 wyznaczyło cel wspólnotowy w odniesieniu do:

1) Salmonella Enteritidis;

2) Salmonella Typhimurium;

3) Salmonella Infantis;

4) Salmonella Hadar;

5) Salmonella Virchow.

Na podstawie art. 57 ust. 7 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie wprowadzenia krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach hodowlanych gatunku kura (Gallus gallus) na 2010 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 514), zwanego dalej "Programem". Krajowy Program między innymi zawiera wykaz laboratoriów zatwierdzonych, w których przeprowadza się badania próbek zgromadzonych w ramach programu (zarówno pobranych z inicjatywy hodowcy, jak i pobranych przez powiatowego lekarza weterynarii). Wśród tych laboratoriów pod poz. 16 wymieniony jest Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie - dla województwa zachodniopomorskiego. Krajowym laboratorium referencyjnym ds. salmonellozy (w zakresie chorób odzwierzęcych), stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie krajowych laboratoriów referencyjnych właściwych dla poszczególnych rodzajów i kierunków badań (Dz. U. Nr 118, poz. 757), jest Laboratorium Zakładu Mikrobiologii Państwowego Instytutu Weterynaryjnego - Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach.

Sąd I instancji dodał, że przypadku uzyskania dodatniego wyniku badań laboratoryjnych próbek pobranych w stadzie hodowlanym powiatowy lekarz weterynarii nakazuje między innymi niezwłoczny ubój lub zabicie wszystkich sztuk drobiu ze stada zakażonego, z tym że sztuki wykazujące objawy kliniczne choroby zawsze podlegają zabiciu.

Przy badaniu stanu zdrowia stada kur wystarczające jest przeprowadzenie dwóch badań - właścicielskiego i urzędowego – powoduje to, że inne badania przeprowadzone przez właściciela w laboratoriach, nawet zatwierdzonych, nie mogą podważyć tych badań. Zarzut skargi, iż organy nie wzięły pod uwagę negatywnych wyników badań właścicielskich przeprowadzonych przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie (w dniach [...]), Weterynaryjne Laboratorium Diagnostyczne w Ostródzie ([...] r.), czy też Weterynaryjne Laboratorium Diagnostyczne "Labo-Wet" w Szczecinie ([...]), nie jest uzasadniony. Kwestię tę wyjaśnił już organ I instancji w swojej decyzji stwierdzając między innymi, iż badania te przeprowadzone zostały nie tylko bez współpracy z Inspekcją Weterynaryjną, ale nawet w tajemnicy przed tą instytucją. Nie są zatem znane okoliczności pobierania próbek – m. in. czas, miejsce oraz osoby, które tych czynności dokonywały.

Skargą kasacyjną z dnia 4 czerwca 2011 r. zaskarżono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 kwietnia 2011 r. w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

1. art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (tekst. jedn. Dz. U. z 2008 r., Nr 213 poz. 1342 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki do nakazania zabicia lub uboju kur ze stada hodowlanego skarżącego.

W ramach zarzutów dotyczących przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy podniesiono naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z:

1) art. 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w treści wyroku rażącego naruszenia przez organy obu instancji zasady prawdy obiektywnej oraz zasady uwzględniania słusznego interesu strony postępowania;

2) art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w treści wyroku rażącego naruszenia przez organy obu instancji zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej;

3) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w treści wyroku rażącego naruszenia przez organy obu instancji zasady prawdy obiektywnej oraz zasady równej mocy środków dowodowych polegające na pominięciu wyników badań środowiska fermowego i stada skarżącego przedstawianych przez skarżącego;

4) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w treści wyroku rażącego naruszenia przez organy obu instancji zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego;

5) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w treści wyroku rażącego naruszenia przez organy obu instancji obowiązku sporządzenia należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanych decyzji,

Ponadto zarzucono Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku polegające w szczególności na zupełnym braku odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie do treści pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 6 kwietnia 2011 r.

W piśmie tym pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Powiatowego Lekarza Weterynarii w Gryfinie z dnia 2 listopada 2010 r. jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wskazywał ponadto, że mimo uznania stada za podejrzane, nie stwierdzono, aby jakakolwiek kura było rzeczywiście zakażona Salmonellą Typhimorium. Dodatkowo nie wzięto pod uwagę innych wyników badań oraz pominięto fakt, że jednostkowy pozytywny wynik badania może być skutkiem zewnętrznego zakażenia próbki, co było możliwe np. w czasie jej przewożenia. Podniesiono również, że w zaskarżonej decyzji nie wskazano na jakiej podstawie prawnej organy obu instancji odmówiły uwzględnienia w materiale dowodowym sprawy wyników badań laboratoryjnych przeprowadzonych z inicjatywy skarżącego.

Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o:

1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania;

2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych;

3) rozpoznanie sprawy również pod nieobecność skarżącego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie dostrzegł po części ewidentne naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji publicznej obu instancji, nie ocenił jednak prawidłowo konsekwencji dokonanych naruszeń prawa.

Wskazano również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 1 pkt 2 k.p.a., powinien stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie z dnia 14 grudnia 2010 r. w przedmiocie zwalczania chorób zakaźnych zwierząt, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Z powodu naruszenia wspomnianych przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego uzasadnione było stwierdzenie przez WSA w Szczecinie nieważności decyzji Powiatowego Lekarza Weterynarii w Gryfinie z dnia 2 listopada 2010 r. w sprawie uznania stada drobiu P. M. za ognisko choroby zakaźnej - salmonellozy drobiu.

Jak wynika z akt sprawy, pomimo uznania stada kur skarżącego za podejrzane o wystąpienie choroby zakaźnej salmonellozy drobiu w toku postępowania przed Powiatowym Lekarzem Weterynarii w Gryfinie oraz Zachodniopomorskim Wojewódzkim Lekarzem Weterynarii w Szczecinie nie stwierdzono, aby jakakolwiek kura ze stada skarżącego została w rzeczywistości zakażona Salmonellą Typhimurium. Co więcej, jak to było podnoszone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, z przeprowadzonych badań laboratoryjnych (w tym wykonywanych przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie) uzyskiwano negatywne wyniki co do obecności pałeczek Salmonella w badanym materiale środowiska fermowego tj. w ściółce na terenie obiektów gospodarskich.

Zarówno organ I Instancji jak i organ odwoławczy, a następnie WSA w Szczecinie nie wzięły pod uwagę faktu, iż jednostkowy pozytywny wynik badania może być skutkiem zewnętrznego zakażenia próbki, co jest możliwe m. in. w czasie jej niewłaściwego pobrania lub przewożenia w warunkach nie zapewniających sterylności.

Dodano, że poza ogólnikowymi stwierdzeniami nie wiadomo na jakim materiale dowodowym oparł się organ II Instancji przyjmując, że w sprawie istniało faktycznie zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi uzasadniające uznanie farmy drobiu za ognisko choroby zakaźnej salmonellozy drobiu i likwidację stada drobiu poprzez zabicie 6220 sztuk kur niosek oraz 704 sztuk kogutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 24 czerwca 2011 r. Zachodniopomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii w Szczecinie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz obciążenie wnoszącego skargę kosztami postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną podkreślono, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Organ administracji publicznej w sposób wyczerpujący zebrał oraz bardzo wnikliwie rozpatrzył cały materiał dowodowy i ocenił go prawidłowo z uwzględnieniem wszystkich obowiązujących w tym zakresie szczególnych wymogów dotyczących przeprowadzania dowodów w postaci badań laboratoryjnych właścicielskich i urzędowych, zawartych w szczególności w pkt 1.6.3. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie wprowadzenia "Krajowego programu zwalczania niektórych serotypów salmonella w stadach hodowlanych gatunku kura (Gallus Gallus) na 2010 r.

Wnioski dowodowe zgłaszane przez skarżącego były przez Sąd rozpatrzone, ale nie zostały uwzględnione, ponieważ nie miały żadnego znaczenia w sprawie, albowiem zgodnie z pkt 1.6.3. ww. rozporządzenia wymagany prawem wynik badania urzędowego musiał być uznany za wystarczający.

Organy inspekcji weterynaryjnej oraz Sąd I instancji w uzasadnieniach swoich orzeczeń rozpatrując tę kwestię bardzo wyraźnie i jednoznacznie stwierdziły, że skarżący był obecny podczas pobierania prób urzędowych, pakowania ich do jednorazowych, oznaczonych woreczków oraz transportu i nie miał zastrzeżeń co do prawidłowości tych działań. Wątpliwości skarżącego pojawiły się dopiero po niekorzystnym dla niego wyniku badania.

W konkluzji organ wskazał, że krajowy program zwalczania niektórych geotypów Salmonella w stadach hodowlanych gatunku kura (Gallus gallus) nie zakłada możliwości zastosowania leczenia w stadzie uznanym za ognisko choroby zakaźnej. Zatem organy inspekcji weterynaryjnej zobowiązane są do likwidacji ogniska poprzez ubój lub zabicie ptaków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Sąd ten, w odróżnieniu od Sądu I instancji, nie bada całokształtu sprawy z punktu widzenia stanu prawnego, który legł u podstaw zaskarżonego orzeczenia. Bada natomiast zasadność przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zakres kontroli jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Sąd kasacyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze. W niniejszej sprawie nie stwierdzono tego typu przesłanek.

Zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej sprowadzają się w istocie do kwestionowania standardów postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez Powiatowego Lekarza Weterynarii w Gryfinie oraz Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie, które zostały zaakceptowane przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie zachodziły przesłanki do nakazania zabicia lub uboju kur ze stada hodowlanego skarżącego, stanowi w istocie konsekwencję naruszania przepisów postępowania odnoszących się do prawidłowości przeprowadzania postępowania dowodowego.

Przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpatrywanej sprawie było zatem po pierwsze zachowanie standardów postępowania administracyjnego i ocena materiału dowodowego uprawniająca do zastosowania w stosunku do skarżącego nakazu uboju stada hodowlanego kur.

W dniu [...] P. M. pobrał z własnej inicjatywy próbki - wymazy podeszwowe - z pustych obiektów inwentarskich (przed wstawieniem drobiu do kurnika) i dostarczył je do punktu przyjęć Zakładu Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie. W dniu [...] skarżący wstawił kury do kurnika, nie czekając na wyniki badania próbek pobranych w dniu [...].

W dniu [...], po zbadaniu dostarczonych przez skarżącego próbek w postaci wymazów podeszwowych wykryto - na skutek tzw. badań właścicielskich - obecność pałeczek Salmonella Typhimurium (sprawozdanie z badań [...]).

Na tej podstawie Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie rozpoczął postępowanie wyjaśniające i przeprowadził dochodzenie epizootyczne. Decyzją z dnia [...], znak: [...], organ ten uznał stado kur reprodukcyjnych za podejrzane o wystąpienie choroby zakaźnej - salmonellozy drobiu.

Następnie Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie przeprowadził czynności, podczas których pobierano materiał do badań urzędowych w obecności właściciela fermy, który złożył podpis na zleceniu pobrania próbek i protokole z dnia 3 września 2010 r. Badanie urzędowe przeprowadzone w dniach 3 - 11 września 2010 r. w Zakładzie Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie dało wynik dodatni - w badanym materiale (próbkach podeszwowych po zasiedleniu kurników) stwierdzono obecność pałeczek Salmonella Typhimurium (sprawozdanie z badań nr [...] z dnia 13 [..]).

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie wydał w dniu [...] decyzję oznaczoną nr [...] w przedmiocie uznania stada skarżącego za zakażone pałeczkami Salmonella Typhimurium.

Po wniesieniu przez skarżącego odwołania, Zachodniopomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii decyzją z dnia [...]., znak [...] uchylił wspomnianą decyzję organu I instancji z powodu braku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności z uwagi na brak możliwości wypowiedziana się strony co do dowodów, materiałów oraz żądań zebranych w sprawie. Organ odwoławczy stwierdził zatem naruszenie uprawnień procesowych skarżącego w zakresie postępowania dowodowego, w szczególności zaś art. 10 k.p.a., co doprowadziło do uchylenia decyzji organu I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy i usunięciu wskazanych przez organ odwoławczy uchybień proceduralnych, Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie decyzją z dnia [...], nr [..] uznał fermę drobiu P. M. za ognisko choroby zakaźnej - Salmonellozy drobiu, a stado kur za zakażone pałeczkami Salmonella Typhimurium.

W związku z tym nakazano P. M. ubój wszystkich sztuk drobiu z zakażonego stada, zniszczenie zwłok wszystkich sztuk drobiu podłego i zabitego, zniszczenie lub zagospodarowanie ściółki, odchodów i innych przedmiotów które mogły ulec skażeniu, przeprowadzenie pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii dokładnego oczyszczenia i odkażenia budynków, w których był przetrzymywany drób ze stada zakażonego wraz z całym otoczeniem, środkami transportu itp.

Decyzja została wydana w związku z badaniem wykonanym przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie. Kolejne badanie zostało zaś przeprowadzone przez Laboratorium Zakładu Mikrobiologii Państwowego Instytutu Weterynaryjnego - Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach.

Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, na podstawie art. 57 ust. 7 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt wydano rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie wprowadzenia "Krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach hodowlanych gatunku kura (Gallus gallus) na 2010 r." (Dz. U. z 2010 r., Nr 78, poz. 514). Celem tego Programu jest ograniczenie występowania w dorosłych stadach hodowlanych pięciu serotypów Salmonella, mających największe znaczenie dla zdrowia publicznego. Wśród nich występuje m. in. szczep Salmonella Typhimurium, którego obecność stwierdzono w kurnikach znajdujących się na farmie należącej do skarżącego.

We wspomnianym Programie zawarto również wykaz laboratoriów, w których przeprowadza się badania próbek zgromadzonych w ramach programu (zarówno pobranych z inicjatywy hodowcy, jak i pobranych przez powiatowego lekarza weterynarii). Wśród tych laboratoriów pod poz.16 wymieniony jest Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie - dla województwa zachodniopomorskiego, w którym wykonano jedno z badań próbek pochodzących z fermy należącej do skarżącego.

Z kolei krajowym laboratorium referencyjnym ds. salmonellozy (w zakresie chorób odzwierzęcych), stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie krajowych laboratoriów referencyjnych właściwych dla poszczególnych rodzajów i kierunków badań (Dz. U. z 2008 r., Nr 118, poz. 757), jest Laboratorium Zakładu Mikrobiologii Państwowego Instytutu Weterynaryjnego - Państwowego Instytutu Badawczego w Puławach.

Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza stanowisko organów orzekających w tej sprawie, jak też Sądu I instancji, zgodnie z którym wyniki badań laboratoryjnych przeprowadzone przez dwie wysoce wyspecjalizowane i niezależne od siebie jednostki mają decydujące znaczenie w rozpatrywanej sprawie i stanowią w ocenie Sądu wystarczającą podstawę dowodową dla wydania decyzji o uboju danej populacji kur zakażonych pałeczkami Salmonelli Typhimurium. W sprawie zakażenia stada kur należącego do skarżącego przeprowadzono szereg badań laboratoryjnych potwierdzających zakażenie stada kur Gallus Gallus pałeczkami Salmonelli Typhimurium.

Odnosząc się do podnoszonego w skardze kasacyjnej argumentu nieuwzględnienia przez organy administracji oraz I Sąd I instancji wyników tzw. badań właścicielskich przeprowadzonych we własnym zakresie przez skarżącego należy podzielić stanowisko przedstawione w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym pozytywny wynik badania urzędowego przeprowadzonego przez wspomniane wcześniej jednostki badawcze, tj. Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie oraz Instytut Weterynaryjny w Puławach pozwala na zakończenie laboratoryjnego trybu badania stada w ramach krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach kur hodowlanych.

Należy jeszcze raz podkreślić, że skarżący uczestniczył w pobieraniu i zabezpieczeniu próbek pobieranych z jego fermy (podpisał protokół) nie zgłaszając przy tym zastrzeżeń co do samego przeprowadzenia badania urzędowego - ani w zakresie pobierania próbek, ani w stosunku do badań laboratoryjnych. Skarżący podnosił co prawda w toku postępowania, że nie ma zaufania do badań przeprowadzonych przez Zakład Higieny Weterynaryjnej w Szczecinie oraz Instytut Weterynaryjny w Puławach, ale nie poparł tych twierdzeń żadnymi konkretnymi argumentami. Dodatni wynik badania uzyskano po analizie próbek pobranych na fermie skarżącego dokonanej przez Państwowy Instytut Weterynaryjny w Puławach, które to laboratorium jest Krajowym Laboratorium Referencyjnym ds. Salmonellozy (w zakresie chorób odzwierzęcych). O najwyższym poziomie przeprowadzanych tam analiz świadczy również fakt, że wynik tego laboratorium jest ostateczny w przypadkach spornych lub odwołań od wyników badań, czy też odwołań od decyzji. Kolejne badanie zamówione przez skarżącego w tym laboratorium również potwierdziło zainfekowanie fermy. W istocie zatem poza dwoma badaniami urzędowymi przeprowadzonymi w ramach krajowego programu zwalczania niektórych serotypów Salmonella w stadach hodowlanych gatunku kura (Gallus gallus) które - jak wspomniano - są wystarczające do wydania decyzji na podstawie art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, wykonano dodatkowe badania, które również potwierdziły zainfekowanie fermy. Słusznie wskazano, że inne badania przeprowadzone z inicjatywy skarżącego nie mogą być traktowane na równi z tymi, które przeprowadzono na podstawie badań próbek pobranych w obecności skarżącego oraz pracowników Inspekcji Weterynaryjnej Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Gryfinie z uwagi na istnienie możliwość manipulacji (oczyszczenia lub wyjałowienia) w celu uzyskania korzystnego dla siebie wyniku. Nie były bowiem znane organom okoliczności pobierania próbek - czas, miejsce oraz osoby, które tych czynności dokonywały, co nie daje całkowitej pewności co do wiarygodności wyników tych badań.

W tym świetle nie mogą być uznane przez Naczelny Sąd Administracyjny za przekonywujące twierdzenia dotyczące naruszania w zaskarżonym wyroku zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej (art. 8). Nie może być także mowy o naruszeniu zasad postępowania dowodowego, o których mowa w art. 75 § 1 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy przeprowadziły postanowienie z poszanowaniem standardów wynikających z tych przepisów. Jak wspomniano, materiał dowodowy w niniejszej stanowią badania pochodzące od wysoce specjalistycznych jednostek weterynaryjnych. Jak wyjaśniono wcześniej badania uzyskanie przez skarżącego jedynie potwierdziły wyniki badań urzędowych, pozostałe zaś badania przeprowadzone przez skarżącego nie mogą mieć takiej mocy dowodowej, jak badania urzędowe przeprowadzone na zamówienie służb weterynaryjnych. Postępowanie dowodowe było przeprowadzone zgodnie z ogólnie przyjętymi standardami wynikającymi z Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący brał udział w czynnościach dowodowych i miał prawo wypowiedzenia się co do dowodów zebranych w sprawie. Należy zaznaczyć, że uchybienia w tym zakresie stanowiły podstawę do uchylenia decyzji Powiatowego Lekarza Weterynarii w Gryfinie z dnia [...], [...] wydanej w przedmiocie uznania stada skarżącego za zakażone pałeczkami Salmonelli. Dalsze czynności organów nie naruszają uprawnień procesowych skarżącego wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organy obu instancji wydały decyzje, w których zawarto odzwierciedlenie wyników postępowania dowodowego. Zarówno decyzja Powiatowego Lekarza Weterynarii w Gryfinie z dnia [...], jaki i utrzymująca ją w mocy decyzja Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Szczecinie z dnia [...] zawierają uzasadnienie faktyczne wskazujące fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Nie budzi także zastrzeżeń Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie prawne decyzji, tj. wyjaśnienie podstawy prawnej wraz z przytoczeniem przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. W tym świetle nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.

Materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwalał na przyjęcie, że w stado kur należących do skarżącego podejrzane jest o zakażenie przez pałeczki Salmonelli Typhimurium, a zatem Powiatowy Lekarz Weterynarii w Gryfinie, jak również Zachodniopomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii w Szczecinie był uprawniony do zastosowania przepis art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt. Okoliczność ta została prawidłowo oceniona przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku. Stąd też nie może być mowy o naruszeniu przepisu na podstawie którego nakazano skarżącemu ubój stada kur oraz oczyszczenie i odkażenia budynków, w których znajdował się drób ze stada zakażonego wraz z całym otoczeniem, środkami transportu itp. W tej sytuacji nie może być zatem mowy o kwalifikowanej wadzie prawnej kontrolowanych decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażącym naruszeniu prawa). Sąd I instancji nie naruszył w związku z tym art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, co umożliwiło przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu w kwestionowanym zakresie. Nie można również mówić o zupełnym braku odniesienia się przez Sąd I instancji do pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 6 kwietnia 2011 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe i w konsekwencji zastosowały przepisy prawa materialnego, w szczególności art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt. Skoro zatem Sąd I instancji nie stwierdził naruszania prawa przez organy administracji orzekające w tej sprawie to nie może być tym bardziej mowy o rażącym naruszeniu prawa na co wskazywał pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 6 kwietnia 2011 r. Ponadto Sąd I instancji wskazał, że badanie właścicielskie nie mogą być stawiane na równi z badaniami urzędowymi przeprowadzonymi pod nadzorem pracowników służb weterynaryjnych. Należy dodać, że w świetle art. 44 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt organ jest uprawniony do wydania decyzji o zabiciu lub uboju zwierząt również w przypadku zwierząt podejrzanych o zakażenie, a zatem nie jest konieczne stwierdzenie u konkretnych zwierząt (kur ze stada skarżącego) zakażenia Salmonellą Typhimurium.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).