Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 467/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski / spr. / Sędziowie WSA Aldona Gąsecka-Duda AWSA Beata Cieloch Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2006r. sprawy ze skargi B. J., J. K. i K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2001 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

B. K., J. K., K. K. i B. J. jako następcy prawni po F. K. wnieśli o zwrot działek nr A o pow. [...] m2 i nr B o pow. [...] m2 położone w [...] obr. [...] obj. lwh [...] cd. KW [...] które to działki weszły w skład działek C i D obj. KW [...] stanowiących własność Skarbu Państwa.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] 2001r.. nr [...] Prezydent Miasta [...] po rozpatrzeniu w/w wniosku, działając na podstawie art.4 pkt 9b1, art.136 ust.3, art.137, art. 142, art.229 i art.233 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami odmówił zwrotu części działki nr C obr. [...] jedn. ewid. [...] oraz części działki nr D obr. [...] jedn. ewid. [...] objętych KW [...] (w granicach wywłaszczonych działek nr A i B obr. [...]).

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zbycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło /godnie z art.6 ustawy z dnia 12.03.1958r.. Wywłaszczone działki objęte K W nr E stanowiły własność F. K. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...].1999r., sygn. akt [...] spadek po F. K. nabyli: B. K., B. J., K. K. i J. K. wszyscy po ¼ cz. Na podstawie wykazu zmian gruntowych organ I instancji ustalił, że działki nr A o pow. [...] m2 i nr B o pow. [...] m2 obręb [...] stanowią część działki nr C o pow. [...] m2 obręb l jedn. ewid. [...] oraz część działki nr D o pow. [...] m2 obręb l jedn. ewid. [...] objęte KW [...], które zgodnie z wpisem w KW [...] stanowią własność Gminy [...] w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni [...] "[...]"' z siedzibą w [...]. Oddanie w wieczyste użytkowanie działek nr C i D obręb [...] jedn. ewid. [...] na rzecz [...] Spółdzielni Pracy "[...]" z siedzibą w [...] nastąpiło umową notarialną z dnia [...].1995r., Rep. A nr [...]. a prawo użytkowania wieczystego ujawniono w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...].1995r. na wniosek z dnia [...].1995r. [...]. Zatem zgodnie z brzmieniem art.229 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej."

Natomiast art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy przysługuje roszczenie do żądania zwrotu całości lub części wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stosownie do art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zatem biorąc pod uwagę treść art.136 ust.3, art.229 i art.233 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom nie przysługuje owo roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta przed dniem 1.01.1998r. została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo nabywcy zostało ujawnione w księdze wieczystej. Skoro działki nr C i D obręb l jedn. ewid. [...] stanowiące obecnie własność Gminy [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz [...] Spółdzielni [...] "[...]" z siedzibą w [...] przed dniem 1.01.1998r. i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (wpisu w KW [...] o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego umową z dnia [...] 1995r. dokonano w dniu [...]1995r.), to spadkobiercom poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości roszczenie ojej zwrot nie przysługuje.

Odwołanie z dnia [...].2001 r. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...].2001 r. wnieśli B. K., J. K., K. K. i B. J. zarzucając błędne zastosowanie art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu odwołania podnieśli, że "organem założycielskim i jedynym właścicielem Przedsiębiorstwa [...][...]Spółdzielni [...] "[...]" jako jednostki realizującej w przeszłości zadania państwowe jest Skarb Państwa. Oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości w niniejszej sprawie było praktycznie oddaniem jej samemu sobie, w postaci fizycznie istniejącej jednostki przemysłowej zdolnej do wykonywania wyznaczonych zadań. Powyższe stanowisko potwierdza fakt, że oddanie w użytkowanie wieczyste nie nastąpiło w drodze aktu notarialnego, a w drodze ustaw}' i że użytkownik wieczysty nie poniósł żadnych opłat z tytułu użytkowania wieczystego, co pr/ecież jest istotą takiego użytkowania.

Decyzją z dnia [...].2001 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].2001r.. nr [...]. W uzasadnieniu wskazano na brzmienie i zakres stosowania art.229 oraz art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Omówiono także stan faktyczny sprawy. Podniesiono, iż "nie można oceniać jako zasadnego zarzutu podniesionego w odwołaniu, że art.229 nie ma zastosowania w sprawie. Nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu, badanie prawidłowości ustanowienia prawa wieczystego użytkowania dla [...] Spółdzielni [...] "[...]" w [...], a tym bardziej wyjaśnianie luk prawnych w zakresie ustawodawstwa w tej materii. Konstrukcja oraz funkcja postanowień zawartych w art.229 wskazuje, że ustawodawca traktuje przewidziane w tym przepisie stany prawne, w jakich znalazła się wywłaszczona nieruchomość w dniu l stycznia 1998r. jako negatywna przesłankę, która oznacza, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje. Nawet bowiem ewentualne rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego orzeczeniem sądowym nie zmieniłoby faktu, że w dniu l stycznia 1998r. prawo takie istniało na nieruchomości, co w świetle postanowień art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oznacza, że roszczenie ojej zwrot nie przysługuje." Organ odwoławczy podkreślił, że prawo użytkowania wieczystego na działkach nr D i C powstało na podstawie umowy notarialnej oddania w użytkowanie wieczyste z dnia [...] 1995r., a nie na podstawie ustawy jak podniesiono w odwołaniu. Sam sposób powstania prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości nie znaczenia dla zastosowania przepisu art.229 cyt. ustawy. Podniesiono także, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25.10.1999r. udzielił odpowiedzi na wątpliwość interpretacyjną pojęcia osoby trzeciej w rozumieniu art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, z której wynika a contrario, że osobą trzecią jest każdy podmiot, inny niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. "Obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy spoczywa bowiem na Skarbie Państwa albo gminie (właściwej jednostce samorządu terytorialnego) w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości (stosunek obligacyjny). Przepis art.229 ustawy znosi ten obowiązek, lecz tylko w takiej sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina (jednostka samorządu terytorialnego) nie jest już właścicielem nieruchomości lub nie włada nieruchomością, gdyż została ona oddana w użytkowanie wieczyste innej osobie (osobie trzeciej), której prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej, a stan taki trwał w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami."

Decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 2001 r. zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy' w Krakowie B. K., J. K. K. K. i B. J. (zwani dalej skarżącymi) "wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie zgodnie z treścią odwołania z dnia [...].2001 r." W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący nadal podtrzymują swoje argumenty powołane w odwołaniu z [...].2001r. oraz że zasadnicze znaczenie ma fakt, iż przedmiotowe nieruchomości nie zostały wykorzystane na cel, na jaki /ostały wywłaszczone. Nadto obecny użytkownik wieczysty w istocie nie jest osobą trzecią, co ma zasadnicze znaczenie w sprawie. W piśmie procesowym z [...].2006r. B. J. podtrzymała skargę i zawarte w niej twierdzenia. Nadto krótko przedstawiła stan faktyczny sprawy oraz odwołała się do brzmienia art.136 i art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powołując się także na uchwały Składu Pięciu Sędziów NSA z 25.10.1999r. skarżąca stwierdziła, że "w tym stanie rzeczy nie jest zasadnym powoływanie się przez organ I i II instancji na dyspozycje art.229 ugn, skoro oczywistym jest, iż ani Gmina [...], ani Skarb Państwa nie są osobami trzecimi w rozumieniu tej ustawy, a wiec nie można na tej podstawie odmawiać zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Osobą trzecią w brzmieniu powołanej ustawy nie jest również [...] Spółdzielnia [...] "[...]", skoro stanowi ona w sensie faktycznym i prawnym jednostkę organizacyjna Skarbu Państwa. Została bowiem wydzielona ze Skarbu Państwa i jest przez niego kontrolowana. Mając na uwadze te rozważania, należy uznać, iż art.229 ugn nie znajduje zastosowania do przedmiotowej sytuacji. Wskazuję ponadto, iż wykładnia prawa, a w szczególności ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaproponowana zarówno przez organ I, jak i II instancji, stanowi jego nadużycie oraz naruszenie konstytucyjnych zasad, a to prawa własności i demokratycznego państwa prawa. Przedstawiona interpretacja prowadzi jedynie do ochron) interesów Gminy i Skarbu Państwa, poprzez wykorzystanie zdecydowanie gorszej sytuacji prawnej spadkobierców pierwotnego właściciela nieruchomości. Dodać należy, iż ustawodawca posługując się pojęciem osoby trzeciej miał na myśli ochronę praw nabytych, nie Gminy i Skarbu Państwa, ale fizycznych i prawnych osób. nie mających nic wspólnego ze Skarbem Państwa. W odniesieniu do mojej sytuacji, nie ma podmiotu, który mógłby otrzymać status osoby trzeciej."

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując na podstawy prawne i podtrzymując wnioski zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wobec stwierdzenia faktu, iż skarżąca B. K. nie żyje WSA w Krakowie postanowieniem z dnia [...].2005r., sygn. akt II SA/Kr 2380/01 zawiesił postępowanie sądowe, a następnie po wskazaniu następców prawnych po zmarłej postanowieniem z dnia 30.03.2006r., sygn. akt II SA/Kr 2380/01 podjęto zawieszone postępowanie.

Zgodnie z brzmieniem art.97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1271 z późn. zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wskazać należy, iż sądy administracyjne dokonują wyłącznie kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art.3 § l ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i procedury, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art.134 cyt. wyżej ustawy)- Dlatego też przedmiotem kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie była wyłącznie decyzja Wojewody [...] w [...] z dnia [...] .2001r., nr [...]-prawidłowość jej wydania oraz zastosowanych uregulowań prawnych.

Sąd uznał wniesioną skargę za całkowicie nieuzasadnioną, a zarzuty z niej wynikające za bezpodstawne. Podkreślić należy, iż ustalenia organu I instancji oraz organu odwoławczego, zarówno w zakresie stanu faktycznego, jak i stanu prawnego, były prawidłowe, wyciągnięte wnioski zasadne, a wydane decyzje zgodne z prawem.

Przede wszystkim podzielić należy stanowisko organu odwoławczego oraz organu I instancji, zawarte w uzasadnieniach decyzji, iż działki nr A o pow. [...] m2 i nr Bo pow. [...] m2 obręb [...], o których zwrot wnosili skarżący, stanowią obecnie część działki nr C o pow. [...] m2 obręb [...] jedn. ewid. [...] oraz część działki nr D o pow. [...] m2 obręb l jedn. ewid. [...] objęte KW [...]. a które to działki zgodnie z odpisem z KW [...] stanowią własność Gminy [...] w użytkowaniu wieczystym [...] Spółdzielni [...] "[...]" z siedzibą w [...]. Oddanie w wieczyste użytkowanie działek nr C i D obręb [...] jedn. ewid. [...] na rzecz [...] Spółdzielni [...] "[...]" z siedzibą w [...] nastąpiło umową notarialną z dnia [...].1995r., Rep. [...], a prawo użytkowania wieczystego ujawniono w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...].1995r. na wniosek z dnia [...].1995r. Dz kw [...]

Prawidłowo zatem organy administracyjne obu instancji zastosowały art.229 ustawy z dnia 21.08. 1997r. o gospodarce nieruchomościami, z którego jednoznacznie wynika, że "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej." Ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1.01.1998r. Ponieważ prawo użytkowania wieczystego ustanowiono i ujawniono w księdze wieczystej przed 1.01.1998r., to przepis ten ma w pełni zastosowanie w niniejszej sprawie. W przedmiotowej sprawie osobą trzecią na rzecz której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego jest [...] Spółdzielnia [...] "[...]" w [...], która jest osobą prawną, odrębną od Skarbu Państwa lub Gminy [...] W tym kontekście nie sposób podzielić stanowiska skarżącej B. J., iż Spółdzielnia jako osoba prawna nie jest osobą trzecią w rozumieniu art.229 cyt. ustawy, a co więcej, że "stanowi ona w sensie faktycznym i prawnym jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa". Status spółdzielni reguluje ustawa z 16.09.1982r. prawo spółdzielcze (t.j. z 2003r. Dz.U. nr 188, poz. 1848 z późn. zm.), a same spółdzielnie nie są tak w sensie faktycznym, jak i prawnym jednostkami organizacyjnym Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na zarzut B. J. podkreślić należy, iż pozycja prawna spadkobierców w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest taka sama jak pierwotnego właściciela nieruchomości - przysługują im te same uprawnienia i podlegają takim samym ograniczeniom. Interpretacja art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zaproponowana przez skarżącą jest niewłaściwa, sprzeczna z wykładnią językową, systemową i funkcjonalną, a przez to stanowi swego rodzaju nadużycie, które prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnych zasad chroniących prawo własności, ochronę praw dobrze nabytych oraz demokratycznego państwa prawnego. Znajduje to również oparcie w jednolitej linii orzecznictwa sądowego w tej mierze (np. wyrok NSA z 5.12. 2001r., sygn. akt I SA 2469/99: .,Osobą trzecią, w rozumieniu przepisu art. 229 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, jest każda - zarówno fizyczna, jak prawna - osoba inna (zatem trzecia) niż poprzedni właściciel nieruchomości lub Skarb Państwa, na którego rzecz utracił on swą własność.''). Dlatego też Sąd nie podziela stanowiska i wykładni art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zabronowanej przez skarżącą B. J.

Jednocześnie Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez NSA w wyroku z 16.11.2000r., sygn. akt I SA 1539/99, iż "w przepisie art. 229 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości zostało wyłączone (ustawodawca posłużył się zwrotem "nie przysługuje"), jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej.

Użytym przez ustawodawcę pojęciom należy nadać taką treść, iż roszczenie to nie może być zrealizowane na drodze postępowania administracyjnego. Oznacza to, że żądanie zwrotu takiej nieruchomości nie powoduje wszczęcia postępowania (art. 61 § l i 3 kpa), a jeśli organ - mimo tej przeszkody - wszczął postępowanie, podlega ono umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § l kpa. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, jak również z punktu widzenia wymagań prawa nie jest dopuszczalny zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela, która wprawdzie jest własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, lecz zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej nie umorzyły postępowania, ale orzekły o odmowie zwrotu nieruchomości. Jest to uchybienie, ale nie miało ono istotnego wpływu na wynik sprawy, gdyż umorzenie postępowania, jak i odmowa jego zwrotu sprowadzają się do tego, że skarżący nie może otrzymać wywłaszczonej nieruchomości."

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności z art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego Sąd oddalił skargę jako nieuzasadnioną na podstawie art.151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.