Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 505/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
6560
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 14 h, art. 130 par 1 pkt 6, art 165a par 1, art. 210  par 1 pkt 2 i 8, art 221, art 239, art. 240 par 1  pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 145 par 1  pkt 1  lit. bart. 152, art. 200, art. 205 par 2 i 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Krawczak, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Aneta Lemiesz (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Katarzyna Smaga, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz M. S. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca – M. S., 27 sierpnia 2012r. zwróciła się do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych.

W uzasadnieniu wniosku Skarżąca przedstawiła stan faktyczny, z którego wynika, że zostanie akcjonariuszem spółki komandytowo- akcyjnej oraz będzie wspólnikiem spółki jawnej i spółki komandytowej (spółka komandytowo-akcyjna powoływana dalej jako "SKA" natomiast łącznie wszystkie trzy spółki powoływane dalej jako "Spółka osobowa").

Wyjaśniła, że w przyszłości wystąpi ze Spółki osobowej. Skarżąca przewiduje także takie zdarzenie przyszłe, iż Spółka osobowa zostanie zlikwidowana (dalej “Likwidacja"). Wystąpienie ze spółki jawnej oraz spółki komandytowej może nastąpić albo przez zbycie ogółu praw i obowiązków wspólnika albo poprzez wypowiedzenie umowy spółki. W niniejszym przypadku wystąpienie nie będzie polegało na zbyciu ogółu praw i obowiązków nowemu wspólnikowi, lecz na wypowiedzeniu przez Skarżącą umowy Spółki osobowej i późniejszej zmianie umowy Spółki osobowej poprzez wykreślenie Spółki, jako wspólnika tej spółki. Wystąpienie nastąpi za wynagrodzeniem z formie niepieniężnej. Wystąpienie ze wskazanej Spółki osobowej (jawnej i komandytowej) jest możliwe jedynie we wskazany sposób. Kodeks spółek handlowych przewiduje w tym przypadku dwie formy wyjścia wspólnika ze spółki.

Wystąpienie z SKA może zaś nastąpić albo poprzez zbycie wszystkich akcji na rzecz innego podmiotu (nowego akcjonariusza lub obecnego akcjonariusza SKA) bądź tez poprzez umorzenie wszystkich (100 %) akcji Skarżącej. Wystąpienie ze spółki komandytowo-akcyjnej nie będzie polegać na zbyciu akcji SKA osobie trzeciej lub innemu akcjonariuszowi. Nastąpi ono poprzez umorzenie wszystkich akcji Skarżącej (w zależności od woli wspólników oraz treści statutu będzie to umorzenie dobrowolne, przymusowe bądź automatyczne). Następnie dokonana zostanie zmiana statutu, która uaktualni jego treść poprzez wykreślenie Skarżącej ze statutu, jako wspólnika tej spółki. Wystąpienie z SKA może nastąpić jedynie we wskazany sposób. Zgodnie z art. 149 § 2 Ksh "Akcjonariuszowi nie przysługuje prawo wypowiedzenia umowy spółki." Akcjonariusz chcąc, zatem wystąpić ze spółki komandytowo-akcyjnej może jedynie przedstawić wszystkie swoje akcje do umorzenia (umorzenie dobrowolne, przymusowe oraz automatyczne).

Spółka osobowa jest i będzie spółką większych rozmiarów i co się z tym wiąże będzie miała w swoich aktywach liczne składniki majątkowe wszystkich rodzajów. W ramach opisanych wyżej wystąpienia oraz Likwidacji Wspólnik otrzyma wynagrodzenie w naturze w postaci następujących składników majątkowych:

1) Środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne, które nie zostały wniesione do Spółki osobowej w drodze wkładu niepieniężnego (dalej odpowiednio "ŚT" oraz “WNiP").

Wymienione wyżej składniki majątkowe otrzymane w wyniku Likwidacji oraz Wystąpienia nie będą Skarżącej przydatne, gdyż jak obecnie zakłada nie będzie już wówczas zainteresowana dalszym prowadzeniem działalności gospodarczej. Z tego względu zostaną one przez Skarżącą odpłatnie zbyte (w części) oraz wniesione do spółki kapitałowej (w pozostałej części), tj. do spółki posiadającej osobowość prawną.

W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym Skarżąca zapytała:

W jaki sposób powinna ustalić koszt uzyskania przychodów w przypadku:

1a) odpłatnego zbycia ST oraz WNiP?

1b) wniesienia aportem do spółki kapitałowej ŚT oraz WNiP?

Jako przepisy prawa podatkowego, w świetle, których miałaby zostać wydana interpretacja, wskazane zostały przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r.. poz. 361 ze zm.), tj.: art. 22 ust. 8a, art. 22 ust. 1e pkt 4). art. 22g ust. 14c, art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b), art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 24 ust. 3d.

Zdaniem Wnioskodawcy w przypadku odpłatnego zbycia lub wniesienia aportem składników majątkowych (ŚT i WNiP) do spółki kapitałowej jako koszt uzyskania przychodu należałoby przyjąć wartość początkowa figurująca w ewidencji Spółki osobowej pomniejszoną o sumę dotychczasowych odpisów amortyzacyjnych dokonywanych przez Spółkę osobową (w okresie gdy ta spółka była ich właścicielem) oraz Wnioskodawcę (o ile Wnioskodawca dokonywałby odpisów amortyzacyjnych w okresie od otrzymania od Spółki osobowej ŚT oraz WNiP do dnia odpłatnego ich zbycia). Kosztem tym jest zatem wartość podatkowa ŚT oraz WNiP, tj. wartość podatkowa netto (wartość początkowa wynikająca z ksiąg Spółki osobowej minus dotychczasowa amortyzacja).

Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. odmówił wszczęcia postępowania w związku z wnioskiem Skarżącej z 27 sierpnia 2012 r. o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego.

Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, że istota wniosku Skarżącej opiera się na chęci uzyskania interpretacji o charakterze ogólnym w znacznej mierze abstrakcyjnej z uwagi na mnogość (niedookreśloność liczby zdarzeń przyszłych). Zdaniem Ministra Finansów redakcja wniosku wskazuje, że może on mieć charakter wyłącznie poglądowy, sondujący pogląd organu interpretującego w określonych kwestiach.

W zażaleniu na powyższe postanowienie z dnia [...] grudnia 2012 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz merytoryczne rozpatrzenie złożonego wniosku poprzez wydanie indywidualnej interpretacji prawa podatkowego. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie:

a) art. 165a § 1 w zw. art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm.) – dalej "O.p.", poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji spełnienia przez wniosek wszystkich wymogów wskazanych w przepisie art. 14b O.p.,

b) art. 14b § 1 O.p. poprzez niewydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego (interpretacji indywidualnej) mimo spełnienia wymogów określonych w przepisie art. 14b O.p.,

c) art. 14d O.p. w związku z niewydaniem interpretacji indywidualnej w terminie 3 miesięcy od złożenia wniosku. Efektem tego naruszenia jest wydanie w dniu następującym po dniu, w którym upłynął termin wydania interpretacji, interpretacji indywidualnej stwierdzającej prawidłowość stanowiska wnioskodawcy w pełnym zakresie (tzw. interpretacja milcząca),

d) art. 121 § 1 O.p. poprzez odmowę wydania pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, podczas gdy w takich samych opisach zdarzeń przyszłych w innych wnioskach Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach oraz w Warszawie stwierdzał prawidłowość sformułowania wniosku i wydawał indywidualną interpretację, co narusza zasadę zaufania do organów podatkowych. Naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych stanowi i także sporządzenie uzasadnienia postanowienia w sposób niekonkretny, nieprecyzyjny, który w dalszym ciągu nie tłumaczy Skarżącej, jakie błędy popełniła oraz jak powinna sformułować wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej.

e) art. 120 O.p. poprzez nieznajdujące uzasadnienia w przepisach prawa podatkowego wydanie postanowienia na podstawie poza prawnych przesłanek, takich jak m.in. niesprecyzowanie zdarzenia przyszłego, co w efekcie nie stanowi działania organu na podstawie przepisów prawa,

f) art. 125 § 1 O.p. poprzez wskazanie, iż wskazany w nim zakres analizy prawnopodatkowej wykracza poza uprawnienia przysługujące Ministrowi i w efekcie odmowę wydania interpretacji indywidualnej. Takie działanie organu wymaga od Skarżącej składania kilkudziesięciu wniosków zamiast jednego i tym samym narusza zasadę szybkości w postępowaniu mającym na celu wydanie indywidualnej interpretacji.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

Przytoczył 14b § 1-3 i wyjaśnił, że składający wniosek nie jest i nie może być "zainteresowanym" w sprawie innej niż własna, a przedstawiony we wniosku problem musi dotyczyć sfery opodatkowania lub ewentualnego opodatkowania wnioskodawcy. Wskazał na funkcję gwarancyjną instytucji interpretacji indywidualnej. W jego opinii zastosowanie się do uzyskanej interpretacji ze skutkiem ochronnym jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy zaistniały stan faktyczny jest tożsamy ze stanem faktycznym lub zdarzeniem przyszłym przedstawionym we wniosku o jej wydanie.

W ocenie Ministra Finansów nieprecyzyjne sformułowanie wniosku, pominięcie elementów zdarzenia przyszłego istotnych z punktu widzenia ich oceny prawnej, wskazanie elementów zdarzenia przyszłego, które nie pojawiają się w zaistniałym stanie faktycznym, mają wpływ na kwestię możliwości skorzystania z ochrony prawnej przewidzianej przepisami O.p.

Wskazał, iż za zainteresowanego nie można uznać osoby, która występuje z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej wyłącznie w celu zaznajomienia się z poglądem organu interpretacyjnego odnośnie przedstawionego we wniosku stanowiska dotyczącego stosowania przepisów prawa podatkowego. Tak więc uprawnionym wnioskodawcą będzie taki podmiot, który przedstawia sprawę indywidualną. Wniosek nie może dotyczyć stosowania prawa podatkowego w ogóle. Musi być pytaniem o rozstrzygnięcie konkretnego stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego).

Minister Finansów nie zgodził się ze stanowiskiem Skarżącego, iż “wskazany we wniosku opis zdarzenia przyszłego jest wystarczająco sprecyzowany i skonkretyzowany", gdyż Skarżąca nie wskazała \w opisie zdarzenia przyszłego, iż otrzymane składniki majątku "wniesie do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością bądź sprzeda na rynku".

Podkreślił, że instytucja interpretacji indywidualnych nie została stworzona dla celów analizowania przez organ skutków podatkowych potencjalnych, planowanych działań podatników pod kątem porównawczym bądź optymalizacyjnym, ani też dla celów wskazywania podatnikom, jakie działania powinni podjąć, aby uniknąć obciążeń podatkowych. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2011 r. sygn. akt III SA/Wa 2354/10.

Według organu, nie jest możliwe wydanie interpretacji indywidualnej, w sytuacji, w której nie wiadomo, która spółka zostanie zlikwidowana, a z której Skarżąca wystąpi. W związku z powyższym, Minister Finansów wyjaśnił, że biorąc pod uwagę sposób skonstruowania wniosku (min. przykładowy, otwarty i niedoprecyzowany charakter zdarzeń), zasadnym było jego uznanie przez organ za próbę uzyskania przez Stronę ogólnego poglądu w przedmiotowej sprawie z przyczyn czysto poznawczych.

Dalej Minister Finansów wskazał, że na podstawie art. 14h O.p., w sprawach dotyczących interpretacji indywidualnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 120, art. 121 § 1, art. 125, art. 129, art. 130, art. 135-137, art. 140, art. 143. art. 165a, art. 168, art. 169 § 1-2, art. 170 i art. 171 oraz przepisy rozdziału 5. 6. 10 i 23 działu IV, zatem do interpretacji indywidualnych zastosowanie znajdują ogólne zasad} postępowania podatkowego, w tym zasada legalizmu i praworządności (art. 120 O.p. - organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa), zasada postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.), zasada wnikliwego i szybkiego działania (art. 125 O.p.) oraz zasada jawności postępowania wyłącznie dla stron (art. 129 O.p.).

Odnosząc się do zarzutu Strony w aspekcie naruszenia art. 14d O.p., uznał go za niezasadny. Wyjaśnił, że skoro Skarżąca nie mogła być uznana za "zainteresowanego" składającego wniosek w swojej indywidualnej sprawie, to nie była również legitymowana do złożenia takiego wniosku i uzyskania interpretacji indywidualnej. Tak więc interpretacja nie mogła zostać wydana w wyniku złożonego przez nią wniosku, a co za tym idzie postępowanie w przedmiocie wydania interpretacji nie toczyło się, gdyż nie zostało skutecznie wszczęte, a w rezultacie 3 miesięczny termin zakładany przez przepis art. 14d O.p. nie upłynął.

Skoro więc wniosek Strony nie mógł skutecznie uruchomić (wszcząć) postępowania w przedmiocie wydania interpretacji indywidualnej, to nie mógł. zdaniem organu, nastąpić skutek określony w art. 14o O.p., polegający na uznaniu, iż wobec przekroczenia 3 miesięcznego terminu została wydana interpretacja stwierdzająca prawidłowość stanowiska Strony w pełnym zakresie.

Reasumując Minister Finansów stwierdził, że wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej traktowany jest jak podanie w rozumieniu art. 168 oraz art. 170 § 1 O.p., dlatego też na podstawie art. 14h ustawy, który wymienia m.in. art. 169 § 1 i la oraz art. 170, istnieje obowiązek wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku. Jednakże w rozpatrywanej sprawie taki obowiązek nie ciążył na organie, gdyż poziom abstrakcyjności rzeczonego wniosku, jego niezindywidualizowany charakter pozwalał organowi na bezpośrednie ustosunkowanie się do jego treści w ramach wydanego postanowienia w trybie art. 165a O.p. Jeśli bowiem z wnioskiem wystąpi podmiot niemieszczący się w katalogu uprawnionych zdefiniowanym przepisami O.p., na podstawie art. 165a w zw. z art. 14h tej ustawy organ powinien odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania interpretacji indywidualnej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowienie zaskarżyła w całości, wnosząc o stwierdzenie nieważności postanowień obu instancji, uchylenie postanowienia II instancji w całości, potwierdzenie, że została wydana tzw. interpretacja milcząca oraz o uznanie za prawidłowe w całości jej stanowiska wyrażonego we wniosku o interpretację indywidualną. Postanowieniom zarzuciła naruszenie:

- art. 14a O.p. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia I instancji, czego skutkiem było niewydanie interpretacji indywidualnej w sytuacji, gdy w analogicznym stanie faktycznym i przy analogicznej argumentacji prawnej organy podatkowe wydawały interpretacje indywidualne, co w konsekwencji doprowadziło do rażącego naruszenia obowiązku dążenia do zapewnienia jednolitego stosowania prawa podatkowego,

- art. 14b § 3 O.p. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia I instancji i niewydanie interpretacji indywidualnej, pomimo że przesłanki wniosku zostały spełnione,

- art. 14b § 5 oraz art. 165a § 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia I instancji, w wyniku którego odmówiono wszczęcia postępowania bez spełniania przesłanek, które stanowią podstawę do odmowy wydania interpretacji indywidualnej,

- art. 14b § 6 w zw. z § 2 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie upoważnienia do wydawania interpretacji przepisów prawa podatkowego (Dz.U. z 2007 r. Nr 112, poz. 770 ze zm., dalej jako rozporządzenie) poprzez wydanie przez Dyrektora postanowienia w I instancji, w sytuacji gdy rozporządzenie nie przewiduje upoważnienia do wydawania postanowień o odmowie wszczęcia postępowania ani rozpatrywania zażaleń takie postanowienie,

- art. 120 w zw. z art. 14d O.p. poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy postanowienia I instancji dotkniętego wadą nieważności, niewydanie interpretacji indywidualnej w terminie, przez co nastąpiło wydanie interpretacji milczącej,

- art. 121 w zw. z art. 14h O.p. poprzez naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych arbitralnym działaniem, w sytuacji gdy podatnik miał prawo oczekiwać, że jego sprawa zostanie rozpatrzona tak jak inne rozpatrywane przez dyrektorów izb skarbowych w indywidualnych sprawach podatników,

- art. 125 w zw. z art. 14h O.p. poprzez naruszenie zasady szybkości działania, związane z niewydaniem interpretacji, podczas gdy interpretacje w podobnych sprawach były już wydawane.

W uzasadnieniu podała, że jest przekonana, że spełniła wszystkie wymogi wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej; złożyła wniosek, aby poznać ciążące na niej przyszłe obowiązki podatkowe, jeśli zrealizuje swoje "konkretne planowane działania". Powołując określone stwierdzenia organu z zaskarżonego postanowienia odnoszące się do braku możliwości uznania wnioskodawcy za zainteresowanego, skarżąca wskazała, że nie znajdują one zastosowania w jej sytuacji - planuje ona zostać akcjonariuszem SKA. Możliwość zaś wnioskowania o interpretację przepisów prawa podatkowego w odniesieniu do zdarzeń przyszłych, wynika wprost z przepisu art. 14b §2 O.p.

Skarżąca nie rozumie, na jakiej podstawie organ uznał, iż wniosek ma charakter abstrakcyjny, poglądowy, czy wręcz akademicki. Oczywiste jest przecież, iż skoro w zakresie przepisów dotyczących opodatkowania akcjonariuszy SKA występują rozbieżności interpretacyjne (zauważone także przez Ministra Finansów w wydanej przez niego ogólnej interpretacji przepisów prawa podatkowego), to podatnicy będą chcieli się dowiedzieć, jak mają interpretować przepisy. Niezrozumiałe jest zatem dla skarżącej, dlaczego organ, mając świadomość istniejących rozbieżności interpretacyjnych w zakresie przepisów dotyczących opodatkowania akcjonariusza SKA, wskazuje, iż wniosek ma charakter wyłącznie poznawczy. Strona podniosła, że pytała o konkretne przepisy, a nie o system prawa podatkowego. Pytanie precyzyjnie wskazywało jej wątpliwości - odnosiło się do konkretnych obowiązków prawnopodatkowych, jakie powstaną w momencie, gdy stanie się wspólnikiem SKA, uczestniczącej w obrocie gospodarczym.

Strona wystąpiła z wnioskiem jako zainteresowany w celu ustalenia swojej własnej sytuacji prawnopodatkowej. Wskazanie Dyrektora na wystąpienie z wnioskiem "wyłącznie z przyczyn czysto poznawczych", w ocenie skarżącej, rodzi pytanie: jaka jest różnica między poglądem a interpretacją. Interpretacja jest niczym innym niż poglądem organu w zakresie sposobu rozumienia wskazanych przepisów prawa podatkowego. Strona podkreśliła, że nie jest prawnikiem czy też pracownikiem naukowym ale przedsiębiorcą planującym konkretne działania. Sugeruje, że jej "wadą" jest świadomość realiów gospodarczych, która pozwala jej dokładnie wskazać obszary prawa, które mogą utrudnić jej przyszłe rozliczenia z fiskusem oraz to, że chce prawidłowo wypełniać swoje obowiązki przed organami podatkowymi.

Skarżąca stwierdziła, że nie wie, jak prawidłowo powinna sformułować wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej (nie uzyskała takich wyjaśnień w odpowiedzi na zażalenie). Nie dostrzega ponadto podstawy prawnej dla wymogów brzmienia wniosku wskazanych przez organ. W szczególności, uważa, że działanie organu prowadzi do sytuacji patowej. Z jednej strony organ wskazuje, iż wniosek sformułowany jest nieprawidłowo, niekonkretnie i w sposób niedoprecyzowany, z drugiej Dyrektor nie zgadza się na wskazanie, jak zatem powinien brzmieć prawidłowy, konkretny, doprecyzowany wniosek.

Zdaniem Skarżącej organ podatkowy może odmówić wydania interpretacji indywidualnej wyłącznie w przypadkach wskazanych w przepisach. W pozostałych przypadkach organ nie ma prawa odmówić wydania interpretacji indywidualnej. Odmowa na podstawie innych przyczyn niż wskazane w przepisach narusza zasady: praworządności (art. 120 O.p.), zaufania do organów podatkowych (art. 121 O.p.), szybkości postępowania podatkowego (art. 125 § 1 O.p.) oraz prawo do sądu gwarantowane przepisem art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483).

Skarżąca zarzuciła, że organ wydając postanowienie w sprawie odmowy wydania interpretacji indywidualnej ogranicza jego prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd administracyjny, wydłuża postępowanie w jego sprawie i "mnoży dziesiątki kolejnych postępowań". W przypadku bezpodstawnej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania interpretacji indywidualnej, organ arbitralnie uniemożliwia ponadto wnioskodawcy skorzystanie z ochrony, jaką niesie za sobą interpretacja indywidualna.

Skarżąca zarzuciła, że organ nie wskazał, jak poprawnie sformułować wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej. Z uzasadnienia postanowienia nie wynika, co należy rozumieć pod pojęciem "indywidualizacji". We wskazanych przez skarżącą interpretacjach indywidualnych pytanie jest sformułowane prawie identycznie jak we wniosku. Strona nie rozumie zatem, jak na bazie tak podobnych wniosków można wydać tak odmienne rozstrzygnięcia. Oba bazują przecież na tej samej podstawie prawnej.

Wydając zaskarżone postanowienie ponownie naruszono - zdaniem strony - zasady wykładni przepisów podatkowego. Odnosząc się do art. 120 O.p., skarżąca podniosła, że choć w treści wydanych rozstrzygnięć organ powołuje podstawę prawną, to jednak żaden ze wskazanych przez organ argumentów nie znajduje potwierdzenia we wskazanych przepisach. W opinii skarżącej, przesłanki wymagane dla poprawnego wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, jakie wynikają z literalnej wykładni przepisu art. 14b O.p., zostały przez niego spełnione.

Zdaniem strony brak wydania interpretacji indywidualnej w ustawowym terminie i wydanie w jej miejsce bez podstawy prawnej postanowienia, a następnie utrzymanie go w mocy w II instancji skutkuje wydaniem tzw. interpretacji milczącej, czyli interpretacji potwierdzającej stanowisko Wnioskodawcy przedstawione we wniosku.

Biorąc pod uwagę, iż ww. postanowienia zostały wydane bez podstawy prawnej, w ocenie skarżącej, powinny zostać uznane za nieważne na podstawie art. 247 § 1 pkt 2 O.p. i w konsekwencji nie mogą być uznane za niewliczane do terminów i okresów, które przedłużają postępowanie w sprawie wydania interpretacji indywidualnej.

Skarżąca wskazała, że powoływała się w swoim wniosku na wyroki sądów dotyczące przedmiotowej kwestii, organ natomiast - całkowicie ignorując stanowisko judykatury - przyjął własną interpretację przepisów, niekorzystną dla strony. Nieuwzględnienie przy wydaniu indywidualnej (ogólnej) interpretacji prawa podatkowego orzecznictwa sądowego lub stwierdzenie jedynie, iż wyroki sądów są wydawane w indywidualnych sprawach i nie wiążą organów podatkowych, bez bliższej ich analizy, według skarżącej, stanowi naruszenie przepisów postępowania w tym m.in. art. 121 O.p. oraz przepisów dotyczących wydawania indywidualnych interpretacji prawa podatkowego.

Skarżąca podniosła, że na bazie identycznego wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji, dyrektorzy innych izb skarbowych z upoważnienia Ministra Finansów wydali interpretacje indywidualne. Jako przykład strona podała interpretacje indywidualne wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. oraz przez Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Organ podatkowy nie wskazał, iż posiada jakiekolwiek zastrzeżenia dotyczące budowy formalnej wniosku. Brak jest także zarzutów, co do ilości zdarzeń przyszłych czy też wariantowość wniosku.

Zdaniem Strony, uzasadnienia wydanych postanowień są abstrakcyjne i niekonkretne - jest w nich mowa o ogólnych zasadach wydawania interpretacji indywidualnych, a nie wskazuje się, które konkretne pytania bądź zdarzenia przyszłe nie spełniają wymogów do wydania interpretacji i z jakich względów. Nie wskazano dlaczego Skarżąca jako akcjonariusz spółek komandytowo - akcyjnych, nie może uzyskać interpretacji w zakresie sposobu ustalenia momentu powstania przychodu i kosztów jego uzyskania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

W piśmie procesowym z dnia 14 maja 2013r. Skarżąca poinformowała, że w wyroku z dnia 10 kwietnia 2013r., sygn. akt I SA/Bd 144/13 WSA w Bydgoszczy potwierdził stanowisko prezentowane przez Skarżącą w analogicznym stanie faktycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Działanie takie umożliwia art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 1270 ze zm.), dalej – "p.p.s.a.", stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w zakresie opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zgodnie z art. 239 O.p., w zakresie nie uregulowanym w rozdziale 16 [działu IV – wyjaśnienie Sądu] do zażaleń stosuje się odpowiednio przepisy o odwołaniach. Oznacza to, że do zaskarżonego postanowienia zastosowanie ma także art. 221 ww. ustawy stanowiący, że w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, dyrektora izby skarbowej, dyrektora izby celnej lub przez samorządowe kolegium odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ podatkowy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym. Nie ma przy tym znaczenia brak wskazania powyższych przepisów w art. 14h O.p, wymieniającym przepisy tej ustawy stosowane odpowiednio w sprawach dotyczących interpretacji indywidualnych, jako że w rozpoznanej sprawie nie doszło do wydania interpretacji indywidualnej. Na podstawie art. 165a § 1 O.p odmówiono wszczęcia postępowania interpretacyjnego. Tryb instancyjny, w jakim wniosek Skarżącej został rozpatrzony jest trybem przewidzianym dla postanowień, nie zaś dla interpretacji indywidualnych. Dlatego też środkiem zaskarżenia przysługującym Skarżącej w tym postępowaniu było zażalenie.

Z akt sprawy wynika, że postanowienie z [...] listopada 2012r. podpisane zostało przez działającą z upoważnienia Dyrektora Izby Skarbowej M. K. – Naczelnik Wydziału. Znajdujący się w aktach egzemplarz postanowienia opatrzony jest także odręcznym podpisem A. M. oraz podpisem Kierownika Oddziału L. M..

Natomiast zaskarżone postanowienie z [...] stycznia 2013r. podpisane zostało przez również działającego z upoważnienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. L. S. – Wicedyrektora Izby Skarbowej w W..

Opatrzone zostało także odręcznym podpisem A. M. oraz podpisem Kierownika Oddziału L. M. i Naczelnika Wydziału M. K..

Z powyższego wynika, że w wydaniu zaskarżonego postanowienia uczestniczyły osoby, które brały udział w załatwieniu sprawy zakończonej wydaniem postanowienia, na które Skarżąca wniosła zażalenie.

Innymi słowy, te same osoby uczestniczyły w rozpatrzeniu wniosku Skarżącej o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie dopuszczalności wszczęcia postępowania interpretacyjnego na podstawie tego wniosku, jak też brały udział w rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie kończące postępowanie, w którym uczestniczyły.

Przede wszystkim nie ulega przy tym wątpliwości, że w wydaniu zaskarżonego postanowienia uczestniczyła również Naczelnik Wydziału M. K., która z upoważnienia organu podatkowego wydała postanowienie, na które wniesiono zażalenie.

W tej sytuacji rozważyć należało, czy pracownik organu podatkowego – Dyrektora Izby Skarbowej, upoważnionego przez Ministra Finansów – wydający postanowienie w pierwszej instancji, w toku postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia na to postanowienie, może zostać uznany za pracownika, o którym mowa w art. 130 § 1 pkt 6 O.p, to jest za pracownika podlegającego wyłączeniu od udziału w postępowaniu.

Zagadnienie powyższe zostało rozstrzygnięte uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2013r. sygn. akt I GPS 2/12 (Lex nr 1271653), zgodnie z którą "Artykuł 130 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r., poz. 749 ze zm.) ma zastosowanie do pracownika organu jednoosobowego w postępowaniu odwoławczym, o którym mowa w art. 221 tej ustawy".

Istota rozstrzygniętego problemu dotyczy zatem instytucji wyłączenia pracownika załatwiającego daną sprawę w pierwszej instancji od rozpoznania jej w postępowaniu odwoławczym przed organem jednoosobowym, w postępowaniu, w którym nie obowiązuje zasada dewolutywności.

Instytucja wyłączenia pracownika – jak się przyjmuje – jest elementem sprawiedliwości proceduralnej, a więc jednej z zasad demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika ogólny wymóg, aby wszelkie postępowania prowadzone przez organy władzy publicznej w celu rozstrzygnięcia sporów indywidualnych odpowiadały standardom sprawiedliwości proceduralnej. Podkreślając znaczenie tej zasady Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz piśmiennictwa.

Przesłanka wyłączenia pracownika, określona w art. 130 § 1 pkt 6 O.p wskazuje, iż niepożądaną jest sytuacja, gdy przy rozpatrywaniu sprawy – i to bez względu na to, czy chodzi o jej rozpoznanie w ramach dwóch instancji, czy też w ramach jednej instancji – zaangażowany w jej merytoryczne rozpoznanie w jej całokształcie jest pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie. Uczestniczyłby on nie tylko w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również miałby odnieść się do zarzutów stawianych poprzedniej decyzji przez stronę, w tym także zarzutów adresowanych ad personam do osoby np. najpierw prowadzącej postępowanie dowodowe, a następnie wydającej (podpisującej) decyzję. Jest oczywistym, że w tego rodzaju przypadkach może istnieć bardzo prawdopodobna obawa, że ze względu na tę bliskość pracownika do sprawy, wyrażone w uzasadnieniu poglądy, nie będzie on obiektywny przy ocenie podniesionych zarzutów. Byłby tu poza tym niejako "sędzią we własnej sprawie". Pod znakiem zapytania stałaby więc rzetelność i prawidłowość takiego procedowania, a kontrola byłaby iluzoryczna (tak R. Karczmarczyk, glosa do uchwały NSA z 22 lutego 2007r. sygn. akt II GPS 2/06, GSP Przeg. Orzecz. 2008, nr 1, s. 53). Podobnie podkreślał W. Dawidowicz, podnosząc, że "istotą specyficznego stosunku określonego pracownika do określonej sprawy jest jego osobiste zaangażowanie i zainteresowanie w określonym sposobie załatwienia sprawy, stąd rodzi się niebezpieczeństwo, że będzie on działał w sprawie stronniczo, a więc sprzecznie z zasadniczym celem postępowania, jakim jest rozstrzygnięcie sprawy w sposób obiektywny" (tak J.Borkowski, [w:] B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2000, s. 147).

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił wyrażany w orzecznictwie pogląd, że przesłanka "brania udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji", powodująca wyłączenie pracownika jednoosobowego organu podatkowego z postępowania wszczętego wniesieniem odwołania, o którym mowa w art. 221 O.p utożsamiana jest z określeniem "udział w załatwianiu sprawy". Ustawodawca nie posługuje się określeniem "wydał zaskarżoną decyzję", a określeniem szerszym, nawiązującym do procesu wydawania decyzji jako czynności rozciągniętej w czasie, obejmującej także jej przygotowanie i podejmowanie czynności procesowych, co niewątpliwie rozszerza istotę tego określenia. W wyroku z 15 grudnia 2008r. sygn. akt P 57/07 (OTK ZU-A 2008, nr 10, poz. 178) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż "przez określenie to należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika (...), lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do formy wydania decyzji w znaczeniu prawnym wydaje się nieuzasadnione ze względu na szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym – w odróżnieniu od postępowania sądowego – poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różne osoby, mogące mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że w pojęciu "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" chodzi o podejmowanie istotnych czynności procesowych, a nie tylko czynności technicznych, organizacyjnych, a więc nie tylko o wydanie decyzji w rozumieniu art. 210 § 1 pkt 2 i 8 O.p. Może się bowiem zdarzyć tak, że jeden upoważniony pracownik przeprowadzi w danej sprawie całe postępowanie dowodowe, a inny – także upoważniony pracownik – wyda decyzję. Może się tak stać z różnych powodów, choroby, przejścia na emeryturę, awansu itp. Zawężające rozumienie tej przesłanki przeczyłoby i niweczyło istotę oraz cele wyłączenia pracownika. Należy przy tym mieć na uwadze to, że istnienie przesłanek wyłączenia należy tylko uprawdopodobnić, ale charakter czynności polegających na braniu udziału w wydaniu decyzji należy wykazać, udowodnić. Niemniej jednak każde wydanie (podpisanie) decyzji przez upoważnionego pracownika w poprzedniej fazie załatwiania sprawy wyłączy go zawsze od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w sytuacji określonej w art. 221 O.p.

Jak już Sąd wskazał, z akt rozpoznanej sprawy wynika, że Naczelnik Wydziału M. K. wydała (podpisała) postanowienie z [...] listopada 2012 r., co w świetle przytoczonych wyżej rozważań zawartych w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego powinno było skutkować jej wyłączeniem od udziału w postępowaniu w sytuacji określonej w art. 221 w związku z art. 239 O.p.

Jednocześnie, z akt sprawy wynika, że Naczelnik Wydziału M. K., podobnie jak inne osoby, których podpisy widnieją na znajdujących się w aktach egzemplarzach obu wydanych w sprawie postanowień, uczestniczyła jednakże w rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie.

Zważyć przy tym należało, że specyfika rozpoznanej sprawy, w której zapadło rozstrzygnięcie o odmowie wszczęcia postępowania, przejawiała się w tym, że postępowanie dowodowe nie było prowadzone, a zatem przygotowanie rozstrzygnięcia w istocie wyczerpywało istotne czynności tego postępowania.

Przepis art. 240 § 1 pkt 3 O.p stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ podlegających wyłączeniu z mocy art. 130-132 tej ustawy. Stosownie do art. 219 Ordynacji podatkowej, przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do postanowień.

Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny uchyla zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

W ocenie Składu orzekającego w niniejszej sprawie, z uwagi na wydanie postanowienia w pierwszej instancji przez Naczelnika Wydziału M. K., która nie została wyłączona następnie od udziału w rozpatrzeniu zażalenia, a także uwzględniając okoliczność, że w przygotowaniu obu tych rozstrzygnięć uczestniczyły również inne te same osoby, uznać należy, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania podatkowego, tj. jest art. 130 § 1 pkt 6 w związku z art. 221 i 239 O.p, dającego podstawę do wznowienia postępowania.

Powyższa wadliwość zaskarżonego postanowienia uniemożliwia Sądowi ocenę jego merytorycznej prawidłowości, a tym samym odniesienie się do zarzutów skargi w tym zakresie.

Zażalenie Skarżącej należy rozpatrzeć ponownie, eliminując udział w tej fazie postępowania pracowników, którzy uczestniczyli w wydaniu postanowienia z [...] listopada 2012r.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.

Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.

Na wniosek Skarżącej, na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 4 p.p.s.a. Sąd zasądził na jej rzecz koszty postępowania sądowego w kwocie stanowiącej sumę uiszczonego wpisu od skargi oraz opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa.