Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1845/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 272 par. 1,  art. 273 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi S. L. i H. M. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 264/10 oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

S. L. i H. M., pismem z [...] września 2011 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem tego sądu z 30 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 264/10.

Powyższym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. L. i H. M. na decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2009 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] stycznia 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania, w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz.651 ze zm.; dalej "u.g.n."), na rzecz S. L., H. M. oraz A. K. odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], hip. [...]. Wobec niezłożenia przez żadną ze stron stosownego wniosku, do wyroku nie zostało sporządzone uzasadnienie.

Z akt sprawy wynika natomiast, że powodem odmowy przyznania na rzecz ww. odszkodowania było ustalenie przez organy, że następcy prawni przeddekretowego właściciela przedmiotowej nieruchomości utracili możliwość faktycznego nią władania już 1 czerwca 1957 r. Zgodnie zaś z art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkiem przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] jest m.in. wymóg, by poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni pozbawieni zostali możliwości faktycznego władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Okoliczności dotyczące utraty faktycznego władania ww. nieruchomością (wchodzącą obecnie w skład działki ewidencyjnej nr: [...] - na której posadowiony jest blok mieszkalny o adresie [...], oraz działek nr nr [...],[...] - wszystkie będące własnością W.,), stwierdzone zostały przez organy w oparciu o protokół ostatecznego odbioru robót sporządzony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w dniu [...] października 1958 r., z którego wynika, że roboty mające na celu wybudowanie domu mieszkalnego przy ul. [...] wykonane zostały w okresie od 1 czerwca 1957 r. do 30 sierpnia 1958 r. Z chwilą rozpoczęcia prac budowlanych faktyczne władztwo nieruchomością przeszło, zdaniem organów, na rzecz państwowych. Protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania gruntów przy ul [...] i [...] Ministerstwu Spraw Wewnętrznych sporządzony został w dniu [...] czerwca 1957 r.

W skardze o wznowienia postępowania sądowego, jako podstawę wznowienia S. L. i H. M. wskazały art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), a w przypadku niepodzielenia przez Sąd przedstawionej przez nie argumentacji, żądały wznowienia postępowania sądowego na podstawie art. 272 § 1 powołanej ustawy.

Uzasadniając zaistnienie podstawy wznowienia postępowania sądowego określonej w art. 273 § 2 p.p.s.a., skarżące podały, że w dniu 8 września 2011 r. wykryły nowe środki dowodowe, w postaci informacji z rejestru gruntów i budynków prowadzonego przez Prezydenta W., z którego wynika, że budowa budynku przy ul. [...] zakończona została w 1951 r., co stoi w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi przez organ pierwszej instancji, że budowa ta rozpoczęta została dopiero w dniu 1 czerwca 1957 r. Rozbieżności pomiędzy faktami ujawnionymi przez organ pierwszej instancji, a faktami wynikającymi z rejestru budynków powodują, zdaniem skarżących, że nie ma jakiejkolwiek pewności co do faktycznej daty rozpoczęcia i zakończenia budowy ww. budynku. Dlatego te istotne dla sprawy okoliczności winny być ustalone w oparciu o inne dowody, czego w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji nie uczynił, mimo że informacje z rejestru znane mu były z urzędu. Wobec powyższego organ drugiej instancji winien uchylić w całości zaskarżoną decyzję Prezydenta W., jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Jednakże Wojewoda [...] oparł swoje ustalenia faktycznie wyłącznie na dokumentach ujawnionych przez organ pierwszej instancji. Tym samym dopuścił się on obrazy przepisów postępowania określonych w art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., co miało wpływ na wynik sprawy i uzasadnia uchylenie podjętej przez Wojewodę decyzji w całości zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zdaniem skarżących, gdyby możliwe było skorzystanie przez nie z informacji wynikających z ww. rejestru w toku postępowania sądowego w sprawie I SA/Wa 264/10, miałyby możliwość wykazania naruszenie przepisów postępowania przez organ drugiej instancji, co miałoby wpływ na wynik sprawy.

W odniesieniu zaś do zaistnienia podstawy wznowienia postępowania sądowego określonej w art. 272 § 1 p.p.s.a. skarżące wskazywały, iż wyrokiem z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09, ogłoszonym w dniu 22 czerwca 2011 r. (Dz.U. Nr 130, poz. 762), Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy W. lub państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponieważ zaś podstawą prawną decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2009 r., kontrolowanej przez Sąd w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem z 30 czerwca 2010 r. był ww. przepis, to w świetle art. 272 § 1 p.p.s.a. uzasadnione jest wznowienie tego postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga S. L. i H. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 264/10 wniesiona została w ustawowym terminie oraz oparta została na ustawowych przesłankach co czyni ją dopuszczalną. Jednakże nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż wskazywana w niej przesłanka wznowieniowa określona w art. 272 § 1 - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a. ) w sprawie w ogóle nie zaistniała, natomiast przyczyna restytucyjna określona w art. 273 § 2 powołanej ustawy wprawdzie zaistniała, lecz nie ma ona wpływu na treść podjętego w sprawie orzeczenia Sądu.

Na wstępie wyjaśnić należy, że wznowienie postępowania sądowego jest instytucją procesową stwarzającą - w drodze wyjątku – możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu. Podstawy wznowienia postępowania sądowego określone zostały w art. 271 -273 p.p.s.a. Obejmują one trzy grupy przesłanek wznowieniowych: nieważność postępowania (art. 271 p.p.s.a), niekonstytucyjność podstawy orzeczenia (art. 272 p.p.s.a.) i przyczyny restytucyjne (art. 273 p.p.s.a.). Warunkiem wzruszenia w tym trybie prawomocnego wyroku jest ustalenie rzeczywistego zaistnienia powoływanej w skardze podstawy wznowienia, a w przypadku przyczyn restytucyjnych także potwierdzenia istnienia związku między powołaną podstawą a treścią rozstrzygnięcia sądowego.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, żądanie wznowienia postępowania sądowego skarżące oparły na podstawach należących do dwóch grup przesłanek wznowieniowych tj. podstawach opisanych w art. 272 § 1 p.p.s.a. oraz art. 273 § 3 p.p.s.a. Pierwszy z wymienionych przepisów umożliwia wniesienie żądania o wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Drugi zaś umożliwia zgłoszenie takiego żądania, w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Zaistnienia podstawy wymienionej w art. 272 § 1 p.p.s.a. skarżące upatrują w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09, ogłoszonym w dniu 22 czerwca 2011 r. (Dz.U. Nr 130, poz. 762), którym Trybunał uznał, że art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz.651 ze zm.) w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy W. lub państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponieważ zaś art. 215 ust. 2 u.g.n. stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2009 r. nr [...], której legalność podlegała ocenie sądu administracyjnego w postępowaniu zakończonym wyrokiem I SA/Wa 264/10, to wobec treści orzeczenia Trybunału zaistniała obecnie, zdaniem skarżących, przewidziana w wart. 272 § 1 p.p.s.a. podstawa do wznowienia tego postępowania.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się jednak zgodzić. Przede wszystkim skarżące zdają się nie dostrzegać, że przywoływany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. "wyrokiem zakresowym", w którym stwierdzono niekonstytucyjność art. 215 ust. 2 u.g.n. z uwagi na jego niezupełność z punktu widzenia wymogów konstytucyjnych, polegającą na pominięciu przez ustawodawcę uregulowań odnoszących się do możliwości dochodzenia odszkodowań na zasadach określonych w ustawie o gospodarowaniu nieruchomościami za nieruchomości, które przeszły na własność gminy W. lub państwa na podstawie dekretu warszawskiego, inne niż domy jednorodzinne i działki, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne. Wyrok ten nie usuwa zatem z systemu prawa zakwestionowanego przez Trybunał przepisu. Nie kwestionuje również konstytucyjności określonych w art. 215 ust. 2 u.g.n. przesłanek warunkujących uzyskanie odszkodowania przez przeddekretowych właścicieli nieruchomości (ich następców prawnych) za utracone po dniu 5 kwietnia 1958 r. domy jednorodzinne bądź działki gruntu, które przed wejściem w życie dekretu warszawskiego mogły być przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne.

Podstawą zaś odmowy przyznania skarżącym odszkodowania za nieruchomość [...] położoną przy ul. [...], hip. [...], nie był brak możliwości przeznaczenia działki przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. pod budownictwo jednorodzinne, ale stwierdzony przez organy fakt utraty możliwości faktycznego władania tą nieruchomością przez następców prawnych dawnego jej właściciela przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Tym samym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 czerwca 2011 r. pozostaje bez związku z wydaną w sprawie ww. ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2009 r. i wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie I SA/Wa 264/10 oddalającym wniesioną na tę decyzję skargę.

W sprawie istotne jest również to, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija on określone regulacje, nie jest utrata jego mocy obowiązującej, na co wskazał sam Trybunał w uzasadnieniu swojego orzeczenia, ale potrzeba ustanowienia przez ustawodawcę regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Natomiast sam wyrok wskazujący niekonstytucyjność ustalonego przez Trybunał Konstytucyjny pominięcia nie wywołuje samoistnie skutków, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji (vide pkt 8 uzasadnienia do wyroku SK 41/09), a zatem nie powoduje zaktualizowania się podstawy do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

To zaś oznacza, że nie może on również stanowić podstawy do wznowienia postepowania sądowego w niniejszej sprawie, a skoro tak to przywoływana przez skarżące podstawa wznowienia, określona w art. 272 § 1 p.p.s.a., w rozpatrywanej sprawie w rzeczywistości nie zaistniała, a tym samym oparta na niej skarga nie mogła doprowadzić do zamierzonego przez skarżące skutku.

W sprawie zaistniała natomiast podstawa wznowienia opisana w art. 273 § 2 p.p.s.a., którą w niniejszej sprawie stanowiło ujawnienie po wydaniu wyroku faktu, iż w rejestrze budynków prowadzonym przez Prezydenta W. jako rok zakończenia budowy bloku mieszkalnego przy ul. [...] (posadowionego na części dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...]) wskazany jest rok 1951 – co potwierdza załączona do skargi informacja z ww. rejestru, podczas gdy w decyzji organu pierwszej instancji (jak też decyzji Wojewody) podano, że budowa tego budynku rozpoczęta została w dniu 1 czerwca 1957 r. Okoliczności te nie były znane stronom w dacie rozpoznania sprawy przez Sąd (choć wówczas istniały), a tym samym nie mogły się one powołać wówczas na rozbieżności pomiędzy ustaleniami stanu faktycznego dokonanymi przez organy, a informacją zawartą w rejestrze, wykazując w ten sposób wadliwość przeprowadzonego postępowania administracyjnego.

Okoliczności te w ocenie Sądu nie maja jednak istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy przez organy administracji publicznej, gdyż nie mogą skutecznie podważyć prawidłowości ustaleń stanu faktycznego (znajdujących oparcie w dokumentacji archiwalnej), wskazujących na utratę możliwości faktycznego władania nieruchomością przez następców prawnych jej przeddekretowego właściciela przed dniem 5 kwietnia 1958 r., co stanowiło podstawę odmowy przyznania odszkodowania, z uwagi na niespełnienie jednej z ustawowych przesłanek warunkujących jego przyznanie w świetle art. 215 ust. 2 u.g.n. Utratę możliwości faktycznego władania gruntem potwierdza zarówno protokół zdawczo-odbiorczy przedmiotowej nieruchomości z [...] czerwca 1975 r. nr [...] jak też protokół ostatecznego odbioru robót z [...] października 1958 r., z którego wynika, że prace przy budowie budynku przy ul. [...] trwały od 5 czerwca 1957 r. do 30 sierpnia 1958 r. Okoliczności wynikających z tych dokumentów archiwalnych nie może podważać informacja zawarta w rejestrze ewidencji budynków, tym bardziej, że stoi ona w oczywistej sprzeczności ze znajdującymi się w aktach dokumentami wskazującymi na fakt rozpoczęcia budowy w roku 1957 (vide: zaświadczenie lokalizacji szczegółowej Nr [...] z [...] maja 1957 r., ww. protokoły), co wskazuje na możliwość omyłkowego wpisu daty zakończenia budowy w rejestrze. Zważyć przy tym należy, że informacje zawarte w ewidencji budynków, stanowią pochodną danych wynikających z dokumentów źródłowych, jakie stanowią m.in. dane zawarte w dokumentacji architektoniczno-budowlanej gromadzonej i przechowywanej przez organy administracji publicznej (§ 36 pkt 6 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia z 21 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, Dz.U. Nr 38, poz. 454). Tym samym, w razie sprzeczności danych wynikających z ewidencji z danymi wynikającymi z dokumentów źródłowych, jako prawidłowe uznać należy te ostatnie.

Skoro zatem kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania okoliczności stanu faktycznego, które zdeterminowały treść podjętych przez organy administracji publicznej decyzji, po ujawnieniu wskazanych wyżej okoliczności nie uległy zmianie, to ewentualna możliwość ich podniesienia przed sądem w toku rozpoznawania skargi na decyzje Wojewody [...] z [...] grudnia 2009 r., nie mogłaby doprowadzić do uchylenia tej decyzji. To zaś oznacza, że skarga S. L. i H. M. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2010 r. nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Uwzględnienie skargi o wznowienie postępowania z przyczyn opisanych w art. 273 § 2 p.p.s.a. może wszak nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy między ujawnionymi dowodami lub okolicznościami faktycznymi istniej tego rodzaju związek przyczynowo-skutkowy, że w sytuacji gdyby dowody te lub fakty znane były sądowi w dacie orzekania, to podjąłby on lub mógłby podjąć rozstrzygnięcie o odmiennej treści (por. wyrok NSA z 17 września 2010 r. II FSK 1047/10 Lex nr 745448). Taki zaś związek w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 282 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.