Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1039/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 141 § 4, art. 193
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 43 ust. 1-3, art. 237 ust. 2 i 5, art. 245 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 243 ust. 4
journal: Dz.U. 2021 poz 324
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. S.A. w W., I. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2197/18 w sprawie ze skargi E. S.A. w W., I. Sp. z o.o. w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 września 2018 r. nr DZ.P.421008.820.2018.17.isie w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgłoszenia wynalazku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 7 marca 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 2197/18, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę złożoną przez E. S.A. z siedzibą w W. oraz I. spółkę z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: Urząd Patentowy) z [...] września 2018 r. nr [...], którą organ umorzył postępowanie w sprawie zgłoszenia wynalazku.

II.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożyły E. S.A. w W. i I. spółka z o.o. w K. i zaskarżając ten wyrok w całości, wniosły o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a nadto zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W skardze kasacyjnej zarzucono:

1. w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie szeregu następujących przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy:

1.1) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w wyniku nieskorzystania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z zawartych w art. 3 § 1 p.p.s.a, prerogatyw kontrolnych i nierozpoznanie skargi w granicach sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.), wyrażające się w tolerowaniu, akceptacji oraz przychyleniu się przez sąd pierwszej instancji do błędnych ustaleń faktycznych oraz błędnej oceny materiału zgromadzonego w sprawie, dokonanej przez organ administracji - skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi z dnia [...].10.2018 r.,

1.2) art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit e p.p.s.a. w związku z art 7, art. 8 i art. 77 ust. 1 i 4 kpa, w konsekwencji nierozpoznania skargi w granicach sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.) i niezastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisu o uwzględnieniu skargi (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), pomimo przywołania przez skarżące okoliczności uzasadniających uchylenie zaskarżonych decyzji organu administracji z dnia [...].09.2018 r, oraz z dnia [...].07.2018 r., a także przedstawiania tych okoliczności na etapie postępowania administracyjnego, co świadczy o tolerowaniu i akceptacji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi z dnia [...].10.2018 r.,

1.3) art 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.- poprzez pominięcie lub wypaczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska skarżącej, m.in. w kwestii znaczenia okoliczności, iż w dacie wydawania decyzji z dnia [...].09.2018 r. organ administracji był w posiadaniu dokumentów pełnomocnictw udzielonych pełnomocnikowi przez skarżące, a zatem nie była spełniona przesłanka do umorzenia postępowania w sprawie, określona w art. 237 ust. 5 ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 324; dalej: p.w.p.) i w konsekwencji niezastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisu o uwzględnieniu skargi (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a.), co zaowocowało niesłusznym oddaleniem skargi z dnia [...].10.2018 r.,

1.4) art 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art 237 ust 5 w zbiegu z art 37 ust 1 i art 42 ust. 1 p.w.p., przejawiające się w skoncentrowaniu się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na "niedbalstwie" pełnomocnika i pominięciu wadliwości postępowania administracyjnego polegających na arbitralnym przypisaniu pełnomocnikowi "niedbałości" zamiast udzielenia dodatkowego terminu na wyjaśnienie okoliczności sprawy lub przeprowadzenie postulowanej rozprawy administracyjnej przed podjęciem zaskarżonej decyzji ostatecznej z dnia [...].09.018 r. przy jednoczesnym wyprowadzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wadliwej normy prawnej z art, 237 ust. 5, jakoby stanowiącej - wbrew literalnemu brzmieniu przepisu, iż jedynie terminowe złożenie pełnomocnictwa na wezwanie organu administracji nakazuje kontynuowanie postępowania zgłoszeniowego, a niedotrzymanie tego terminu powoduje obowiązek umorzenia toczącego się postępowania, a w konsekwencji - w uznaniu zaskarżonych decyzji organu administracji za zgodne z prawem, a zatem nie wymagające ich uchylenia, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi z dnia [...].10.2018 r.,

1.5) art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez skoncentrowanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jedynie na kwestii różnych wariantów "prawidłowego" - i z należytą starannością, działania pełnomocnika skarżących tolerując nierozpoznanie przez organ administracji wszystkich okoliczności sprawy i brak powołania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu swego stanowiska jakiegokolwiek opublikowanego wyroku w analogicznej sprawie - a wręcz z pominięciem w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 7.03.2019 r. - wyroku NSA z dnia 7.03.2019 r. sygn. akt II GSK 5458/16, przywołanego w imieniu skarżących na rozprawie w dniu 7.03.2019, co świadczy, że zaskarżone decyzje organu administracji mają charakter precedensowy i zasługiwały na wnikliwe rozpatrzenie z uwzględnieniem wszelkich okoliczności ich wydania, zaś bark tej wnikliwości przejawiający się w lakoniczności i jednostronności uzasadnienia zaskarżonego wyroku sprawia, że zaskarżony wyrok nie może być poddany pełnej kontroli instancyjnej i nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi z dnia [...].10.2018 r.;

2. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy:

2.1) sprzeniewierzenie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obowiązującym zasadom INNOWACYJNEJ GOSPODARKI Rzeczypospolitej Polskiej poprzez potwierdzenie zgodności z prawem niweczących innowacyjność zaskarżonych decyzji organu administracji z dnia [...].09.2018 r. i [...].07.2018 r. poprzez potwierdzenie ich zgodności z prawem, choć w przepisie art. 237 ust. 5 p.w.p. brak jest zapisu o pominięciu czynności procesowych osoby działającej bez pełnomocnictwa, jeżeli termin upłynął bezskutecznie, a cała ustawa p.w.p. nie zawiera postanowienia ogólnego, iż czynność podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, podczas gdy jednocześnie inne przepisy p.w.p. (art. 37 ust. 1 i art. 42 ust. 1) statuują prawo stron postępowania przed organem administracji do wprowadzania uzupełnień i zmian w zgłoszeniu wynalazku do czasu zapadnięcia w sprawie decyzji w sprawie udzielenia patentu, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi z dnia [...].10.2018 r.,

2.2) pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w toku rozpatrywania skargi z dnia [...].10,2018 r. kwestii implikowanych przez art. 43 ust. 1-3 p.w.p. w związku publikacją zgłoszenia nr [...] w Biuletynie Urzędu Patentowego nr [...] w dniu 2018-10-[...], mimo wydania zaskarżonej decyzji z [...].09.2018 r., co narusza prawa osobiste i majątkowe skarżących oraz twórców wynalazku, choć okoliczności sprawy i brzmienie przepisów dotyczących publikacji zgłoszenia wynalazku (pozbawiającej wynalazek nowości stanowiącej warunek udzielenia patentu, w wypadku dokonania ponownego zgłoszenia po skutecznym umorzeniu postępowania), przenoszącej do domeny publicznej dorobek intelektualny skarżących i twórców, stanowiący istotę wynalazku bez należnej im gratyfikacji za wkład w postęp techniczny (wbrew bazowej idei światowego sytemu ochrony własności przemysłowej), co nie powinno nastąpić, skutkiem czego nastąpiło niesłuszne oddalenie skargi.

III.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

1. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw uzasadniających stwierdzenie nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), jak też nie występują przesłanki uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.).

2. Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.

3. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Co istotne, uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno przy tym zawierać rozwinięcie podniesionych zarzutów, poprzez przedstawienie argumentów przemawiających za trafnością stanowiska prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną. W przypadku zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego lub niewłaściwego jego zastosowania, niezbędne jest wskazanie, jak należało prawidłowo zinterpretować i zastosować dany przepis, natomiast w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, konieczne jest wykazanie, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

4. Biorąc pod uwagę wyżej przedstawione reguły odnoszące się do konstrukcji skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna jedynie częściowo spełnia wynikające z nich wymagania. Niemniej jednak, kierując się wskazaniami przedstawionymi w uchwale NSA z 26 października 2009 r. (sygn. akt I OPS 10/09), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał zarzuty skargi kasacyjnej w takim zakresie, w jakim możliwe było dookreślenie tych zarzutów na podstawie argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

5. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie w istocie sporna jest kwestia zgodności z prawem decyzji Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] września 2018 r., którą organ, działając na podstawie art. 245 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 243 ust. 4 p.w.p., utrzymał w mocy decyzję z [...] lipca 2018 r. umarzającą postępowanie w sprawie zgłoszenia wynalazku - "[...]". Z tego względu całkowicie niezrozumiałe są te wywody skargi kasacyjnej, które w sposób oczywisty wykraczają poza granice rozpoznawanej sprawy, odnosząc się do: nieskorzystania przez WSA z zawartych w art. 3 § 1 p.p.s.a "prerogatyw kontrolnych"; nierozpoznania skargi w granicach sprawy; nieudzielenia dodatkowego terminu na wyjaśnienie okoliczności sprawy i nieprzeprowadzenia rozprawy administracyjnej; charakteru precedensowego sprawy; pominięcia "kwestii implikowanych przez art. 43 ust. 1-3 p.w.p."; sprzeniewierzenia się przez WSA obowiązującym zasadom innowacyjnej gospodarki (punkty 1.1, 1.2, 1.4, 1.5 oraz 2.1 i 2.2 petitum skargi kasacyjnej). Autorka skargi kasacyjnej zarzutów tych zresztą nie rozwija w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, co dodatkowo wskazuje na ich nieadekwatność do ocenianego przez sąd pierwszej instancji stanu sprawy. Z tego względu wskazane zarzuty skargi kasacyjnej uznać należało za bezpodstawne.

6. Jakkolwiek zarzut skargi kasacyjnej sformułowany w punkcie 1.3 jej petitum wskazuje co do zasady na naruszenie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a., jednakże uzasadnienie skargi kasacyjnej pozwala na identyfikację tego zarzutu w kontekście uwzględniającym wskazaną normę powiązaną, umożliwiając tym samym dookreślenie istoty adekwatnego w sprawie wzorca kontroli kasacyjnej. Natomiast odnosząc się do wskazanego w skardze kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., przypomnieć należy, że do naruszenia tego przepisu dochodzi wówczas, gdy uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji nie spełnia określonych w nim warunków, uniemożliwiając tym samym ocenę trafności wyroku sądu pierwszej instancji przez strony, jak i przez NSA - w ramach kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia WSA.

7. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. Jest więc oczywiste, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie (zob. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). Uchybienie to musi być przy tym na tyle istotne, aby można było uznać, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - co strona skarżąca kasacyjnie powinna wykazać.

8. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymagania określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., zawierając wszystkie niezbędne elementy wskazane w tym przepisie. Odrębnym jest natomiast zagadnieniem, czy pomimo spełnienia przesłanek określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji było trafne, co oczywiście wykracza poza granice zarzutu opartego na naruszeniu wskazanej normy postępowania. Prawidłowości rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji nie można bowiem skutecznie podważyć w drodze zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż zarzut ten, co do samej zasady, nie służy kwestionowaniu zarówno przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, jak i stanowiska sądu w zakresie wykładni oraz stosowania prawa.

9. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. zauważyć należy, że autorka skargi kasacyjnej sformułowała w tym zakresie tezę o pominięciu przez WSA okoliczności posiadania w dacie wydawania spornej decyzji przez organ dokumentów pełnomocnictw udzielonych pełnomocnikowi, a zatem nie była spełniona przesłanka umorzenia postępowania na podstawie art. 237 ust. 5 p.w.p. Ponadto podniesiono, że w przepisie art. 237 ust. 5 p.w.p. "brak jest zapisu o pominięciu czynności procesowych osoby działającej bez pełnomocnictwa, jeżeli termin upłynął bezskutecznie’, jak też, że przepisy tej ustawy nie zawierają postanowienia ogólnego, że "czynność podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna".

10. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie jest usprawiedliwiony. Trafnie wskazał sąd pierwszej instancji, że zgodnie z art. 237 ust. 2 p.w.p., dołączenie do akt oryginału lub poświadczonego odpisu pełnomocnictwa przy pierwszej czynności było obowiązkiem pełnomocnika. Niedołączenie tego dokumentu - wraz z wnioskiem o udzielenie patentu - przesądzało o braku formalnym samego zgłoszenia. Zgodnie z art. 237 ust. 5 p.w.p., wystąpienie tego braku jednoznacznie obligowało organ do wezwania pełnomocnika do nadesłania dokumentu pełnomocnictwa, pod rygorem umorzenia postępowania. Prawidłowe jest także stanowisko wyrażone przez WSA, że rygor umorzenia postępowania - w przypadku nienadesłania dokumentu pełnomocnictwa mimo stosowanego wezwania - został wprost przewidziany w art. 237 ust. 5 p.w.p.

11. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w sprawie jest niekwestionowane, że Urząd Patentowy nadał zgłoszeniu stron bieg i postanowieniem z [...] marca 2018 r. wezwał do nadesłania dokumentu pełnomocnictwa, w terminie jednego miesiąca od dnia otrzymania postanowienia, pouczając zarówno strony, jak i pełnomocnika, że możliwe jest również potwierdzenie czynności dokonanych przez pełnomocnika. Wprawdzie organ został powiadomiony przez pełnomocnika ([...] maja 2018 r.) o przyczynach niedotrzymania terminu wyznaczonego w postanowieniu z [...] marca 2018 r., ze wskazaniem, że pełnomocnictwa zostaną nadesłane do [...] lipca 2018 r. z uwagi na konieczność dodatkowej wymiany korespondencji ze zgłaszającymi, jednak we wskazanym terminie pełnomocnictwa nie zostały nadesłane. Z tego względu organ miał obowiązek umorzenia postępowania, trafnie wskazując na negatywną przesłankę jego dalszego prowadzenia, związaną z niezastosowaniem się w wyznaczonym terminie do postanowienia Urzędu Patentowego z [...] marca 2018 r., a wynikającą z treści normy prawnej zawartej w art. 237 ust. 5 p.w.p. W świetle dyspozycji tej normy prawnej nie ma znaczenia podnoszony w skardze kasacyjnej fakt dysponowania przez organ dokumentami omawianych pełnomocnictw w dacie wydania decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Ustawowo określony obowiązek (rygor) umorzenia postępowania na podstawie art. 237 ust. 5 p.w.p. związany jest bowiem z uchybieniem wyznaczonego przez organ terminu, co wyklucza niezastosowanie tego rygoru w przypadku usunięcia stwierdzonych braków po tym terminie, chyba, że uchybienie nastąpiło bez winy osób zobowiązanych do usunięcia stwierdzonych braków.

12. Jak jednak wyjaśnił sąd pierwszej instancji, organ zbadał również kwestię ewentualnego braku winy w uchybieniu terminu przekazania pełnomocnictwa i w tym zakresie WSA zaaprobował w całości negatywne dla stron stanowisko organu. W skardze kasacyjnej nie podważono tych ustaleń i z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania oceny wyrażonej przez sąd pierwszej instancji.

13. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.