Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1447/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-11-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl, Sędziowie : Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Protokolant asystent sędziego Ewa Cisowska-Sakrajda, po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S., B. M. i D.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę. -


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 43, oznaczonej jako działka nr 41, o pow. 1005 m2 oraz umorzenia postępowania w zakresie utraconych korzyści z tytułu wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa w/w nieruchomości.

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, nieruchomość stanowiąca własność W. N., W. N. i W. J., zlokalizowana w Ł. przy ul. A 43 została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej.

W dniu 23 lipca 2001 r. E. S., pełnomocnik M. S., B. M. i D. J. wystąpił z wnioskiem o "ustalenie pełnego odszkodowania za utracone mienie, jak i utracone korzyści jakie mogli uzyskać właściciele nieruchomości".

Rozstrzygając powyższy wniosek Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] odmówił ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości zlokalizowanej w Ł. przy ul. A 43 i umorzył postępowanie w zakresie utraconych korzyści z tytułu wywłaszczenia. W motywach swojego stanowiska organ podał, iż orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z dnia 31 stycznia 1953 r. na mocy którego wywłaszczono nieruchomość opublikowane zostało w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. Ł. Nr 4 z dnia 24 kwietnia 1953 r. Z uwagi na to, iż strony nie złożyły odwołania orzeczenie to stało się ostateczne. Jednocześnie stosownie do treści art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 , poz. 25), w sprawach wymienionych w art. 6 tej ustawy (tj. prowadzonych m.in. na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r.), w których nie zapadły ostateczne orzeczenia odszkodowawcze, w zakresie wysokości i trybu ustalenia odszkodowania zastosowanie miały przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Zgodnie z art. 39 dekretu (tekst jedn. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31) roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Bezskuteczny upływ powyższego terminu skutkuje przedawnieniem roszczeń odszkodowawczych. Co prawda dekret utracił już moc obowiązującą, lecz w przypadku gdy decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna to upływ czasu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych należy oceniać zgodnie z jego przepisami (wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2000 r., I SA 1422/99, nie publ.). W oświadczeniu z dnia 1 marca 2002 r. Prezydent Miasta Ł. reprezentujący interesy Skarbu Państwa stwierdził, iż nie zrzeka się korzystania z przysługującego, stosownie do treści art. 39 dekretu, zarzutu przedawnienia roszczeń dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 43. Z uwagi na to organ uznał, iż przedawnienie roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nastąpiło w przedmiotowej sprawie z upływem trzech lat od chwili kiedy decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, tj. z dniem 9 maja 1956 r. Jednocześnie nie uzyskano dowodów potwierdzających wystąpienie przez byłych współwłaścicieli bądź tez ich spadkobierców z wnioskiem o ustalenie odszkodowania w terminie który skutkowałby przerwaniem biegu terminu przedawnienia. W sprawie nie odnaleziono akt wywłaszczeniowych dotyczących przedmiotowej nieruchomości, w tym także dokumentów w zakresie wywieszenia odpisu ogłoszenia o wywłaszczeniu w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Pomimo braku powyższego dokumentu, opatrzenie przez właściwy organ orzeczenia o wywłaszczeniu klauzulą ostateczności stanowi dowód na jego uprzednie prawidłowe ogłoszenie zastępujące doręczenie. Nie stwierdzono istnienia dowodów kwestionujących prawidłowość ogłoszenia orzeczenia o wywłaszczeniu bądź też prawidłowość nadania orzeczeniu przez właściwy organ klauzuli ostateczności.

Odnosząc się do wniosku o odszkodowanie w zakresie utraconych korzyści z tytułu wywłaszczenia, organ uznał, iż obowiązujące obecnie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), nie przewidują możliwości ustalenia odszkodowania za utracone korzyści z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, co czyni bezprzedmiotowym postępowanie administracyjne w tym zakresie i skutkuje jego umorzeniem. Bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie wynika także z faktu, iż podstawą do ustalenia odszkodowania za utracone korzyści jest art. 361 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), którego zastosowanie w postępowaniu administracyjnym należy uznać za niedopuszczalne, ze względu na brak konkretnego przepisu materialnego prawa administracyjnego pozwalającego na orzekanie w przedmiotowej sprawie w oparciu o jego treść (wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1987 r., I SA 177/87, ONSA 1987/2/88).

W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. wniósł o uchylenie decyzji I instancji jako niezgodnej z prawem i Konstytucją RP, która chroni własność i inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia. Podał, iż w procesie nacjonalizacji dokonanej w okresie powojennym dokonano naruszeń prawa, wydano przepisy niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym. Organ I instancji powołuje się na dekrety, ustawy i inne akta nacjonalizacyjne, które wskazują, iż upaństwowiono niemal wszystko co udało się zabrać. Bezprawne było już samo tamto prawo, a więc powinno się zwracać lub płacić odszkodowanie nie tylko za jego naruszenie, ale i stosowanie. Dostarczony przez wnioskodawcę "Tytuł wykonawczy" z dnia 12 lipca 1948 r. dotyczący zwrotu mienia stanowi dowód nie tylko na bezwzględne łamanie prawa, ale nietolerowania orzeczeń sądowych ówczesnej Polski.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Uzupełniając rozważania organu I instancji podał, iż zgodnie z unormowaniem art. 4 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym z dnia 24 kwietnia 1953 r. i z dniem 9 maja 1953 r. stało się ostateczne. Skutek prawny w postaci rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie może wywołać tylko takie orzeczenie, które zostało należycie doręczone lub ogłoszone. W sprawie nie stwierdzono istnienia dowodów kwestionujących prawidłowość ogłoszenia orzeczenia o wywłaszczeniu bądź też poprawność nadania przez właściwy organ orzeczeniu klauzuli ostateczności. Wobec tego organ I instancji prawidłowo uznał przedawnienie roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia. Prawidłowo również organ ocenił bezprzedmiotowość postępowania w przedmiocie zasądzenia odszkodowania za utracone korzyści.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. S., B. M. i D. J. wnieśli o uchylenie decyzji organu I, jak i II instancji jako niezgodnej z prawem. Niezgodność ta polega na naruszeniu unormowania art. 2, 21 i 64 Konstytucji oraz wydaniu przez Wojewodę [..] decyzji uwłaszczeniowej naruszając prawo osób trzecich, a tym samym możliwość uzyskania odszkodowania za wywłaszczone mienie. Wojewoda [...] przekazał prawo użytkowania wieczystego i prawo własności zabudowań Przedsiębiorstwu Kolejowemu w Ł., przez co naruszył prawa osób trzecich. Powołane przez organ ustawy i przepisy, na której oparto decyzje są niezgodne z prawem i nie mogą stanowić przeszkody do uzyskania odszkodowania za wywłaszczone mienie. Skarżący nie zgadzają się z twierdzeniem organów, iż publikacja w Dzienniku Urzędowym zastępuje doręczenie decyzji. Dowodem na wystąpienie o odszkodowanie w terminie jest wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 12 lipca 1948 r. W sprawie wyjątkowa stronniczość i nieprzychylność urzędników doprowadziła do naruszenia zasad konstytucyjnych określonych w art. 2, 21 i 64.

W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Ustosunkowując się do argumentów skargi organ wyjaśnił, iż sprawa uwłaszczenia przedsiębiorstwa jest sprawą samodzielną, niezwiązaną z ustaleniem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i nie może być przedmiotem oceny o ustalenie odszkodowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( § 2 art. 1 powołanego aktu ).

Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej . Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Należy przede wszystkim podkreślić, że sugerowana przez skarżących niezgodność przepisów prawa, w oparciu o które wydano decyzję o wywłaszczeniu z przepisami Konstytucji RP nie może uzasadniać poglądu, iż skarżący winni obecnie otrzymać odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Co prawda przepisy te już nie obowiązują, ale dotychczas nie zostały uznane za sprzeczne z przepisami Konstytucji RP.

W niniejszym postępowaniu nieskuteczne są również zarzuty skarżących co do prawidłowości postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] o przekazaniu Przedsiębiorstwu Budownictwa Kolejowego w Ł. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wraz z prawem własności znajdujących się na niej budynków i urządzeń. Decyzja ta jest bowiem ostateczna i nie może być podważona w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za jej wywłaszczenie.

Prawidłowe jest także stanowisko organów obu instancji, że okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy była data ustatecznienia się orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 31 stycznia 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości.

Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniająca z dnia 29 grudnia 1951 r. (teksty jednolity Dz. U. Nr 4 z 1952 r., poz. 31), roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie stało się ostateczne w toku instancji.

Jednocześnie, w myśl art. art. 4 ust. 1 pkt 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności w okresie wojny 1939 – 1945 ( Dz. U. Nr 20, poz. 138 ) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 grudnia 1949 r. o zmianie niektórych przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. ....( Dz. U. Nr 65, poz. 527 ), zawiadomienia i doręczenia do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia ( art. 6 – 25 ) zastępuje się przez ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego. Organy obu instancji niewadliwie przyjęły, że tryb tego doręczenia został zachowany. Ogłoszenie o wywłaszczeniu nieruchomości zamieszczone bowiem zostało w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. Ł. Nr 4 z dnia 24 kwietnia 1953 r. Fakt zaś ostateczności decyzji o wywłaszczeniu potwierdzają klauzule stwierdzające tę ostateczność, nadane przez organ, który je wydał. Pomimo zatem braku dowodu wywieszenia odpisu ogłoszenia o wywłaszczeniu w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego należało przyjąć, że wywieszenie takie miało miejsce. W niniejszej sprawie nie odnaleziono akt postępowania wywłaszczeniowego oraz innych dokumentów związanych z tym postępowaniem i w tej sytuacji klauzula stwierdzająca ostateczność decyzji potwierdza spełnienie przesłanek doręczenia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 powołanego powyżej dekretu.

W zaistniałym stanie rzeczy za niewadliwe należało przyjąć ustalenie organów, iż orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości stanowiącej współwłasność poprzedników prawnych skarżących stało się ostateczne z dniem 9 maja 1953 r., a zatem termin do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania upłynął w maju 1956 r.

W oświadczeniu z dnia 1 marca 2002 r. Prezydent Miasta Ł. stwierdził, iż nie zrzeka się przysługującego mu z mocy art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zarzutu przedawnienia roszczeń dotyczących ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomość. W konsekwencji organy obu instancji prawidłowo przyjęły, że roszczenie to uległo przedawnieniu i nie może być obecnie dochodzone przez skarżących, którzy nie przedstawili jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego złożenie wniosku o odszkodowanie, co skutkowałoby przerwaniem biegu przedawnienia.

Powołanie się zaś przez skarżących na tytuł wykonawczy Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] w sprawie sygn. akt [...] nie może odnieść zamierzonego skutku uchylenia zaskarżonej decyzji. Tytuł ten nie ma bowiem jakiegokolwiek znaczenia dla oceny prawidłowości tej decyzji, ani też nie miałby dla oceny decyzji o wywłaszczeniu.

Art. 39 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich mówił, że przepisy dekretu nie naruszają innych przepisów prawa, na podstawie których Państwo może dokonać wywłaszczenia majątku, ustanowić przymusowy zarząd lub wprowadzić inne ograniczenia prawa własności lub posiadania. Zestawienie tego przepisu z art. 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r. niezbicie dowodzi, że przepisy o wywłaszczeniu miały pierwszeństwo przed przepisami o przywróceniu posiadania majątków opuszczonych (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 maja 1998 r. IVSA 1611/97 LEX nr 45928 ).

Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zmianami ), skargę jako bezzasadną oddalił.