Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 282/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. M. kwotę 462 (czterysta sześćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) września 2007 roku, Nr (...) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1949 roku, Nr (...), który orzekł, że majątek "G." w powiecie d. objęty Iwh (...) ks.tab. Sądu Okręgowego w T. o ogólnej powierzchni 92,3292 ha, w tym 57,0859 ha użytków rolnych, stanowiący współwłasność S. M., M. ze S. M., J. M. i M. z M. M., po % każdego z nich, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że Wojewoda (...), na podstawie odpisu z ksiąg gruntowych, sporządzonego przez Sąd Grodzki w P. dnia (...) czerwca 1949 roku i ustalenia przez Starostwo Powiatowe w D. powierzchni poszczególnych parcel należących do stanu hipotecznego majątku "G.", stanowiącego współwłasność J. M., M. z M. M., S. M. i M. ze S. M. uznał, że majątek ten podlega przejęciu na cele reformy rolnej, stosownie do art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ obszar użytków rolnych przekraczał określoną ustawowo normę obszarową. Majątek ten obejmował następujące rodzaje użytków rolnych: parcele budowlane 0,2038 ha, nieurodzaje - 0,3240 ha, pastwiska - 4,2869 ha, role - 50,8271 ha, łąki - 0,4351 ha, kałuże - 0,2003 ha, lasy - 34,6280 ha, ogrody - 0,6413 ha, stawy - 0,0910 ha, drogi leśne - 0,2367 ha, drogi polne - 0,4550 ha, to jest łącznie 92,3292 ha obszaru ogólnego.

Faktyczne objęcie nieruchomości nastąpiło protokółem w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku ziemskiego G. z dnia (...) stycznia 1950 roku przez czteroosobową komisję w obecności S. M.. W protokóle tym zaznaczono, że obszar przejmowanej nieruchomości według orzeczenia Wojewody (...) wynosił 92,3292 ha, natomiast według arkusza posiadłości wystawionego przez Powiatowy Referat Pomiarowy w P. z dnia (...) lipca 1934 roku (w tej miejscowości była wówczas siedziba powiatu) obszar ogólny wynosił 89,7798 ha, a zatem różnica w obszarze ogólnym wynosiła 2,5494 ha.

Stwierdzenie nieważności decyzji zdaniem Ministra rolnictwa i Rozwoju Wsi

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

jest nadzwyczajnym środkiem kontroli, stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. W sprawie niniejszej spór dotyczy tego, czy Wojewoda (...) orzeczeniem z dnia (...) grudnia 1949 roku, dopuścił się naruszenia prawa, które może być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Sprawa toczy się już nie w trybie zwykłym, gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie naruszenia prawa mające wpływ na wynik rozstrzygnięcia, a w trybie nadzoru - w trybie nadzwyczajnym - bo po upływie prawie pięćdziesięciu ośmiu lat od wydania decyzji w trybie zwykłym, kiedy to tylko wyjątkowo, wbrew zasadzie trwałości decyzji ostatecznych z enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn można uznać decyzję ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną.

Podstawą prawną wydania zaskarżonego orzeczenia Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1949 roku, był art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 roku, Nr 3, poz. 13) oraz § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania w/wym. dekretu. Zgodnie z treścią tego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości spełniające warunki określone w tym przepisie przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem 13 września 1944 roku tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej w § 6 stanowiło, że strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych wart. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu winna przedłożyć właściwemu organowi dowody stwierdzające dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju.

Kategorie gruntów zaliczanych do użytków rolnych zostały określone w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Za użytki rolne uznane zostały grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Jak wielokrotnie już podkreślał w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny, określenie w rozporządzeniu gruntów jako użytków rolnych jest wyczerpujące, co oznacza, że inne grunty choćby były wykorzystywane do produkcji rolnej nie mogły być zaliczane do użytków rolnych. Zarówno w orzeczeniu Wojewody (...) jak i protokóle w sprawie przejęcia nieruchomości z dnia (...) stycznia 1950 roku komisja przejmująca ten majątek ziemski wyszczególniła rodzaj i ilość poszczególnych użytków następująco: "parcele budowlane - 0,2038 ha, nieurodzaje - 0,3240 ha, pastwiska - 4,2869 ha, role - 50,8271 ha, łąki - 0,4351 ha, kałuże - 0,2003 ha, lasy - 34,6280 ha, ogrody - 0,6413 ha, stawy - 0,0910 ha, drogi leśne - 0,2367 ha, drogi polne - 0,4550 ha, co łącznie stanowiło 92,3292 ha obszaru ogólnego, w tym 56,1904 ha użytków rolnych (rola, łąki, pastwiska i ogrody)"

Dekret z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, wprowadził dwie bariery czasowe mające zasadnicze znaczenie przy obliczaniu norm obszarowych nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej. Pierwszą z nich był ustalony w art. 2 ust. 2 dzień 1 września 1939 roku, po którym nieważne już były wszystkie prawne lub fizyczne działy takich nieruchomości. Drugą barierą był dzień 13 września 1944 roku jako data wejścia w życie dekretu. Na sposób liczenia powierzchni nieruchomości przeznaczonych na cele reformy rolnej nie miały wpływu wszelkie zdarzenia zaistniałe po 13 września 1944 roku.

W przedmiotowej sprawie zatem brany jest pod uwagę stan prawny nieruchomości na dzień 13 września 1944 roku. Jak wynika zarówno z protokółu przejęcia nieruchomości "G." w dniu (...) stycznia 1950 roku jak i orzeczenia Wojewody (...), w dacie (...) września 1944 roku nieruchomość ziemska w G. stanowiła współwłasność J. M., M. z M. M., S. M. i M. ze S. M., obszar użytków rolnych tej współwłasności wynosił 56,1904 ha, a po uwzględnieniu różnicy 2,5494 ha (pomimo, iż w protokóle przejęcia zapisano, że ta różnica dotyczyła obszaru ogólnego) 53,6410 ha. Przekraczał on zatem i tak normę obszarową 50 ha, ustaloną dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oceniając zasadność argumentów J. M. dotyczących sprzedaży części nieruchomości lub darowania na rzecz osób trzecich zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi należy stwierdzić, iż fakty te nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarżący

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego taką sprzedaż. Natomiast oświadczenia sąsiadów i innych osób złożone na piśmie w roku 1991, nie mogą stanowić wiarygodnego, jedynego dowodu potwierdzającego zaistnienie zmiany stanu prawnego przed 65 laty. Nie może stanowić takiego dowodu, w ocenie Ministra, wykonane na zlecenie zainteresowanego opracowanie w zakresie ustalenia stanu faktycznego i prawnego majątku ziemskiego w G. przed przejęciem na cele reformy rolnej, sporządzone w roku 2004 przez geodetę uprawnionego M. S.. Przeprowadzona przez nią analiza nie jest poparta żadnymi dokumentami, a wynika jedynie z analizy zaistniałych wówczas zmian kształtu gruntów, położenia i użytkowania poszczególnych parcel. Geodetka dowodzi, na przykład, że kształt działki wskazuje na inną niż to zostało zapisane w protokóle możliwość kwalifikacji gruntów. W jej ocenie np. wydłużony kształt działki wskazuje na nieurodzajny charakter gruntu, a więc na inny niż to przyjęto sposób jego użytkowania, co jednak ma tylko znaczenie rozważań hipotetycznych. Te teoretyczne rozważania zdaniem Ministra dokonane po ponad 50 latach od daty przejęcia nie mogą stanowić podstawy prawnej do zmiany powierzchni poszczególnych parcel i rodzaju gruntów zapisanej w rejestrze pomiarowym ksiąg gruntowych Starostwa Powiatowego w D. w roku 1949 oraz w rejestrach Powiatowego Referatu Pomiarowego w P. z dnia (...) lipca 1934 roku.

Przedmiotem prowadzonego postępowania nadzorczego jest dokonanie oceny zasadności orzeczenia Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1949 roku, pod kątem zgodności z obowiązującym wówczas prawem. Z przytoczonego wyżej protokółu z dnia (...) stycznia 1950 roku jednoznacznie wynika, że majątek ziemski pn. "G.", stanowiący współwłasność S. M., M. ze S. M., J. M. i M. z M. M., po ¼ każdej z tych osób, podlegał działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ przekraczał określoną w tym dekrecie normę 50 ha użytków rolnych.

Podstawę prawną do rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zgodnie z którymi nieważność decyzji występuje wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie administracyjnym sądowym przyjmuje się, że naruszenie prawa o rażącym charakterze występuje wówczas, gdy treść rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią

Sygn. akt IV SAM/a 282/08

przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (wyroki NSA w Warszawie: z dnia 7 listopada 1995 r. sygn. akt II S.A. 1194/94, z dnia 5 maja 2003 roku, sygn. akt II S.A. 2007/01).

Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione między innymi w art. 2 ust. 1 lit. "e" cytowanego wyżej dekretu przeszły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej z mocy samego prawa. Zasadniczy zarzut skarżącego sprowadzający się do kwestionowania obszaru użytków rolnych nie znajduje zdaniem Ministra potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarżący nie udokumentował ani jednego przypadku sprzedaży gruntu dokonanej przed 1939 rokiem, co mogłoby zmniejszyć obszar użytków rolnych w przejmowanej nieruchomości do wielkości wyłączającej ją z przejęcia.

Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie zdaniem Ministra jednoznacznie wskazuje, że nieruchomość ziemska "G." spełniała warunki określone w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ powierzchnia użytków rolnych tej nieruchomości przekraczała 50 ha.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie złożył J. M. podnosząc zarzut, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nienależycie odniósł się do przedstawionych przez niego dowodów. Odwołujący się szczegółowo opisał, które działki gruntu i z jakich powodów nie powinny być brane pod uwagę przy określaniu powierzchni użytków rolnych wchodzących w skład majątku "G.".

Decyzją z dnia (...) listopada 2007 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) września 2007 roku podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. M..

W skardze skarżący podniósł dwojakiego rodzaju zarzuty. Pierwsza grupa zarzutów, to zarzuty dotyczące powierzchni przejętego na cele reformy rolnej majątku G.. Zdaniem skarżącego nie wszystkie działki gruntu figurujące w księgach wieczystych jako wchodzące w skład majątku G. rzeczywiście w skład tego majątku wchodziły przez co fikcyjnie zawyżały powierzchnię tego majątku. Niektóre działki gruntu zdaniem skarżącego zostały sprzedane jeszcze przed pierwszą wojną światową i wchodziły w skład przyległych gospodarstw

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

chłopskich. Zapisy figurujące w księgach wieczystych w ocenie skarżącego wynikają z zaniedbań w aktualizowaniu ksiąg wieczystych.

Zdaniem skarżącego w 1926 roku jego dziadek W. M. sprzedał K. N. 3 morgi pola zaś J. P. 2 morgi pola. W 1932 roku lub w 1933 roku ojciec skarżącego S. M. sprzedał Gromadzie G. 2 morgi pola zaś matka skarżącego M. M. podarowała 3 morgi na Kościół. Po odliczeniu powierzchni tych gruntów, które zdaniem skarżącego niesłusznie zostały wliczone do majątku obszar gruntów ornych gospodarstwa nie przekraczał 50 ha i nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Nadto zdaniem skarżącego parcela nr (...) o powierzchni 0,57 ha już w 1927 roku stanowiła własność A. K. zaś parcela nr (...) już w 1929 roku była w posiadaniu rodziny P..

Dwie parcele gruntowe o powierzchni 1,1092 ha były własnością F. M. i znajdowały się do połowy drugiej wojny światowej jedynie w użytkowaniu rodziny M..

Skarżący stwierdził, iż zbycie nieruchomości wchodzących w skład majątku, które miało miejsce przed 1 stycznia 1934 roku nie musiało być dokumentowane aktami notarialnymi. Zdaniem skarżącego okoliczności te zostały jednak dostatecznie dowiedzione i udokumentowane w opracowaniu geodezyjnym. Nabycie dwóch parceli przez F. M. udokumentowane jest aktem notarialnym dołączonym do tego opracowania.

Druga grupa zarzutów podniesionych przez skarżącego to zarzuty, w których skarżący wskazuje, iż pewne działki gruntu w jego ocenie nie spełniały kryteriów określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku wydanego w celu wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie mogły być przejęte na cele określone w tym dekrecie.

Zdaniem skarżącego nie powinno się wliczać do majątku dziewięć drobnych parcel lub części większych parcel, które zakwalifikowano jako pastwiska ewentualnie jako łąka lub rola podczas gdy faktycznie były to przyleśne paski i kąty nieużytków rolnych porośnięte wysokopiennym lasem bądź była to uskokowa pochyła granica sąsiedzka porośnięta dębami, leszczyną, głogami i leszczyną. Mogły to też być wąskie drogi polne prowadzące do pól i lasów, cieki terenowe, rzeczułka, teren podmokły itp. Każda z tych parcel jest inna i inne są przyczyny, które uzasadniają ich wyłączenie spod działania dekretu. Każda z tych parcel wymaga

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

oddzielnego omówienia zaś Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jedynie ogólnie stwierdził, że z wąskiego kształtu działki nie można wnosić, że jest ona drogą. Tego rodzaju uogólnienie zdaniem skarżącego jest niedopuszczalne.

Bezpodstawnie też zdaniem skarżącego zaliczone zostały do użytków rolnych parcele, na których zlokalizowana była siedziba i zagroda majątku ziemskiego. Parcele te miały charakter według współczesnej nomenklatury parku dworskiego z rozproszoną zabudową mieszkalną obejmującą dwa budynki mieszkalne oraz zabudowę gospodarczą składającą się z kilku budynków oraz budowli, urządzeń i placów gospodarczych, a nawet stawu. Były to parcele o nr (...), (...), (...), (...) o łącznej powierzchni 1, 4259 ha.

Zdaniem skarżącego niesłusznie zawyżono też powierzchnię parceli o nr (...) o 1,07 ha. Było to wynikiem błędu w pomiarach geodezyjnych popełnionego w 1917 roku, które to pomiary nie ujęły drogi wydzielonej z tej parceli.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym i procesowym. Zaskarżona decyzja zdaniem Sądu zapadła z naruszeniem art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 3 kpa.

Przed wydaniem decyzji organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ administracji ma również w uzasadnieniu decyzji należycie odnieść się do argumentów przedstawionych przez stronę postępowania.

W ocenie Sądu przede wszystkim wyjaśnić należy czy rozpoznawane było odwołanie od orzeczenia Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1949 roku, Nr (...). W aktach sprawy znajduje się odwołanie S. M. od tego orzeczenia do Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych. Brak jest natomiast dowodu, że Minister Rolnictwa i Reform Rolnych rozpoznał to odwołanie. Ustalenie czy odwołanie to zostało rozpoznane ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeśli odwołanie zostało rozpoznane, to Minister Rolnictwa i Reform Rolnych albo utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody (...), albo je uchylił. Jeśli orzeczenie Wojewody (...) zostałoby uchylone, to nie istniałby przedmiot postępowania. Gdyby w wyniku rozpoznania odwołania orzeczenie Wojewody

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

(...) zostało utrzymane w mocy przedmiotem postępowania nieważnościowego powinna być decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz orzeczenie Wojewody (...) Dopiero ustalenie, że odwołanie nie zostało rozpoznane, pozwala przyjąć, iż przedmiotem postępowania nieważnościowego jest orzeczenie Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 1949 roku. Postępowanie nieważnościowe może toczyć się również w stosunku do rozstrzygnięcia, które nie jest ostateczne. Przepisy kpa nie zawierają bowiem wymogu, by rozstrzygnięcie organu administracji, które jest przedmiotem postępowania nieważnościowego było rozstrzygnięciem ostatecznym. Tego rodzaju wymóg dotyczy jedynie rozstrzygnięć poddawanych kontroli w postępowaniu wznowieniowym.

Od wydania orzeczenia przez Wojewodę (...) minęło już kilkadziesiąt lat i ustalenie czy odwołanie zostało rozpoznane może być bardzo trudne, a nawet niemożliwe. Zdaniem Sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien jednak sprawdzić czy w posiadanej przez niego dokumentacji archiwalnej znajduje się orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych rozpoznające odwołanie wniesione przez S. M.. Jeśli orzeczenia takiego nie ma należy sporządzić notatkę urzędową dokumentującą tę okoliczność. Zdaniem Sądu jeśli w dokumentacji archiwalnej nie zostanie odnalezione orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych rozpoznające odwołanie wniesione przez S. M. uznać należy, iż odwołanie to nie zostało rozpoznane. Dodatkowym argumentem przemawiającym za tym, że odwołanie nie zostało rozpoznane jest okoliczność, iż nie zostało ono podpisane przez wnoszącego je S. M..

Z treści wniesionej przez skarżącego skargi wynika, że skarżący podniósł w niej dwie grupy zarzutów. Pierwsza grupa zarzutów, to zarzuty dotyczące powierzchni przejętego na cele reformy rolnej majątku G.. Druga grupa zarzutów, to zarzuty, w których skarżący kwestionuje, iż pewne działki gruntu nie spełniały kryteriów, by uznać je za grunty o charakterze rolnym.

Odnośnie pierwszej grupy zarzutów stwierdzić należy co następuje. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 roku, Nr 4, poz. 17, Dz. U z 1945 roku, Nr 3, poz. 90) na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw

Sygn. akt IV SAM/a 282/08

poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e), dokonane po dniu 1 września 1939 roku były nieważne (art. 2 ust. 2). Nadto stwierdzić należy, że dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 roku. D obliczeń powierzchni nieruchomości przeznaczonych na cele reformy rolnej nie miały wpływu wszelkie zdarzenia zaistniałe po tej dacie.

Skarżący twierdzi, iż przed tą datą jego poprzednicy prawni zbyli część działek wchodzących w skład majątku ziemskiego i nie powinny one być one brane pod uwagę przy obliczaniu jego powierzchni. Jednocześnie skarżący kwestionuje prawdziwość zapisów w księdze wieczystej, z których wynika, iż działki te wchodziły w skład tego majątku. Skarżący twierdzi przy tym, iż transakcje zbycia nieruchomości nie były dokumentowane w formie aktu notarialnego, gdyż nie było takiego wymogu. W ocenie Sądu co do zasady nie jest możliwe dokonywanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w postępowaniu administracyjnym ustaleń faktycznych podważających zapisy zawarte w księgach wieczystych dotyczące majątku ziemskiego G.. Dokonanie ustaleń faktycznych wskazujących na to, że wbrew zapisom zawartym w księgach wieczystych część działek w istocie nie wchodziła w skład tego majątku byłoby możliwe jedynie wówczas, gdyby przedstawione zostały akty notarialne wskazujące na to, że nieruchomości te zostały zbyte lub inne dokumenty o charakterze publiczno - prawnym, z których wynikałby fakt zbycia nieruchomości jak np. orzeczenie sądu lub orzeczenie organu administracji. Treścią tego rodzaju dokumentów organ administracji byłby związany. Dokumenty te obalałyby domniemanie prawne, iż osoba wpisana w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości była rzeczywiście jej właścicielem. Za niedopuszczalne natomiast zdaniem Sądu co do zasady uznać należy, dokonywanie samodzielnych ustaleń co do własności działek wchodzących w skład majątku G. przez organy administracji w oparciu o inne dowody np. poprzez przesłuchiwanie na tę okoliczność świadków lub powoływanie biegłych. Jeśli skarżący twierdzi, że jego poprzednicy prawni zbyli część działek na rzecz osób trzecich przy jednoczesnym twierdzeniu, że nie posiada dokumentów o charakterze publiczno - prawnym, które potwierdzałyby dokonanie tego rodzaju czynności,

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

to powinien przedstawić Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzeczenie sądu powszechnego ustalające, że nastąpiło ważne i skuteczne zbycie tych działek.

Zgodnie z treścią art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Skarżący powinien w oparciu o ten przepis wytoczyć powództwo o ustalenie, że jego poprzednicy prawni nie byli właścicielami określonych działek, gdyż zostały one zbyte na rzecz osób trzecich. Sąd powszechny może w ramach prowadzonego prze siebie postępowania przeprowadzać wszelkiego rodzaju dowody w celu dokonania ustaleń faktycznych na tę okoliczność, to jest przesłuchiwać świadków, przesłuchiwać strony postępowania, powoływać biegłych. W ramach tego postępowania sąd powszechny będzie władny dokonać oceny czy zbycie, jeśli takowe miało miejsce, bez zachowania formy aktu notarialnego było ważne i skuteczne w świetle przepisów prawa obowiązujących w dacie dokonywania czynności. Jeśli sąd powszechny wyda wyrok ustalający, iż poprzednicy prawni skarżącego zbyli wskazywane przez skarżącego w skardze nieruchomości i przestali być ich właścicielami i wyrok ten się uprawomocni, to orzeczenie to będzie wiążące dla Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wówczas Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie zobowiązany przyjąć, iż poprzednicy prawni skarżącego nie byli właścicielami wskazanych w wyroku nieruchomości. Orzeczenie Wojewody (...) obejmujące te nieruchomości byłoby w tej części z pewnością nieważne. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi musiałby również ocenić jakie skutki powodowałoby wyeliminowanie tych działek z obszaru majątku ziemskiego G., to jest czy majątek ten spełniałby normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Rozstrzygnięcie zawarte w wyżej opisanym ustalającym wyroku sądu powszechnego ma dla Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi ma charakter zagadnienia wstępnego. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 4 kpa organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien więc zawiesić prowadzone postępowanie administracyjne i jednocześnie na podstawie art. 100 § 1 kpa wezwać skarżącego do wystąpienia z powództwem o ustalenie wyznaczając mu w tym celu określony termin.

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

Dopiero jeśli skarżący mimo wezwania nie wystąpi o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi będzie mógł rozstrzygnąć zagadnienie wstępne we własnym zakresie.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący przedstawił dokument urzędowy dokumentujący nabycie przez F. M. działek o nr ew. (...) oraz (...). Wynika z niego, że działki te zostały nabyte przez F. M. w dniu (...) października 1917 roku. Działki te nabyte zostały przez niego od współwłaścicieli majątku w G. to jest: S. S., H. L., A. L. i M. K.. Dokument ten nie przesądza jednak czy działki te wchodziły w skład majątku G. należącego do poprzedników prawnych skarżącego czy też nie. Nie można bowiem wykluczyć, iż zostały one zbyte przez F. M. na rzecz poprzedników prawnych skarżącego, gdy ci nabyli majątek ziemski G.. Kwestia własności tych działek również jest zagadnieniem wstępnym. Ustalenia wymaga, czy działki te rzeczywiście jak twierdzi skarżący znajdowały się jedynie w użytkowaniu rodziny M..

Odnosząc się do drugiej grupy zarzutów należy przyznać rację skarżącemu, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nienależycie odniósł się do przedstawionych przez skarżącego argumentów. Skarżący wskazuje konkretne działki, które jego zdaniem nie powinny być traktowane jako działki rolne i przytacza na poparcie swoich twierdzeń konkretne argumenty. Podzielić należy pogląd skarżącego, iż organ administracji powinien w uzasadnieniu szczegółowo odnieść się do tych argumentów omawiając poszczególne wskazane przez skarżącego działki. Ogólnikowe stwierdzenie organu administracji, iż argumenty skarżącego mają znaczenie tylko rozważań hipotetycznych nie spełnia wymogów należytego uzasadnienia faktycznego wydanego rozstrzygnięcia.

Odnośnie wniosku skarżącego o zasądzenie kosztów sądowych Sąd uwzględnił go jedynie w części. Zgodnie z treścią art. art. 205 § 1 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Nie jest więc możliwe zasądzenie na rzecz skarżącego poniesionych przez niego kosztów przekazu pocztowego,

Sygn. akt IV SA/Wa 282/08

znaczków pocztowych, potwierdzeń odbioru, przepisywania na komputerze pism procesowych i listów, wykonywania kserokopii pism, skanowania map i zdjęć lotniczych, kosztów zakupu kopert i przyborów do pisania. Nie można również uznać zdaniem sądu za koszt dojazdu do Sądu kosztów przejazdu skarżącego taksówką na dworzec PKP w R. oraz z Dworca PKP w Warszawie do siedziby Sądu. Koszty dojazdu to koszty poniesione w związku z dojazdem z miejscowości do miejscowości, a nie koszty związane z poruszaniem się w obrębie danej miejscowości.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt c, art. 200 i art. 205 § 1 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.