Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2561/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 i art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267., dalej jako "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismem z dnia [...] r. J. K. wystąpiła o wydanie decyzji ustalającej, że zespół pałacowo-parkowy położony w miejscowości K., gminie G., woj. [...], stanowiący byłą własność A. K., oznaczony aktualnie jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm., dalej jako dekret PKWN).

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, iż nieruchomość oznaczona działkami o nr ewid. [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, należąca przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa do A. K., stanowiąca zespół pałacowo-parkowy położony w K., gm. G., nie podpadała pod działanie przepisów art.2 ust.1 lit.e dekretu PKWN. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż zgodnie z zapisem w księdze wieczystej "[...]" właścicielem majątku ziemskiego w K. o pow. [...] ha był ziemianin A. K. z K. Wpisem z dnia [...] r. jako właściciel przedmiotowej nieruchomości został wpisany Skarb Państwa na podstawie zaświadczenia i wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z dnia [...] r. Powołując się na art.1 oraz art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej organ wskazał, iż na rzecz Skarbu Państwa, z mocy prawa, przechodziły nieruchomości będące tzw. nieruchomościami ziemskimi, które spełniały określone przepisami normy obszarowe i jednocześnie nadające się do wykorzystania na cele reformy rolnej. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego dla podjęcia rozstrzygnięcia zasadności przejęcia nieruchomości w oparciu o przepisy dekretu PKWN jest stwierdzenie, czy dana nieruchomość lub jej część mogła być wykorzystana na cele reformy rolnej. Organ I instancji wyjaśnił stan faktyczny sprawy na dzień wejścia w życie dekretu PKWN opierając się na obszernym materialne dowodowym, tj. odpisie księgi wieczystej, sądowym zaświadczeniu wskazującym byłego właściciela i podstawę przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku K., mapie katastralnej i rejestrze katastralnym, mapie ewidencyjnej i wypisie z rejestru gruntów, karcie ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P., zeznaniach świadków- F. C. i F. M. Na podstawie w\w środków dowodowych ustalił, że charakter i wzajemne położenie zabudowań majątku K. pozwoliły na wyraźne wyodrębnienie w tej nieruchomości części mieszkalnej od dziedzińca gospodarczego. Cześć mieszkalna obejmowała pałac wraz z parkiem i oficyną, park był ogrodzony od strony szosy murowanym płotem, a od strony podwórza gęstą siatką drucianą. Podmiotem najściślej związanym z prowadzeniem gospodarstwa rolnego był rządca, który podejmował w majątku wszelkie decyzje organizacyjne. Jego biuro znajdowało się w budynku administracyjno - mieszkalnym położonym na terenie podwórza gospodarczego. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewoda [...] stwierdził bezsprzecznie, iż gospodarstwo rolne w majątku [...] mogło prawidłowo funkcjonować bez zespołu pałacowo-parkowego, nie zachodził związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo- parkowym a pozostałą częścią nieruchomości.

Odwołanie od tej decyzji organu pierwszej instancji wnieśli: A. N. R. Oddział Terenowy w P. oraz Zarząd Powiatu w G. [...]m wnosząc o jej uchylenie.

A. N. R. podniosła, że nie jest dopuszczalnym wydzielanie spośród przejętej nieruchomości jej dowolnie wybranej części, zwłaszcza gdy nie była ona wyodrębniona prawnie. Tym samym organ winien umorzyć postępowanie z uwagi na niedopuszczalność orzekania. W sprawie nieruchomości przejętych na podstawie dekrety PKWN możliwym jest bowiem orzekanie jedynie co do całości nieruchomości. Ponadto Agencja zarzuciła, że pojęcie nieruchomości ziemskiej "znacjonalizowanej" jest pojęciem szerszym od nieruchomości "parcelowanej". Agencja wskazując na treść z art. 6 i 7 dekretu PKWN oraz § 44 pkt 2 i pkt 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, dalej jako "rozporządzenie do dekretu PKWN") stwierdziła, że przepisy te wyraźnie wskazują, że parcelacji nie podlegały parki, zabudowania dworskie i przemysłowe oraz zabytki architektoniczne, co wskazuje, że możliwym było przejęcie tego typu obiektów wraz z nieruchomością ziemską, przy czym dotychczasowi właściciele nie mogli dalej zamieszkiwać w zabudowaniach dworskich. Jedyne prawo do zatrzymania własności obejmował §11 rozporządzenia do dekretu PKWN i obejmował listę ściśle określonych rzeczy. Ponadto Agencja zakwestionowała uprawnienie organu do analizy istnienia "związku funkcjonalnego" pomiędzy poszczególnymi częściami nieruchomości ziemskiej wskazując na brak podstawy prawnej do takiego działania. Jednocześnie podkreśliła, że związek taki w niniejszej sprawie istniał i był związkiem podmiotowym z uwagi na osobę właściciela majątku ziemskiego, którym był A. K., a także brak wyodrębnienia prawnego. Agencja podkreśliła przy tym, że fakt budowy ogrodzenia czy też bramy wjazdowej do parku mieścił się ówcześnie w obowiązujących normach społecznych czy obyczajowych, w istocie służąc jedynie zapewnieniu niezbędnej prywatności i intymności właścicielowi ziemskiemu, jego rodzinie, domownikom czy gościom, a nie rozerwaniu więzi funkcjonalnej z majątkiem ziemskim. Agencja wskazała również na istnienie związku organizacyjnego powołując się na zatrudnienie przez właściciela majątku zarządcy nieruchomości, któremu powierzono sprawy administracyjne. Tym samym w ocenie Agencji Wojewoda zaniechał rozważenia całości materiału dowodowego w sposób wszechstronny.

W odwołaniu swym Powiat [...] zarzucił niewłaściwą interpretację przepisów dekretu PKWN, a zwłaszcza art. 1 ust. 2 dekretu PKWN. W uzasadnieniu Powiat [...] podniósł, że organ I instancji oparł decyzję jedynie na zeznaniach dwóch świadków i przeprowadzonej wizji lokalnej. Z zeznań tych wynika, że pałac i park odgrodzone były od dziedzińca gospodarczego i posiadały odrębny wjazd, a nadto, że gospodarstwem rolnym zarządzał rządca podejmujący wszelkie decyzje organizacyjne związane z bieżącą działalnością gospodarstwa. To zaś doprowadziło do stwierdzenia, że pomiędzy tymi częściami nie istniał związek funkcjonalny. Jednocześnie organ I instancji pominął pozostały materiał dowodowy zebrany w sprawie, w tym protokół w sprawie przejęcia majątku na cele reformy rolnej oraz protokół z pierwszej lustracji Państwowego Ośrodka Kultury Rolnej K., które potwierdzają prawidłowość przejęcia nieruchomości zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie dekretu PKWN. Zarząd Powiatu wskazał, że jedynie § 11 ww. rozporządzenia wskazywał przedmioty podlegające zachowaniu przez dotychczasowych właścicieli ziemskich, jednakże służących do osobistego użytku. Jednocześnie w myśl § 44 i § 45 rozporządzenia w sprawie dekretu PKWN wynika, że podziałowi na cele związane z reforma rolną nie podlegają zabudowania dworskie i przemysłowe, zaś komisje podziału ziemi winny wydzielić i zabezpieczyć odpowiednie środki na cele szkolnictwa rolniczego. Przepis § 45 ww. rozporządzenia ma zdaniem Powiatu ścisły związek z brzmieniem art. 1 ust. 2 dekretu PKWN określającego cele reformy rolnej m.in. poprzez zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego. Powiat stwierdził, że być może przez krótki okres po opuszczeniu ziem przez wojska radzieckie w pałacu znajdowała się siedziba Państwowych Nieruchomości Ziemskich, jednakże protokół lustracji wskazuje, że został przejęty i wykorzystany zgodnie z celami reformy rolnej, a sten pozostaje aktualny do dziś, albowiem w pałacu znajduje się Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w K., będący szkoła rolniczą, zaś gospodarstwo rolne funkcjonuje w formie gospodarstwa pomocniczego. Ponadto zdaniem Powiatu fizyczne odgrodzenie części pałacowo-parkowej od gospodarczej było normalną praktyką użytkowania posiadłości ziemskich przez ich właścicieli.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r.. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J. K., E. M., A. G., J. B. J. – P., J. J.- P., J. K., J. T., D. T., J. T., P. T., E. Z., L. K., D. K., J. B., K. B., M. B. – D., B. K., K. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 574/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, zobowiązując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zobowiązany do rozstrzygnięcia sprawy, co do istoty biorąc pod uwagę zarzuty zawarte w odwołaniach.

Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1958/06, Naczelny Sad Administracyjny oddalił skargę kasacyjną A. N. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 574/06.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu wskazał, że zespół pałacowo-parkowy położony w K., stanowił część majątku ziemskiego "[...]", będącego własnością A. K. Podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgo wieczystej było zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z dnia [...] r.. L.dz. [...]. Całkowita powierzchnia przejętej nieruchomości ziemskiej, zgodnie ze skróconym odpisem księgi wieczystej "[...]" z dnia [...] r. Protokołem z dnia [...] r. dokonano przejęcia [...] ha, w tym [...] ha użytków rolnych, [...] łąk, [...] ha pastwisk, [...] ha lasów, [...] ha ogrodów warzywnych, [...] ha parku, [...] ha zabudowań i dróg oraz [...] ha nieużytków. Z pisma Starostwa Powiatowego w G. z dnia [...] r. znak: [...] oraz załączona do niego mapa ewidencyjna wsi K. potwierdzają. Że zespół pałacowo-parkowy w K. obejmował aktualne działki o nr [...] i nr [...]. W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt, że majątek ziemski "[...]" spełniał normy obszarowe do jego przejęcia na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Jednakże, oprócz spełnienia przesłanki obszarowej przejmowana nieruchomość musiała spełniać również pozostałe warunki, tj. mieć ziemski charakter, stanowić własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych oraz nadawać się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu PKWN. Dopiero bowiem łączne spełnienie tych przesłanek mogło przesądzać o możliwości przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej. Minister wskazał, że w przypadku złożenia wniosku dotyczącego części nieruchomości przejętej na ww. cel bada się spełnienie przesłanek wyłącznie w odniesieniu do tej części nieruchomości. Oceniając materiał zgromadzony w sprawie Minister stwierdził, że na działkach objętych wnioskiem znajdował się pałac wraz z parkiem i oficyną, które zostały wpisane do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z dnia [...] r. – nr rej. [...], z dnia [...] r. – nr rej. [...] oraz z dnia [...] r. – nr rej. [...]. Bezsprzecznym jest to, że przedmiotowy pałac wraz z otaczającym go parkiem był wyodrębniony od pozostałej części majątku. Wskazują na to mapa katastralna i rejestr katastralny, mapa ewidencyjna i wypis z rejestru gruntów, materiały przekazane przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. z dnia [...] r. znak [...] oraz zeznania dwóch świadków. Minister podniósł, że położenie parku i pałacu na tle całego folwarku "[...]" ilustruje dokument graficzny plany folwarku. Do zespołu pałacowo-parkowego prowadził odrębny wjazd znajdujący się przy drodze do P. W części gospodarczej, oddzielonej od zespołu parkowo-pałacowego znajdowały się dwie obory, stajnia, spichlerz, kuźnia, stelmacharnia, chlewnia, gorzelnia i budynek administracyjno-gospodarczy. Do części gospodarczej prowadził odrębny wjazd. Tym samym ze względu zarówno na usytuowanie, jak i jego przeznaczenie wskazują na typowo rezydencjonalny, jak i mieszkaniowy charakter. Ponadto Minister stwierdził, że działki objęte wnioskiem z pewnością nie były przydatne do celów wskazanych w art. 1 ust. 2 lit. a-e dekretu PKWN. Minister wskazał, że zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia jest istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy częścią nieruchomości objętej wnioskiem a pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Pojęcie "związku funkcjonalnego" mimo, iż nie jest pojęciem normatywnym oznacza, że funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie dowodzi, że nie istniała zależność pomiędzy tymi częściami. Wskazują na to zarówno zeznania świadków, jak i materiały pochodzące z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Powiatu w G. Minister wskazał, że nie mają one znaczenia w sprawie.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Powiat [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji tj. obowiązku działania na podstawie przepisów prawa i w granicach prawa, a tym samym wydanie decyzji nieważnej w świetle art. 156 § 2 k.p.a., art. 7, art. 70 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie tj. niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nieustosunkowanie się do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sprawie i niewskazanie dlaczego nie uwzględniono dowodów przedstawionych przez skarżącego, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodów których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W zakresie naruszenia prawa materialnego Powiat w G. zarzucił naruszenie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN polegające na błędnej interpretacji "związku funkcjonalnego" tj. przyjęcie, że zespół parkowo-pałacowy nie pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku ziemskiego oraz naruszeniu art. 1 ust. 2 lit. d dekretu o reformie rolnej polegającym na jego niezastosowaniu i nie uwzględnieniu faktu, że kompleks pałacowo-parkowy został przekazany na cele szkolnictwa, a tym samym spełniona została przesłanka przejęcia nieruchomości w tej części na cele reformy rolnej. Tym samym wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej ewentualnie o ich uchylenie. W dość obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ nie uwzględnił zmian przepisu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN dotyczących przejmowanej nieruchomości. Pierwotne brzmienie ww. przepisu dotyczyło nieruchomości o charakterze rolnym. Po nowelizacji przepis ten dotyczył nieruchomości ziemskich, a tym samym inne były kryteria do przejmowania majątku. W ocenie skarżącego zarówno w decyzji Wojewody [...], jak i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjęto kryterium "charakteru rolniczego" nieruchomości, co wskazuje na oparcie decyzji o przepis nieistniejący. Rolą organów było bowiem ustalenie czy przejęta nieruchomość, w tym działki objęte wnioskiem, spełniała kryterium majątku ziemskiego. Skarżący powołał się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2003 r., sygn. akt III CKN 1492/00, w którym stwierdzono, że nacjonalizacja przewidziana w dekrecie PKWN wymagała protokolarnego objęcia w zarząd nieruchomości i innego mienia, dokonania parcelacji lub wyodrębnienia rezerwy dla utrzymania wzorowych gospodarstw w interesie podniesienia poziomu gospodarki rolnej, dla szkół rolniczych i powszechnych, których zassanie było ważne z punktu użyteczności publicznej zgodnie z wykazem sporządzonym przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Skarżący wskazał, że zeznania świadka F. M. i F. G. pozostają w sprzeczności z dokumentem z [...] r. Starosty Powiatowego, z którego wynika, że część nieruchomości poddana była parcelacji, co czyni ich zeznania niewiarygodnymi. Jednocześnie organy nie próbowały ustalić, czy kompleks parkowo-pałacowy został uznany za ważny z punktu widzenia użyteczności publicznej. Tymczasem w materiale dowodowym znajduje się porozumienie z dnia [...] r. pomiędzy Wojewódzkim Zjednoczeniem Państwowych Gospodarstw Rolnych a Wydziałem Rolnictwa i Leśnictwa w sprawie utworzenia Zasadniczej Szkoły Rolniczej w K. oraz umowa o utworzeniu szkoły w pałacu, która nakłada na zarządcę szkoły obowiązek należytego utrzymania terenów parku. Tymczasem utworzenie i prowadzenie szkoły rolniczej było ważne z punktu widzenia użyteczności publicznej. Ponadto doszło do błędnej oceny protokołu w sprawie przejęcia majątku oraz protokołu lustracji, a dokumenty te, wbrew twierdzeniom Ministra, pozostają w związku ze sprawą. Potwierdzają bowiem, że kompleks nie był rozparcelowany, pozostawał w użytkowaniu PGR w całości, a część pałacowo-parkowa została zarezerwowana na potrzeby utworzenia szkoły rolniczej. W odniesieniu do związku funkcjonalnego skarżący podniósł, że ograniczono się do dwóch jego aspektów, tj. usytuowania budynków oraz tego, iż w opinii organów ośrodek zarządczy i decyzyjny znajdował się w części zabudowań gospodarczych, gdyż tam mieściła się siedziba zarządcy. Skarżący podniósł, że w części gospodarczej znajdowały się budynki przeznaczone nie tylko do roli, ale też umożliwiające właścicielowi normalne funkcjonowanie, w tym np. stajnia czy powozownia. W ocenie skarżącego wszystkie zabudowania majątku ziemskiego [...] były niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Skarga jest niezasadna i jako taka zdaniem sądu podlega oddaleniu, na co wskazuje analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego. Sąd podziela stanowisko organu II instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, bowiem wbrew zarzutom skargi, organ nie naruszył powołanych w skardze przepisów tak prawa materialnego jak procesowego.

W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Użycie w ww. przepisie określenia "w szczególności" nie zawęża uprawnienia do korzystania z dowodów w postaci publikacji czy opracowań, a jedynie wskazuje, że dowód taki należy ocenić tak jak pozostałe dowody. W zakresie oceny zgromadzonego materiału dowodowego podkreślić należy, że wobec braku dowodów na przeprowadzenie skutecznej parcelacji majątku K., zeznania świadków złożone na te okoliczności okazały się być nieprzydatne. Zwrócenia uwagi wymaga, że organy powołując się na zeznania świadków C. i M., wskazują w zasadzie na okoliczności związane z usytuowaniem pałacu, parku i oficyny.

W odniesieniu do podstawy materialnoprawnej wydanych decyzji należy wskazać, że dekret PKWN wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, tj. w dniu 13 września 1944 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 17). Z tą datą też wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem (ex lege) przeszły bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Szereg postanowień dekretu w brzmieniu pierwotnym, określało konkretnie oznaczone daty na wykonanie poszczególnych zadań, związanych z realizacją reformy rolnej, zgodnie z którymi przeprowadzenie reformy rolnej na terenach kraju już wyzwolonych, powinno zostać zakończone do końca roku 1944 (art. 6, 7, 8 ust. 5, art. 9, 10 ust. 1 i 3, art. 11 ust. 1). Następnie dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), dokonano zmian w tekście pierwotnym. Efektem tej nowelizacji było też wydanie tekstu jednolitego dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ogłoszonego w Dz.U. Nr 3, poz. 13, który zawierał oprócz innych zmian upoważnienia do wydania rozporządzeń wykonawczych do dekretu. Należy wskazać również, ze kwestie proceduralne związane z przeprowadzeniem reformy rolnej zostały uregulowane dopiero w Rozporządzeniu i obowiązywały od dnia 29 marca 1945 r.

W świetle powyższych zmian legislacyjnych należy zatem wskazać, że proces przejmowania gruntów na cele reformy rolnej był rozłożony w czasie na wiele lat, czego chyba nie przewidziano wcześniej, który swym rozmiarem i skomplikowaniem spraw z tym związanych, zaskoczył ówczesne władze. Wskazuje na to również rozporządzenie z dnia 1 marca 1945 r., które przez zakres swych regulacji, faktycznie stało się uzupełnieniem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, chociaż weszło w życie sześć miesięcy później niż sam dekret, kiedy to podstawowy cel tego aktu na znacznym terytorium kraju, został już praktycznie zrealizowany, tzn. własność nieruchomości ziemskich przeszła na własność Skarbu Państwa. Natomiast na terenach kraju później wyzwolonych, miało to dopiero nastąpić. Jednocześnie należy wskazać, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialnoprawny w przeciwieństwie do § 5 rozporządzenia, który ma charakter procesowy, określający tryb postępowania w tych sprawach. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednak dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę również, zgodnie z zwartym tam odesłaniem, przepis "art. 1, część druga". Już z art. 2 ust. 1 zdania lit. e dekretu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Tak jak punkty a, b i c tego przepisu nie budzą raczej wątpliwości, tak punkty (d i e), są niekiedy wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości, niż nieruchomości ziemskie, np. pałaców, dworów, czy też budynków mieszkalnych, co rzekomo odpowiada celom tam określonym. Jednak nie zwraca się uwagi na to, że mowa jest tam o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie o zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wyraz "teren“ w języku polskim jest jednoznaczny, tym bardziej , jeżeli teren ma być zarezerwowany dla określonych instytucji lub pod rozbudowę miast, koloni mieszkaniowych, czy też na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r. II CK 653/04, OSNC 2006, nr 3, poz.56) . Tak więc, to że niekiedy w ramach reformy rolnej przejmowano pałace, dwory czy też inne obiekty o wartości historyczno-kulturalnej na siedziby władz, domów kultury, bibliotek, kółek rolniczych, państwowych gospodarstw rolnych, czy też organizacji społecznych , świadczy tylko o tym, że w praktyce dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej był nierzadko tylko pretekstem, zaś rzeczywiste cele działania ówczesnych władz , były odległe od tych wskazanych w art.1 ust.2 dekretu.

Jednocześnie należy zauważyć, że próbę zdefiniowania pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dla potrzeb dekretu, podjął Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale pod tym pojęciem należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Jeżeli nawet na mocy art. 239 ust. 3 Konstytucji RP, uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, utraciły moc powszechnie obowiązującą, to nie oznacza to, że utraciły walor poznawczy, czy też nie mogą być brane pod uwagę jako dyrektywy interpretacyjne w procesie stanowienia lub stosowania prawa. Uchwały te zachowują swoją aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, bowiem ich wartość i przydatność dla praktyki wynika z ich treści, nie zaś z formalnie nadanego im statusu prawnego. Kolejne kryteria, w oparciu o które scharakteryzował prawodawca nieruchomości, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to ich powierzchnia ogólna (100 ha) bądź powierzchnia użytków rolnych (50 ha) w zależności od rejonu kraju, w którym są położone i to, iż muszą one stanowić własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych.

Tym samym art. 2 ust. 1 lit. e dekretu stanowił, iż na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (mogące być wykorzystane na cele wskazane w "art. 1, część druga" dekretu), które stanowią własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Oceniając legalność zaskarżonych decyzji Sąd zbadał również prawidłowość oceny organów, czy pomiędzy ww. częściami nieruchomości-pałacem i parkiem a pozostałym terenem majątku ,zachodził "związek funkcjonalny". W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd wskazujący na znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu PKWN (również NSA w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Pojęcie "związku funkcjonalnego", jako warunku objęcia rezydencji przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest normatywnie definiowane. W judykaturze, gdy wiąże się z tym pojęciem określone skutki, wyrażany jest pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. W istocie, więc ugruntowane w judykaturze pojęcie nie dotyczy metodologicznie związku funkcjonalnego (relacji jednostronnej zależności), lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku. Wobec stosunkowo ogólnikowo formułowanej w judykaturze definicji "związku funkcjonalnego", przy braku konsekwencji terminologicznej, ustalenie, co do występowania takiej zależności, w kontekście rozpatrzenia określonej sprawy, jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez prezentowanych w orzecznictwie sądowym. Analiza aktualnego orzecznictwa, w którym uwypuklane jest znaczenie tzw. "związku funkcjonalnego", prowadzi do wniosku, iż dla oceny jego istnienia decydujące znaczenie mogą odgrywać sformułowane w judykaturze tezy:

- rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich, dwory i pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcja rolną, były dla tej produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne,

- o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne, brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron, źródła dochodów właściciela, zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski,

- istotne znaczenie dla istnienia "związku funkcjonalnego" może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy - na terenie części rezydencjalnej lub poza nią,

- dla uznania wyodrębnienia nieruchomości, jako przeznaczonej na inne cele niż rolne (że nie należą one do części folwarcznej, lecz stanowią integralną część parku), wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie,

- rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na rzecz Państwa.

W orzeczeniach, gdzie nawiązuje się do kryterium "związku funkcjonalnego", podkreślane jest, że rezydencja właściciela majątku, co do zasady, nie przechodzi na cele reformy rolnej, jako nieprzydatna do realizacji celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie były one przydane dla celów wskazanych w lit a-c, natomiast cele wskazane pod lit. d i e mogły być realizowane jedynie poprzez przejęcie nieruchomości niezabudowanych. Zmiana dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 3, poz. 9), w ramach której m.in. usunięto w art. 2 ust. 1 zd. wstępne wyrazy "o charakterze rolnym", nie spowodowała skutków prawnych, a więc przejęciu podlegają wyłącznie nieruchomości o charakterze stricte rolniczym.

Bez znaczenia jest okoliczność, czy części majątku o różnym charakterze funkcjonalnym (mieszkalna i gospodarcza) pozostawały w pewnej bliskości (kwestia istnienia stajni, kurnika oraz ogrodnika z warzywnikiem). Istotne, czy możliwe jest wskazanie istniejącej na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej granicy pomiędzy terenami przeznaczonymi na cele rezydencjalne od wykorzystywanych na cele gospodarcze. Trafnie podnosi organ, że tereny objęte wnioskiem niewątpliwie nie służyły celom gospodarczym kompleksu folwarcznego. O "związku funkcjonalnym" nie świadczy powiązanie terytorialne (rezydencja w pobliżu części gospodarczej), ale także podmiotowe - czy w części rezydencjalnej zamieszkiwał właściciel majątku.

W sprawie nie były kwestionowane ustalenia faktyczne (umiejscowienie obiektu, historia powstania obiektu, sposób organizacji funkcjonowania dóbr ziemskich) lecz ich ocena. Zdaniem Sądu organy obu instancji rozpatrując przedmiotową sprawę prawidłowo wskazały, że na działkach oznaczonych obecnie nr [...] i [...], których dotyczy wniosek rozpoznawany w toku przedmiotowego postępowania znajdował się neogotycki pałac wraz z parkiem krajobrazowymi i oficyną, które wpisane zostały do rejestru zabytków na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. Pałac zbudowany został w 2 połowie XIX wieku i stanowi przykład architektury neogotyckiej. Wcześniej, bowiem w 1 połowie XIX wieku zbudowana została oficyna stanowiąca przykład architektury klasycystycznej, natomiast park krajobrazowy założony został na przełomie XVIII/XIX wieku. Zdaniem Sąd organy prawidłowo uznały, że powyższe okoliczności wskazują na typowo rezydencjonalny i mieszkaniowy charakter, w związku z czym nie były przydatne na cele reformy rolnej. Z materiału dowodowego wynika, że właściciel majątku A. K. zatrudnił zarządcę mieszającego w budynku gospodarczo-mieszkalnym położonym na terenie podwórza gospodarczego a w budynku dworu nie prowadzona żadnej działalności związanej z gospodarstwem wchodzącym w skład majątku. Dwór od podwórza gospodarczego odgrodzony był gęstą siatką , a do obu części majątku-rezydencjalnej i gospodarczej prowadziły odrębne drogi.

Należy podkreślić, że dla wykazania istnienia bądź nie "związku funkcjonalnego" nie ma żadnego znaczenia okoliczność, czy część rezydencjalna był utrzymywana z dochodów pochodzących z majątku rolnego. Kwestia ta nie jest związana z obiektywnymi cechami określonej nieruchomości ziemskiej, lecz jest następstwem pewnych zastanych zwyczajów lub przyjmowania konkretnych rozwiązań organizacyjnych w wyniku bieżących decyzji osób sprawujących zarząd właścicielski całym majątkiem. Zakres zależności finansowych poszczególnych części majątku, według stanu na konkretną datę, może być związany z bieżącą koniunkturą na produkty rolne, aktualnym stanem dochodów właściciela z innych źródeł - w tym statusem zatrudnienia, oraz podejmowanymi decyzjami gospodarczymi, np. w zakresie inwestycji. Przeciwko przyjęciu normatywnego (w świetle regulacji dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej) znaczenia tej kwestii w kontekście ustalenia, czy określona część majątku ziemskiego podlega nacjonalizacji, przemawia także to, iż jej wyjaśnienie wymagałoby także przesądzenia, według stanu faktycznego, na jaki dzień należałoby dokonywać oceny. Pod uwagę można brać zarówno datę 31 sierpnia czy 1 września 1939 r. (ostatnie dni, gdy można domniemywać funkcjonowanie majątków ziemskich zgodnie z typowymi zwyczajami), czy też dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bądź datę dokonywania czynności przejęcia w zarząd Państwa. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej mógł być bowiem dopiero skutecznie wykonywany na terenach niebędących jeszcze pod jurysdykcją ówczesnego prawodawcy - zarówno w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w wersji pierwotnej, jak i po jego nowelizacji z dnia 17 stycznia 1945 r. - tereny na zachód od Wisły pozostawały pod okupacją niemiecką. W rachubę może wchodzić potencjalnie także zupełnie inna data. Należy mieć na uwadze, że warunki faktycznego funkcjonowania majątków ziemskich na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (ewentualnie jego faktycznego wykonania) miały się z reguły nijak do zwyczajów panujących wcześniej w majątkach ziemskich (w okresie międzywojennym), z uwagi na ich objęcie kilkuletnią administracją przez zarządców ustanowionych przez okupanta. Żadnych wytycznych, co do sposobu dokonywania ustaleń faktycznych w kwestii zasad funkcjonowania nieruchomości ziemskich (gdy chodzi o wskazanie konkretnej daty) nie dał ówczesny prawodawca, co potwierdza konkluzję, iż funkcjonujących w poszczególnych majątkach rozwiązań organizacyjno-finansowych nie uznał za istotne w kontekście zakresu nacjonalizacji nieruchomości ziemskich. W świetle przywołanych wyżej tez orzecznictwa, reprezentacyjna siedziba właściciela - o ile był to obiekt wyłącznie mieszkalny - nie służyła, co do zasady, produkcji rolnej. Tymczasem z akt administracyjnych wynika, że zespół pałacowo-parkowy funkcjonował jako odrębna całość. Słusznie zatem organy ustaliły brak związku funkcjonalnego pomiędzy częścią rezydencjalną a gospodarczą na dzień wejścia w życie dekretu. Należy jeszcze raz wskazać, iż przejęciu na cele reformy może podlegać wyłącznie część nieruchomości w tym zakresie, w jakim ma ona charakter stricte rolny. Nie ma więc znaczenia, czy nastąpiło prawne wydzielenie działek. Istotną rolę odgrywa natomiast, czy możliwe jest faktyczne określenie granic części nieruchomości ziemskiej, która nie służyła ze swej natury produkcji rolnej. W orzecznictwie wskazuje się, iż celowi temu nie służyła z reguły część rezydencjalna. Podniesiona w skardze kwestia przekazania na cele użyteczności publicznej - szkole rolniczej pałacu i parku, która to miała miejsce w roku [...] stanowi okoliczność nie mającą wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, późniejsze przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości nie może mieć bowiem znaczenia przy badaniu podpadania danej nieruchomości pod przepis art.2 ust.2 lit e dekretu.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.