Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1821/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. M. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., na podstawie art. 127 § 2 kpa w związku z 138 § 1 pkt 1 kpa po rozpatrzeniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] wydaną w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na opłatę gazu, wykupienie leków, talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne oraz posiłków w stołówce "[...]".

Powyższe rozstrzygniecie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 30 grudnia 2010 r., J. S. zwrócił się z wnioskiem o pomoc finansową na opłatę gazu w wysokości [...] zł, wykupienie leków w wysokości [...] zł, talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne lub posiłki w stołówce "[...]" oraz skierowanie do magazynu [...]. W toku postępowania wszczętego przedmiotowym wnioskiem organ uwzględnił również inny wniosek skarżącego dotyczący przyznania mu pomocy na leki z dnia 29 listopada 2010 r., który został przekazany przez ośrodek pomocy społecznej jako odwołanie od decyzji z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] przyznającej J. S. pomoc na leki w wysokości [...] zł, a następnie przekazane do Kolegium postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] do organu I instancji.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 14 stycznia 2011 r. i z zebranej dokumentacji, wynika, że J. S. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury i z zasiłku pielęgnacyjnego. Emerytura jest obciążona zajęciem komorniczym z tytułu zaległych świadczeń alimentacyjnych, w związku z tym kwota [...] zł jest potrącana z emerytury J. S. i przekazywana za pośrednictwem komornika sądowego do Urzędu Miasta [...] jako częściowa spłata zadłużenia z tytułu wypłaty zaliczek alimentacyjnych. Tym samym dochód strony kształtuje się na poziomie [...] zł. Podkreślić przy tym należy, że Ośrodek Pomocy Społecznej określając wysokość dochodu nie może odliczyć kwoty zaległych alimentów. Odliczeniu podlega bowiem wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów.

W toku postępowania organ pierwszej instancji zauważył również, że wnioskodawca zamieszkuje w trzypokojowym mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, zadłużenie czynszowe wynosi ok. [...] tysiące złotych. Z oświadczenia wynika również, że J. S. zamieszkuje z córką, która prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Z dorosłym synem wnioskodawca nie utrzymuje od kilku lat kontaktów. Młodszy syn zamieszkuje wraz z matką. Ustalono również, że J. S. jest właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M. przy ulicy [...].

Prezydent W. powołując się na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), w szczególności na treść art. 8 tej ustawy wskazał, że posiadany przez skarżącego dochód przekracza obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Tym samym organ decydując o przyznaniu pomocy odwołuje się do uznania administracyjnego z uwzględnieniem najpilniejszych potrzeb wszystkich zgłaszających się o tę pomoc.

Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w szczególnie uzasadnionych przypadkach, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, może być przyznany zasiłek celowy na zasadach określonych w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, jednak zdaniem organu taka sytuacja w odniesieniu do J. S. nie zachodzi.

Prezydent W. podkreślił, że wnioskodawca od wielu lat – mimo pozytywnych zmian w jego sytuacji życiowej - traktuje pomoc społeczną jako stałe źródło dochodu służące zaspokajaniu jego potrzeb.

Odnosząc się do żądania strony o przyznanie pomocy na opłacenie rachunku za gaz w wysokości [...] zł, organ pierwszej instancji wskazał, że z J. S. zamieszkuje córką, która pomimo prowadzenia oddzielnego gospodarstwa domowego powinna solidarnie ponosić koszty utrzymania mieszkania, tym bardziej, że w ocenie organu nie jest to kwota duża. To samo dotyczy żądania przyznania pomocy w formie talonów do sklepu na zakup artykułów spożywczych i chemicznych lub na obiady w stołówce [...]". W ocenie organu J. S. może zaspokajać podstawowe potrzeby bytowe z własnych środków skoro dysponuje emeryturą, która dwukrotnie przewyższa kryterium dochodowe, jak również o 150 % przewyższa kryterium dochodowe uprawniające do pomocy w formie nieodpłatnego dożywiania na podstawie art. 5 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Prezydent W. podkreślił również, że mimo przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy na przestrzeni roku 2010 przyznano J. S. pomoc w wysokości [...] zł.

Reasumując organ pierwszej instancji stwierdził, że Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest zaspokajać najpilniejsze potrzeby osób ubiegających się o taką pomoc, i w związku z tym musi dzielić posiadane środki by z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób ubiegających się o taką pomoc.

Mając na uwadze powyższe Prezydent W. decyzją z dnia z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] odmówił przyznania J. S. pomocy w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na opłatę gazu, wykupienie leków, talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne oraz posiłków w stołówce "[...]".

Od przedmiotowej decyzji J. S. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. domagając się jej uchylenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Kolegium powołało się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza zdaniem organu, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości przez niego określonej. Kolegium potwierdziło, że ubiegający się o przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej musi zdawać sobie sprawę, że przyznanie takiej pomocy nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania.

Organ odwoławczy zaznaczył również, że analiza całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że Prezydent W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie wyjaśnił podstawy wydania decyzji odmownej szczególnie przy uwzględnieniu faktu, że żądanie zaspokojenia przez organy pomocy społecznej potrzeb J. S. znacznie przekracza możliwości finansowe właściwego ośrodka tym bardziej, że dochód wnioskodawcy znacznie przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł.

Odpowiadając na zarzuty zawarte w odwołaniu Kolegium wskazało, że przyznanie pomocy finansowej należy do zadań ośrodka pomocy społecznej w ramach których zobowiązany jest on zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających na obszarze jego działania, a możliwość zaspokajania tych potrzeb jest determinowana posiadanymi przez ośrodek środkami pieniężnymi.

Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że odwołujący się posiada środki i możliwości, których racjonalne wykorzystanie pozwoli na przezwyciężenie trudnej sytuacji bez konieczności korzystania ze środków publicznych wypłacanych w formie świadczeń z pomocy społecznej.

W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa oraz nie przekroczył granic uznania administracyjnego i decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...].

Na powyższą decyzję J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu skarżący zaznaczył, że znajduje się w krytycznej sytuacji zarówno materialnej i zdrowotnej. Jego zdaniem ma on prawo do tego, żeby uzyskać pomoc na leczenie, opłacenie czynszu, opłacenie gazu czy rachunków za energię elektryczną. J. S. wyliczył, że po odliczeniu wydatków na opłaty do dyspozycji pozostaje mu niewiele ponad 200 zł.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo - administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga J. S. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.

W art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" - na podstawie której wydano zaskarżone decyzje - zapisano, że pomoc społeczna jest instytucją mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.

W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego prawidłowo ustalono, że dochód J. S. wynosi [...] zł, czyli przekracza kryterium dochodowe ustalone na kwotę [...] zł.

W aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące na dochód skarżącego, tj. kopia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (k-37) wskazująca wysokość emerytury po waloryzacji na dzień 1 marca 2010 –[...] zł. Prawidłowo od dochodu strony odliczono, kwotę miesięcznego obciążenia podatkiem dochodowym od osób fizycznych, kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz bieżące zobowiązania alimentacyjne. Sąd podziela pogląd powołany przez organy orzekające i wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Ol 0514/07, iż odliczeniu od przychodów osoby ubiegającej się o zasiłek (art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej) podlega wyłącznie kwota miesięcznych bieżących alimentów należnych osobie uprawnionej na podstawie prawnego tytułu, bez kwot zaległych świadczeń i ewentualnych odsetek oraz kosztów egzekucyjnych.

Sytuacja życiowa skarżącego została ustalona na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (k- 20) oraz innych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy dotyczących sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącego i nie budzi zastrzeżeń Sądu.

Zgodnie z art. 41 pkt 1 ww. ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Użyty w powyższym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a to oznacza, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje zarówno ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję odnośnie jej wysokości. Jeśli organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą osoby wnioskującej o zasiłek, a z drugiej strony własne możliwości finansowe uznał, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to takiej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Swoboda działania organu nie zwalnia go oczywiście z obowiązku, jak najstaranniejszego działania i przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami kodeksu postępowania administracyjnego.

Zatem - w przypadku decyzji uznaniowych - kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a. - a więc w sposób przekonywujący.

Badając sprawę pod tym kątem Sąd orzekający w sprawie stwierdził, że organy, nie przyznając J. S. zasiłku celowego specjalnego na wskazane przez niego cele nie naruszyły prawa.

Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie oczekiwać spełnienia wszystkich żądań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka.

W ocenie Sądu organy orzekające wskazały w uzasadnieniu decyzji jakie są możliwości organu pomocy społecznej w zakresie udzielania świadczeń z pomocy społecznej, jak również wnikliwie wyjaśniły przyczyny odmowy przyznania J. S. wnioskowanej pomocy.

Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo odmówiły przyznania J. S. zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na opłatę gazu, wykupienie leków, talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne oraz posiłków w stołówce "[....]" - nie naruszając przy tym przepisów prawa i nie przekraczając granic uznania administracyjnego - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko.

Organy wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 cytowanej ustawy.