Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 437/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Borkowska, Sędziowie NSA Anna Łuczaj (spr.), Małgorzata Stahl, Protokolant Łukasz Celiński, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 maja 2004 r., sygn. akt II SA/Wr 1488/2001 w sprawie ze skargi H., E. i A. R. na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2001 r. Nr [...] w przedmiocie: nakazania dostarczenia dokumentów i opracowań dotyczących stanu technicznego budynku 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu na rzecz H. R. kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3) zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata J. B. kwotę 170 (sto siedemdziesiąt) złotych łącznie z podatkiem VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 7 maja 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę [...], [...] i [...] na decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia [...] maja 2001 roku Nr [...] w przedmiocie nakazania dostarczenia dokumentów i opracowań dotyczących stanu technicznego budynku.

W pisemnych motywach powyższego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2000 roku Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta Wrocławia, na podstawie art. 62 ust. 1, 2 i 3, art. 83 ust. 1, art. 84a ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku Prawo budowlane (tekst jednolity - Dz.U. z 2000 roku, Nr 106, poz. 1126) nakazał [...], [...] oraz [...], współwłaścicielom jednorodzinnego budynku mieszkalnego w zabudowie szeregowej, położonego na działce nr [...], obręb [...], dostarczenie w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji następujących dokumentów i opracowań: ekspertyzy stanu technicznego skrajnego segmentu mieszkalnego będącego ich własnością, który jest w nieodpowiednim stanie technicznym i może stanowić zagrożenie bezpieczeństwa użytkowników, protokołu sprawdzenia instalacji gazowej, protokołu sprawdzenia przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych) oraz protokołu badania instalacji elektrycznej z zaznaczeniem, że powyższej kontroli winny dokonać osoby posiadające odpowiednie przygotowanie zawodowe oraz wymagane uprawnienia. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał, że w dniu 18 października 2000 roku [...] współwłaścicielka powyższego budynku poinformowała Powiatowego Inspektoratu Nadzoru budowlanego dla miasta Wrocławia o powstałym zagrożeniu spowodowanym pęknięciami budynku, związanymi z pracami budowlanymi przy budowie rozdzielczej sieci cieplnej prowadzonej obok budynków mieszkalnych wielorodzinnych przy ulicy [...] we Wrocławiu. Prace budowlane prowadzone były na podstawie pozwolenia na budowę nr [...] z dnia [...] lutego 2000 roku i nie przebiegały przez teren działki, na której stoi budynek mieszkalny ani na działce bezpośrednio przylegającej do budynku. Podczas kontroli w terenie stwierdzono pęknięcia ścian i sufitów oraz odspojenie tynku i grubej warstwy farby przy ościeżnicach drzwiowych i okiennych oraz pęknięcie pionowe żeliwnej rury kanalizacyjnej. Stwierdzono ponadto wypaczenie skrzydła drzwiowego w przyziemiu budynku. Cały budynek mieszkalny jest w złym stanie technicznym, co zdaniem organu, jest spowodowane niewykonywaniem w czasie użytkowania wymaganych remontów, napraw i konserwacji. Współwłaściciele budynku nie spełnili wymagań art. 62 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane w zakresie okresowych kontroli i będących następstwem kontroli robót koniecznych. Podczas oględzin na terenie posesji przy ulicy [...] we Wrocławiu pełnomocnik [...] oświadczył, iż przeglądy budynku nie były dokonywane i strony nie są w stanie ich dostarczyć w określonym w protokole terminie 7 dni. Inwestor, jak również wykonawca robót rozdzielczej sieci cieplnej, w dniu przeprowadzanej kontroli w terenie oświadczyli, że są gotowi dokonać napraw szkód powstałych w wyniku prowadzonych w sąsiedztwie budynku prac budowlanych. [...] nie wyraziła zgody na powyższe zobowiązanie, żądając nowego mieszkania.

Decyzja została oprotestowania przez strony zobowiązane, które zarzuciły szereg naruszeń prawa w trakcie prowadzenia postępowania administracyjnego.

Decyzją z dnia [...] maja 2001 roku Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji dokonał bezsprzecznych ustaleń wskazujących na wysoce nieodpowiedni stan techniczny przedmiotowego budynku. Zebrane w sposób wyczerpujący dowody pozwalają na stwierdzenie, iż stan ten jest wynikiem długotrwałych zaniedbań ze strony właścicieli obiektu, polegających na braku realizacji ciążących na nich z mocy ustawy – Prawo budowlane obowiązków co do utrzymywania obiektu w należytym stanie technicznym, dokonywania niezbędnych remontów, prowadzenia przeglądów. W związku z posuniętym procesem degeneracji przedmiotowego budynku powstała wątpliwość co do możliwości jego dalszego użytkowania z uwagi na bezpieczeństwo dla osób i mienia znajdujących się na jego terenie. Zdaniem organu odwoławczego przeprowadzona przez strony interpretacja treści art. 62 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo budowlane jest mylna. Celem ustawodawcy było bowiem niewątpliwie zobowiązanie właścicieli obiektów budowlanych do ich utrzymywania w należytym stanie technicznym, o czym świadczy użyty w art. 61 wskazanej ustawy zwrot "jest obowiązany". Przywołany zaś przez skarżących art. 62 jest natomiast przedłużeniem regulacji dotyczącej tematyki utrzymania obiektów budowlanych i zawiera konkretyzację normy generalnej zawartej we wspomnianym art. 61. W związku z tym należy uznać, że nałożone przez prawodawcę obowiązki z art. 61 i następnych Prawa budowlanego mają charakter bezwzględny zwłaszcza, że organy stosujące prawo zostały wyposażone w instrumenty przymusu, służące egzekucji powyższych obowiązków. Organ stwierdził ponadto, że wykładni przepisu prawnego dokonywać należy nie tyko na zasadach wykładni językowej, ale również w odniesieniu do istniejącego systemu prawa. Nie zgodzono się również z zarzutem, iż przyczyną złego stanu technicznego przedmiotowego obiektu są wykonywane w jego pobliżu roboty budowlane. Znajdująca się w aktach sprawy ekspertyza budowlana wyklucza bowiem znaczący wpływ wspomnianych czynników zewnętrznych na stan techniczny budynku, który jest zły z powodu wskazanych wcześniej zaniedbań ze strony właścicieli.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący [...], [...] i [...] zarzucili, że żądanie od nich wykonania ekspertyz i badań jest bezzasadne, albowiem niesporny zły stan techniczny budynku spowodowany został robotami budowlanymi na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej we Wrocławiu. To ten ostatni podmiot winien wykonać ekspertyzy na swój koszt.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, przytoczywszy treść art. 61 i art. 62 ustawy – Prawo budowlane, wskazał, iż aby dokonać oceny, czy występuje stan, o którym mowa w art. 62 ust. 3 ustawy - Prawo budowlane należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem dokonania konkretnych ustaleń co do rodzaju obiektu budowlanego, jego stanu technicznego, ewentualnych zagrożeń wynikających z jego stanu – i dopiero po wnikliwej ocenie, dokonanej w aspekcie wskazanych przepisów prawa, podjąć stosowne decyzje tj. przeprowadzenie kontroli bądź wykonanie ekspertyzy. Jeśli w toku postępowania administracyjnego zachodzi potrzeba dostarczenia samej ekspertyzy, to organ orzeka o tym w drodze postanowienia. Zgodnie bowiem z przepisami Kpa o kwestiach wynikających w toku postępowania, a niezbędnych do jego właściwego przeprowadzenia, orzeka się w drodze postanowienia, które ma charakter dowodowy. Dopiero po dokonaniu tych ustaleń organ podejmuje rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, na przykład na podstawie art. 66 lub art. 67 Prawa budowlanego. Postanowienie takie zgodnie z art. 62 ust. 1 ustawy – Prawo budowlane kierowane może być do właściciela obiektu lub jego zarządcy (por. L. Bar, E. Radziszewski – kodeks budowlany. Komentarz, Warszawa 1999, str. 148, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2002 roku, sygn. akt II SA/Wr 258/2000 – nie publ.). Ponieważ w przedmiotowej sprawie przeprowadzono już postępowanie wyjaśniające i nie budzi wątpliwości brak tych kontroli i zły stan techniczny budynku, organy zasadnie wydały decyzje w oparciu o przepis art. 62 ust. 3 ustawy – Prawo budowlane. Zdaniem Sądu pierwszej instancji organy administracji wykazały dostatecznie, że zły stan techniczny budynku wynika głównie z winy skarżących, którzy nawet w chwili rozpoczęcia robót przez Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej we Wrocławiu nie podejmowali żadnych działań zapobiegawczych. Ten ostatni inwestor zgłaszał gotowość usunięcia uszkodzeń, do których przyczynił się swoimi robotami. Jednakże zakres tego przyczynienia i wynikający z tego obowiązek naprawienia szkody ma charakter cywilnoprawny i nie może znosić obowiązku właścicieli nałożonego przepisem art. 61 Prawa budowlanego, a konsekwencji, nie pomoże podważać zasadności wydanych decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła [...] reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik [...] - adw. [...] zarzucił nieważność postępowania przez pozbawienie strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej według norm przepisanych.

Uzasadniając powyższy zarzut podniesiono, iż [...] ma 78 lat i jak wynika z załączonego do skargi kasacyjnej zaświadczenia lekarskiego cierpi na zaawansowaną miażdżycę, zespół psychoorganiczny, nadto ma ograniczone możliwości słuchu, wzroku i ruchu. Jej syn [...] (ur. w 1953 roku), również będący stroną niniejszego postępowania, leczy się z powodu schizofrenii paranoidalnej oraz zespołu otępiennego. Skarżąca w pismach z dnia 19 maja 2003 roku (k. 19) oraz na rozprawie (k. 41) występowała o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. W pismach tych podnosiła, iż z uwagi na wiek i stan zdrowia nie może samodzielnie prowadzić swoich spraw a jej syn, ze względu na choroby, nie może jej pomóc.

Autor skargi kasacyjnej, powołując się ogólnie na "literaturę przedmiotu" wskazał, że pozbawienie możliwości obrony praw należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie wolno go łączyć tylko i wyłącznie z sytuacją, kiedy strona nie brała udziału w postępowaniu. Podniósł, że skarżącej i jej synowi Sąd dwukrotnie odmówił prawa do pełnomocnika z urzędu uznając, że nie jest ona osoba ubogą i wobec tego nie przysługuje jej prawo pomocy. Kryteria zaś pozwalające na uznanie kogoś za ubogiego są względne, zależne od czasu i miejsca. Nie bez znaczenia są przesłanki indywidualne, związane np. z dodatkowymi koniecznymi wydatkami na leczenie czy płatną pomoc pielęgniarki lub opiekunki. Zarówno skarżąca jak i jej syn są osobami chorymi, co implikuje dodatkowe koszty związane z leczeniem. Już po wydaniu zaskarżonego wyroku skarżąca po raz trzeci wystąpiła o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu, tym razem celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Tym razem Sąd przyznał [...] pełnomocnika i zwolnił ją od kosztów wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 150 złotych, przy czym sytuacja materialna skarżącej nie uległa zmianie od czasu poprzedniego wniosku. Takie postępowanie, zdaniem strony skarżącej, wydaje się niekonsekwentne i rodzi pytanie o przyczyny dwukrotnej odmowy przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowego.. Jeśli skarżąca wypełniała przesłanki do skorzystania z "prawa ubogich" po wydaniu wyroku, to należało przyjąć, iż tak samo spełniała je w chwili złożenia skargi do Sądu jak i w dniu rozprawy. W ocenie [...], stan zdrowia uniemożliwił skarżącej obronę praw przed Sądem pierwszej instancji i sprowadził jej udział w postępowaniu do biernej, fizycznej obecności, a to było niewystarczające do zapewnienia możności obrony swoich praw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu nieważność postępowania przez pozbawienie strony możności obrony swych praw, wywołaną odmową przyznania prawa pomocy tj. odmową ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zarzutom skargi kasacyjnej nie można odmówić słuszności.

Nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

Doktryna i judykatura wykształciły pewne kryteria, według których należy oceniać ów stan. Po pierwsze, przyjmuje się, że pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), podobnie jak Kodeks postępowania cywilnego, nie precyzuje bliżej pojęcia "pozbawienia możności obrony swych praw". W tej sytuacji należy przyjąć, iż pojęcie "niemożności" pozwala na objęcie nim różnych stanów faktycznych, gdyż ustawa nie zawęża nieważności postępowania do wypadku całkowitego pozbawienia strony możliwości obrony. A zatem pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać w każdym konkretnym przypadku i nie należy go utożsamiać z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w postępowaniu.

Po drugie, skarżący nie musi wykazywać związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. Tak więc o nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć.

( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2003 r., I PK 117/03,Wokanda 2004/9/30 )

W przedmiotowej sprawie skarżąca [...] w postępowaniu przed Sądem I instancji dwukrotnie zwracała się wnioskiem ustanowienie adwokata z urzędu. Pierwszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu oddalił postanowieniem z dnia 12 czerwca 2003 r., wydanym na podstawie art. 113 § 1 k.p.c., powołując się na uiszczenie przez skarżącą wpisu od skargi, co miało świadczyć o tym, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym miejscu zaznaczyć należy, iż wpis w tej sprawie wynosił 10 zł. Nadto na gruncie przepisów - obowiązującej do dnia 1 stycznia 2004 r. - ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm./orzeczenia tegoż Sądu były prawomocne. To zaś oznacza, iż od powyższego orzeczenia stronie nie przysługiwały zwykłe środki zaskarżenia.

Prawomocne postanowienie w tym przedmiocie nie ma powagi rzeczy osądzonej. Dlatego też strona ma prawo złożyć ponownie wniosek, nawet jeśli jej poprzedni wniosek został załatwiony negatywnie.

Skarżąca [...] ponowny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu złożyła na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2004 r. Wniosek ten Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2004 r. – nie wskazując podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie pouczając strony o możliwości wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie / Sąd odroczył ogłoszenie wyroku do dnia 7 maja 2004 r. /. Z akt sprawy nie wynika też, aby Sąd I instancji uczynił zadość art. 163 § 1 p.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uzasadnienia i doręczenia stronom postanowienia ogłoszonego na rozprawie, jeśli podlega ono zaskarżeniu.

Prawo strony do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie uzasadnione jest stosowaniem w niniejszej sprawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – odnosi się to także do trybu przyznawania stronom pomocy prawnej.

( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2004 r., FZ 20/04, ONSA i WSA 2004/1/5 dot. art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) oraz art. 243 i nast. p.p.s.a. )

W świetle art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W obecnym stanie prawnym / obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r. / przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może obejmować m. in. tylko ustanowienie adwokata. To zaś oznacza, iż okoliczność, że skarżąca uiściła wpis od skargi nie zamykała stronie możliwości uzyskania pomocy prawnej, o jaką wnosiła na rozprawie przed Sądem I instancji w dniu 27 kwietnia 2004 r. – "przydzielenie adwokata z urzędu".

Jak już wyżej wskazano ocena, czy doszło do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw musi być dokonywana na podstawie konkretnych okoliczności sprawy. Z tego też względu zwrócić należy uwagę na okoliczności powoływane przez skarżącą [...] w postępowaniu przed Sądem I instancji.

Wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu skarżąca motywowała wiekiem / 77 lat /, stanem zdrowia / inwalidka I grupy, obustronny głęboki niedosłuch graniczący z głuchotą, zespół psychoorganiczny, rozsiany proces miażdżycowy z następowym zajęciem aorty, naczyń wieńcowych serca, wieloletnie nadciśnienie tętnicze krwi, choroba niedokrwienna serca nasilona osteoroporoza / oraz stanem majątkowym i zawiłością sprawy. Podnosiła nadto, iż także syn [...] z uwagi na stan zdrowia / inwalida II grupy / nie jest w stanie pomóc w prowadzeniu sprawy.

Wnioski te nie zostały uwzględnione przez Sąd I instancji. Jednocześnie, mimo że sytuacja materialna skarżącej nie uległa zmianie – na co zasadnie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącej w skardze kasacyjnej - na etapie postępowania międzyinstancyjnego przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej 150 zł.

Także załączone do skargi zaświadczenia lekarskie potwierdzają jedynie okoliczności podnoszone już przez skarżącą przy składaniu poprzednich wniosków: skarżąca cierpi m. in. na zaawansowaną miażdżycę, zespół psychoorganiczny, a nadto ma ograniczone możliwości słuchu, wzroku i ruchu. Syn skarżącej [...] leczy się z powodu schizofrenii paranoidalnej oraz zespołu otępiennego.

Uwzględnienie wniosku skarżącej w postępowaniu międzyinstancyjnym - przy niezmienionym stanie majątkowym, rodzinnym i zdrowotnym skarżącej - powoduje, iż uzasadnione zastrzeżenia budzi brak przyznania [...] pomocy prawnej, w tym przez ustanowienie adwokata, w postępowaniu przed Sądem I instancji. Jeśli bowiem, mimo niezmienionych okoliczności, Sąd uznał, iż istnieją przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy na etapie postępowania kasacyjnego, to uzasadniona jest teza, iż musiały one istnieć także na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż skarżąca w toku postępowania przed Sadem I instancji zmierzała do obrony swych praw i w tym celu starała się, przedkładając określone dokumenty, wykazać, że nie jest w stanie – z uwagi na stan zdrowia i rodzaj schorzeń na które cierpi – samodzielnie bronić swych praw a z uwagi na sytuację majątkową nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie, z powodu uchybień Sądu I instancji, skarżąca nie mogła skorzystać z przysługującego jej prawa wniesienia zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie z dnia 27 kwietnia 2004 r. oddalające wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu.

W tym stanie rzeczy zasadny jest zarzut kasacji, iż nie ustanowienie adwokata z urzędu pozbawiło skarżącą możliwości obrony jej praw, a tym samym postępowanie dotknięte jest nieważnością (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym / wynagrodzenie łącznie z podatkiem od towarów i usług oraz zwrot poniesionych wydatków obejmujących opłatę skarbową od pełnomocnictwa. / Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku § 19 i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)