Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 950/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 6 pkt 16, art 72 ust 7 i 8
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art 427
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi G. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rodziny zastępczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty M. z dnia [...] r., nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) przyznaje adwokatowi C. C. kwotę [...] ([...]) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w oparciu o art. 98 w związku z art. 104 ust. 1, 3 i 8 oraz art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w M. , działająca z upoważnienia Starosty M. ustaliła wobec G. H. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z tytułu pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka – N. K., w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu wskazano, że G.H. powierzono pieczę nad N. K. do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd i uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej, za zgodą biologicznych rodziców, na podstawie umowy pomiędzy wyżej wymienioną a Dyrektorem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w M. Umowa ta zawarta została w dniu [...] r. i stanowiła konsekwencję postanowienia Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r., sygn. akt [...], mocą którego udzielono zabezpieczenia na czas trwania postępowania w ten sposób, że umieszczono małoletnią N. K. u G. H. powierzając jej pieczę nad małoletnią. W związku z powyższym, w dniu [...] r. wydana została decyzja nr [...] o przyznaniu pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania N.K. w rodzinie zastępczej, w wysokości [...] zł miesięcznie. Pomoc ta była pobierana przez G. H. w okresie od [...] r. do [...] r. Następnie, to jest w dniu [...] r. do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie wpłynęła informacja Sądu Okręgowego w C. o wydanym w dniu [...] r. wyroku (sygn. akt [...]) orzekającym rozwód pomiędzy rodzicami małoletniej – A. K. i P. K. Mocą tego wyroku władza rodzicielska nad N. K. powierzona została A. K. z równoczesnym ustanowieniem kuratora sądowego. Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia było zatem ustąpienie z mocy prawa wynikającej z art. 72 ustawy o pomocy społecznej, podstawy do sprawowania przez G. H. opieki nad wspomnianym dzieckiem w ramach rodziny zastępczej.

Mając na względzie powyższe organ pierwszej instancji podkreślił, że skoro strona, wbrew obowiązkowi wynikającemu z §3 ust. 1 przywołanej wyżej umowy z dnia [...] r., oraz z treści decyzji z dnia [...] r. nie poinformowała organu o powyższym wyroku, to pomoc pieniężna wypłacona jej za okres po dacie uprawomocnienia się tego orzeczenia, która przypadła na [...] r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, które podlega zwrotowi na mocy art. 98 ustawy o pomocy społecznej.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. G.H., działająca przez radcę prawnego – J. K. wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania. Strona podniosła zarzut naruszenia art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 409 Kodeksu cywilnego, poprzez przyjęcie, że uzyskana przez nią pomoc pieniężna jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wskazała również na sprzeczność z postanowieniami umowy zawartej przez nią w dniu [...] r. o ustanowieniu rodziny zastępczej dla N.K. , a także z decyzją z dnia [...] r. stwierdzającą wygaśnięcie z dniem [...]r. prawa do przyznanej pomocy. Podkreśliła bowiem, że sprawuje faktyczną opiekę nad N.K. do chwili obecnej i czyni to w sposób należyty, zaś o wyroku powierzającym władzę rodzicielską nad tym dzieckiem A.K. dowiedziała się dopiero w dniu [...] r., otrzymując zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, w celu wyjaśnienia uprawnień do pobierania spornego świadczenia. W rezultacie przekazywana jej pomoc nie wyczerpuje definicji nienależnie pobranego świadczenia, wynikającej z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, gdyż uzyskiwała ją w dobrej wierze i wydatkowała zgodnie z przeznaczeniem na utrzymanie wnuczki.

W tym miejscu odwołująca się zacytowała brzmienie art. 409 Kodeksu cywilnego wywodząc, że w jego świetle pobrane przez stronę świadczenie nie stanowi korzyści podlegającej zwrotowi. Dodatkowo zaakcentowała, że nie była stroną w postępowaniu sądowym w sprawie o rozwiązanie małżeństwa rodziców małoletniej i nie miała świadomości, że kwestia władzy rodzicielskiej może zostać rozstrzygnięta w wyroku orzekającym rozwód. Obciążanie jej obowiązkiem zwrotu pobranego świadczenia jest zatem bezzasadne zwłaszcza, że w świetle art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie było obowiązane do monitorowania wspomnianego postępowania sądowego i dołożenia staranności w zakresie niezwłocznego uzyskania odpisu wyroku rozstrzygającego o władzy rodzicielskiej nad jej wnuczką.

Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie stanowiące przedmiot odwołania. W uzasadnieniu organ drugiej instancji powołał się na art. 98 ustawy o pomocy społecznej podkreślając, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej z pomocy, niezależnie od dochodu rodziny. Zaakcentowało przy tym, że z mocy art. 109 tej regulacji, osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do niezwłocznego informowania organu, który przyznał świadczenie o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która rzutuje na prawo do pobierania tych świadczeń.

Zważywszy powyższe Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji, wywodząc, iż zasadnie ustalono, że pomoc pieniężna wypłacona stronie za okres od [...]r., to jest od uprawomocnienia się wyroku Sądu o przyznaniu władzy rodzicielskiej nad N.K. jej matce, stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Wywiódł przy tym, że G. H. wiedziała o treści tego orzeczenia, albowiem jak ustalono w toku postępowania wyjaśniającego, uczestniczyła ona w sprawie rozwodowej zakończonej omawianym wyrokiem, w charakterze świadka.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach G.H. domagała się uchylenia decyzji wydanych przez organy obydwu instancji podnosząc zarzut naruszenia art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 409 Kodeksu cywilnego. Strona podniosła, że zgodnie z treścią pierwszego z tych przepisów, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zdaniem skarżącej, okoliczność taka nie miała w niniejszej sprawie miejsca, jako że nie była ona świadoma treści wyroku powierzającego władzę rodzicielską nad jej wnuczką A.K. i nie została o tym fakcie poinformowana przez córkę ani Sąd. W tym miejscu G.H. podkreśliła, że z mocy art. 105 ustawy o pomocy społecznej, to organ pierwszej instancji był obowiązany do dołożenia należytej staranności w zakresie zmierzającym do niezwłocznego uzyskania informacji o tym orzeczeniu.

W dalszej części skargi strona powtórzyła powołaną w odwołaniu argumentację, zgodnie z którą w świetle art. 409 Kodeksu cywilnego obowiązek wydania uzyskanej korzyści, nie dotyczy sytuacji, w której ten, kto korzyść uzyskał zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony. Zważywszy powyższe podkreśliła, że uzyskane pieniądze wydatkowała na pokrycie kosztów utrzymania podopiecznej wywodząc, iż sprawowała nad nią opiekę zgodnie z postanowieniami zawartej umowy i czyni to nadal, albowiem w jej ocenie nie ma widoku, aby córka, która wymaga stałego leczenia w poradni leczenia uzależnień, zaczęła należycie wypełniać swoje obowiązki wynikające z władzy rodzicielskiej. Skarżąca dodała, że osiąga niski dochód, który nie umożliwia zwrotu kwoty wskazanej w kwestionowanej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie i powołując się na argumentację analogiczną do podniesionej w uzasadnieniu swojej decyzji wywiodło, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska.

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...]r. pełnomocnik ustanowiony dla skarżącej w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat C. C. oświadczył, iż podtrzymuje argumentację wyrażoną w skardze, za wyjątkiem zarzutów o charakterze cywilistycznym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie jak i poprzedzająca je decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

Przedmiotem decyzji stanowiącej przedmiot skargi było ustalenie wobec G. H. obowiązku zwrotu pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania N.K. za okres od [...]r. do [...]r. Zdaniem organów obydwu instancji, uzyskane w tym zakresie przez stronę kwoty stanowią bowiem świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Podstawą pobierania spornego świadczenia przez skarżącą była decyzja Starosty Powiatu M. z dnia [...] r., nr [...], którą wydano w następstwie umowy zawartej w tym samym dniu w trybie art. 72 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej pomiędzy wyżej wymienioną a Dyrektorem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w M. (działającego z upoważnienia Starosty) o powierzeniu jej opieki zastępczej nad N. K., za zgodą rodziców tego dziecka. Przywołana umowa została zawarta w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]) rozstrzygającym o powierzeniu stronie pieczy nad wspomnianą małoletnią. Z treści powyższej decyzji z dnia [...]r., jak również z brzmienia cytowanej umowy wynika przy tym, że powierzenie G. H. opieki nad N.K. oraz przyznanie jej pomocy pieniężnej na utrzymanie tego dziecka nastąpiło "do rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd i uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej".

W ocenie składu orzekającego, takie określenie końcowego momentu okresu pobierania spornego świadczenia nie jest dostatecznie precyzyjne i jednoznaczne, jako że nie wskazano, o zakończenie którego postępowania sądowego chodzi. W szczególności nie podano, że mowa tu o każdym postępowaniu, w którym rozstrzygnięta zostanie kwestia opieki nad wspomnianą małoletnią a skoro tak, skarżąca miała podstawy ku temu aby przyjąć, że decydujące znaczenie w omawianym zakresie ma zakończenie postępowania w sprawie o sygn. akt [...] z wniosku G.H. o ustanowienie dla N.K. rodziny zastępczej. To właśnie w ramach tego postępowania wydane zostało bowiem cytowane wyżej postanowienie z dnia [...]r. Kwestii tej nie wyjaśnia także zwrot "do czasu uprawomocnienia się orzeczenia o ustanowieniu rodziny zastępczej", którego użycie w umowie z dnia [...]r. oraz w decyzji z tego samego dnia może wskazywać, iż niejako z góry założono, że Sąd orzeknie o ustanowieniu rodziny zastępczej. Sformułowanie to nie daje jednak żadnych wskazówek na wypadek gdyby - co miało miejsce w niniejszej sprawie - rozstrzygnięcie takie nie zapadło.

Organy obydwu instancji uznały, że zdarzeniem powodującym ustanie prawa do pobierania przez skarżącą pomocy pieniężnej na utrzymanie N.K. był fakt uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia [...]r. orzekającego o powierzeniu władzy rodzicielskiej nad N.K. jej matce - A K. Przyjęły bowiem, że wyrok ten rozstrzygnął ostatecznie kwestię opieki nad wspomnianą małoletnią, a skoro Sąd nie orzekł o ustanowieniu rodziny zastępczej w osobie skarżącej, to od dnia [...]r., kiedy stało się ono prawomocne, strona przestała być uprawniona do sprawowania nad tym dzieckiem pieczy oraz do pobierania pomocy na jej utrzymanie.

Równocześnie nie budzi wątpliwości, że w dniu tym wygasła również - z mocy prawa - umowa o ustanowieniu skarżącej rodziną zastępczą, co wynika wprost z treści art. 72 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Przepis ten stanowi bowiem, że umowa taka wygasa z dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu regulującego sytuację dziecka.

Nawet jednak gdyby przyjąć, że prawo do pobierania pomocy pieniężnej na utrzymanie N.K. przysługiwało G.H. jedynie do [...]r., zaś środki za okres po tej dacie wypłacono jej bezpodstawnie, to wcale nie musiało to oznaczać, że stanowią one świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Z brzmienia bowiem sformułowanej w omawianym przepisie definicji wynika, że pod pojęciem tym należy rozumieć świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Tymczasem, zdaniem orzekających w sprawie organów, świadczenie wypłacone skarżącej za okres po [...]r. należało zakwalifikować jako nienależnie pobrane, gdyż wbrew spoczywającemu na niej obowiązkowi nie poinformowała ona Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w M. o fakcie wydania wyroku Sądu z dnia [...]r. rozstrzygającego kwestię władzy rodzicielskiej nad jej wnuczką. W ocenie Sądu stanowisko takie jest przedwczesne. Skarżąca była wprawdzie obowiązana do informowania organu pomocy społecznej o każdej zmianie w jej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia i została o tym obowiązku prawidłowo pouczona w treści decyzji o przyznaniu pomocy pieniężnej na utrzymanie dziecka. Należy jednak raz jeszcze zaakcentować, że "świadczenie nienależnie pobrane" nie może być utożsamiane z pojęciem "świadczenie nienależne", którego zakres jest szerszy. W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" ma charakter obiektywny i występuje między innymi wówczas, gdy zostaje ono wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w przypadku świadomego zaniechania w przekazaniu organowi posiadanych informacji wywierających wpływ na prawo do pobierania świadczenia.

Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny (świadome i celowe działanie wbrew pouczeniu). Zatem nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do jego pobierania, jeżeli niepowiadomienie o tych okolicznościach było świadomym i zamierzonym działaniem (lub zaniechaniem) świadczeniobiorcy. Podobny pogląd sformułowany został przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2009 r., (sygn. akt I OSK 826/09, publ.: LEX nr 558234). Rozważania zawarte w uzasadnieniu tego orzeczenia odnoszą się wprawdzie do ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), jednak zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, pozostają one aktualne także na gruncie ustawy o pomocy społecznej.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy nie ustaliły w sposób wystarczający, czy brak przekazania przez skarżącą informacji o wyroku powierzającym władzę rodzicielską nad N.K. jej matce stanowi efekt jej świadomego działania nacechowanego złą wolą. Taka sytuacja mogłaby mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdyby G. H. była świadoma rozstrzygnięcia zawartego w tym wyroku, czemu jednak wyraźnie zaprzeczała w toku postępowania.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie wyjaśniło tej kwestii w sposób dostatecznie dokładny ograniczając się do ogólnikowego stwierdzenia, że skoro wyżej wymieniona uczestniczyła w sprawie rozwodowej jej córki jako świadek, to musiała o rozstrzygnięciu tym wiedzieć. Stanowisko takie uznać należy za chybione. Jakkolwiek skarżąca rzeczywiście brała udział w rozprawie, na której zapadł wyrok z dnia [...]r., orzekający rozwód pomiędzy rodzicami N.K. i powierzający władzę rodzicielską nad tym dzieckiem A. K., to jednak nie musi to świadczyć o tym, że zapoznała się z treścią wydanego w sprawie wyroku.

Zgodnie z jej wywodami, na rozprawie tej zeznawała "w sprawie rozwodowej", Sąd odbierając od niej zeznania w ogóle nie nawiązywał do kwestii sprawowania przez nią opieki nad N. K., a po złożeniu wyjaśnień opuściła salę rozpraw, na której zostały tylko strony, to jest A. i P.K.. Oświadczenia te należy uznać za wysoce prawdopodobne. Nie sposób bowiem tracić z pola widzenia, że po myśli art. 427 Kodeksu postępowania cywilnego, posiedzenia Sądu w sprawach małżeńskich (a więc także rozwodowych) odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony żądają publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności. Skarżąca nie była stroną w sprawie rozwodowej rodziców N.K. . W aktach sprawy brak jest przy tym informacji, jakoby strony tego postępowania miały wyrazić żądanie, aby rozprawa była jawna. Zgodnie z zasadą wyrażoną w powyższym unormowaniu skarżącej nie przysługiwało zatem prawo uczestniczenia w rozprawie, a tym samym, nawet gdyby chciała, nie mogła być obecna na ogłoszeniu wyroku orzekającego ten rozwód. Nie była również uprawniona do otrzymania od Sądu odpisu powyższego wyroku, ani nawet informacji o treści zawartego w nim rozstrzygnięcia. W rezultacie, wiadomość o tym, że wspomniane orzeczenie, poza ustaniem małżeństwa rodziców N.K. , reguluje także kwestię powierzenia władzy rodzicielskiej nad tą małoletnią jej matce, G.H. mogła powziąć w zasadzie wyłącznie od A. K. bądź P. K., którzy mogli się z tym wyrokiem zapoznać.

W tym zakresie istnieją jednak poważne sprzeczności pomiędzy wyjaśnieniami skarżącej a treścią oświadczenia A. K. Mianowicie, ta ostatnia wywodziła, że już w [...]r. poinformowała G. H. o fakcie powierzenia jej władzy rodzicielskiej nad N.K. (vide: oświadczenie stanowiące kartę nr 94 akt administracyjnych), podczas gdy sama skarżąca twierdziła, że córka tego nie uczyniła.

Celem usunięcia wspomnianych niezgodności, organ pierwszej instancji przeprowadził wprawdzie rozprawę administracyjną z udziałem obu wyżej wymienionych (protokół stanowi karty nr 99 -101 akt administracyjnych), jednak dokonana w toku tej czynności konfrontacja nie pozwala na sformułowanie jednoznacznych ani oczywistych wniosków. Na rozprawie tej skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że córka nie przekazała informacji o powierzeniu jej władzy rodzicielskiej nad N.K. podnosząc równocześnie, że powiadomiła ją wyłącznie o orzeczeniu przez Sąd rozwodu oraz o tym, że druga z jej córek "chce być z ojcem". Wskazała przy tym, że A.K. zaraz po rozprawie wyjechała do Wielkiej Brytanii, a do odbioru odpisu wyroku upoważniła nie ją lecz inną, obcą osobę. Dodatkowo podała, iż odwiedziła wprawdzie córkę w Wielkiej Brytanii, jednak nie pytała jej o treść wyroku, jako że poprzestała na wcześniej udzielonej przez nią informacji, sama zaś nie zdawała sobie sprawy, że kwestia opieki nad dzieckiem może zostać rozstrzygnięta w zakresie sprawy o rozwód. Równocześnie, w toku przedmiotowej rozprawy A.K., z którą skontaktowano się jedynie telefonicznie miała oświadczyć (przecząc swoim wcześniejszym twierdzeniom), że nie poinformowała matki o ustanowieniu opieki nad małoletnią gdyż "nie wiedziała o tym, że jest to istotne dla sprawy".

Organy obydwu instancji nie skomentowały w żaden sposób konkluzji płynących z oświadczeń złożonych na powyższej rozprawie, nie wskazując, które z wywodów skarżącej i jej córki, i w jakim zakresie uznały za wiarygodne, a którym nie dały wiary. Nie przywołały również żadnej argumentacji, z której mogłoby wynikać, dlaczego dokonane w toku postępowania ustalenia faktyczne uznały za wystarczające, aby przyjąć, że G. H. była świadoma faktu prawomocnego rozstrzygnięcia przez Sąd kwestii władzy rodzicielskiej nad N. K.. W tym stanie rzeczy skład orzekający uznał, że obie wydane w sprawie decyzje nie spełniają wymogu wynikającego z art. 107 §3 Kodeksu postępowania administracyjnego, który określa wyraźnie, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Brak przeprowadzenia w uzasadnieniach wspomnianych decyzji analizy zgromadzonego materiału dowodowego powoduje także, iż rozstrzygnięcia te nie czynią zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 §1 tego Kodeksu.

Równocześnie trzeba dodać, że Kolegium nie odniosło się do niejasności związanych z pobytem skarżącej oraz jej córki w Wielkiej Brytanii i nie omówiło dowodów dotyczących tej kwestii, w postaci dokumentów, do przedłożenia których stronę zobowiązano na rozprawie administracyjnej (vide: karty nr 105 - 108 akt administracyjnych). Warto przy tym odnotować, iż skarżącą zobowiązano do przedstawienia tych dokumentów w terminie 7 dni od rozprawy, to jest do [...]r. W rezultacie organ pierwszej wydając swoją decyzję już w dniu [...] r., orzekł nie czekając na upływ wyznaczonego stronie terminu (dokumenty te wpłynęły do niego dopiero w dniu [...]r.). W ocenie Sądu, takie działanie koliduje nie tylko z zasadą prawdy obiektywnej, lecz stanowi oprócz tego poważne naruszenie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, wynikającej z art. 10 §1 K.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Starosta M. odniesie się w sposób dokładny oraz wyczerpujący do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także - jeżeli okaże się to niezbędne do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia - przeprowadzi uzupełniające czynności dowodowe zmierzające do poczynienia ustaleń faktycznych. Równocześnie organ ten powinien zbadać, w jaki sposób zakończyło się postępowanie przed Sądem Rejonowym w M. w sprawie z wniosku skarżącej o ustanowienie rodziny zastępczej (sygn. akt [...]). Należy bowiem mieć w polu widzenia, że postępowanie to mogło zostać zakończone postanowieniem o umorzeniu. Tymczasem zarówno sam fakt jego umorzenia jak i treść ewentualnego uzasadnienia rozstrzygającego w tym zakresie postanowienia (które skarżąca będąca jego stroną musiałaby otrzymać) mogłyby stanowić istotną przesłankę wskazującą na jej świadomość co do tego, iż pobierane przez nią świadczenie stało się nienależne. Po dokonaniu tych ustaleń organ pierwszej instancji wyda rozstrzygnięcie, które uzasadni stosownie do wymogu sformułowanego w art. 107 §3 K.p.a.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 132, art. 135 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Nadto Sąd, działając w oparciu o art. 152 p.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie w tym zakresie było konieczne, albowiem wydane uprzednio w zakresie niniejszej sprawy postanowienie z dnia 11 stycznia 2011 r. o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, z chwilą wydania niniejszego wyroku przestało obowiązywać z mocy art. 61 §6 p.p.s.a.

O przyznaniu reprezentującemu skarżącą adwokatowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a., w wysokości wskazanej w §18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), podwyższonej - stosownie do §2 ust. 3 tego aktu wykonawczego - o podatek od towarów i usług obliczony według stawki 23 %.