Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 336/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.11, art. 39
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] października 2019 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 j.t., zwanej dalej: Kpa) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., zwanej dalej: ustawa); § 2 ust 1, ust. 3-5 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1788, zwanego dalej: rozporządzenie) oraz upoważnienia Burmistrza [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., Kierownik Działu Pomocy Społecznej Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (zwany dalej: Kierownik MGOPS) odmówił przyznania W. G. (zwanemu dalej: skarżący) pomocy na zakup: odzieży, leków, żywności oraz sprzętu ortopedycznego.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że dnia [...] września 2018 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej, a stan faktyczny w sprawie ustalono na podstawie będących już w posiadaniu organu dokumentów. W oparciu o ten materiał dowodowy organ ustalił, iż przyczyną, dla której skarżący ubiegał się o zasiłek celowy, była niepełnosprawność skarżącego, co organ stwierdził na podstawie przedłożonej przez skarżącego kserokopii orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ważnego do dnia [...] sierpnia 2019 r. (orzeczenie z dnia [...] sierpnia 2017 r. Nr [...]). Wskazano także, iż wysokości dochodu – w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy – nie udało się ustalić, zaś kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej (jaką jest skarżący) wynosiło [...] zł. Kolejno organ podniósł, iż zgodnie z zaświadczeniem Ministerstwa Cyfryzacji z dnia [...] sierpnia 2018 r. Nr sprawy: [...], co wynika również z wykazu danych zgromadzonych w SI CEPIK (nr sprawy [...]), skarżący jest właścicielem 8 pojazdów, w tym w trzech przypadkach odnotowano ważne polisy OC. Podniesiono również, że zgodnie z zaświadczeniem ZUS w [...]. z dnia [...] września 2018 r. (nr [...]/238824/2018) skarżący nie pobiera żadnych świadczeń, nie pobiera ich również z KRUS, co wynika z kolei z zaświadczenia KRUS z dnia [...] września 2018 r. (nr [...]). Zgodnie natomiast z zaświadczeniem Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej z dnia [...] sierpnia 2018 r. skarżący jest nadal właścicielem lokalu mieszkalnego w [...], przy [...]

Końcowo organ stwierdził, że nie udało się ustalić faktycznej, aktualnej sytuacji osobistej i rodzinnej skarżącego oraz dotyczących go warunków materialno-mieszkaniowych, a to z powodu uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Przechodząc do rozważań merytorycznych organ wskazał, iż zgodnie z art. 106 ust 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ zwrócił uwagę, że jednocześnie ze sprawą niniejszą toczyło się postępowanie dotyczące innego wniosku skarżącego z dnia [...] sierpnia 2018 r. (Nr [...]), w którym to postępowaniu, z uwagi na niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, przedłużono termin załatwienia sprawy.

Kolejno organ wskazał, że w dniu [...] października 2018 r. pracownicy organu udali się do miejsca zamieszkania skarżącego, w godzinach 10:30 – 10:35, jednak skarżącego nie zastano. Kolejne, również bezskuteczne, próby przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego podjęto w dniach: [...] października 2018 r., [...] października 2018 r. oraz [...] października 2018 r. Organ dodał przy tym, że występowano do Powiatowej Komendy Policji o asystę policji w trakcie przeprowadzania wywiadów środowiskowych w dniach: [...] października 2018 r. i [...] października 2018 r.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy organ powołał się na art. 4 ustawy podkreślając, że ustawodawca nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W okolicznościach sprawy podstawą odmowy przyznania wnioskowanej pomocy organ uczynił m.in. art. 11 ust 2 ustawy, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ podkreślił, że pomimo, iż skarżący utrzymywał kontakt z MGOPS, to unikał pracowników socjalnych w miejscu swojego zamieszkania i tym samym uniemożliwiał przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, który - zgodnie z § 2 ust 1 rozporządzenia - przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia, o czym też skarżący został powiadomiony (pismo z dnia [...] października 2018 r., odebrane przez skarżącego dnia [...] października 2018 r. na skutek awizowania).

Powołując się na orzecznictwo sądowe organ wywodził, że brak współdziałania zachodzi również wówczas, gdy ubiegający się o pomoc powstrzymuje się od wszechstronnego, rzetelnego przedstawienia pracownikowi socjalnemu swojej sytuacji majątkowej. Wnioskodawca ma bowiem obowiązek przedstawiania organowi rzetelnych i wyczerpujących informacji o aktualnej sytuacji materialnej, powiadomienia o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, stanowiącej podstawę do przyznania świadczeń oraz złożenia - na żądanie pracownika socjalnego - oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. W konsekwencji, jeśli organ ustali, że osoba ubiegająca się o pomoc świadomie i celowo uchyla się od współpracy z pracownikiem socjalnym, uprawniony jest odmówić przyznania świadczenia, chociażby nawet wnioskodawca spełniał inne kryteria określone w ustawie. Podkreślono, że brak współpracy ze strony skarżącego przy przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego implikuje uniemożliwienie weryfikacji sytuacji życiowej wnioskodawcy. Utrudnianie zatem, lub uniemożliwianie pracownikom socjalnym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w pełni uzasadnia odmowę przyznania świadczenia. Wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest bowiem szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4 a ustawy, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Odmowa współpracy w tej mierze, z mocy ustawy, jest traktowana jako naruszenie przez beneficjenta obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

Podsumowując organ stwierdził, że w związku z brakiem współdziałania z pracownikiem socjalnym oraz z powodu braku możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, tj. ustalenia wystąpienia przesłanek lub okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, wydano decyzję odmowną.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący zarzucając, że rozstrzygnięcie jest dla niego krzywdzące, oparto się na fałszywych i nieprawdziwych twierdzeniach pracowników MGOPS, a sam organ celowo działa na szkodę skarżącego.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ opisał stan faktyczny sprawy w sposób zbieżny z ustalonym przez Kierownika MGOPS. Ponadto Kolegium podkreśliło, że pismem z dnia [...] października 2018 r. organ I instancji wezwał skarżącego do uzupełnienia dokumentacji poprzez przedstawienie zaświadczenia od pracodawcy o wysokości uzyskanego dochodu i opłacanych składek w miesiącu lipcu i sierpniu 2018 r., informując, że nieusunięcie powyższych braków w terminie spowoduje odmowę przyznania wnioskowanej pomocy. W odpowiedzi na powyższe skarżący w piśmie z dnia [...] października 2018 r. podał, aby organ skierował się w celu pozyskania tych informacji do pracodawcy wnioskodawcy, odmawiając ich dzielenia. Podkreślono także, że w aktach znajduje się korespondencja skarżącego z organem, z której wynika brak woli współpracy ze strony skarżącego w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oraz wyznaczenia przez samego skarżącego terminów przeprowadzenia wywiadu pracownikom organu. Organ podniósł również, że w aktach sprawy znajduje się wprawdzie kserokopia orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., z którego wynika iż skarżący został zaliczony do grona osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jednak - jak wynika z adnotacji pracownika socjalnego na kserokopii orzeczenia – skarżący nie przedstawił (chociażby do wglądu) jego oryginału, w związku z czym kserokopia dokumentu nie mogła zostać uwierzytelniona.

Omawiając podstawy prawne rozstrzygnięcia organ powołał się na art. 39 ust. 1 i 2 ustawy oraz podkreślił, że decyzje w sprawie przyznania zasiłku celowego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, iż organ musi uzasadnić podjęte rozstrzygniecie w warunkach art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa, a treść decyzji musi spełniać wymogi określone w art. 107 tej ustawy, a organ winien przy tym realizować zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 Kpa.

Kolejno organ wskazał, iż - jak wynika z przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z §1 pkt 1 lit. b rozporządzenia - prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł.

Wreszcie organ podniósł także, że stosownie do przepisu art. 11 ust. 1 ustawy brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc ta ma bowiem na celu umożliwienie osobom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma zatem, w ocenie organu, pełnić rolę subsydiarną, co determinuje adresata tej pomocy do współdziałania. Zdaniem organu, który powołał się w tej mierze na orzecznictwo sądowe, bierna bądź wyłącznie roszczeniowa postawa wnioskodawcy, może spowodować odmowę przyznania świadczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy organ wskazał, iż postawę skarżącego należy uznać za wyłącznie bierną i roszczeniową. Strona od długiego czasu nie czyniła żadnych kroków, by poprawić swoją sytuację materialno-bytową, a instytucję pomocy społecznej traktuje jako stałe i regularne źródło dochodów. Nie współpracuje przy tym z pracownikami socjalnymi, bowiem nie przedstawia (chociażby do wglądu) żądanych dokumentów. Nie ulega przy tym wątpliwości, że środki finansowe dostarczane na realizowanie przez organy administracji publicznej zadań z zakresu pomocy społecznej są niewystarczające w porównaniu ze stosunkowo dużą liczbą osób korzystających z tego typu wsparcia. Powyższe okoliczności są zaś faktami powszechnie znanymi - podejmowane są bowiem często w prasie, radiu i telewizji. W konsekwencji tego organy pomocy społecznej nie są w stanie realizować wszystkich potrzeb swych beneficjentów. Tym bardziej więc, w ocenie organu, pomocą społeczną należy objąć te osoby, których sytuacja materialno-bytowa jest ciężka, ale które współpracują z pracownikami socjalnymi i nie prezentują jedynie roszczeniowej postawy.

W tych okolicznościach Kolegium uznało, że zasadna była odmowa przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy z powodu jego postawy. Według SKO, Kierownik MGOPS wykonał wszystko, co było w zakresie jego możliwości, by w pełni ustalić stan faktyczny sprawy, co - z uwagi na brak pełnej współpracy ze strony samego wnioskodawcy - nie było możliwe.

Skargę na powyższą decyzję złożył W. G. zaskarżając ją w całości oraz zarzucając, iż uzasadnienie zawiera nieprawdziwe okoliczności, bez ich konkretnego wskazania. Skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji i przyznania wnioskowanej pomocy. Skarżący podkreślił, iż jest uznanym za niezdolnego do pracy inwalidą o orzeczonej niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, pozbawionym środków do życia ze stosunku pracy oraz z braku własnego majątku.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu [...] października 2019 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu podtrzymał skargę oraz sprecyzował, że strona skarżąca domaga się uchylenia decyzji organów obu instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 j.t. z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 roku, poz. 1302 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach.

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego jego wydanie rozstrzygnięcia organu I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie dopatrzył się w nich naruszeń prawa skutkujących koniecznością ich uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 Ppsa).

Należy również wskazać ma wstępie, iż Sąd podzielił, opisane powyżej, ustalenia faktyczne dokonane przez organy przyjmując je za własne oraz czyniąc podstawą poniższych rozważań. Sąd podzielił również w całości argumentację przedstawioną przez organy obu instancji. W ocenie Sądu organy przeprowadziły postępowanie w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami, z poszanowaniem zasad wyrażonych w art. 7, 9 i 11 Kpa. Materiał dowodowy w sprawie zebrany w sposób wyczerpujący, a organy uczyniły wszystko, co mogły, aby był on kompletny. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organ sformułował prawidłowe wnioski. Ustalił również prawidłowo podstawy prawne rozstrzygnięcia, a następnie dokonał ich wykładni i subsumpcji do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Same zaś decyzje organów spełniają wymagania stawiane im przez art. 107 § 3 Kpa, albowiem wskazano fakty, które organy uznały za udowodnione, dowody, na których organy się oparły oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienia prawne decyzji organów obu instancji zawierają zaś uzasadnienia prawne, w tym wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz z przytoczeniem przepisów prawa.

Przechodząc do meritum należy wskazać, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej. Powyższa ustawa określa przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazuje na cele instytucji polityki społecznej państwa. Z przepisu art. 39 ustawy wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należą m.in. kryterium dochodowe, a także ubóstwo, bezdomność, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, zdarzenia losowe czy sytuacja kryzysowa (wymienione w art. 7-15 ustawy lub inne uzasadniające przyznanie świadczenia z pomocy społecznej).

Zgodnie z przepisami wskazanej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem zaś pomocy społecznej jest zapobieganie wskazanym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Stosownie do treści art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Nie ulega zatem wątpliwości, że pomoc społeczna ma na celu jedynie wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Ustawodawca w art. 107 ust. 1 i 4 ustawy nałożył na organy rozpoznające wniosek o przyznanie pomocy obowiązek przeprowadzenia z wnioskodawcą, ubiegającym się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, wywiadu środowiskowego. Jak stanowi art. 107 ust. 4a ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej.

W sprawie nie jest kwestionowane, że w postępowaniu administracyjnym z wniosku skarżącego o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego nie doszło do przeprowadzenia przez pracownika socjalnego obligatoryjnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego. Bezsporna jest przyczyna nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, tj. nieobecność strony w miejscu zamieszkania w dniach wskazanych w zawiadomieniach oraz brak aktywności skarżącego w dążeniu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Co więcej, w ocenie skarżącego to on może wskazywać organowi terminy przeprowadzania wywiadu. Skarżący był również uprzedzany o konsekwencjach nieprzeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, a pomimo tego zachowywał się biernie.

Sąd podziela ocenę organów administracji obu instancji, że skarżący swoją postawą uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Niewyrażenie przez stronę zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a za takie wypadało uznać uchylanie się od przeprowadzenia tej czynności, wypełniało dyspozycję art. 11 ust. 2 ustawy i - zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy - mogło stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4a ustawy, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (tak m.in. WSA w Gdańsku w tezie wyroku z 9 lutego 2017 r. sygn. III SA/Gd 870/16 i NSA w tezie wyroku z 7 marca 2017 r. sygn. I OSK 2454/16, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego wymaga współpracy strony z organem, a odmowa tej współpracy z mocy ustawy o pomocy społecznej jest traktowana jako naruszenie przez nią obowiązku współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (vide: stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 19 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 2186/16, Lex nr 2205303, a także w wyroku z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. I OSK 3598/18, Lex 2680210).

Z powyższego wynika, że na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b ustawy mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem, aby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Skarżący nie podjął natomiast żadnych kroków, który zmierzałyby do tego celu. Wręcz przeciwnie, swoim zachowaniem skarżący torpeduje czynności organu, zmuszając pracowników MGOPS do wielokrotnych, bezowocnych z winy skarżącego, wizyt w jego miejscu zamieszkania. Co więcej, skarżący nie przedkładał żądnych na potrzeby postępowania dokumentów.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 331/16 (Lex nr 2331255) - organy pomocy społecznej są zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia takiej pomocy.

W opisanych okolicznościach Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa zaskarżoną decyzją, a w konsekwencji skargę oddalił, działając na podstawie art. 151 Ppsa.