Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2034/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 103 ust. 1 pkt. 4, art. 12 ust. 1 pkt. 2, art. 12 ust. 2 pkt. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 627
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Tomasz Świstak po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. T. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 258/17 w sprawie ze skargi R. T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień do kierowania pojazdami oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 1 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 258/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę R. T. B. na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...].

Jak podał Sąd pierwszej instancji w jego uzasadnieniu, wobec skarżącego posiadającego prawo jazdy kategorii AM, B1, B, B+E, C, C1, C+E, C1+E, T, prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., sygn. akt [...], na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego, dalej K.k., orzeczono wobec skarżącego m.in. karę zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem kategorii C i C+E na okres 3 lat, tj. od [...] listopada 2016 r. do [...] listopada 2019 r. Wykonując ten wyrok Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. AM, B1, B, B+E, T.

W dniu [...] stycznia 2017 r. R. T. B. złożył wniosek o wydanie prawa jazdy kategorii C i C+E. Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017r. odmówił uwzględnienia tego żądania, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z [...] marca 2017 r. utrzymało w mocy to rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Nie uwzględniło bowiem odwołania strony, eksponującego naruszenie szczegółowo opisanych przepisów prawa materialnego i procesowego, zawierającego konkluzję o wykroczeniu organu poza ramy zakreślone prawomocnym wyrokiem karnym i przepisami K.k. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz.627 ze zm.), dalej u.k.p., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r., poz. 970), obowiązującym od dnia 25 października 2014 r. Przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu, stanowi że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei art. 12 ust. 2 pkt 2 stanowi, że art. 12 ust. 1 pkt 2 ma zastosowanie również wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: AM, A1, A2, A, C1, C D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, zaś pkt 3 tego przepisu statuuje taki zakaz w tym wypadku odnoszący się do prawa jazdy kategorii: B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E. Jak wskazał organ odwoławczy, w obowiązującym aktualnie stanie prawnym, mającym zastosowanie do sytuacji skarżącego, skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem w postępowaniu karnym i orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, zostaje rozciągnięty również na uprawnienia do prowadzania innych pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o uzyskanie prawa jazdy innej kategorii, jak i w zakresie zwrotu prawa jazdy osobom dysponującym już takimi uprawnieniami. Z woli ustawodawcy skutek wymierzenia kary obejmującej przedmiotowy zakaz został rozciągnięty na inne kategorie prawa jazdy. Nie jest to jednak żadna dodatkowa kara, a norma skierowana do organów administracyjnych, którą należy oceniać w kategoriach szczególnej dbałości o bezpieczeństwo uczestników ruchu drogowego. Organy są więc związane treścią prawidłowo ustanowionej i obowiązującej normy prawnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, opartej o tożsame z podniesionymi w odwołaniu zarzuty, skarżący stwierdził, że zakaz wynikający z art. 12 ust. 2 u.k.p., dotyczy osoby, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i w zakresie obowiązywania tego zakazu, a więc nie tylko w ramach czasowych, w których sąd karny orzekł zakaz, ale też w zakresie obowiązywania zakazu. Oznacza to, że organ niezasadnie odmówił mu wydania prawa jazdy kategorii C i C+E, w sytuacji gdy w prawomocnym wyroku orzeczono tylko co do pozbawienia go części uprawnień, z wyłączeniem pojazdów, do których prowadzenia uprawniają kategorie C oraz C+E prawa jazdy. Skarżący za bezpodstawne uznał rozszerzenie przez organ zakazu kierowania pojazdami nałożonego przez sąd. Zdaniem skarżącego świadczy to o przekroczeniu jego kompetencji i prowadzi do wydania decyzji, która rozstrzyga o stosowaniu środka karnego, do czego uprawniony jest wyłącznie sąd. W konsekwencji tego, organ dopuścił się też naruszenia art. 175 Konstytucji RP, zgodnie z którym wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe, a nie starosta. Ponadto skarżący zarzucił, że działanie organów obu instancji narusza konstytucyjną zasadę zawartą w art. 7 Konstytucji, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, ale też zasadę iuria novit curia, która przewiduje, że nikt nie może ingerować w treść orzeczenia sądu karnego, a w szczególności w znaczenie treści tego wyroku dla praw i obowiązków w zakresie jego uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych określonych kategorii. W jego ocenie decyzja organów administracji w tym przedmiocie ma za zadanie skonkretyzować swoją treścią obowiązujące wobec niego zakazy wynikające ze skutków orzeczonego wobec niego środka karnego przez sąd karny, zatem działaniem organów administracyjnych nie można tych zakazów modyfikować w tym trybie. Powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt I KZP 29/13, wskazał że o zakazie prowadzenia pojazdów orzeka sąd, określając jednocześnie, jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy i dopiero to orzeczenie sądu stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia przez właściwy organ administracji, który nie może rozszerzyć ani zawęzić orzeczonego przez sąd zakazu. Zarzucił, że zapadła w sprawie decyzja Starosty stanowi w istocie kolejną sankcję wydaną w innym niż karne postępowaniu za czyn przestępczy. Tymczasem nie przewiduje jej Kodeks karny, którego ustawodawca nie zmienił w tym kierunku. W jego opinii, decyzja ta narusza w sposób ewidentny zasadę ne bis in idem, która należy do podstawowych zasad prawa karnego. Ponadto zarzucił, że kwestionowana decyzja pozostaje w sprzeczności z art. 7 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, który przewiduje, że nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na działaniu lub zaniechaniu działania, który według prawa wewnętrznego lub międzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego popełnienia. Nie będzie również wymierzona kara surowsza od tej, którą można było wymierzyć w czasie, gdy czyn zagrożony karą został popełniony. Zdaniem skarżącego Kolegium miało obowiązek odmówić stosowania przepisów niezgodnych z przepisami Konstytucji RP. Zaskarżona decyzja nie uwzględnia także słusznego interesu skarżącego, który jest zawodowym kierowcą i tak też dotąd zarabiał na życie. Odmowa wydania mu prawa jazdy kategorii C oraz C+ E pozbawi go i jego rodzinę głównego źródła utrzymania. Tym samym naruszony został art. 2 Konstytucji RP.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną. Sąd ten wskazał, że w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Natomiast pojawia się sporne zagadnienie relacji między treścią wyroku sądu karnego orzekającego zakaz prowadzenia pojazdów w określonym zakresie, a mianowicie z wyłączeniem kategorii C i C+E, a przepisami ustawy o kierujących pojazdami, przewidującymi zakaz wydania i zwrotu prawa jazdy kategorii "wyższych" (tu kategorii C i C+E), w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii "niższej" (tu kategorii B). Należy przy tym wyjaśnić, że umowne określenie kategorii prawa jazdy jako "wyższych" i "niższych" opiera się na fakcie, że uzyskanie uprawnień w zakresie kategorii wyższej (np. C) wymaga dodatkowo spełnienia przesłanek odbycia szkolenia i zdania egzaminu państwowego wymaganego do uzyskania prawa jazdy kategorii B (art. 11 ust. 4 u.k.p.). Problem ten stanowi podstawę argumentacji skarżącego, który zarzuca naruszenie zaskarżoną decyzją szeregu fundamentalnych zasad porządku prawnego, w tym zasad konstytucyjnych, poprzez swoiste rozszerzenie sankcji karnej wynikającej z prawomocnego wyroku sądu karnego poprzez odmowę zwrotu prawa jazdy w zakresie uprawnień, jakie nie zostały objęte zakazem orzeczonym w tym wyroku (kategorie C i C+E). W ocenie Sądu Wojewódzkiego argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B pozbawia wszelkich kategorii uprawnień do kierowania pojazdami (praw jazdy) wymienionych w u.k.p., doszedł do przekonania o poprawności zastosowania i wykładni prawa materialnego dokonanej przez organy. Jego zdaniem nie można uznać, iż brzmienie art. 12 ust. 2 tej ustawy mogłoby być oceniane jako podważające treść i powagę wyroku karnego orzekającego o zastosowaniu środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pewnych kategorii. Z treści wyroku karnego zapadłego względem skarżącego wynika jednoznacznie zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie obejmującym kategorię B, z czym ustawa o kierujących pojazdami wiąże konsekwencje określone między innymi w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. Organy są uprawnione i zobowiązane do stosowania obowiązującego prawa, które zakłada racjonalność ustawodawcy. Ta zaś cecha przemawia za konstatacją, wedle której niepodobna zaakceptować sytuacji zezwalającej na prowadzenie pojazdów ciężarowych przez osobę, która została pozbawiona uprawnień do kierowania pojazdami osobowymi. Przyjęcie odmiennej interpretacji stanowiłoby zaprzeczenie naczelnej wartości bezpieczeństwa w ruchu drogowym, jakiej mają służyć zarówno przepisy karne, sankcjonujące przestępstwa i wykroczenia godzące w tę wartość, jak i przepisy administracyjne dotyczące wydawania i zwrotu prawa jazdy, których naczelnym ratio legis również jest gwarancja bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Sąd meriti podkreślił, że prezentowane w zaskarżonej decyzji stanowisko w zakresie wykładni art. 12 ust. 2 ustawy znajduje bardzo istotne uzasadnienie w aktualnym stanie prawnym, po wejściu w życie nowelizacji ustawy o kierujących pojazdami z 2014 r. Nowelizacja art. 12 ust. 2 u.k.p. poprzez dodanie do jego treści instytucji zwrotu prawa jazdy i instytucji przywrócenia uprawnień była świadomym i zamierzonym zabiegiem ustawodawcy. Celem tych zmian było niedopuszczenie do ruchu drogowego osób, które w sposób znaczący zagroziły bezpieczeństwu komunikacji, a w szczególności osób prowadzących pojazd w stanie nietrzeźwości. Z analizowanych przepisów wynika jednoznaczny nakaz dla organu administracji publicznej niewydawania, niezwracania i nieprzywracania uprawnień w zakresie prawa jazdy określonej kategorii w okresie obowiązywania sądowego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych np. kategorii B. Na koniec Sąd I instancji stwierdził, iż brak wątpliwości konstytucyjnych co do omawianego rozwiązania prawnego wykluczył zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego sugerowanym przez skarżącego. Na poparcie zajętego stanowiska co do zasady przywołał jego wyrok z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt K 24/15 (Dz. U. z 2016 r., poz. 2197) orzekający o zgodności z Konstytucją i innymi aktami prawnymi, które wymienił, przepisów art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami w zw. z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie wobec tej samej osoby, za ten sam czyn, sankcji administracyjnej w postaci zatrzymania prawa jazdy i odpowiedzialności prawnokarnej za wykroczenie. Mając powyższe na uwadze skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a.

W skardze kasacyjnej R. T. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 2, art. 7, art. 9, art. 10, art. 42 ust. 1 i 2, art. 45, art. 173 i art. 177 Konstytucji RP, art. 7 Konwencji o Ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 4 Protokołu nr 7 do tej Konwencji, art. 107 § 1 K.p.a. oraz zasady ne bis in idem, poprzez wydanie orzeczenia niezgodnego z prawem i bez podstawy prawnej, to jest uznanie za zgodne z prawem przekroczenie kompetencji Starosty [...] i uniemożliwienie skarżącemu korzystania z uprawnień, których nie został pozbawiony na mocy orzeczenia sądowego.;

b) art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p. w zw. z art. 175 Konstytucji RP w zw. z art. 42 § 2 Kodeksu karnego, poprzez oddalenie skargi na decyzję w przedmiocie odmowy zwrotu skarżącemu prawa jazdy kategorii C oraz C+E, podczas gdy orzeczenie organu miało charakter czynności następczej po orzeczeniu przez sąd w postępowaniu karnym o zakresie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów co do kategorii AM, B1, C1, B+E, C1E, T oraz nieuprawnione było rozszerzenie oraz przekroczenie kompetencji organu w decyzji, która rozstrzyga o zakresie środka karnego, do czego uprawniony jest wyłącznie sąd powszechny;

c) art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 3 u.k.p. poprzez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi na decyzję w przedmiocie odmowy wydania uprawnienia do prowadzenia pojazdów kategorii "C i C+E", w sytuacji gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisów winno skutkować wydaniem uprawnienia do kierowania pojazdami wskazanych kategorii.

Mając na uwadze powyższe wniesiono o:

- zwrócenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 193 Konstytucji RP do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3 u.k.p. z art. 2, art. 7, art. 9, art.10, art. 42 ust. 1 i 2, art. 45, art. 173 i art. 177 Konstytucji RP,

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi,

ewentualnie:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji;

- zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych;

- rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym

- załączenie dokumentów z akt sprawy o sygn. II SA/Bk 258/17.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej opisano przebieg postępowania, a następnie przytoczono treść właściwych przepisów, po czym podniesiono wadliwość zaskarżonego wyroku, który nie uwzględnił niezgodności z prawem zapadłych w sprawie decyzji. W tej materii, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 marca 2017 r., sygn. II SA/Po 1034/16, wyrażono pogląd, że regulacje zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.p.k., w zakresie w jakim uniemożliwiają zwrócenie kierującemu pojazdami prawa jazdy kategorii, których nie objął środek karny orzeczony wobec kierującego przez sąd powszechny naruszają art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro Sąd Rejonowy w prawomocnym wyroku orzekł tylko co do pozbawienia skarżącego części uprawnień, z wyłączeniem innych pojazdów, do których prowadzenia uprawniają kategorie C oraz C+E prawa jazdy, to powinno mu zostać zwrócone prawo jazdy w zakresie tych kategorii. W przeciwnym razie dochodzi do niedopuszczalnej zmiany przez organ administracji publicznej prawomocnego wyroku sądowego. Przywołano także poprzednio prezentowane wywody, w tym sprzeczność z cytowanymi wyżej przepisami i art. 42 § 1 i 2 K.k. Wreszcie zaakcentowano potrzebę prokonstytucyjnej wykładni przepisów, a ewentualnie zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność przedmiotowej regulacji z Konstytucją RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy.

Na wstępie godzi się wyjaśnić, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami zarzutów skargi kasacyjnej.

Przed odniesieniem się do jej zarzutów zauważyć nadto należy, że w myśl art. 176 § 2 P.p.s.a., poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. W niniejszej sprawie ziściły się warunki odstępstwa od zasady jawności i bezpośredniości postępowania, bowiem pełnomocnik skarżącego kasacyjnie zrzekł się w jego imieniu rozprawy, a pozostałe strony w terminie 14 dni od doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy (art. 182 § 2 P.p.s.a.). Poza tym wypada przypomnieć, że podstawy kasacyjne mogą stanowić: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania, które - choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Przez błędną wykładnię należy rozumieć nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. W tej sprawie powołano się tylko na podstawę naruszenia prawa materialnego, co oznacza przesądzenie i prawomocność ustalonego dotąd stanu faktycznego, który stanowi bazę rozważań i oceny prezentowanych w kasacji zarzutów. Sprowadzają się one w istocie do pytania, czy orzeczony wobec skarżącego kasacyjnie zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii AM, B1, B, B+E, T rozciąga się również na zakaz prowadzenia pojazdów kategorii C i C+E i czy odmowa zwrotu prawa jazdy w zakresie tych ostatnich kategorii jest zasadna w świetle treści wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 2016r. Dlatego zostaną omówione łącznie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że – zgodnie z treścią art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. (obowiązującą w dacie orzekania przez organy), dokument prawa jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Po myśli natomiast art. 12 ust. 2 u.k.p., tę regułę stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:

1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;

2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;

3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Wobec takiej treści przepisów, uprawnionym jest pogląd, wedle którego z woli ustawodawcy okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy, określona w art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., w zakresie kategorii prawa jazdy wynikająca z treści prawomocnego wyroku karnego, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, aniżeli objęte orzeczonym przez sąd zakazem. Brzmienie tych przepisów nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, a użyte sformułowania pozwalają na proste ich rozumienie, stąd wykładnia językowa wydaje się być wystarczająca dla odczytania zawartych w nich norm. Ewentualne zastrzeżenia pojawiają się dopiero na tle ich interpretacji łącznie z treścią wyroku karnego i brzmieniem art. 42 § 1 K.k. Podkreślić w tym miejscu wypada, że przepis art. 12 ust. 2 u.k.p., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, został wprowadzony do obrotu ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r., poz. 970), która weszła w życie w dniu 25 października 2014 r. Przed wskazaną wyżej nowelizacją, regulacja art. 12 ust. 2 u.k.p. stanowiła bowiem jedynie, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o zwrot prawa jazdy. Postanowienia art. 12 ust. 2 u.k.p. w znowelizowanym brzmieniu znajdują przy tym zastosowanie w stosunku do osób, wobec których orzeczono, prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie noweli, co wynika wprost z brzmienia jej art. 3. Zważywszy zatem na to, że przepisy ustawy zmieniającej mają zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu [...] października 2014 r., nie ulega wątpliwości, że odnoszą się do skarżącego, albowiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych wobec niego został orzeczony przez Sądu Rejonowy w [...] już po tej dacie (w dniu [...] grudnia 2016 r.). W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że – wbrew zarzutom kasacyjnym - w rozpatrywanej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. w brzmieniu nadanym im ustawą nowelizującą.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie nie podziela argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, a opartej na twierdzeniu, że treść art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. prowadzi do nieuprawnionego rozszerzenia zakazu orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym, a tym samym narusza art. 42 § 2 (i art. 56 w zw. art. 53 § 1 i 2) K.k. Niewątpliwie na mocy powyższych przepisów u.k.p., skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może być (w zależności od danej sytuacji faktycznej) rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzania pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim dokumentem. Sam jednak fakt skazania strony i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych, niż prawo karne, gałęzi prawa. Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. nie pozostawia zaś wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi. Rzeczywiście wzmocnienie tego stanowiska znajduje się w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego ujawnionego w ostatnim fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nie ma tu więc mowy o podwójnym karaniu, czy naruszeniu zasady ne bis in idem. Zakaz wydania prawa jazdy określonej kategorii (innej niż określonej w wyroku karnym) nie jest kolejną karą za to samo przewinienie i nie zapada w ramach tej samej sprawy. Prezentowane stanowisko odpowiada poglądom prawnym prezentowanym już przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2412/16; z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2109/16; z 15 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2514/14; z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14; z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14; z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 678/14 i z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 888/14, wszystkie publ. CBOSA), które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje. Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B musi więc skutkować odmową wydania prawa jazdy w pozostałych kategoriach, wymienionych w art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. Za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów, przemawia bowiem nie tylko rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie, ale również art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, przy czym ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Bez systemu sankcjonowania działań, godzących w tę wartość, jej ochrona nie byłaby zaś możliwa. Słusznie wiec zauważył Sąd pierwszej instancji, że regulacja zawarta w art. 12 ust. 2 u.k.p. ma bardzo istotne uzasadnienie celowościowe. Jej intencją jest (czasowe) wykluczenie z ruchu drogowego tych kierowców, którzy swoim zachowaniem wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Z punktu widzenia racjonalności ustawodawcy, jak również chronionej konstytucyjnie wartości bezpieczeństwa publicznego, nie da się bowiem zaakceptować sytuacji, w której osoba naruszająca w bardzo poważnym stopniu zasady ruchu drogowego, mogłaby nadal być użytkownikiem tego ruchu prowadząc bez ograniczeń pojazdy wymagające wyższej kategorii uprawnień, niż te, których czasowo została pozbawiona. Niepodobna zaakceptować sytuacji zezwalającej na prowadzenie pojazdów ciężarowych i to z przyczepą przez osobę, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów osobowych. Wykładnia prokonstytucyjna przepisów nie może być sprzeczna z wynikiem wykładni dokonanej z pomocą innych metod i sposobów.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, nie można również zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, iż organ działający na podstawie wskazanych wyżej przepisów ingeruje w prawomocny wyrok sądu karnego. To właśnie prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii leży bowiem u podstaw możliwości zastosowania przez organ art. 12 ust. 2 u.k.p. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, iż adresatem tego przepisu jest właśnie organ administracji publicznej, a sfera jego stosowania nie dotyczy sprawy sankcji karnej, o której rozstrzygał sąd. Choć zatem obie sfery są ze sobą w tym przypadku funkcjonalnie powiązane, sprawa rozstrzygana przez organ administracyjny jest sprawą odrębną od sprawy zakończonej wyrokiem karnym. Wskazać trzeba, że sposób orzekania sądu karnego w sprawie zagrożonej sankcją zakazu prowadzenia pojazdów jest determinowany specyfiką sankcji karnej, która musi być bardzo ściśle powiązana z zachowaniem sprawczym. Stosowanie art. 12 ust. 2 u.k.p. przez organy administracji publicznej opiera się natomiast na zupełnie innych przesłankach, gdyż chodzi tu nie o sankcję, lecz - jak już wcześniej wspomniano - o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Decyzja organu administracji konkretyzuje jedynie obowiązujące (również wobec skarżącego) zakazy, wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, a które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony przez sąd karny środka karnego. Dodać też trzeba, że przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. zobowiązują organy administracji do odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii C i C+E przez okres obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, a zatem nie pozostawiając tej kwestii ich uznaniu. Organy administracyjne działają w granicach prawa, a nie w granicach wyroku karnego. Wyrok taki ma oddziaływanie indywidualne, zaś ustawa erga omnes. Mówiąc w uproszczeniu - ocena legalności dokonywana przez sądy administracyjne uwzględnia stosowanie ustaw, a nie wyroków karnych. Wyroki co do zasady nie tworzą prawa. Zarzut naruszenia art. 42 § 2 K.k. jest też nietrafny dlatego, że kwestionowana przez skarżącego kasacyjnie decyzja wydana została na podstawie przepisów u.k.p., które regulują kwestie związane z wydawaniem prawa jazdy w związku z wnioskiem dotyczącym wydania praw jazdy w zakresie kategorii C i C+E. Z oczywistych względów w sprawie nie miały zastosowania przepisy Kodeksu karnego.

Reasumując stwierdzić trzeba, że w ustalonych okolicznościach sprawy Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., uznając, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii B, pozbawiał skarżącego również prawa do wydania (zwrotu) prawa jazdy kategorii C, C+E. Tym samym dokument prawa jazdy uprawniający do prowadzenia pojazdów powyższych kategorii nie mógł być zwrócony skarżącemu w okresie obowiązywania orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądu karnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego, w przypadku skarżącego, m.in. uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Natomiast pozostałe przepisy tej ustawy przywołane w kasacji nie miały w sprawie zastosowania. Z wyłożonych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę odmiennego stanowiska wyrażonego w powołanym w skardze kasacyjnej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 marca 2017 r., sygn. II SA/Po 1034/16, nie podziela. Jest on odosobniony. Za niemające znaczenia dla sprawy należy także uznać zawarte w skardze kasacyjnej wywody, w których akcentowano fakt wyłączenia wykonywania pracy przez skarżącego z uwagi na brak możliwości legalnego prowadzenia pojazdów ciężarowych. Ustawa o kierujących pojazdami nie przewiduje bowiem żadnych okoliczności wyjątkowych związanych z zakazem zwrotu dokumentu prawa jazdy, a w związku z tym wszelkie okoliczności, występujące po stronie skarżącego a dotyczące jego sytuacji osobistej, czy też majątkowej, pozostają bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy nie sposób również dowodzić uchybienia wskazanym w skardze kasacyjnej przepisom Konstytucji RP, a wniosek o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, w świetle powyższych rozważań, nie zasługiwał na uwzględnienie. Niemniej jednak skarżący kasacyjnie może to uczynić samodzielnie. Wypada wreszcie dodać, że powiązanie zarzutu uchybienia przepisom Konstytucji RP z art. 107 § 1 K.p.a. nastąpiło chyba przez nieporozumienie, gdyż po pierwsze sądy administracyjne przepisów tego Kodeksu nie stosują, po wtóre zapadłe w sprawie decyzje mu nie uchybiły.

Nie znajdując więc podstaw do podważenia prawidłowości zaskarżonego wyroku z powodów ujawnionych w kasacji, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.