Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 660/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 627
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak, Protokolant spec. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez Z. T. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o odmowie zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. C i C+E.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r., poz. 155), w związku z wnioskiem skarżącego z dnia 4 grudnia 2015 r. Orzekając o odmowie zwrotu skarżącemu prawa jazdy kat. C i C+E organ I instancji podał, że postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] zatrzymał skarżącemu prawa jazdy nr A, B, B+E, C, C+E, w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 kk. Wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2015 r. został orzeczony wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, na okres 3 lat, z wyłączeniem kategorii C i C+E. Powołując się na treść art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 października 2014 r. organ stwierdził, że prawo jazdy kat. C i C+E nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu, a także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, czy o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kat. C i C+E w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy np. kat. B.

Od decyzji tej skarżący wniósł odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie, tj. art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 października 2015 r. do stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie tego przepisu a wynikającego z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2015 r.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew stanowisku w nim wyrażonemu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kolegium wskazało, że skarżący będąc w stanie nietrzeźwości kierował samochodem osobowym i za ten czyn został mu wymierzony środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem kat. C i C+E, na okres 3 lat począwszy od dnia 18 maja 2015 r. Zatem, wskazany zakaz obowiązuje do dnia 17 maja 2018 r. Wyrok Sądu Rejonowego w [...] orzekający o zastosowaniu wobec skarżącego ww. środka karnego, jest prawomocny i podlega wykonaniu. Zgodnie z art. 182 § 1 zd. 1 kkw, w razie orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów, sąd przesyła odpis wyroku odpowiedniemu organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego właściwemu dla miejsca zamieszkania skazanego. Stosownie zaś do art. 182 § 2 kkw organ, do którego przesłano orzeczenie zawierające zakaz prowadzenia pojazdów, zobowiązany jest cofnąć uprawnienia do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie oraz nie może wydać tych uprawnień w okresie obowiązywania zakazu.

Odrębnie natomiast w art. 12 ustawy o kierujących pojazdami ustawodawca uregulował kwestię wydania prawa jazdy określonej kat. w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B. Kolegium zważyło w tym miejscu, że na tle tej regulacji w orzecznictwie sądów administracyjnych dochodziło do rozbieżności w ocenie zakresu obowiązywania wprowadzonych nią zakazów. W niektórych prezentowane było stanowisko, w myśl którego zakazy te dotyczyły zarówno osób ubiegających się o nowe uprawnienia, jak i osób już wcześniej je posiadających, w innych, że regulacja ta dotyczy wyłącznie osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy określonej kat. Ten ostatni pogląd stał się dominujący w orzecznictwie; z pewnością na utrwalenie tej linii orzeczniczej wpływ miał pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w postanowieniu z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. akt I KZP 29/13, które to przywołuje także skarżący w odwołaniu. Dokonując analizy treści art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami Sąd Najwyższy wskazał, że skoro ustawa rozróżnia osoby ubiegające się o uprawnienia do kierowania pojazdami od osób, które takie uprawnienia posiadają, to przyjąć należy, że przepis ten dotyczy osób, które dopiero ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie ma zastosowania do osób, które posiadają określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Takie rozumienie przepisu uznano za zgodne na poziomie systemowym z normą wyprowadzoną z art. 42 kk., w sytuacji, w której sąd pozbawił sprawcę uprawnień tylko do kierowania niektórymi kat. pojazdów. W konsekwencji, interpretując ww. regulację przyjęto, że przewidziane w niej negatywne skutki skazania odnoszą się do osób ubiegających się o wydanie prawa jazdy (potwierdzającego istnienie uprawnień, których nie posiadały w chwili prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne), a wobec tego nie ingeruje ona w zakres orzeczenia sądu i nie narusza proporcji między sankcją orzeczoną przez sąd a jej dalszymi konsekwencjami przewidzianymi ex lege przez ustawodawcę.

I dalej, Kolegium podało, że przedstawione rozbieżności interpretacyjne zostały rozstrzygnięte przez ustawodawcę ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2014 r., poz. 970). Art. 1 pkt 4 lit. b ww. ustawy nadał bowiem nowe brzmienie art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, o treści: "Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osób ubiegających się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:". Po zmianie, przepis ten obejmuje zatem już nie tylko osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy ale także osoby ubiegające się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy oraz o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy określonej kategorii – czyli osoby, które stosowne uprawnienia już wcześniej posiadały. Kolegium wskazało przy tym, że ww. ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 25 października 2014 r., a nie jak wskazano w uzasadnieniu decyzji I instancji z dniem 25 października 2015 r. Zgodnie zaś z art. 3 tej ustawy, przepis art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą ma zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wyrok, na mocy którego orzeczono wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem kat. C i C+E, został wydany i uprawomocnił się już po dacie wejścia w życie ustawy zmieniającej. Oznacza to, że organ I instancji orzekając w przedmiotowej sprawie miał obowiązek zastosowania art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami w nowym brzmieniu. Jednocześnie Kolegium podniosło, że nie zachodzi sprzeczność pomiędzy przepisem prawa karnego dotyczącym orzekania na podstawie art. 43 § 2 kk z przepisem prawa administracyjnego, na podstawie którego została wydana zaskarżona decyzja. Pierwszy z nich dotyczy bowiem zakazu prowadzenia pojazdów, drugi – zwrotu prawa jazdy. Zakaz zwrotu nie jest karą administracyjną, lecz konsekwencją orzeczenia wydanego na podstawie art. 43 § kk, wywołującego skutki prawne wynikające z przepisów prawa administracyjnego. Z tych też przyczyn odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

W skardze do Sądu na ww. decyzję SKO w [...], skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na przepis art. 42 § 2 kk i art. 182 § 2 kkw podniósł, że to sąd orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów określając jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy i tylko orzeczenie sądu stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia przez właściwy organ administracji. Organ ten nie może przy tym rozszerzyć ani zawęzić orzeczonego przez sąd zakazu. Powyższy wywód stanowi część uzasadnienia postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2014 r. sygn. I KZP 29/13 i zdaniem skarżącego stanowisko to pomimo zmiany stanu prawnego nadal zachowuje swoją aktualność.

W konsekwencji skarżący zarzucił w sprawie dokonanie wadliwej wykładni art. 12 ustawy o kierujących pojazdami poprzez odmowę wydania prawa jazdy i zmodyfikowanie orzeczonego przez Sąd zakazu prowadzenia pojazdów.

W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem tak zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają przepisom prawa.

Okoliczności sprawy nie są sporne, a wynika z nich, że prawomocnym wyrokiem z dnia [...] października 2015 r. Sąd Rejonowy w [...] (sygn. akt: [...] K [...]) orzekł wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem kategorii C i CE - na okres 3 lat, począwszy od dnia 18 maja 2015 r. (pkt 2 i 4). Bezsporne jest także żądanie skarżącego skierowane do organu a dotyczące zwrotu skarżącemu zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii C oraz CE (v. wniosek z dnia 4 grudnia 2015 r.).

Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym nie było podstaw do uwzględnienia wskazanego żądania skarżącego.

Sąd przyjmuje przy tym za własną argumentację organu drugiej instancji, wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do zasadności zastosowania w sprawie art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 26 czerwca 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 970).

Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu (art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami). Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:

1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;

2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;

3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D (art. 12 ust. 2 ww. ustawy).

Podkreślić przy tym trzeba, że z dniem 25 października 2014 r. nastąpiła nowelizacja art. 12 ust. 2 cyt. ustawy poprzez wskazanie, iż przepis ten odnosi się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy danej kategorii. Wcześniej, tj. przed ww. zmianą, regulacja art. 12 ust. 2 stanowiła jedynie, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy, nie określając wprost, że należy go stosować także względem osoby ubiegającej się o jego zwrot. Na tym też tle istniały rozbieżności w orzecznictwie. Stąd, w uzasadnieniu projektu "ustawy zmieniającej", słusznie przywołanej i opisanej w zaskarżanej decyzji wskazano, iż proponowane zmiany mają na celu ujednolicenie stosowania przepisów ustawy o kierujących pojazdami w zakresie wydawania i cofania uprawnień do kierowania pojazdami (Sejm VII kadencji, druk nr 1957). Przepis art. 12 ust. 2. w brzmieniu przed nowelizacją, stanowił tylko o osobach ubiegających się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, w związku z czym sporna była kwestia, czy art. 12 ust. 1 pkt 2 ma zastosowanie wyłącznie do osób ubiegających się po raz pierwszy o wydanie prawa jazdy, czy też należy go stosować także do osób już posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami nabyte przed orzeczeniem sądu karnego.

Niemniej, w obecnym porządku prawnym regulowanym przez ustawę o kierujących pojazdami, a znajdującym zastosowanie w sprawie, powyższe wątpliwości już nie występują. Sąd podziela tym samym stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym w stosunku do osoby ubiegającej się o zwrot (wydanie) prawa jazdy, nie może być zwrócone (wydane) prawo jazdy kategorii C i CE w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Skutki zdarzenia prawnego jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały bowiem wskazaną regulacją prawną rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jak i dysponujących już takim prawem jazdy. Zatem, skoro skarżącego od dnia 18 maja 2015 r. przez 3 lata obowiązuje zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący m. in. uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B, to wniosek skarżącego z dnia 4 grudnia 2015 r. o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. C i CE, nie mógł być pozytywnie załatwiony.

Wskazać przy trzeba, że ww. przepis art. 12 ust. 2 w znowelizowanym brzmieniu znajduje zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych po dniu wejścia w życie ustawy (vide art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami). Nie ulega jednak wątpliwości, że w stosunku do skarżącego znowelizowane przepisy znajdowały zastosowania, bowiem wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2015 r. sygn. akt [...] K [...] zakazujący oskarżonemu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem kat. C i CE, uprawomocnił się po tej dacie, tj. z dniem 22 października 2015 r.

Podsumowując, w przedmiotowej sprawie znajdowały zastosowanie przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami w wersji nadanej ww. ustawą zmieniającą. Te zaś nie pozwalały na uwzględnienie żądania skarżącego. Należało bowiem wziąć pod uwagę, iż z mocy regulacji art. 12 ust. 2 wskazanej ustawy, okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy określona w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, niż objętych orzeczonym zakazem.

Należy przy tym wskazać na słuszny pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, iż decyzja odmawiająca zwrotu dokumentu prawa jazdy konkretyzuje jedynie obowiązywanie zakazu prowadzenia pojazdów uwzględniając regulacje ww. ustawy. Nie modyfikuje jednak środka karnego orzeczonego sądownie, a tym samym nie wkracza w kompetencje sądu karnego (por. wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt I SA/Bk 369/15). Niemniej to właśnie prawomocne orzeczenie sądu karnego powoduje, że skarżącemu nie można wydać nie tylko prawa jazdy kat. B, ale także tych kat., o które się ubiegał, czyli kat. C i CE, gdyż ustawodawca rozciągnął skutki orzeczenia karnego w zakresie prawa jazdy kat. B także na inne uprawnienia do prowadzenia pojazdów.

Stanowisko Sądu orzekającego w sprawie niniejszej odpowiada poglądom prawnym prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w wyrokach: z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I OSK 382/14, z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 603/14, z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 888/14). Wskazuje się w nich, że już tylko zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B musi skutkować odmową wydania prawa jazdy w pozostałych kategoriach wymienionych w ww. ustawie. Przemawia za tym wykładnia językowa i celowościowa. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Trudno bowiem przyjąć, że racjonalny ustawodawca pozbawiając prawa do kierowania pojazdami osobowymi kat. B, zezwoliłby np. na prowadzenie pojazdów ciężarowych, ciężarowych z przyczepą czy autobusów (kat. C, C+E, D). Nadto, zarówno przy interpretacji, jak i zastosowaniu w sprawie wymienionych przepisów należało mieć na uwadze, iż służą one zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, którymi są życie i zdrowie ludzkie.

Zatem, odebranie skarżącemu prawomocnym wyrokiem karnym tylko części posiadanych uprawnień, nie oznacza, że w trakcie obowiązywania tego zakazu może on żądać zwrotu dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami co do pozostałych kategorii. Wyraźnie zakazał tego ustawodawca w ww. art. 12 ust. 2 w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Adresatem tego przepisu jest organ administracyjny, a nie sąd karny. Co równie istotne, rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa jazdy w sytuacji objętej przepisem art. 12 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy nie jest objęte uznaniem administracyjnym, lecz obliguje organ do zastosowania wynikających z niego sankcji. Stosownie zaś do art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Orzekając na podstawie omówionych wyżej przepisów, które miały zastosowanie w sprawie, organy dały wyraz poszanowania tej zasady.

Z tych też przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.