Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 164/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 115 par. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 30 listopada 2021 r. nr 1201-IEE.711.2.172.2021.2.KN w przedmiocie zaliczenia kwoty uzyskanej z egzekucji uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Nowym Sączu z dnia 28 września 2021 r. nr 220000/71/2021-RED-EGZ-P-693/PH.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (DIAS, organ II instancji) zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 listopada 2021 r. nr 1201-IEE.711.2.172.2021.2.KN, skierowanym do E. R. (dalej: Strona, Zobowiązana, Skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Nowym Sączu (dalej: DOZUS, organ egzekucyjny) z dnia 28 września 2021 r. nr 220000/71/2021-RED-EGZ-P-693/PH w sprawie zaliczenia środków pieniężnych w kwocie 53,72 zł, pozostałych po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 kwietnia 2021 r. nr [...] i [...], na poczet innej należności pieniężnej określonej tytułem wykonawczym z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...]. Jako podstawę prawną wydanego postanowienia DIAS wskazał przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej K.p.a.) oraz art. 18 i art. 115 § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej: u.p.e.a.)

W uzasadnieniu postanowienia DIAS wskazał, że DOZUS prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Zobowiązanej na podstawie własnych tytułów wykonawczych z dnia 13 kwietnia 2021 r. nr [...] i nr [...] wystawionych na należności składkowe. W toku egzekucji organ egzekucyjny po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji stwierdził nadwyżkę w kwocie 53,73 zł. Z uwagi na wszczętą egzekucję do tytułu wykonawczego z dnia 7 lipca 2021r. nr [...] nadwyżka ta została zaliczona z urzędu na należności tego tytułu wykonawczego w kwocie 53,72 zł, a w pozostałej wysokości 0,01 zł pokryła pozostałą do spłaty należność z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2021. Wobec powyższego zaliczenia organ egzekucyjny wydał opisane na wstępie postanowienie z dnia 28 września 2021 r.

Na to postanowienie Zobowiązana wniosła zażalenie. W zażaleniu zarzuciła zaliczenie kwoty uzyskanej większej niż należna oraz stwierdziła, że w ten sposób organ chce przywłaszczyć pieniądze na swoje premie i wydatki. Zobowiązana zakwestionowała zarazem postanowienie DOZUS z dnia 28 września 2021 r. oddalające zarzut w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do tytułu wykonawczego [...]. Zarzuciła postanowieniu w/s zarzutów wystąpienie błędów rachunkowych i brak spójności, co spowodowało zaliczenie w kwocie wyższej niż należna.

DIAS po rozpatrzeniu zażalenia zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 listopada 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie DOZUS. Organ II instancji uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, iż "strona kwestionując zaskarżone postanowienie swoją argumentacją wykroczyła poza przedmiot rozstrzygnięcia. Zakwestionowała bowiem istnienie obowiązku. W tym zakresie skorzystała już z innego środka prawnego, tj. zgłosiła zarzut nieistnienia obowiązku do tytułu wykonawczego nr [...]. DOZUS postanowieniem z dnia 28 września 2021 r. 220000/71/2021-RED-EGZ-Z-1/PH-2 utrzymał w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutów.

Organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu poinformował, iż po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] stwierdził nadwyżkę w kwocie 53,73 zł stanowiącą zwrot przekazanych do wierzyciela środków pieniężnych po podziale środków z egzekucji przejętej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Nowym Sączu A. K. Z uwagi jednak na wszczętą egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] nadwyżka ta została zaliczona z urzędu na należności w tytule wykonawczym w kwocie 53,72 zł., zaś pozostała kwota pokryła pozostałą do spłaty należność z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2021 r.

DIAS odpowiadając na zarzut zażalenia dotyczący przywłaszczenia przez organ egzekucyjny środków pieniężnych celem ich przyznania na swoje premie i wydatki zauważył, że przywłaszczenie, które sugeruje zobowiązana, nie miało miejsca, zaś na dowód takiego stwierdzenia nie przedłożyła żadnych dowodów. Czym innym jest zarzut przywłaszczenia mienia, a czym innym prowadzenie egzekucji, której celem jest wyegzekwowanie należności od zobowiązanej. Zupełnie niesłuszny jest zatem zarzut sugerujący, iż wolą organu egzekucyjnego było przywłaszczenie części środków pieniężnych w celu przekazania ich pracownikom w formie premii, zaś organowi na pokrycie własnych, bliżej nie określonych wydatków.

DIAS przypomniał, że postanowienie w/s zaliczenia kwoty pozostałej po podziale kwoty uzyskanej w egzekucji ma na celu poinformowanie zobowiązanych o tym, iż pozostałe środki pieniężne z jednej egzekucji, zasilają inną egzekucję rozumianą jako oddzielny tytuł wykonawczy. Postępowanie w/s zaliczenia ma zatem przybliżyć zobowiązanemu wyliczenia kwotowe w prowadzonym postępowaniu, nie jest natomiast postępowaniem, w którym zobowiązana może skutecznie kwestionować istnienie obowiązku czego zdaje się sama domagać.

DIAS dokonując analizy zaskarżonego postanowienia stwierdził, że nie narusza ono prawa. Wobec powyższego w tym stanie faktycznym i prawnym postanowił jak na wstępie.

Skarżąca na powyższe postanowienie złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której wniosła o "uchylenie postanowienia organu I instancji oraz o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez dokonanie zaliczenia kwoty uzyskanej w egzekucji na poczet zapłaty następujących należności:

a) 520 zł zapłaty kwoty z tytułu egzekucji sądowej zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu;

b) 627,01 zł na składkę za ubezpieczenie za miesiąc styczeń 2021 r.;

c) 604,14 zł na składkę za ubezpieczenie za miesiąc luty 2021 r."

i podniosła, że: "Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawia w sposób dowolny jakieś tytuły wykonawcze bez jakiejkolwiek podstawy prawnej i w sposób dowolny rozporządza moimi pieniędzmi celem ich przywłaszczenia, zaś argumenty Dyrektora o zaliczeniu na poczet innej należności pieniężnej zobowiązanego są CHYBIONE. Zarzucam ZUS naruszenie wszelkich przepisów prawa i dowolność w zarządzaniu moimi pieniędzmi."

Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem skargi jest postanowienie DIAS z dnia 30 listopada 2011 r., nr 1201-IEE.711.1.234.2019.2.MB, utrzymujące w mocy postanowienie DOZUS z dnia 28 września 2021 r. w sprawie zaliczenia środków pieniężnych w kwocie 53,72 zł pozostałych po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 kwietnia 2021 r. nr [...] i [...].

Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że w tut. Sądzie w dniu 6 kwietnia 2022 r. w sprawie ze skargi Skarżącej, o sygn. akt I SA/Kr 1573/21, zapadł wyrok, mocą którego uchylono:

- postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Nowym Sączu dnia 18 sierpnia 2021 r., znak: 220000/71/2021-RED-EGZ-Z-l/PH, w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...],

- postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w Nowym Sączu z dnia 28 września 2021 r., znak: 220000/71/2021-RED-EGZ-Z-1/PH-2 utrzymujące w mocy postanowienie z dnia 18 sierpnia 2021 r.

W wyroku tym Sąd przyjął, że ZUS działając jako wierzyciel nie wykazał istnienia zobowiązania objętego tytułem wykonawczym z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] ("Organ I instancji w ogóle w swoim postanowieniu nie wykazał, że taka zaległość istniała"). W zaleceniach do ponownego rozpoznania sprawy Sąd zobowiązał organy do uwzględnia przedstawionej oceny prawnej oraz zbadania i udokumentowania, czy na dzień wystawienia spornego tytułu wykonawczego istniała zaległość Skarżącej nadająca się do egzekucji.

Wyrok ten jest od dnia 4 czerwca 2022 r. prawomocny, zatem Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę na podstawie art. 170 P.p.s.a. związany jest tym wyrokiem, gdyż orzeczenie to ma charakter prejudycjalny w stosunku do obecnie rozpatrywanej sprawy. W myśl przepisu art. 170 O.p. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach przewidzianych w ustawie – także inne osoby, muszą brać pod uwagę fakt istnienia oraz treść prawomocnego orzeczenia sądu.

Powyższy wyrok ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy, gdyż w przedmiotowej sprawie istotą sporu jest zaliczenie kwoty 53,72 zł na poczet należności pieniężnej określonej w tytule wykonawczym z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...]. Istnienie należności objętej tym tytułem było warunkiem zaliczenia powyższej kwoty na poczet tej należności. Skoro Sąd w wyroku z dnia 6 kwietnia 2022 r. stwierdził, że organy nie wykazały, że należność ta istnieje, to brak było możliwości zaliczenia kwoty 53,72 zł na poczet tej należności.

Z tych też względów zaliczenie dokonane przez DOZUS było przedwczesne. Tym samym naruszony został przepis art. 115 § 7 u.p.e.a., zgodnie z którym środki pieniężne pozostałe po podziale kwoty uzyskanej z egzekucji organ egzekucyjny z urzędu zalicza na poczet innej należności pieniężnej zobowiązanego objętej tytułem wykonawczym, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego. Do zaliczenia stosuje się odpowiednio przepisy § 1-6. Aby dokonać skutecznego zaliczenia środków pozostałych z egzekucji na podstawie tego przepisu musi istnieć w momencie dokonywania zaliczenia inna należność pieniężna zobowiązanego objęta tytułem wykonawczym, odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie, koszty upomnienia i koszty egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego. W sytuacji, gdy takie należności nie istnieją, dokonanie zaliczenia jest oczywistym naruszeniem tego przepisu.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi Sąd wskazuje, że nie jest rolą Sądu dokonywanie szczegółowych rozliczeń wykonanych przez Skarżąca wpłat na poczet różnych należności wskazanych w skardze, skoro nie uczynił tego DOZUS. W pierwszej kolejności musi uczynić to DOZUS i takiego szczegółowego rozliczenia Skarżąca powinna domagać się od tego organu. Sąd wskazuje, że przywołanym powyżej wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2022 r. DOZUS został do tego zobowiązany, gdyż musi ustalić, czy istniały podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego z dnia 7 lipca 2021 r. nr [...] k

Na marginesie Sąd wskazuje, że obowiązek wykonania prawomocnego wyroku Sądu wynika z przepisu art. 153 P.p.s.a. oraz przytoczonego już wcześniej przepisu art. 170 P.p.s.a. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W zaistniałej sytuacji Sąd zgadza się ze stanowiskiem Skarżącej zawartej w skardze, że argumentacja DIAS zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jest chybiona.

Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenie wyżej powołanego przepisu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie z dnia 28 września 2021 r.

Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do ustalenia, czy istnieją podstawy do zastosowania przepisu art. 115 § 7 u.p.e.a.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania z uwagi na to, że Skarżąca, po pierwsze była zwolniona z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżąca w sprawie występowała bez profesjonalnego pełnomocnika.