Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 553/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 października 2020 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg H. S. S., E. P., K. S. oraz B. J. na decyzję Wojewody z dnia 9 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargi.


UZASADNIENIE

Skargi H. S.S., E. P. i K. S. oraz B. J. na decyzję Wojewody z dnia 9 czerwca 2020 r., nr [..], wniesione zostały w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej decyzją z dnia 20 września 1956 r., nr [..], wydaną na podstawie art. 19 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., nr 4, poz. 31), zezwoliło A. na objęcie m.in. części parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2, położonej w G., pomiędzy ul. A. i torem kolejowym, wpisanej w księdze wieczystej, stanowiącej współwłasność J. S., M. K., F. D. oraz nieznanych spadkobierców zmarłego współwłaściciela nieruchomości S. S., wskazując, że objęcie nieruchomości przez A. może nastąpić pod warunkiem uprzedniego dokonania przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej szczegółowego opisu tych nieruchomości oraz innych ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania.

Orzeczeniem z dnia 12 grudnia 1960 r., nr [..], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło o wywłaszczeniu na rzecz B. części nieruchomości o powierzchni 5992 m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego, części parceli nr [..]. Orzeczenie to zostało sprostowane: postanowieniem z dnia 16 stycznia 1961 r., nr [..], w ten sposób, że zamiast "część parceli nr [..]" wpisano "części parceli nr [..]".

Orzeczenie z dnia 12 grudnia 1960 r. zostało utrzymane w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 19 lipca 1961 r., nr [..].

Następnie, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej decyzją z dnia 29 października 1961 r., nr [..], przyznało J. S., F. D., M.K. i spadkobiercom po S. S. odszkodowanie za wywłaszczoną orzeczeniem z dnia 12.12.1060 r. nieruchomość o powierzchni 5992 m2, zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego – [..], część parceli nr [..], położoną przy ul. A. w G., w kwocie 21.000 zł, zobowiązując do jego wypłaty wnioskodawcę wywłaszczenia, tj. B. Decyzją z dnia 21 sierpnia 1962 r., znak [..], Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia zmieniła decyzję odszkodowawczą w ten sposób, że wysokość odszkodowania, za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni 5992 m2, położoną między torami kolejowymi a przedłużoną ul. W. w G., ustaliła na kwotę 35.000 zł.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej postanowieniem z dnia 14 września 1973 r., nr [..], na wniosek B. sprostowało po raz kolejny orzeczenie z dnia 12 grudnia 1960 r. w ten sposób, że "zamiast < 5592 m2, wpisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego część parceli nr [..]> winno być < 2427 m2 położonej w G. przy ul. B. i W. Nr [..] wpisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego wykaz 37 parcele nr [..] i [..]>".

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2000 r., nr [..], Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, stwierdził, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 12 grudnia 1960 r. o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiącej część parceli nr [..] o powierzchni 2427 m2, sprostowane postanowieniami z dnia 16 stycznia 1961 r. i z dnia 14 września 1973 r., i utrzymująca w mocy to orzeczenie decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 19 lipca 1961 r., zostały wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [..] (która zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych powstała w 1973 r. w wyniku podziału działki nr [..]), natomiast w pozostałej części stwierdził ich nieważność. Decyzja z dnia 28 kwietnia 2000 r. została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 5 lipca 2000 r., nr [..] a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt I SA 1654/00, oddalił skargę wniesioną na tę decyzję.

Z kolei decyzją z dnia 8 kwietnia 2014 r., nr [..], Minister Infrastruktury i Rozwoju unieważnił decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 29 października 1961 r. i decyzję Komisji Odwoławczej z dnia 21 sierpnia 1962 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2014 r., sygn. akt I SA/WA 2071/14, oddalił skargę wniesioną na tą decyzję a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt l OSK 475/15, oddalił skargę kasacyjną wniesioną od tego wyroku.

Następnie, Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia 9 października 2018 r., nr [..], znak: [..], stwierdził wygaśnięcie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 20 września 1956 r., w części dotyczącej punktu c) tej decyzji, zezwalającej na objęcie nieruchomości nr [..] o powierzchni 5992 m2, położonej w G. pomiędzy ul. A. i torem kolejowym, dla której Sąd Rejonowy prowadził księgę wieczystą [..]. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę decyzją z dnia 7 czerwca 2019 r., nr [..].

Pismem z dnia 28 czerwca 2019 r. M. P. wystąpiła do Prezydenta Miasta z wnioskiem o wszczęcie, na podstawie art. 126 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za czas udostępnienia – zajęcia nieruchomości nr [..] o powierzchni 5992 m2. Z kolei pismem z dnia 2 lipca 2019 r. H. S. wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania związanego z wygaśnięciem decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej dnia 20 września 1956 r. w części dotyczącej jej punktu c), zezwalającej na objęcie nieruchomości numer [..] o powierzchni 5992 m2, położonej w G. pomiędzy ulicą A. i torem kolejowym, dla której Sąd Rejonowy prowadził księgę wieczystą [..]. Pismami z dnia 16 września 2019 r., 18 września 2019 r., 19 września 2019 r. i z dnia 23 września 2019 r. wnioski o ustalenie odszkodowania za czas udostępnienia - zajęcia przedmiotowej nieruchomości złożyli również: A. S., T. S., S. S., E. P., J. K. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J.L., K. S. oraz B. J.

Po rozpatrzeniu tych wszystkich wniosków, Prezydent Miasta, wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia 16 października 2019 r., nr [..], wydaną na podstawie art. 126 ust. 3, art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 2204 z poźn. zm.) - zwanej dalej u.g.n., odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz M.P. za udział 15/96 części, H. S. S. za udział 12/96 części, A. S. za udział 4/96 części, T. S.za udział 4/96 części, E. P. za udział 6/96 części, S. S. za udział 4/96 części, K. S. za udział 6/96 części, J. K. za udział 15/96 części, J. L. za udział 15/96 części, B. J. za udział 15/96 części, związanego z wygaśnięciem decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 20 września 1956 r., nr [..], w części dotyczącej jej punktu c) zezwalającej na objęcie części nieruchomości nr [..] o powierzchni 5992 m2, położonej w G. przy ul. O., dla której Sąd Rejonowy prowadził księgę wieczystą [..], na którą składały się działki o aktualnych nr: [..]-[..] oraz części działek nr: [..]-[..].

Uzasadniając wydaną decyzję, Prezydent wskazał na wstępie, że w oparciu o archiwalne materiały geodezyjne, w szczególności ekspertyzę geodety uprawnionego A. R. z dnia 29 marca 2009 r., wskazującą granice nieruchomości wywłaszczonych o powierzchni 3004 m2 i 5992 m2, ustalił, że decyzją z dnia 20września 1956 r., w części dotyczącej parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2, objęte były działki o obecnych nr: [..]-[..].

Dalej, Prezydent wyjaśnił, że ze stanowiącego podstawę prawną decyzji z dnia 20 września 1956 r. przepisu art. 19 ust. 3 dekretu wynika, że odszkodowanie za zajęcie należne jest wyłącznie w sytuacji, gdy nie dojdzie do wywłaszczenia nieruchomości. Z kolei, decyzją z dnia 12 grudnia 1960 r. wywłaszczono grunt o powierzchni 5992 m2. Decyzja ta w obrocie prawnym funkcjonowała przez 13 lat (została sprostowania postanowieniem z dnia 14 września 1973 r.). Na jej podstawie wydano decyzję o ustaleniu odszkodowania. Decyzją z dnia 28 kwietnia 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 12 grudnia 1960 r. oraz decyzji Komisji Odwoławczej z dnia 19 lipca 1961 r. z wyjątkiem działki nr [..], co do której orzekł, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Oznacza to, że z obrotu wyeliminowana została decyzja w kształcie objętym postanowieniem z roku 1973, a mianowicie przedmiotem której były działki w nim wskazane położone przy ul. W./B. o powierzchni 2472 m2.

Jednocześnie, Prezydent zauważył, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi, że odrębną decyzję o odszkodowaniu wydaje się, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W przedmiotowej sprawie ustalono zaś odszkodowanie za wywłaszczenie.

Niezależnie od powyższego Prezydent wskazał, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie może stanowić samoistnej podstawy do ustalenia odszkodowania. Ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego przewidują odszkodowanie za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości w przeszłości. Obecnie obowiązujące przepisy u.g.n. (w tym art. 126 ust. 3 i art. 124 u.g.n.) nie przewidują zaś odszkodowania za poprzedzające wywłaszczenie zajęcie nieruchomości na cele budownictwa mieszkaniowego.

Jednocześnie, Prezydent stwierdził, że M. P., H. S., A. S., T. S., S. S., E. P., J. K., J. L., K. S., B. J. nie są osobami legitymowanymi do wystąpienia z żądaniem ustalenia odszkodowanie w trybie administracyjnym, na podstawie współczesnych przepisów u.g.n. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. jest bowiem odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i prawo to nie przechodzi na następców syngularnych. Z kolei, decyzja z dnia 20 września 1956 r. została skierowana m.in. do J. S., M. K., F. D.i nieznanych spadkobierców S.S. Byłą właścicielką nieruchomości była E. S., której spadkobiercami zostali, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 13 kwietnia 1992 r., Sygn. akt I [..], M. K. i F. D. Spadkobiercami M. K., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 28 lipca 1982 r., sygn. akt [..], zostali mąż H. K. oraz dzieci: J. K., B. K., J. K. i . K. Na mocy tego samego postanowienia ww. dzieci zostały również spadkobiercami H. K. Natomiast, spadek po F. D., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 1 lipca 1993 r., sygn. akt [..], nabyli J. S. (zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 31 maja 2001 r., sygn. akt [..] jego spadkobiercami zostali T. S., S. S. i A. S.), L. S. (zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt [..], jej spadkobiercami zostali: E. P. i K. S.), E. P., K. S., J. K., B. J. (poprzednio: K.), M. P. (poprzednio: K.), J. L. ex L. (poprzednio: K.) i H. S. S.

Od decyzji Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 16 października 2019 r. odwołania wnieśli: S. S., H. S., M. P. i B. J.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 9 czerwca 2020 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - zwanej dalej k.p.a., Wojewoda uchylił decyzję Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 16 października 2019 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, Wojewoda wskazał na wstępie, że żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z ograniczeniem praw do nieruchomości, wbrew stanowisku organu I instancji, przysługuje następcom prawnym wywłaszczonego właściciela na zasadzie sukcesji uniwersalnej, co oznacza, że z wnioskami w niniejszej sprawie wystąpiły osoby, którym przysługuje interes prawny.

Następnie, Wojewoda wyjaśnił, że kluczowym warunkiem dopuszczalności zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest nieustalenie dotychczas odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości. Ponadto, ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego przewidują przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości w przeszłości. W każdym więc przypadku należy ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości.

Zdaniem zaś Wojewody, w aktualnym porządku prawnym nie ma podstaw prawnych do wydania orzeczenia w przedmiocie odszkodowania za grunty objęte po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na podstawie art. 19 powołanego dekretu.

Podstawy takiej, jak wyjaśnił Wojewoda, nie może stanowić art. 126 ust. 1 i 3 u.g.n., który dotyczy przyznania odszkodowania za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Przepisy ten został wprowadzony w u.g.n., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. i miał on swoje odpowiedniki w poprzednich ustawach wywłaszczeniowych, tj. w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. nr 17, poz. 70 ze zm.) i w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 22, poz 99 ze zm.). Jednakże, pod rządami tych ustaw, zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości mogło zostać wydane w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Z kolei, w stosunku do przedmiotowych działek, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w dniu 20 września 1956 r. wydało decyzję zezwalającą A. na ich objęcie a podstawą tego rozstrzygnięcia był powołany już wyżej przepis art. 19 dekretu. Art. 19 dekretu nie miał odpowiednika w kolejnych ustawach wywłaszczeniowych. Zarówno bowiem ustawa z dnia 12 marca 1958 r., jak i ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. zawierały uregulowania dotyczące wydania, po zgłoszeniu wniosku o wywłaszczenie, decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, tylko wtedy, gdy było to uzasadnione szczególnymi względami a zwłoka zagrażałaby poważnie interesowi społecznemu. Z kolei, obecnie obowiązujący przepis art. 122 ust. 1 stanowi, że w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji, udziela podmiotowi, który będzie realizował cel publiczny, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego, na który nieruchomość została wywłaszczona. Jednakże, powyższe rozstrzygnięcie może zostać wydane dopiero po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, a nie po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, jak stanowił art. 19 dekretu.

Ponadto, Wojewoda zauważył, że zgodnie z art. 19 ust. 3 dekretu odszkodowanie należało się jedynie w sytuacji, gdy w wyniku wszczętego postępowania wywłaszczeniowego nie zostało wydane orzeczenie o wywłaszczeniu. W niniejszej sprawie zaś, postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte zawiadomieniem z dnia 20 września 1956 r. dotyczącym części parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2. W tym samym dniu została wydana, na podstawie art. 19 dekretu, decyzja o objęciu tego terenu. Następnie, decyzją z dnia 12 grudnia 1960 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło o wywłaszczeniu. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 19 lipca 1961 r. Mimo tego, że na skutek wydania w dniu 14 września 1973 r. postanowienia o sprostowaniu decyzji z dnia 12 grudnia 1960 r., wywłaszczeniu od samego początku podlegały jedynie parcele nr [..] i [..] (która następnie uległa podziałowi na działki nr [..] i [..]), postępowanie wywłaszczeniowe, w trakcie którego została wydana decyzja o objęciu, zostało zakończone wydaniem orzeczenia. Stwierdzenie jego nieważności przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 28 kwietnia 2000 r. dotyczyło jedynie części tego rozstrzygnięcia, co oznacza, że w pozostałym zakresie w dalszym ciągu funkcjonuje w obrocie prawnym.

Dodatkowo Wojewoda podkreślił, że decyzja Prezydenta z dnia 9 października 2018 r., stwierdzająca wygaśnięcie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 20 września 1956 r. w części dotyczącej punktu c) decyzji, zezwalającej na objęcie nieruchomości jest decyzją deklaratoryjną, a więc wywołuje skutki prawne ex tunc. Wobec powyższego, decyzja o objęciu przedmiotowej nieruchomości nie obowiązywała do dnia 7 czerwca 2019 r., tj. do dnia wydania ostatecznej decyzji Wojewody w przedmiocie stwierdzenia jej wygaśnięcia. Rozstrzygnięcie o objęciu nieruchomości było wydane po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, które w niniejszej sprawie zakończyło się w dniu 19 lipca 1961 r., tj. w dacie wydania przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzji utrzymującej w mocy orzeczenie z dnia 12 grudnia 1960 r. o wywłaszczeniu. Z tym dniem decyzja o objęciu nieruchomości, wydawana w ramach konkretnego postępowania wywłaszczeniowego, traciła swoją ważność, bo od tego dnia prawo własności przechodziło na rzecz wywłaszczającego. Ponadto, tylko w sytuacji, gdy w wyniku postępowania nie zostało wydane orzeczenie o wywłaszczeniu, organ na wniosek właściciela, zarządzał przywrócenie mu posiadania. Przepis ten nie regulował sytuacji, gdy najpierw zostało wydane ostateczne orzeczenie o wywłaszczeniu w tym konkretnym postępowaniu, a następnie (w niniejszej sprawie 13 lat później), na skutek sprostowania, które miało skutek ex tunc, zmienił się przedmiot wywłaszczenia.

Wojewoda stwierdził ponadto, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy doszło do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego z uwagi na upływ trzech lat, o których stanowił art. 39 dekretu.

Odnosząc się z kolei do żądania M. P. o przyznanie odszkodowania za cały okres zajęcia, tj. 63 lata, Wojewoda wskazał, że stwierdzenie przez Prezydenta w decyzji z dnia 9 października 2018 r. wygaśnięcia decyzji o objęciu przedmiotowej nieruchomości z dnia 20 września 1956 r., nie oznacza, że obowiązywała ona do tego momentu. Rozstrzygnięcie, wydane w trybie art. 162 § 1 k.p.a. ma bowiem charakter deklaratoryjny, a więc wywołuje skutki prawne ex tunc, od dnia, w którym decyzja stała się bezprzedmiotowa. W niniejszej sprawie decyzja o objęciu działek stała się bezprzedmiotowa z dniem zakończenia postępowania wywłaszczeniowego, tj. 19 lipca 1961 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza zaś, aby w stosunku do przedmiotowych działek zostało wydane jakiekolwiek orzeczenie dotyczące ich zajęcia, po dacie zakończenia postępowania wywłaszczeniowego.

Podsumowując, Wojewoda stwierdził, że z uwagi na to, że brak jest przepisu dającego podstawę do uwzględnienia roszczenia odszkodowawczego i wydania decyzji co do istoty a tym samym brak jest podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie należało umorzyć postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Skargę na decyzję Wojewody wnieśli: H. S. S., E. P. i K. S. Skarga ta została zarejestrowana w Sądzie pod sygn. akt II SA/Gd 553/20.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucili naruszenie:

- przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a., poprzez błędne uchylenie decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w niniejszej sprawie;

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233 u.g.n oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 39 ust. 1 dekretu, poprzez przyjęcie, że roszczenie odszkodowawcze związane z pozbawieniem praw do nieruchomości uległo przedawnieniu;

- prawa materialnego, a mianowicie art. 128 ust. 1 u.g.n w zw. z art. 112 ust. 2 u.g.n. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, skutkujące odmową ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Skargę na decyzję Wojewody wniosła także B. J. Skarga ta została zarejestrowana w Sądzie pod sygn. akt II SA/Gd 644/20.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca postawiła zarzut naruszenia:

- przepisu postępowania, tj. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 112 ust. 2 u.g.n., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że przepis ten ma zastosowanie tylko do pozbawienia albo ograniczenia prawa własności w drodze decyzji administracyjnej, podczas gdy ma on również zastosowanie do wywłaszczenia w ujęciu sensu largo, o którym mowa w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, a które to występuje w przedmiotowej sprawie;

- przepisu prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu w dniu 20 marca 1952 r. a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r., poprzez odmowę skarżącej prawa do odszkodowania, podczas gdy w zaistniałym stanie faktycznym doszło do rzeczywistego pozbawienia prawa własności;

- przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a., poprzez uchylenie decyzji organu I instancji a następnie umorzenie postępowania przed organem I instancji w sytuacji, gdy organ administracji powinien zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. w całości uchylić zakażoną decyzję organu I instancji i orzec co do istoty sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- przepisu postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji a w szczególności poprzez sformułowanie argumentacji prawnej wzajemnie się wykluczającej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedziach na obie skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 6 października 2020 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 644/20, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę ze skargi B. J. na decyzję z dnia 9 czerwca 2020 r. ze sprawą ze skargi H. S. S., E. P. i K. S.na decyzję Wojewody z dnia 9 czerwca 2020 r. zawisłą pod sygn. akt II SA/Gd 553/20 oraz postanowił prowadzić je dalej pod wspólną sygn. akt II SA/Gd 553/20.

Rozpoznając wniesione skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Kontrola legalności, przeprowadzona na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2107 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., wykazała, że decyzja Wojewody z dnia 9 czerwca 2020 r. jest zgodna z prawem.

Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Przesłanki stanu bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego mogą mieć charakter podmiotowy, dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania, jak i przedmiotowy, dotyczący samego przedmiotu tego postępowania. W akcie stosowania prawa administracyjnego organ dokonuje bowiem autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków określonego podmiotu, kształtując jego sytuację prawną, co oznacza, że przesłanki podmiotowe odnoszą się do zdolności określonego podmiotu do bycia podmiotem obrotu prawnego i zagadnienia identyfikacji sfery interesu prawnego tego określonego podmiotu, a przesłanki przedmiotowe - do tego, jakie określone i skonkretyzowane obowiązki mają być nałożone, a jakie uprawniania przyznane. W bezprzedmiotowości postępowania chodzi zaś o przeszkody, czy to wynikające z przepisów postępowania administracyjnego, czy to z przepisów materialnych, które wykluczają możność autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków strony w akcie stosowania prawa administracyjnego.

Sąd podziela stanowisko Wojewody, który uznał, że postępowanie administracyjne prowadzone na wniosek M. P., H. S.S., A. S., T. S., S. S., E. P., J. K., J.L., K. S. oraz B. J., jako bezprzedmiotowe, zasługiwało na umorzenie, gdyż brak jest podstaw prawnych do ustalenia odszkodowania żądanego przez wnioskujących.

Wnioskujący żądali bowiem ustalenia odszkodowania za czas udostępnienia - zajęcia nieruchomości, objętej decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 20 września 1956 r., która zezwoliła A. na objęcie m.in. części parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2, położonej w G., pomiędzy ul. A. i torem kolejowym, zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego, stanowiącej współwłasność: J. S., M. K., F. D. oraz nieznanych spadkobierców zmarłego współwłaściciela nieruchomości S. S.

Przedmiotowa decyzja o objęciu wydana została na podstawie art. 19 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r., nr 4, poz. 31), który stanowił że na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie prezydium wojewódzkiej rady narodowej zezwoli na objęcie nieruchomości, co do której wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe, niezwłocznie po dokonaniu ustaleń, niezbędnych do określenia odszkodowania. Zgodnie natomiast z treścią art. 19 ust. 3 tego dekretu, jeżeli w wyniku postępowania nie zostanie wydane orzeczenie o wywłaszczeniu, prezydium wojewódzkiej rady narodowej na wniosek właściciela zarządzi przywrócenie mu posiadania nieruchomości, objętej na podstawie ust. 1, a nadto właścicielowi przysługuje odszkodowanie za okres, w którym był pozbawiony posiadania.

Powołany przepis przewidywał zatem możliwość przyznania właścicielowi odszkodowania za okres, w którym był pozbawiony posiadania, ale tylko w sytuacji, jeżeli w wyniku postępowania nie doszło do wydania orzeczenia o wywłaszczeniu.

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, postępowanie wywłaszczeniowe dotyczące części parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2 zostało wszczęte zawiadomieniem z dnia 20 września 1956 r. W tym samym dniu została wydana, na podstawie art. 19 dekretu, decyzja o zezwoleniu na objęcie tego terenu. Następnie, decyzją z dnia 12 grudnia 1960 r., sprostowaną postanowieniem z dnia 16 stycznia 1961 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekło o wywłaszczeniu części parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 19 lipca 1961 r. Dopiero w 1973 r. nastąpiło kolejne sprostowanie decyzji z 12 grudnia 1960 r. zmieniające jej przedmiot z nieruchomości o powierzchni 5992 m2 na 2427 m2. Z kolei decyzją z dnia 28 kwietnia 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, stwierdził, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 12 grudnia 1960 r. o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiącej część parceli nr [..] o powierzchni 2427 m2, sprostowane postanowieniami z dnia 16 stycznia 1961 r. i z dnia 14 września 1973 r., i utrzymująca w mocy to orzeczenie decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 19 lipca 1961 r., zostały wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej działki nr [..] (która zgodnie z wyciągiem z wykazu zmian gruntowych powstała w 1973 r. w wyniku podziału działki nr [..]), natomiast w pozostałej części stwierdził ich nieważność. Decyzja z dnia 28 kwietnia 2000 r. została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 5 lipca 2000 r., nr [..] a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2002r., sygn. akt I SA 1654/00, oddalił skargę wniesioną na tą decyzję. Zauważyć zaś należy, że stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje zaś skutki ex tunc, tj. od daty wydania decyzji, której nieważność stwierdzono.

Tym samym uznać należy, że prowadzone postępowanie wywłaszczeniowe, w toku którego zezwolono na objęcie, nie doprowadziło do wywłaszczenia terenu objętego decyzją z dnia 20 września 1956 r. W efekcie (po dokonanym w 1973 r. sprostowaniu i stwierdzeniu nieważności tak sprostowanego orzeczenia) wywłaszczono bowiem tylko działkę nr [..], która powstała z podziału działki nr [..], która nie znajdowała się w granicach terenu o powierzchni 5992 m2. Z ekspertyzy geodety uprawnionego A. R. z dnia 29 marca 2009 r., wskazującej granice nieruchomości wywłaszczonych o powierzchni 3004 m2 i 5992 m2, wynika bowiem, że decyzją z dnia 20 września 1956 r., w części dotyczącej parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2, objęte były działki o obecnych nr: [..]-[..].

Jednakże, przepis art. 19 dekretu obowiązywał do dnia 4 kwietnia 1958 r. i obecnie nie ma swojego odpowiednika.

Ponieważ zaś wniosek o przyznanie odszkodowania został wniesiony pod rządami obecnie obowiązującej u.g.n., to w świetle art. 233 u.g.n., należało go rozpoznać na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., zgodnie z którym starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi realizację określonej w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) zasady, zgodnie z którą wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem oraz wynikającej z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz.U. z 1995 r. nr 36, poz. 1751 ze zm.) zasady, zgodnie z którą nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego.

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ten został wprowadzony do u.g.n. ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 141, poz. 1492), która weszła w życie z dniem 22 września 2004 r. W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. wskazano, że nowa regulacja dotyczy sytuacji, gdy wywłaszczenie już nastąpiło, ale bez ustalenia odszkodowania lub gdy nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez decyzji o wywłaszczeniu, np. z mocy prawa (zmiana 76 do art. 129, Sejm RP IV kadencji, Nr druku: 1421). NSA w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OPS 1/06 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl), wyjaśnił, że u.g.n., w braku przepisów przejściowych, ma zastosowanie do stanów aktualnych, ale i do zdarzeń wcześniej powstałych, jeśli nadal trwają, a bezpośrednie stosowanie nowych przepisów przede wszystkim odnosi się do zastanych w dniu wejścia ich w życie stosunków prawnych. Rozróżnić bowiem należy retrospektywność (nowe przepisy regulują też stany wcześniejsze, ale otwarte, w toku, niezakończone ostatecznie) oraz retroaktywność przepisów (oddziaływanie wsteczne na stany wcześniejsze, lecz zamknięte, czyli zakończone - załatwione). Oznacza to konieczność ustalenia odszkodowania według reguł uwzględniających obecnie obowiązujące. Tym samym, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, czyli do wszystkich stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania.

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uzależnia przy tym możliwość ustalenia odszkodowania od łącznego spełnienia dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze ustalenia wymaga, czy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Po drugie, obowiązujące przepisy muszą przewidywać ustalenie odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości bez odszkodowania. W tej części przepis ma charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym. Jeżeli bowiem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnosi się do stanów sprzed wejścia w życie u.g.n., to konsekwentnie należy przyjąć, że ustawodawca zobowiązał się do regulowania roszczeń także w przypadkach, gdy przed 1998 r. nastąpiło wywłaszczenie, a oparty na ówcześnie obowiązujących normach prawa materialnego obowiązek ustalenia i wypłaty odszkodowana nie został zrealizowany. Przepis ten daje podstawę do wydania aktu stosowania prawa wyłącznie w zakresie przysługującego ówcześnie odszkodowania, o którym wcześniej nie orzeczono. Nie jest zatem jednocześnie normą upoważniającą bezpośrednio do wydania aktu o odszkodowaniu. Obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych podstaw prawnych, zatem ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli przepisy prawa przewidują przyznanie odszkodowania za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości. W każdym przypadku należy zatem ocenić, czy pozbawienie praw przed wejściem w życie u.g.n. nastąpiło w takiej formie prawnej lub przy zastosowaniu takiej instytucji prawnej, która znajduje odzwierciedlenie w obecnie obowiązującej formie przejmowania praw do nieruchomości pod cel publiczny (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2472/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sprawie bezsporne jest, że J. S., F. D., M. K. i spadkobiercom po S. S., zostało przyznane odszkodowanie w kwocie 35 000 zł. za nieruchomość o powierzchni 5992 m2 - decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 29 października 1961 r., zmienioną decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia z dnia 21 sierpnia 1962 r. Jednakże, obie te decyzje zostały unieważnione ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 8 kwietnia 2014 r. Jak już zaś wyżej wskazano, stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), co oznacza, że wraz z tą decyzją z mocy prawa upadają skutki prawne wynikające z decyzji, której nieważność stwierdzono.

W niniejszej sprawie nie chodzi jednakże odszkodowanie za pozbawienie praw do tejże nieruchomości, wypełniające definicję wywłaszczenia nieruchomości z art. 112 ust. 2 u.g.n.

Wnioskodawcy domagają się natomiast wyłącznie odszkodowania za pozbawienie posiadania nieruchomości - części parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2 - na podstawie decyzji z dnia 20 września 1956 r., zezwalającej A. na objęcie tej nieruchomości, za cały czas tego zajęcia, wynoszący 63 lata. Odszkodowanie to, w ocenie wnioskodawców powinno obejmować zarówno stratę rzeczywistą, jak i utracone korzyści z powodu nieposiadania tejże nieruchomości.

Jednakże, jak słusznie wskazał Wojewoda, wśród obecnie obowiązujących przepisów prawa administracyjnego materialnego brak jest przepisu, który regulowałby kwestię przyznania odszkodowania za pozbawienie posiadania nieruchomości objętej w celu wywłaszczenia a w efekcie niewywłaszczonej, a więc sytuacji określonej w art. 19 ust. 3 dekretu.

Podstawy takiej nie stanowi przywoływany przez wnioskodawców przepis art. 126 ust. 1 i 3 u.g.n. Przepis art. 126 ust. 1 u.g.n. stanowi bowiem, że w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Przepis art. 126 ust. 3 u.g.n. stanowi zaś, że po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania.

Powołana regulacja dotyczy zatem ustalenia odszkodowania za zajęcie nieruchomości w przypadku zaistnienia siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. W niniejszej sprawie, nie doszło zaś do objęcia nieruchomości z powyższych przyczyn. Jak wynika z akt sprawy nieruchomość o powierzchni 5992 m2 została zajęta na cele budownictwa mieszkaniowego w toku postępowania wywłaszczeniowego.

Podstawy takiej nie stanowi również przepis art. 122 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym w przypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji, udziela podmiotowi, który będzie realizował cel publiczny, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego, na który nieruchomość została wywłaszczona. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

Przepis ten dotyczy zajęcia nieruchomości po wydaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, jeżeli zwłoka w jej zajęciu uniemożliwiałaby realizację celu publicznego. Z kolei, w stanie niniejszej sprawy, objęcie nieruchomości nastąpiło przed jej wywłaszczeniem, które następnie podlegało sprostowaniu, a w dalszej kolejności stwierdzeniu nieważności.

Podstawy takiej nie stanowi także, powołany przez skarżących, przepis art. 128 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Przepis ten stanowi bowiem podstawę do wydania decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, ale - z racji daty wejścia w życie ustawy, w której się znajduje - dotyczy to tylko stanów faktycznych zaistniałych po dniu 1 stycznia 1998 r. (data wejścia w życie ww. ustawy). Powyższe oznacza więc, że aby można było wydać decyzję o wywłaszczeniu i przyznać z tego tytułu odszkodowanie, decyzja ta musiałaby być wydana w okresie obowiązywania ustawy o gospodarce nieruchomościami (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2184/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Analiza pozostałych, obecnie obowiązujących przepisów prawa administracyjnego materialnego nie wskazuje żadnego innego przepisu prawa, który w stanie faktycznym niniejszej sprawy mógłby stanowić podstawę prawną przyznania wnioskującym żądanego przez nich odszkodowania. Podstawy takiej nie wskazują również sami skarżący.

Ponownie podkreślić w tym miejscu należy, że skarżący nie domagają się odszkodowania za wywłaszczenie, czyli za całkowite odjęcie przysługującego ich poprzednikom prawa własności nieruchomości - części parceli nr [..] o powierzchni 5992 m2, a jedynie za samo pozbawienie posiadania tejże nieruchomości. Co więcej, niesporne w sprawie jest, że nieruchomość ta stanowi obecnie własność podmiotów publicznych, natomiast okoliczności z tym związane są przedmiotem innych postepowań.

Z uwagi na powyższe, brak jest również podstaw do analizowania i przesądzania interesu prawnego wnioskodawców w żądaniu wnioskowanego przez nich odszkodowania jak i wypowiadania się w kwestii przedawnienia roszczenia. Dopiero bowiem na podstawie przepisu prawa materialnego, który mógłby stanowić podstawę ustalenia odszkodowania, można byłoby ustalić, czy wnioskodawcy mają legitymację prawną do wystąpienia z takim roszczeniem, a także wypowiedzieć się w kwestii przedawnienia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zdołały podważyć legalności zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, poczynione przez organy obu instancji ustalenia faktyczne oraz wnioski sformułowane na ich podstawie pozwalały na podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia, którego uzasadnienie spełnia wymagania art. 107 § 3 k.p.a. Wojewoda prawidłowo zastosował przy tym konstrukcję rozstrzygnięcia, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż przepis ten stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas, jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne staje się prawnie niedopuszczalne (zob. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tych powodów, nie dopatrując się naruszenia prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił obie skargi.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, do czego uprawniony był stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a., albowiem zarówno skarżący, jak i organ, złożyli wnioski o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.