Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 332/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 8, ust. 9
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 20 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA: Renata Kubot – Szustowska Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 roku przy udziale --- sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek ustawowych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia odsetek ustawowych od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W toku postępowania administracyjnego ustalono, że decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił M.K. umorzenia pozostałych do spłaty odsetek ustawowych od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r., w wysokości 944,02 zł.

W odwołaniu od tej decyzji M. K. wskazała, że spłaciła terminowo nienależnie pobrane świadczenia rodzinne rozłożone na 41 rat i podkreśliła, że w decyzji o rozłożeniu na raty nie ma wzmianki o dodatkowych odsetkach od kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Odwołująca zwróciła ponadto uwagę na trudną sytuację finansową w jakiej się znajduje podnosząc, że jej dochód miesięczny netto wynosi 634,64 zł, z czego koszty utrzymania mieszkania to kwota około 356,00 zł miesięcznie. Strona dodała również, że jest zadłużona w funduszu alimentacyjnym na kwotę około 20.000,00 zł z tytułu niezapłaconych byłemu mężowi alimentów na dzieci.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 8, ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności przytoczył brzmienie przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, a następnie wyjaśnił, że M. K. w dniu 23 listopada 2011 r. zwróciła się do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie pozostałych do spłaty odsetek ustawowych od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r., w wysokości 944,02 zł podnosząc, że zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostało spłacone przez J. B. terminowo, a w decyzji o rozłożeniu na raty nie ma żadnej wzmianki o naliczaniu dodatkowych odsetek od kwoty głównej. Strona wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i nie stać jej na zapłacenie kwoty 944,02 zł, ponadto jest zobowiązana do płacenia alimentów na synów – J. i P. B. Wnioskodawczyni obecnie jest na utrzymaniu męża A.K., który nie ma obowiązku spłaty tego zadłużenia. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo po zbadaniu sytuacji rodzinnej i majątkowej decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie umorzenia pozostałych do spłaty odsetek ustawowych od kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zdaniem Kolegium kwestia możliwości umorzenia zaległości świadczeń rodzinnych pozostawiona została uznaniu organu administracyjnego, który zobowiązany jest do zbadania sytuacji rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ administracji ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, ale wybór ten nie może być dowolny, musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy w rozumieniu art. 7 k.p.a. Granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym. Powołując się na interes społeczny, organ administracji winien zarazem wskazać o jaki interes chodzi oraz wskazać jego istnienie i znaczenie.

Zdaniem organu odwoławczego umorzenie zaległości dłużnika jest sytuacją nadzwyczajną, ponieważ zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zatem wszelkie ulgi udzielane mogą być jedynie w wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Jak podkreślił organ odwoławczy M. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z mężem A.K., a źródłem ich utrzymania jest świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 634,64 zł netto miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania to kwota w wysokości około 356,00 zł miesięcznie (czynsz, energia elektryczna i gaz ). Strona nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych. W opinii Kolegium bezspornym jest, iż wnioskodawczyni nienależnie pobrała świadczenia rodzinne w okresie od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. Organ I instancji decyzją z dnia 29 maja 2008 r. rozłożył stronie zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na 41 rat, które zostało spłacone wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania powyższej decyzji w wysokości 4040,59 zł. Ustawowe odsetki od kwoty nienależnie pobranych świadczeń zostały naliczone w świetle regulacji art. 30 ust. 8 od dnia następującego po wydaniu decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z dnia 27 lutego 2008 r. tj. od 28 lutego 2008 r. do dnia spłaty ostatniej raty tj. do dnia 7 listopada 2011 r., a zatem organ I instancji naliczył odsetki zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że sytuacja strony jest trudna, jednakże w opinii Kolegium nie zachodzą żadne szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie ustawowych odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Jednocześnie organ dodał, że umorzenie ustawowych odsetek od kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych byłoby sprzeczne z interesem społecznym, gdyż prywatne zobowiązania M. K., spłacane byłyby przez wszystkich obywateli.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. K. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium, będącej – w jej ocenie - wyrazem arogancji organu, który zlekceważył fakt, że w decyzji z dnia 29 maja 2008 r. brak jest informacji o naliczaniu odsetek w czasie spłaty zadłużenia. Ponadto organ nie uwzględnił okoliczności, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a dochód miesięczny jej rodziny to 634,64 zł netto. Co więcej organ odwoławczy błędnie ocenił, iż nie jest to wyjątkowy i szczególny przypadek.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu wniosku J. B. o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika niniejszego postępowania odmówił dopuszczenia J. B. do udziału w postępowaniu w charakterze strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, chociaż z innych względów niż w niej podniesione. A wobec tego, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną zobowiązany był do uwzględnienia z urzędu naruszenia prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i wyeliminowania podjętych w sprawie aktów (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym,, powoływanej jako p.p.s.a.).

Organy administracji orzekały w przedmiocie umorzenia odsetek ustawowych, których naliczenie, w świetle załączonej do akt administracyjnych dokumentacji budzi poważne wątpliwości.

W myśl przepisu art. 30 ust. 8 zd. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

W decyzji z dnia 27 lutego 2008 r., orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń wyliczono kwotę należności głównej oraz wysokość odsetek ustawowych zakreślając termin ich uiszczenia. W terminie otwartym do złożenia odwołania (a więc przed upływem terminu do uiszczenia należności), skarżąca złożyła wniosek o umorzenie tych należności. A organ, decyzją z dnia 29 maja 2008 r., odmawiając umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, orzekł o rozłożeniu na raty kwoty należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami i określił termin płatności każdej z rat na 15-go dnia każdego miesiąca, począwszy od lipca 2008 r.

Możliwość naliczenia odsetek (od tak określonego zobowiązania) powstałaby od dnia opóźnienia w spłacie którejkolwiek z rat. Z załączonego do akt zestawienia spłat wynika, że wszystkie raty były regulowane w terminie. Nie było więc podstaw do naliczenia odsetek za okres od daty wydania decyzji z dnia 29 maja 2008 r. (na nowo określającej wysokość należności głównej wraz z odsetkami oraz formę i terminy jej spłaty), do dnia spłaty.

Decyzja z dnia 27 lutego 2008 r. określiła wysokość odsetek ustawowych od należności głównej (nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w kwocie 3752,00 zł), na kwotę 288,59 zł. Decyzja ta nie wskazywała okresu ani sposobu wyliczenia tych odsetek, ale jak się wydaje, obejmowała okres od dnia 1 września 2007 r. do dnia jej wydania, zakreślając termin 14-dniowy, od dnia upływu terminu do złożenia odwołania od tej decyzji, na jej uiszczenie. Przed upływem tego terminu, a więc zanim zobowiązanie stało się wymagalne, strona złożyła wniosek o umorzenie tych należności, a organ w dniu 29 maja 2008 r. wydał decyzję nowacyjną, modyfikując treść zobowiązania strony, a więc określając na nowo należne świadczenie, sposób jego uiszczenia przez rozłożenie na raty oraz termin płatności poszczególnych rat.

Rozłożenie należności na raty przesunęło termin wymagalności należności. Poszczególne raty stawały się bowiem wymagalne z upływem okresu płatności określonego decyzją, czyli 15-go każdego miesiąca począwszy od lipca 2008 r. do listopada 2011 r.

Na gruncie przepisu art. 320 k.p.c, dotyczącego rozłożenia na raty należności zasądzonej wyrokiem sądowym, Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 126/06 wskazał, że rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty na podstawie art. 320 k.p.c. ma ten skutek - wskazany w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1970 r., III PZP 11/70 (OSNCP 1971, nr 4, poz. 61) - że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat. W powołanej uchwale z dnia 22 września 1970 r., sygn. III PZP 11/70 (OSNC 1971, nr 4, poz. 61) Sąd Najwyższy wskazał, iż "rozkładając zasądzone świadczenia pieniężne na raty, sąd nie może - na podstawie tego przepisu - odmówić przyznania wierzycielowi żądanych odsetek za okres do dnia wydania wyroku zasądzającego świadczenie; rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ma jednak ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat".

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, organ miał podstawy do naliczenia odsetek ustawowych jedynie od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych (a więc, jeżeli świadczenie było wypłacone w sierpniu 2007 r., to od 1 września 2007 r.) do dnia spłaty, którym w tej sprawie był zakreślony przez organ termin spłaty poszczególnych rat.

Organy wskazały, iż odsetki ustawowe wyliczone na kwotę 944,02 zł, obejmują okres od dnia 28 lutego 2008 r., tj. od dnia następującego po wydaniu decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z dnia 27 lutego 2008 r., do dnia 7 listopada 2011 r. tj. do dnia spłaty ostatniej raty. Takie przyjęcie okresu obliczenia odsetek należy uznać za błędne, bowiem w przypadku rozłożenia świadczenia na raty, naliczanie odsetek za czas od powstania zobowiązania, czyli od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych ustaje z chwilą nadejścia terminu płatności poszczególnych rat. Jeśli zaś zobowiązany opóźnia się z zapłatą poszczególnych rat, odsetki za opóźnienie przysługują za okres opóźnienia w zapłacie poszczególnych rat.

Rozumowanie odmienne niweczyłoby cel instytucji rozłożenia na raty spłaty nienależnie pobranych świadczeń, która ma charakter wyjątkowy, gdyż może być zastosowana jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Organ, rozkładając świadczenie na raty, bada okoliczności dotyczące sytuacji rodziny strony zobowiązanej, uwzględniając w szczególności jej stan majątkowy, a więc możliwości realizacji tego zobowiązania (art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Gdyby zatem odsetki od całego zobowiązania, liczone były od dnia wypłaty świadczenia do dnia spłaty ostatniej raty, skutkowałoby to zwiększeniem wysokości ogólnego zobowiązania do spłaty, a więc rezultatem niekorzystnym dla zobowiązanej, zaprzeczającym pierwotnie przyznanej uldze w postaci rozłożenia na raty, co finalnie mogłoby uniemożliwić realizację tego zobowiązania, a samą zobowiązaną jak i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym narazić na utratę podstaw egzystencji, co byłoby sprzeczne z nie tylko ze słusznym interesem strony, ale i interesem społecznym.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ dokona ustaleń co do istnienia zobowiązania strony z tytułu odsetek ustawowych, uwzględniając ocenę prawną Sądu, w zakresie możliwości naliczenia odsetek ustawowych, w myśl art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty (nienależnie pobranych) świadczeń rodzinnych do dnia spłaty, rozumianego jako przekroczenie terminu, określonego przez organ w decyzji, dla poszczególnych rat zadłużenia.

Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w sentencji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

B.C.