Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1246/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 -3
journal: Dz.U. 1990 nr 79 poz 464
law: Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Monika Nowicka (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi [...] Spółki Akcyjnej z siedzibą w O. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1955 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], o powierzchni [...] m2, mającej urządzoną księgę wieczystą KW Nr [...] a stanowiącej część działek oznaczonych numerami: [...] (obecnie działki nr [...]).

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne:

Orzeczeniem z dnia [...] listopada 1955 r. nr [...] - wydanym na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r. Nr 4, poz. 31) - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzekło

o wywłaszczeniu na rzecz Państwa opisanej na wstępie nieruchomości.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w/w orzeczenia wystąpili: H. D., G. D. i B. G. oraz M. M., w miejsce której wstąpił K. M.

Pierwotnie, decyzją z dnia [...] czerwca 1997r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności wspomnianego wyżej orzeczenia. Decyzja ta została uchylona decyzją organu odwoławczego (Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast) z dnia [...] lipca 1998 r. nr [...], który równocześnie umorzył postępowanie przed organem wojewódzkim.

Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że przedmiotowe orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1955 r. zostało wydane z naruszeniem prawa. Decyzja ta z kolei – w toku instancji – została uchylona decyzją tego samego organu z dnia [...] lipca 2001 r. która to decyzją jednocześnie stwierdzono nieważność w/w orzeczenia.

Ta ostatnia decyzja wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2003 r. (sygn. akt I SA 2395/01) została wprawdzie uchylona, ale wyrok ten – w następstwie skargi kasacyjnej wniesionej przez wnioskodawców - został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2004 r. (sygn. akt OSK 77/04) i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 23 marca 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraził zaś pogląd, iż nie można podzielić stanowiska, przyjętego przez Sąd w wyroku z dnia 30 lipca 2003 r. zarówno co do tego, iż nie można mówić o rażącym naruszeniu przepisu, jeżeli przepis wymaga wykładni, jak i co do tego, że z przepisu art. 8 ust. l dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. wynika, iż w wezwaniu poprzedniego właściciela do odstąpienia nieruchomości można było wskazać jedynie podstawy do ustalenia ceny.

Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż jeżeli przepis art. 8 ust. 1 cytowanego wyżej dekretu nakładał obowiązek podania ceny za nieruchomość w określonej kwocie i nie było wystarczających podstaw do nadania temu przepisowi w tym zakresie innej treści a w szczególności, że wystarczające było poinformowanie właściciela, że cena zostanie określona na podstawie wskazanych przepisów, to ocena organu nadzoru, iż kwestionowane orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane z rażącym naruszeniem tego przepisu - była trafna. Odmienne stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku z dnia 30 lipca 2003 r. narusza przepis art. 8 ust. 1 dekretu oraz przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Rozpatrując zatem (po przekazaniu) sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 czerwca 2005 r. (sygn. akt I SA/Wa 661/04) , mając na uwadze związanie wykładnią dokonaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2004 r., uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lipca 2001r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2000 r. nr [...]. W motywach swego rozstrzygnięcia Sąd podniósł, że aktualnie zasadniczym problemem w niniejszej sprawie stała się kwestia, czy orzeczenie o wywłaszczeniu wywołało nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. W związku z tym Sąd zobowiązał organ nadzoru do ustalenia powyższej kwestii jak również wyjaśnienia, czy wniosek, z którym M. J. wystąpiła w dniu 9 stycznia 1992 r. do b. Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1955 r., czy tylko odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (plac i budynki).

Rozpatrując zatem ponownie sprawę decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1955 r. uzasadniając swoje stanowisko okolicznością, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano z rażącym naruszeniem art. 8 oraz art. 17 ust. 3 pkt 2 cytowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Ponadto organ podniósł, że ponieważ podstawą umowy dotyczącej użytkowania wieczystego była wcześniej wydana decyzja uwłaszczeniowa, to nie można było w tym przypadku przyjąć, że decyzja o wywłaszczeniu wywoływała nieodwracalny skutek prawny - w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Od powyższej decyzji wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wnieśli Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydent Miasta P., działającego w charakterze Starosty oraz spółka "[...]" - Spółka Akcyjna w P.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister stwierdził, że - w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270) – ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, co oznaczało, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie.

W związku z powyższym organ, powołując się na wyżej przytoczone wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2004 r. (sygn. akt OSK 77/04) i Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2005 r. (sygn. akt I SA/Wa 661/04), podtrzymał przyjętą w nich wykładnię art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. stwierdzając, że w postępowaniu wywłaszczeniowym rażąco naruszono art. 8 ust. 1 dekretu.

Minister podniósł również, że wadliwością, która wystąpiła w przedmiotowej sprawie był także fakt, iż wezwanie do zawarcia umowy sprzedaży dla jednego ze współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości (W. W.) zostało wysłane dopiero po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Organ nie dokonał jednak oceny, czy uchybienie to miało charakter rażącego naruszenia prawa zauważając przy tym, że skoro Sądy uznały, iż takim naruszeniem było nie podanie w wezwaniu do zawarcia umowy konkretnej ceny, to zbędnym już było dokonywanie oceny charakteru powyższego uchybienia.

Odnosząc się do kwestii nieodwracalnych skutków prawnych, Minister stwierdził, że orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] listopada 1955 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych - w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Uzasadniając powyższy pogląd organ wyjaśnił że z dniem 5 grudnia 1990 r. Zakłady Przemysłu [...] w P. nabyły - na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.), prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, co potwierdzały decyzje uwłaszczeniowe wydane przez Wojewodę [...] w dniu [...] lipca 1992 r. i w dniu [...] kwietnia 1993 r.

Następnie aktem notarialnym z dnia [...] lutego 1994 r. Rep. [...] Skarb Państwa zobowiązał się wnieść do spółki akcyjnej pod nazwą: "[...]" Spółka Akcyjna z siedzibą w P., w zamian za [...] akcji imiennych zwykłych serii A, wkład niepieniężny w postaci przedsiębiorstwa - zespołu składników materialnych i niematerialnych w rozumieniu art. 55 kodeksu cywilnego, zlikwidowanego w celu prywatyzacji Zakładów [...] w P., w tym prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości oraz własności budynków. Przeniesienie w/w praw nastąpiło na podstawie aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] marca 1994 r., nabycie zaś prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przez spółkę "[...]" S.A. zostało ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...].

Z kolei cały majątek spółki akcyjnej "[...]" S.A. został wniesiony do spółki "[...]" S.A. z siedzibą w W. Spółka "[...]" S.A. została zlikwidowana i postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] stycznia 2001 r. wykreślono ją z rejestru handlowego.

Dalej, aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2004 r. Rep. [...] "[...]" S.A. z siedzibą w W. sprzedała Przedsiębiorstwu [...] S.A. z siedzibą w B. ujawnione w księdze wieczystej KW Nr [...] prawo użytkowania wieczystego wskazanej nieruchomości, oświadczając, iż powyższa nieruchomość oraz znajdujące się na niej budynki są wolne od jakichkolwiek obciążeń poza wskazanymi w umowie, a także, iż nie istnieją żadne ograniczenia w zbywaniu nieruchomości i w/w budynków.

Biorąc powyższe pod uwagę Minister, powołując się na (zapadły w innej sprawie) wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. (sygn. akt I OSK 444/05) oraz (również zapadły w innej sprawie) wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2005 r. (sygn. akt I SA/Wa 2110/04) uznał, że nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego sytuacja, gdy podstawą zawarcia umowy cywilnoprawnej o ustanowieniu użytkowania wieczystego była wcześnie wydana decyzja uwłaszczeniowa, gdyż późniejsze zbycie prawa użytkowania wieczystego wiąże się ze skutkami prawnymi decyzji uwłaszczeniowej, a nie ze skutkami prawnymi orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości.

Organ podkreślił, że w wyżej przytoczonych wyrokach sądy wskazały, iż obrót cywilnoprawny prawem użytkowania wieczystego nie jest następstwem decyzji nacjonalizacyjnej a uwłaszczeniowej a więc to w stosunku do tej ostatniej decyzji należy rozważyć ewentualne zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych w związku z nabyciem prawa użytkowania wieczystego przez osoby trzecie.

Wyżej przedstawiona decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą wniosła spółka "[...]" SA w B. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji przede wszystkim naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że kwestionowane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] listopada 1955 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych.

Ponadto stwierdzono, że organ nie wykonał wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sadu administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2005 r., zgodnie z którymi winien był ustalić, czy wniosek M. M. z dnia [...] stycznia 1992 r. do b. Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu, czy tylko odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wnosiła o uchylenie obu decyzji wydanych w tej sprawie.

W uzasadnieniu skargi zaakcentowano zwłaszcza, że zadysponowanie przez Skarb Państwa mieniem zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego p.n. Zakłady [...] w P., w tym prawem użytkowania wieczystego do gruntu i własnością budynków i budowli, przez wniesienie tego mienia do spółki "[...]"S.A. w zamian za objęcie przez Skarb Państwa odpowiedniej ilości akcji imiennych w tej spółce, było skutkiem nie tylko decyzji uwłaszczeniowych, ale także skutkiem orzeczenia o wywłaszczeniu. Skarb Państwa nie mógłby bowiem pokryć swego udziału w spółce "[...]" S.A. powyższym aportem, gdyby nie był właścicielem mienia zlikwidowanego w celu prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego.

Skarżąca zwracała zatem uwagę, że gdyby wyeliminować z obrotu orzeczenie o wywłaszczeniu to należałoby przyjąć, że przedmiotowa nieruchomość nigdy nie stała się własnością Skarbu Państwa a zatem decyzje uwłaszczeniowe nie mogły by (przy ich nie wyeliminowaniu z obrotu) wywołać jakichkolwiek skutków prawnych.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 14 grudnia 2009 r. uczestnik postępowania Skarb Państwa - Prezydent Miasta P. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej przyłączył się do skargi i wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W uzasadnieniu swego stanowiska uczestnik postępowania kwestionował pogląd, iż w postępowaniu wywłaszczeniowym doszło do rażącego naruszenia art. 8 oraz art. 17 ust. 3 pkt 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1946 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Ponadto zwracał także uwagę, że w sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne bo zarówno przestał istnieć podmiot na rzecz którego dokonano wywłaszczenia tj. Zakłady [...] w P. jak i przedmiot wywłaszczenia, bowiem doszło do wielokrotnego rozporządzenia prawem użytkowania wieczystego i prawa własności budynków. Współwłaścicielami zaś działki nr [...] z obrębu J. są osoby fizyczne.

Wywodzono również, że działka nr [...] stanowi drogę publiczną – ul. [...] a osoba fizyczna nie może być właścicielem drogi publicznej (art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną).

W piśmie natomiast złożonym na rozprawie sądowej w dniu 7 stycznia 2010 r. uczestniczki postępowania w osobach: H. D., G. D. i B. G. wnosiły o oddalenie skargi. W piśmie tym została zawarta analiza orzecznictwa sądowoadministracyjnego poświęconego zagadnieniu nieodwracalnych skutków prawnych, które – zdaniem uczestniczek – w niniejszej sprawie nie zachodziły.

Zwracano w szczególności uwagę, że nieodwracalność skutku prawnego zachodzi tylko w przypadku, gdy w obowiązującym systemie prawa brak jest możliwości odwrócenia takiego skutku. Pozostawienie zaś w obrocie prawnym decyzji wydane z rażącym naruszeniem prawa godzi w konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego i zasadę praworządności (art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

Ponadto uczestniczki akcentowały także, iż judykatura rozróżnia skutki prawne samej nieważności decyzji oraz skutki prawne późniejszych działań i czynności związanych z przedmiotem nieważnej decyzji. W przedmiotowej zaś sprawie zdarzenia, które powołuje skarżąca, nie są skutkami samej decyzji nieważnej, lecz późniejszych zdarzeń prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną, co skutkowało jej oddaleniem.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie – w świetle oceny prawnej, wyrażonej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 marca 2004 r., która to ocena - po myśli art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – była dla organu oraz Sądu wiążąca – nie budzi wątpliwości pogląd, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1955 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Wprawdzie w późniejszej uchwale z dnia 21 kwietnia 2008 r. (sygn. akt I OPS 2/08) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął odmienne stanowisko, ale powyższa uchwała została wydana na zasadzie art. 187 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a w związku z tym wiązała jednie w sprawie, w której została wydana. Nie wpływało to zatem na wiążącą w niniejszej sprawie wykładnię dokonaną wyrokiem z dnia 23 marca 2004 r.

Zasadniczym zatem w sprawie problemem było ustalenie, czy kwestionowane orzeczenie z 1955 r. wywołało, czy też nie wywołało nieodwracalne skutki prawne – w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Dokonując oceny powyższego zagadnienia Minister Infrastruktury przyjął, że tego rodzaju skutki w przedmiotowym stanie faktycznym nie zaistniały i tą ocenę podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Wprawdzie słusznie podnosi skarżąca, że zadysponowanie przez Skarb Państwa mieniem zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego p.n. Zakłady [...] w P., w tym prawem użytkowania wieczystego do gruntu i własnością budynków i budowli, przez wniesienie tego mienia do spółki [...] S.A. w zamian za objęcie przez Skarb Państwa odpowiedniej ilości akcji imiennych w tej spółce, było skutkiem nie tylko decyzji uwłaszczeniowych, ale także skutkiem orzeczenia o wywłaszczeniu, ale w tym ostatnim przypadku owo następstwo nie było bezpośrednie.

Zwrócić należy uwagę, choć uwłaszczenie Zakładów [...] w P. nastąpiło z mocy prawa, ale potwierdzeniem tego faktu były wspomniane na wstępie decyzje uwłaszczeniowe. Brak tych decyzji powodowałby, że państwowa osoba prawna nie mogłaby w obrocie prawnym występować jako użytkownik wieczysty gruntu i właściciel posadowionych na nim budowli. Decyzje uwłaszczeniowe umożliwiły zatem przedsiębiorstwu państwowemu dalsze zadysponowanie mieniem objętym uwłaszczeniem.

W tym miejscu trzeba nadmienić, że w sprawie zwracano uwagę na fakt, że prawo użytkowania wieczystego zostało wniesione aportem do Spółki "[...]" SA w P. przez Wojewodę [...] - działającego w imieniu Skarbu Państwa, czyli przez właściciela. Zaakcentować jednak wypada, iż Wojewoda w akcie notarialnym z dnia [...] marca 1994 r. nie ustanawiał na rzecz Spółki (nowego) prawa użytkowania wieczystego a przenosił prawo poprzednio powstałe.

Prawo użytkowania wieczystego do spornego gruntu powstało bowiem właśnie na skutek uwłaszczenia z mocy prawa, w związku ze spełnieniem się przesłanek określonych w ustawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.) który to fakt potwierdzały decyzje uwłaszczeniowe a powracając do Skarbu Państwa - w trybie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji

i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr. 118, poz. 561 ze zm.) - nie wygasało.

Powyższe dowodzi – zdaniem Sądu – że wszelkie działania, mające za przedmiot prawo użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] były bezpośrednim następstwem decyzji uwłaszczeniowych a nie wywłaszczenia.

Podnieść w tym miejscu wypada, że w uchwale z dnia 20 marca 2000 r. (sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93) Naczelny Sąd Administracyjny, dokonując obszernej analizy zagadnienia nieodwracalnych skutków prawnych, stwierdził, że założenie, iż skutki prawne wywołane przez późniejszą decyzję dotyczącą tego samego przedmiotu, którego dotyczył decyzja wcześniejsza, nie mogą być automatycznie utożsamiane ze skutkami prawnymi wywołanymi przez wcześniejszą decyzję. Odwrotne zaś założenie oznaczałoby bowiem praktycznie wyłączenie możliwości wzruszenia późniejszej decyzji z tego powodu, że stan prawny ukształtowany wcześniejsza decyzja był wadliwy.

Z uchwałą tą koresponduje analogiczne stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku z dnia

13 grudnia 2005 r. (sygn. akt I OSK 444/05), które Sąd orzekający w tej sprawie podziela.

Ponadto podnieść też trzeba, iż istotnie orzecznictwo sądowoadministracyjne aktualnie, niejednokrotnie zagadnienie nieodwracalnych skutków prawnych interpretuje w powiązaniu z zasadami konstytucyjnymi tj. zasadą demokratycznego państwa prawnego i zasadą praworządności (art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) rozróżniając przy tym nieodwracalność skutku prawnego absolutną i względną tj. niedostępną dla organu administracji publicznej, która jednak, w konkretnych wypadkach, z uwagi na możliwość odwrócenia takich skutków poprzez działanie sądu powszechnego, nie musi wcale uniemożliwiać wydania decyzji z poszanowaniem sprawiedliwości społecznej i w duchu umacniania uprawnień obywateli.

Zwrócić też w tym miejscu należy dodatkowo uwagę, że w dacie wydawania decyzji uwłaszczeniowych tj. w dniach [...] lipca 1992 r. i w [...] kwietnia 1993 r. było już w toku postępowanie o stwierdzenie nieważności kwestionowanego orzeczenia, bo wszynał je wniosek M. M. z dnia 9 stycznia 1992 r.

Odnosząc się w tym miejscu zatem do zarzutu niewyjaśnienia przez organ, co było przedmiotem wniosku M. M. z dnia 9 stycznia 1992 r. skierowanego do b. Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa, należy stwierdzić, że kwestia ta została należycie wyjaśniona.

Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa pismem z dnia 9 sierpnia 1995 r. nr [...] zwróciło się do w/w z zapytaniem, czy wniosek jej dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu, czy tylko odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W odpowiedzi, H. D. wskazała, że wnioskodawcy wnioskują o rozpatrzenie w trybie nadzoru i uchylenie wszystkich decyzji wymienionych we wspomnianym wyżej piśmie Ministerstwa (w tym decyzji o wywłaszczeniu).

Znamienne jest przy tym, że skoro organ z własnej inicjatywy, bo jeszcze w 1995 r., sam zwrócił się do stron o sprecyzowanie treści wniosku, to oznacza, że nie była ona jasna i precyzyjna a zatem wymagała uściślenia. Wyjaśnienie tego zagadnienia przez Ministra Infrastruktury należy uznać za wyczerpujące. Ponadto, podkreślić tez trzeba, iż nieumiejętne sporządzenie wniosku przez stronę nie może rodzić negatywnych dla niej skutków. Z tego ostatniego powodu, okoliczność, że wniosek został sprecyzowany dopiero w następstwie pisma organu, co nastąpiło w 1995 r., nie zmienia faktu, że wpłynął on w styczniu 1992 r. a zatem przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowych.

Podnoszona w piśmie Prezydenta Miasta P. – wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej – kwestia, że działka nr [...] stanowi obecnie drogę publiczną – ul. [...] a osoba fizyczna nie może być właścicielem drogi publicznej (art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną) również pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym urządzenie drogi, nawet publicznej jest zdarzeniem faktycznym a nie prawnym a zatem nie może stanowić o istnieniu nieodwracalnych skutków prawnych. Poza tym, co wiąże się również z działką o numerze nr [...] z obrębu [...], której – zdaniem Prezydenta Miasta P. - współwłaścicielem są osoby fizyczne, trzeba stwierdzić, że z akt sprawy a zwłaszcza z dokumentów złożonych na rozprawie i dopuszczonych przez Sąd jako dowód wynikało, że część swojego gruntu dawni właściciele sprzedali w 1994 r. (poza wywłaszczeniem) umową notarialną Skarbowi Państwa. Umowa ta dotyczyła m. in. w/w działek.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd z mocy przepisu art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.