Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1061/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3 ust. 1 pkt 1, ust. 3a
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1121/16 w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 listopada 2016r. o sygn. akt I SA/Kr 1121/16, wydanym w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziała w T. (dalej: "ZUS") z dnia [...] lipca 2016r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji,

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że wyrokiem z dnia 23 listopada 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział T. z dnia [...] lipca 2016r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2016r. odmawiającą K. K. umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Rozpoznając ponownie wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek, decyzją z [...] lipca 2016r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił K. K. umorzenia należności. Organ stwierdził, że sytuacja, w jakiej znajduje się zobowiązany, nie wyczerpuje kryteriów niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm. powoływanej dalej jako u.s.u.s.). Organ rentowy utrzymując w mocy swoją uprzednią decyzję wskazał, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, jednak żadna z tych osób nie pracuje. Wnioskodawca pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z której aktualnie dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 208,22 zł. W związku z nimi, do wypłaty pozostaje kwota 510,71 zł. Żona wnioskodawcy z kolei pobiera emeryturę w kwocie 781,43 zł. Stałe wydatki określone zostały na kwoty: miesięczne wydatki z tytułu czynszu - 550 zł, opłat eksploatacyjnych - 100 zł, leczenie - 100 zł, na inne wydatki jak żywność, środki czystości, wydawane są pozostałe pieniądze. Wnioskodawca posiada zobowiązania wobec banków. Spłaca kredyt zaciągnięty w S. B. w ratach po 55,10 zł miesięcznie, natomiast komornik dokonuje opisanych powyżej potrąceń z renty na rzecz I. Wnioskodawca korzysta z dożywiania organizowanego przez Z. B., nie korzysta natomiast ze świadczeń pomocy społecznej.

Względem wnioskodawcy orzeczono częściową niezdolność do pracy. Jeżeli zaś chodzi o stan zdrowia, to wnioskodawca oświadczył, że leczy się z alkoholizmu, a jego żona przebyła zawał serca i z uwagi na stan zdrowia wymaga leczenia i zakupu leków. Organ ustalił, że w 2010 r. wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości 8.174,86 zł, w 2011 r. - w wysokości 8.448,18 zł, w 2012 r. - w wysokości 9.023,22 zł, w 2013 r. - wysokości 9.434,02 zł, zaś w 2014 r. - w wysokości 9.621,48 zł. Ponadto stwierdzono, że wnioskodawca nie figuruje w rejestrze Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości. Ustalono natomiast, że został zarejestrowany fakt nabycia przez niego 5 samochodów w latach 2008-2015, natomiast Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców wskazuje, że jest on właścicielem samochodu osobowego Citroen., rok prod. 1997 oraz samochodu osobowego FSO Warszawa. Organ wyjaśnił, że umorzenie zaległości składkowych byłoby możliwe w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności, zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie K. K. zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 ust. 1 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną wykładnię skutkującą odmową umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji wystąpienia przesłanek do umorzenia oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki przewidziane w tych przepisach umożliwiające umorzenie przez organ rentowy należności z tytułu składek. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasadzenia na jego rzecz kosztów postepowania..

Wyrokiem z dnia 23 listopada 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2016r.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963 z późn. zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365: dalej rozporządzenia MGPiPS.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6. W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd wskazał, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Sad pierwszej instancji dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego, nosi bowiem znamiona dowolności, a ocena okoliczności sprawy dokonana przez organ rentowy jest rażąco sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W kontekście tak brzmiących przepisów Sąd nie zgodzić się z organem rentowym, który dostrzegł w przypadku skarżącego możliwość skutecznej egzekucji zaległości składkowych wynoszących blisko 42.000 zł. Jak podkreślono, skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani wartościowych ruchomości, mogących stanowić źródło zaspokojenia wierzyciela. Posiadane przez niego kilkudziesięcioletnie samochody nie przedstawiają żadnej rynkowej wartości, z czym zgodził się sam organ. Skarżący posiada stały dochód w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy, w wysokości ok. 700 zł, z której aktualnie dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 208,22 zł. Zdaniem organu fakt odbywającej się aktualnie egzekucji przekreśla możliwość umorzenia zobowiązań publicznoprawnych. Ponadto stwierdzono, że w razie wdrożenia egzekucji zaległości składkowych, wysokość potrąceń nie zmieniłaby się, a uzyskiwana kwota w wysokości 208,22 zł uległaby podziałowi pomiędzy wierzycieli. Sąd wskazał, że biorąc pod uwagę wysokość samych zaległości składkowych, wynoszących prawie 42.000 zł i zakładając, że cała potrącana z renty kwota miałaby być przeznaczana na ich spłatę, okazuje się, że do spłaty wyłącznie zaległych składek, bez uwzględnienia narastających odsetek doszłoby po ok. 17 latach. Biorąc pod uwagę jednak, że skarżący posiada również innych wierzycieli, termin ten jeszcze bardziej by się wydłużył. Prawdą jest zatem, że istnieje składnik majątkowy, do którego można skierować egzekucję. Kwoty, które mogą zostać realnie uzyskane w zestawieniu z całością zadłużenia są jednak na tyle małe, że dostrzeżenie w tym rozwiązaniu realnej możliwości egzekucyjnej, która daje szanse na odzyskanie całych zaległych należności wraz z odsetkami - jest zdaniem Sądu pierwszej instancji nadużyciem. Sąd zwrócił uwagę, że organ sugerował, że ewentualny podział egzekwowanej już kwoty pomiędzy wierzycieli cywilno i publicznoprawnych pozostanie bez wpływu na sytuację skarżącego, nie obciążając go dodatkowo, gdyż otrzymywany przez niego dochód jest ustawowo chroniony do pewnego pułapu. Sąd wskazał, że organowi umknęło jednak, że zastosowanie takiego rozwiązania przedłuży w czasie egzekucję zobowiązania cywilnoprawnego, zwiększając tym samym należne odsetki, co w oczywisty sposób pogorszy i tak trudną sytuację skarżącego. Sąd podkreślił, że nie można również zgodzić się ze stwierdzeniem, że brak majątku podlegającego egzekucji może stwierdzić wyłącznie organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne. Z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Jest do tego zobowiązany również w sytuacji, gdy w stosunku do wnioskodawcy prowadzone było postępowanie egzekucyjne.

Sąd uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu pierwszej instancji stwierdził, że organ w sposób dowolny i sprzeczny z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego stwierdził, że spłata zadłużenia jest w sytuacji wnioskodawcy realna i nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro już w tym momencie skarżący nie jest w stanie zaspokoić samodzielnie tych potrzeb. Nie wziął pod uwagę, że zarówno wnioskodawca, jak i jego żona są osobami schorowanymi, bez majątku i o bardzo niskim dochodzie. Sąd dopatrzył się uchybienia prawa materialnego, w postaci dokonania błędnej wykładni art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 cyt. rozporządzenia, a także naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

W skardze kasacyjnej zarzucono:

1. naruszenia prawa materialnego - art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności naruszenia: - art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że organ administracji winien był i mógł umorzyć należności składkowe skarżącego i jednocześnie samodzielnie stwierdzić istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności opisanych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy, mimo ze w stosunku do wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne;

- art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie , ze zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić wymaganych należności, ponieważ pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a opłacenie należności pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj.:

- art. 151 poprzez nieoddalenie skargi w całości ;

- art. 7, 11, 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uznanie, że przepisy te naruszył organ administracji, podczas gdy organ podjął niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i słusznie stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności, organ działał wnikliwie, gromadząc informacje i dokumenty niezbędne do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjne sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, które sprowadzają się do błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Należy zatem przypomnieć wskazane regulacje.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. określone są granice przedmiotowe możliwego umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia, zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana jest zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie. Jest nią nieściągalność należności, która występuje w okolicznościach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana jest dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Dotyczy ona tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej i zaległe należności mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w rozporządzeniu MGPiPS. Zgodnie z § 3 rozporządzenia MGPiPS, ZUS może (ma prawo) umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. W omawianym przepisie wymienione są przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Jest to m.in.: pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Zatem prawodawca sam uznał, że pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych stanowi zbyt ciężki skutek dla zobowiązanego i jego rodziny i uzasadnia umorzenie należności.

Trafne jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że w świetle powołanych wyżej przepisów prawa organ rozpoznając wniosek w sprawie niniejszej powinien był ustalić i uzasadnić to ustalenie, czy występuje nieściągalność spowodowana okolicznościami wskazanymi przez wnioskodawcę a określonymi w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto organ powinien także ustalić, czy występuje przesłanka umorzenia określona § 3 ust. 1 pkt 1) w rozporządzenia MGPiPS z dnia 31 lipca 2003 r., tj. czy w świetle ustalonych okoliczności opłacanie należności pozbawi wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie ma wątpliwości, że oba powyższe ustalenia wymagają odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanego spłata należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni akceptuje pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 2015 r. (sygn. akt II GSK 2757/14 - zob. też wyrok NSA 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym NSA wskazał, że w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, natomiast ogólniki nie przystające do ustalonych okoliczności nie powinny być akceptowane. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 2757/14). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane rozumienie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oznacza, że zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego nie muszą być równoznaczne z "ruiną jego egzystencji". Ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), a nawet objął je całkowitą "abolicją" w ustawie z dnia 31 grudnia 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń. Okoliczność, że powołana ustawa nie ma zastosowania w sprawie niniejszej, nie powoduje pominięcia jej istnienia przy wykładni ustawy o s.u.s. i rozporządzenia. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Należy również podkreślić, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że organ winien w przedmiotowej sprawie oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych dokonywać w oparciu o aktualny stan faktyczny. Dopuszczalne jest uwzględnianie możliwości uzyskania dochodu w przyszłości ale możliwość ta musi być konkretna i możliwa do uprawdopodobnienia. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że niedopuszczalne jest czynienie dywagacji przez organ co do hipotetycznych możliwości uzyskania dochodów przez zobowiązanego w wyniku wystąpienia o świadczenie alimentacyjne od dzieci, czy też co do realnej zdaniem organu możliwością umorzenia części zobowiązania na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazuje, ze dopiero zaistnienie konkretnych faktów może stanowić podstawę przyjętych przez organ rozstrzygnięć. Również za prawidłowe, należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji co do samodzielności ocenienia przez organ przesłanek całkowitej nieściągalności , mając na uwadze majątek zobowiązanego, jak również jego sytuacje zdrowotną i majątkową.

Sąd pierwszej instancji, dokonał prawidłowej wykładni i zastosowania w art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, szczegółowo i wnikliwie je uzasadniając To, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że jest ona nieprawidłowa i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.