Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1146/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 w zw. z art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1001
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w  obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 154 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia WSA (del.) Piotr Korzeniowski, Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2020r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 449/17 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 12 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A.S. (dalej: skarżąca) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy zmiany decyzji odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] lipca 2015 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 2014 r., poz. 1001 ze zm., dalej: ustawą o świadczeniu pieniężnym). Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z [...] sierpnia 2015 r. organ utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2015 r.

Skarżąca wniosła o zmianę decyzji z [...] lipca 2015 r. na podstawie art. 154 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.).

Decyzją z [...] kwietnia 2017 r., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił zmiany decyzji własnej z [...] sierpnia 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] lipca 2015 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca nie wskazała, żeby w tej sprawie zaistniały nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji.

Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z [...] czerwca 2017 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2017 r.

Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Oddalając skargę Sąd I instancji podkreślił, że decyzja została wydana trybie art. 154 k.p.a., z którego wynika, że do organu należy ocena, czy w konkretnej sytuacji interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiają za wzruszeniem ostatecznej decyzji administracyjnego. Przedmiotem tego postępowania nie jest zatem ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

W tej sprawie skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną oraz wskazała, że jej rodzice spełniali przesłanki do otrzymania odszkodowania za pracę przymusową w czasie II wojny światowej, ale nie zdążyli go uzyskać za swojego życia od Państwa Polskiego.

Sąd I instancji wyjaśnił, że świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Świadczenie pieniężne może przysługiwać wyłącznie żyjącym osobom represjonowanym, o czym świadczy określony w analizowanym przepisie wymóg posiadania obecnie statusu obywatela polskiego. Adresatami tego świadczenia nie mogą więc być osoby zmarłe ani ich następcy prawni (spadkobiercy). Skarżąca nie mieści się w katalogu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pieniężnego, a więc tym bardziej nie mogła go uzyskać w trybie art. 154 § 1 k.p.a.

Sąd I instancji podkreślił ponadto, że zarówno subiektywne poczucie krzywdy skarżącej, jak i jej trudna sytuacja materialna, nie mogą być traktowane w kategorii słusznego interesu strony w rozumieniu przepisu art. 154 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca.

W pierwszej kolejności zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Polegało to na uznaniu, że uprawnienie do świadczenia ma charakter osobisty oraz, że cytowana ustawa nie przewiduje możliwości uzyskania tego świadczenia przez spadkobiercę osoby deportowanej do pracy przymusowej.

Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 154 k.p.a. przez dowolne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, że nie zachodzi przesłanka słusznego interesu strony. W ocenie skarżącej, swobodna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że słuszny interes strony w rozumieniu przepisu art. 154 k.p.a. przejawia się w bardzo ciężkiej sytuacji finansowej skarżącej, co uzasadnia zmianę decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] kwietnia 2017 r.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.

Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kosztów postępowania za obydwie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.

W świetle art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Po pierwsze, na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut błędnej wykładni art. 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że uprawnienie do świadczenia ma charakter osobisty, ponieważ przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym nie przewidują możliwości uzyskania tego świadczenia przez spadkobiercę osoby deportowanej do pracy przymusowej. Skarżąca podnosi, że świadczenie, przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie (art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym). Z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym wynika natomiast, że uprawnienie do świadczenia jest przyznawane decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie wniosku zainteresowanej osoby i dokumentów oraz dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji. W ocenie skarżącej, z przepisów tych nie wynika osobisty charakter świadczenia i brak możliwości przyznania świadczenia spadkobiercom osoby represjonowanej. Wbrew jednak zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym. Wynika to przede wszystkim z brzmienia powołanego art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy, który jednoznacznie stanowi, że świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie represji były obywatelami polskimi. Wiąże zatem w sposób jednoznaczny podleganie represjom z możliwością przyznania świadczenia. Jednocześnie brak jest wyraźnej normy prawnej, z której wynikałaby możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia spadkobiercom, a w procedurze administracyjnej nie obowiązuje ogólna zasada sukcesji uprawnień przyznanych ostateczną decyzją administracyjną.

Po drugie, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 154 k.p.a. Wbrew twierdzeniom strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo przyjął, że w tej sprawie nie zachodziła przesłanka słusznego interesu strony. Wynika to z tego, że w żadnym przypadku słuszny interes strony nie może uzasadniać wydania decyzji administracyjnej sprzecznej z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa. Skarżącej, jako osobie, które niewątpliwie nie podlegała represjom, nie przysługuje przedmiotowe świadczenie pieniężne, a więc nie można przyjąć, że za przyznaniem skarżącej tego świadczenia przemawia jej słuszny interes przejawiający się w trudnej sytuacji materialnej.

Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.