Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 818/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2011 r. znak UNW Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako Zakład, ZUS) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, zwana dalej jako u.s.u.s), po rozpoznaniu wniosku J. S. orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na: 1. ubezpieczenie społeczne za okres od listopada 1999 r. do marca 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł (w tym odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w wysokości [...] zł); 2. ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2000 r. do marca 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł (w tym odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w wysokości [...] zł); 3. Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2000 r. do marca 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł (w tym odsetki liczone na dzień złożenia wniosku w wysokości [...] zł).

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że [...] stycznia 2011 r. J. S. wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu ww. składek. Jako podstawę wniosku wskazał swoją trudną sytuację finansową i materialną. Następnie organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s wskazując, że należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-7 nie stwarza obowiązku umorzenia zadłużenia, daje jedynie tylko potencjalną możliwość takiego rozstrzygnięcia. Organ wskazał, że w myśl z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Ciężar udowodnienia stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej spoczywa jednak w takiej sytuacji na zobowiązanym.

Zakład podał, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalono, że do [...] marca 2006 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą (w zakresie sprzedaż detaliczna mebli, wyposażenia biurowego, komputerów oraz sprzętu telekomunikacyjnego). Organ podatkowy nie posiada informacji o osiąganiu przez stronę dochodu w okresie od 2007 r. do 2010 r. Od [...] grudnia 2010 r. wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Jest kawalerem, nie pracuje i nie osiąga żadnych dochodów. Wraz

z bratem (studentem) pozostaje na utrzymaniu matki. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie matki w kwocie netto [...] zł. Miesięczne koszty utrzymania wnioskodawcy, które to pokrywa jego matka wynoszą około [...] zł (obejmują wydatki na wyżywienie i odzież). Wnioskodawca zamieszkuje u rodziny i nie ponosi kosztów z tym związanych, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Poza zaległością wobec ZUS, wnioskodawca nie wykazał innych zobowiązań. Prowadzone przez ZUS (za pośrednictwem urzędu skarbowego) postępowanie egzekucyjne zostało w 2008 r. umorzone wobec uznania, że w prowadzonym postępowaniu nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.

Analizując sytuację wnioskodawcy pod kątem spełnienia ustawowych warunków umorzenia składek (z art. 28 ust. 3 u.s.u.s) organ uznał, iż jego sytuacja finansowa jest trudna, jednak nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. Mimo trudnej sytuacji w jakiej się on znajduje nie korzysta jednak ze świadczeń pomocy społecznej. Wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej, można więc domniemywać, że fakt zarejestrowania w urzędzie pracy

i pozostawania bez pracy może mieć charakter przejściowy. Na jego utrzymaniu nie pozostają zaś inne osoby.

Odnosząc się do wyjaśnień wnioskodawcy dotyczących stanu jego zdrowia [...], które uległo pogorszeniu po śmierci ojca w 2003 r., organ rentowy wskazał, iż okoliczności te nie zostały potwierdzone dokumentacją medyczną. Brak więc podstaw do stwierdzenia, że schorzenie to uniemożliwia lub ogranicza wykonywanie pracy zarobkowej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wniósł

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie należności. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

I. przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności:

1. art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej Kpa), poprzez lakoniczne odniesienie się organu do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s i precyzującego jej treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz., 1365 ze zm., zwanego dalej także rozporządzeniem);

2. art. 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483) w związku z art. 6, art. 8, art. 10, art. 11 oraz art. 77 Kpa, poprzez nie działanie przez ZUS w granicach i na podstawie przepisów prawa, nie podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz nie prowadzanie postępowania w taki sposób, by pogłębiało to zaufanie obywateli do organów państwa;

3. art. 86 Kpa, poprzez nie przesłuchanie strony postępowania, podczas gdy po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy;

4. art. 80 Kpa, poprzez uznanie na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału, że wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej można więc domniemywać, że fakt zarejestrowania w urzędzie pracy i pozostawania bez pracy może mieć charakter przejściowy oraz, że interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia mimo jego trudnej sytuacji;

II. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

1. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia, polegające na przyjęciu, iż po stronie wnioskodawcy nie zachodzi uzasadniony przypadek określony w powyższych unormowaniach prawnych umożliwiający umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organ nie uzasadnił w wystarczający i przekonywujący sposób odmowy umorzenia należności odnosząc się jedynie w lakoniczny sposób do argumentacji przedstawionej przez wnioskodawcę. Niedopuszczalne jest zaś umieszczanie w decyzji rozważań opartych jedynie na przypuszczeniach czy domniemaniach jak to uczyniono w niniejszej sprawie. Organ winien mieć bowiem na uwadze aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość. Nie wskazując jakichkolwiek źródeł dochodów mogących zaspokoić podstawowe potrzeby wnioskodawcy, organ zaś arbitralnie przyjął, że skoro jest on stanu wolnego, to jakoś te potrzeby zaspokoi. Pomimo niewyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia faktów odstąpiono od przesłuchania wnioskodawcy jako strony, czym naruszono art. 86 Kpa.

Wnioskodawca podniósł, że z powodu braku wyższego wykształcenia, niewielkiego doświadczenia życiowego oraz zadłużenia w ZUS nie może znaleźć żadnego zatrudnienia. Prowadzone postępowanie egzekucyjne było bezskuteczne co potwierdza Dyrektor ZUS we wniosku o ukaranie z dnia [...] grudnia 2004 r. W konkluzji wnioskodawca dodał, że z uwagi na sytuację majątkową jak i zdrowotną spełnia przesłanki do umorzenia należności. Do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dołączył zaświadczenie lekarskie potwierdzające objawy depresji i stany lękowe oraz zaświadczenie o odbyciu przez niego szeregu zabiegów związanych z rehabilitacją części piersiowej oraz szyjnej kręgosłupa.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z [...] lipca 2011 r. znak UNW Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s, utrzymał

w mocy swoją decyzję z [...] marca 2011 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Zakład powtórzył dotychczasowe ustalenia jak i argumentację w sprawie. Zauważył, że dochód rodziny stanowi wynagrodzenie matki wnioskodawcy z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł oraz jej emerytura

w kwocie [...] zł netto. Średniomiesięczny zaś dochód na jednego członka rodziny wnioskodawca określił na kwotę [...] zł. Dołączone do wniosku dokumenty potwierdzają, że strona odbyła szereg zabiegów związanych z rehabilitacją części piersiowej oraz szyjnej [...] oraz korzystała z pomocy medycznej w związku z nasilonymi objawami [...] i stanami [...]. Organ zauważył przy tym, że nowe dowody przedstawione przez wnioskodawcę, choć zmieniły stan faktyczny sprawy - udokumentowały obecny stan zdrowia, nie wpłynęły jednak na zmianę stanowiska w kwestii umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie organ podniósł, że z dokumentów uzyskanych w postępowaniu wyjaśniającym wynika, iż wnioskodawca nie osiąga obecnie dochodów i nie posiada majątku. Wprawdzie w 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył prowadzone wobec wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, ale na dzień wydania decyzji nie jest prowadzona żadna egzekucja. Oceniając stan sprawy w kontekście dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s, Zakład stwierdził, iż zaszły przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek. Mimo to jednak, zdaniem organu obecna trudna sytuacja ma charakter przejściowy, gdyż wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, ponadto z przedłożonych zaświadczeń lekarskich nie wynika, aby jego schorzenia miały charakter trwały i przez to uniemożliwiły mu podjęcie pracy w przyszłości. W konsekwencji ZUS stwierdził, iż brak podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca nie będzie mógł uregulować przedmiotowych należności w terminie poprzedzającym ich przedawnienie.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s, organ uznał, że obecna sytuacja strony jest trudna i spłata zadłużenia mogłaby spowodować jej pogorszenie i w konsekwencji ubieganie się o pomoc państwa. Zawarte w powołanym przepisie reguły wyraźnie jednak wskazują na brak obowiązku umorzenia należnych składek stanowiąc jedynie, że w takim wypadku mogą być one umarzane. ZUS wskazał, iż przedstawione przez wnioskodawcę zaświadczenia lekarskie świadczą o jego problemach zdrowotnych, nie potwierdzają jednak trwałej niezdolności do pracy i podjęcia zatrudnienia. Brak zatem podstaw do uznania, że w przyszłości nie będzie mógł podjąć zatrudnienia i uregulować należności. Powyższe organ uznał za uzasadnione tym bardziej, że wnioskodawca ma [...] lata (pomyłka organu - winno być [...] lat) i znajduje się w wieku aktywności zawodowej, jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Analizując dokumenty dotyczące zatrudnienia wnioskodawcy organ wskazał, że był on zatrudniony na takich stanowiskach jak [...], [...], [...], [...], które na rynku pracy cieszą się dużą i wciąż rosnącą popularnością. W konsekwencji organ stwierdził, iż wymienione okoliczności nie wyczerpują przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się J. S., który pismem

z [...] sierpnia 2011 r. (data nadania) złożył skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej

i poprzedzającej ją decyzji. Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący postawił zarzut naruszenia:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 7, art. 77, art. 107 § 3 Kpa, poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego

i nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych w trakcie toczącego się postępowania, w szczególności lakoniczne odniesienie się do przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, precyzującego jej treść rozporządzeniem;

2. art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, poprzez jego zastosowanie, pomimo iż zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 pkt 1- 3 rozporządzenia, skutkujące umorzeniem zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy;

3. art. 86 Kpa, poprzez nie przesłuchanie strony postępowania, podczas gdy po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza nie wyjaśnienie czy trudna sytuacja majątkowa ma charakter trwały czy przejściowy;

4. art. 80 Kpa, poprzez uznanie na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, iż w sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące koniecznością umorzenia należności;

5. art. 12 § 1 w związku z art. 35 § 3 Kpa, poprzez nie działanie w sprawie wnikliwie i szybko;

II. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia, polegające na przyjęciu, iż po stronie skarżącego nie zachodzi uzasadniony przypadek określony w powyższych unormowaniach prawnych umożliwiający umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy.

Rozwijając zarzuty wniesionego środka zaskarżenia skarżący powtórzył swoją dotychczasową argumentację w sprawie. Wskazał, iż obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Pomimo tego, organ lakonicznie odniósł się do powoływanych przez skarżącego argumentów. Teza organu

o przejściowym charakterze jego trudnej sytuacji życiowej nie została poparta żadnymi dowodami czy choćby rzeczowymi wywodami. Tymczasem skoro od ponad 5 lat skarżący nie pracuje i nie osiąga dochodu oraz cierpi na [...] to trudno oceniać, że jest to sytuacja przejściowa. Organ nie odniósł się też do kwestii, jaki wpływ ma choroba, wiek i wykształcenie skarżącego na możliwość uzyskania zatrudnienia, a tym samym uzyskiwanie dochodu oraz spłatę zaległości wobec ZUS. Nie rozważył także, jaki wpływ na możliwość podjęcia pracy ma dolegająca stronie [...].

Za nieuprawnione skarżący uznał stanowisko Zakładu, iż z uwagi na wiek

i stan zdrowia, w jego sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności. Wskazał przy tym, iż wobec braku wyjaśnienia w decyzji, nie zna stanowiska organu dlaczego jego ponad pięcioletnie kłopoty zdrowotne oraz kłopoty ze znalezieniem pracy są traktowane jako przejściowe, a choroba w postaci [...] nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Skarżący wskazał, iż zaległości w opłacaniu składek powstały w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Działalność przynosiła straty wywołane brakiem ofert na wykonanie usług jakie świadczył oraz niewypłacalnością kontrahentów. Dodatkowo z tymi problemami zbiegły się problemy natury osobistej, bowiem w listopadzie 2003 r. zmarł mu ojciec. Od tego czasu stan [...] skarżącego uległ pogorszeniu, miał problemy z wykonywaniem najprostszych czynności, nie był w stanie podjąć decyzji, pojawiły się u niego objawy [...]. Ten stan nie uległ znaczącej poprawie do dnia dzisiejszego. Od chwili zaprzestania prowadzenia działalności nie znalazł żadnej pracy, która umożliwiałaby mu spłacanie zadłużenia wobec ZUS. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest między innymi brak wyższego wykształcenia, niewielkie doświadczenie zawodowe (około 4 lata doświadczenia zawodowego na podstawie umowy o pracę w wieku [...] lat). Brak zatrudnienia jest też skutkiem zadłużenia w ZUS, gdyż okoliczność ta nie jest dobrze odbierana przez potencjalnych pracodawców. Ponadto prowadzona wobec skarżącego egzekucja była bezskuteczna, gdyż nie posiadał i nadal nie posiada żadnego majątku, z którego ZUS mógłby ją prowadzić. W konsekwencji skarżący stwierdził, że w jego sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia zaległych należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas - co należy podkreślić - oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Podobnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. II GSK 141/07 wskazując, że nawet wówczas gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia.

Istotnym jest, aby wydanie decyzji przez organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie organ odmawiając skarżącemu umorzenia należności na podstawie ww. przepisu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i w wystarczający sposób uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Organ trafnie zauważył, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skarżący nie osiąga obecnie dochodów, nie posiada majątku, a w 2008 r. umorzone zostało prowadzone wobec niego postępowanie egzekucyjne, to jednak na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie jest prowadzona żadna egzekucja. Co prawda zaszły przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek, niemniej jednak, zdaniem organu obecna trudna sytuacja ma charakter przejściowy, gdyż skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Z przedłożonych zaświadczeń lekarskich nie wynika zaś, aby jego schorzenia miały charakter trwały i przez to uniemożliwiły mu podjęcie pracy w przyszłości. Mając na uwadze powyższe, jak i stosunkowo młody wiek skarżącego, fakt, że nie ma on nikogo na swoim utrzymaniu, bo jest osobą stanu wolnego, organ zasadnie przyjął, że nie można wykluczyć, iż będzie on mógł uregulować przedmiotowe należności w terminie poprzedzającym ich przedawnienie. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne.

W konsekwencji organ miał również podstawę odmówić ich umorzenia na dzień złożenia wniosku przez skarżącego. Jeżeli bowiem organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności w czasie poprzedzającym przedawnienie ich dochodzenia. Z uwagi zaś na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ obowiązany jest bowiem do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Zdaniem Sądu, organ zbadał również w wystarczający sposób przesłanki umorzenia należności z tytułu składek w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przede wszystkim, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że zawarte w powołanym przepisie reguły również wyraźnie wskazują na brak obowiązku umorzenia należnych składek stanowiąc jedynie, że w takim wypadku mogą być one umarzane. Jak wynika z powołanego przepisu ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.).

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Takich okoliczności, zdaniem Sądu skarżący jednak nie wykazał.

Organ trafnie wskazał, iż przedstawione przez skarżącego zaświadczenia lekarskie świadczą wprawdzie o jego problemach zdrowotnych, ale - co istotne - nie potwierdzają jednak trwałej niezdolności do pracy i możliwości podjęcia zatrudnienia. Skoro brak jest przeciwwskazań do podjęcia przez skarżącego zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, nie ma również przeszkód, aby mógł on w przyszłości - w przypadku podjęcia pracy uregulować należności. Powyższe należy uznać za uzasadnione tym bardziej, że skarżący ukończył przecież dopiero [...] lat, a więc niewątpliwie znajduje się w wieku aktywności zawodowej. Z kolei fakt zarejestrowania się przez niego w urzędzie pracy, a w związku z tym uzyskania statusu bezrobotnego potwierdza, że jest on zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia. Istotne jest również, że skarżący nie przedstawił w toku postępowania żadnego dowodu na to, aby mimo aktywnego poszukiwania pracy nie mógł znaleźć żadnego zatrudnienia. Takiej aktywności z pewnością bowiem nie potwierdza informacja z urzędu pracy z której jedynie wynika, że nie były mu przedstawiane propozycje pracy. Słusznie zaś organ wskazał, że skarżący w przeszłości był zatrudniony na takich stanowiskach jak [...], [...], [...], [...], które na rynku pracy cieszą się dużą i wciąż rosnącą popularnością.

Wprawdzie wobec skarżącego podejmowane były dotychczas bezskuteczne działania zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia, lecz stan ten może ulec zmianie, gdyż bezskuteczność ta może nie mieć charakteru trwałego. W przedmiotowej sprawie brak jest natomiast odpowiedniego postanowienia organu egzekucyjnego stwierdzającego nieściągalność lub innych dowodów mogących potwierdzić powyższą okoliczność. Z wniosku zaś o ukaranie z dnia [...] grudnia 2004 r., skierowanego przez ZUS do Sądu Rejonowego w Z., na który to dowód powołuje się skarżący chcąc potwierdzić bezskuteczność prowadzonych wobec niego działań wynika jedynie, że postępowanie egzekucyjne prowadzone wówczas (tj. w 2004 r.) przez urząd skarbowy było bezskuteczne. Podkreślenia wymaga, iż skarżący nie przedłożył już żadnych innych dokumentów potwierdzających całkowitą nieściągalność należności, czy też fakt, że uiszczenie należności pozbawiłoby go zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zgodzić się należy z organem, że brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności są sytuacjami, które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy gdy mają charakter trwały. Obecna sytuacja materialna skarżącego niewątpliwie jest trudna, jednak - czego nie można wykluczyć - może ulec poprawie. Powyższe stanowisko uzasadnione jest również tym, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym podejmowanie pracy zarobkowej. Stąd wniosek, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości, jeszcze przed przedawnieniem należności, gdy skarżący podejmie zatrudnienie lub uzyska dochód z innego tytułu. Ponadto zainteresowany nie posiada zobowiązań wobec innych instytucji, co oznacza, że zadłużenie wobec ZUS jest jego jedynym zobowiązaniem. Z przedstawionych dokumentów nie wynika również, aby dłużnik poniósł straty materialne spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, tj. np. powódź, pożar, kradzież, itp. Ponadto skarżący nie wykazał, że okoliczności takie jak sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, lub też jego przewlekła choroba, uniemożliwiają mu pozyskiwanie dochodu.

W świetle powyższego należy podkreślić, iż prawidłowo organ ocenił, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, iż opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to do jego inicjatywy należy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny przemawiać za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Skarżący w postępowaniu administracyjnym nie wykazał jednak wystarczającej inicjatywy do przedstawienia takich dowodów, które umożliwiłyby organowi pozytywne rozpatrzenie jego wniosku. Ponadto zastanawiającym jest, iż pomimo braku oficjalnych dochodów i pozostawaniu na utrzymaniu matki, skarżący nie korzysta jednak z pomocy społecznej świadczonej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z., a w związku z dolegliwościami [...] korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych świadczonych w prywatnym gabinecie w K..

W ocenie Sądu - ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa), jak i prawa materialnego.

Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Wbrew zarzutom skargi, uznać należy, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Uznać należy, że organ udzielając skarżącemu stosownych pouczeń co do możliwości uzupełnienia wniosku o stosowną dokumentację, jak i możliwość zapoznania się z całym materiałem dowodowym czy też czynnego udziału w postępowaniu, podjął jednak wszelkie kroki do wyjaśnienia sprawy. W konsekwencji stwierdzić należy, że organ w wyczerpujący sposób zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa), a następnie w wystarczający sposób uzasadnił również swoje rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 Kpa). Wyjaśnić zaś trzeba, że organ nie miał obowiązku przesłuchania skarżącego na okoliczność wyjaśnienia tego, czy jego trudna sytuacja majątkowa ma charakter trwały czy przejściowy, a tym samym nie uchybił art. 86 Kpa. Wzywając i pouczając skarżącego w toku postępowania zarówno przed wydaniem pierwszej (k. [...] i [...] akt administracyjnych), jak i zaskarżonej decyzji (k. [...]-[...] akt administracyjnych) umożliwił skarżącemu przedłożenie przez niego wszelkiej dokumentacji mogącej mieć znaczenie dla sprawy. Obowiązek zaś poszukiwania dowodów, czyli dowodzenia ciąży nie tylko na organie administracji: obarcza on także stronę, która zresztą z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów, nie jest więc zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nie udowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych.

Należy mieć również na uwadze, że podstawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają - co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wskazać również należy, że opłacanie składek korzystne jest także dla samego zobowiązanego, ponieważ mają one wpływ na wysokość otrzymywanych świadczeń.

Na marginesie jedynie należy wskazać, iż skarżący może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na nim zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej skarżącego czy członków jego rodziny może on wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.