Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1350/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Dnia 10 marca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie : Sędzia WSA Jolanta Rosińska, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. K. kwotę 10,00 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił S. K. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, określonego w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym, przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podniesiono, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza jedynie fakt pobytu wnioskodawcy "we wnioskowanym miejscu i czasie", jednakże nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej. Należy zaś wykluczyć, że ze względu na wiek, wywiezienie S. K. nastąpiło w celu wykonywania pracy przymusowej. Tym samym więc, wobec braku przesłanek z art.1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i art. 2 cytowanej ustawy, nie było też podstaw do przyznania wnioskodawcy uprawnienia do świadczenia pieniężnego, określonego w tejże ustawie.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, S. K. przedstawił wojenne losy swoje i swojej rodziny, wywiezionej w maju 1943r. z miejscowości K. do miejscowości M., koło B. Podniósł, iż był wówczas dzieckiem, zgodnie więc z pkt 4. Statutu Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" należy mu się odszkodowanie. Wskazał, iż dowodem na fakt wywiezienia do pracy przymusowej są fotografie rodziców z naszytą na ubraniach lit. "P", kwestionariusze o wywiezieniu, sporządzone przez niemieckich administratorów wsi K. i J. oraz przepustka powrotna wydana na nazwisko jego matki w dniu 7.maja 1946r., świadcząca o fakcie repatriacji z terytorium Niemiec, znajdującego się pod okupacją angielską do Polski.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] wywodząc jak w tejże decyzji. Wskazał ponadto, iż towarzyszenie rodzinie "w pracach w gospodarstwie rolnym, nie mieści się w szeroko pojętym wykonywaniu pracy".

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, S. K. podniósł, iż nie zgadza się z treścią decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Podkreślił, że rodzice pracowali przymusowo na terenie III Rzeszy, przy czym ojca zabrano od rodziny, zaś matka, wykonywała pracę w fabryce samolotów w B. On wraz z braćmi przebywał w obozie ("łagrze") w M., który był ogrodzony i strzeżony przez strażników z bronią. Zmuszano go do prac przy utrzymywaniu porządku w obozie. Podniósł także, iż należy mu się odszkodowanie w wysokości 2.000,00, DM, zaś stanowisko "Komisji" uznaje za błędne, cytując i załączając pismo informacyjne wspomnianej Fundacji.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniósł również, iż regulamin wypłat odszkodowań przez Fundację "Polsko-Niemieckie Pojednanie" nie ma w przedmiotowej sprawie znaczenia, bowiem Fundacja kieruje się własnymi przepisami. W uzasadnieniu pisma wskazano z jednej strony, iż skarżący wywieziony został wraz z rodziną i przebywał na terenie III Rzeszy, z drugiej, iż "nie przedstawił dokumentów potwierdzających osadzenie w obozie pracy przymusowej".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) natomiast, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza prawo materialne i procesowe w stopniu określonym w cytowanym przepisie.

Podnieść bowiem należy w szczególności, że zgodnie z brzemieniem art. 2 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 31.maja 1966r. o świadczeniu pieniężnym, przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) represją w rozumieniu ustawy jest deportacja do pracy przymusowej, na okres co najmniej 6.miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

W przedmiotowej sprawie trudno jednoznacznie przesądzić, jakie ustalenia faktyczne legły u podstaw wydania zaskarżonego orzeczenia. Z jednej bowiem strony, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów, stwierdza, iż skarżący nie przedstawił wymaganych dokumentów, potwierdzających represje (uzasadnienie decyzji z dnia [...] .), z drugiej, przyznając fakt wywiezienia na terytorium III Rzeszy, wyklucza możliwość świadczenia przezeń pracy przymusowej ze względu na wiek (odpowiedź na skargę).

Biorąc pod uwagę powyższe, niejednoznaczne stanowisko organu administracji podnieść należy, iż przeprowadzone postępowanie administracyjne a w konsekwencji zaskarżone orzeczenie, dotknięte jest uchybieniami proceduralnymi, mającymi wpływ na wynik sprawy. Po myśli art. 80 k.p.a. organ administracji obowiązany był na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W przedmiotowej sprawie, zanegowanie uprawnienia skarżącego wymagało szczegółowego i precyzyjnego uzasadnienia. Tymczasem ani zaskarżona decyzja ani poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] wymogów tychże nie spełniają, naruszając regulację zawartą w art. 107 § 3 k.p.a. Ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, by S. K. kiedykolwiek podnosił fakt pracy (osobistej czy też rodziców) w gospodarstwie rolnym. Tymczasem rozważania w tej materii są jedynymi, które można by uznać za odnoszące się do stanu faktycznego sprawy. Można by, gdyby założyć, iż dotyczą skarżącego. Ponieważ zatem, zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów określonych w art. 107 k.p.a., zaś postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., koniecznym było jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Niezależnie od tego podkreślenia wymaga, iż wykładnia art. 2 pkt 2 lit.a oraz art.3 ust. 1 ustawy, dokonana przez organ dotknięta jest błędem, prowadząc w konsekwencji do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia. Osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) powinna wykazać, że spełnia określone w art. 2 ustawy przesłanki prawne, uzasadniające zaliczenie jej do jednej z dwóch kategorii osób represjonowanych. Treść art. 3 ustawy dotyczy natomiast sposobu obliczania wysokości świadczenia pieniężnego, należnego osobie uprawnionej, a nie ustalenia faktu podlegania represjom. (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13.stycznia 2000r., w sprawie o sygn.akt III RN 112/99, OSNAPU 2000/20/736, w wyroku z dnia 11.lipca 2002r., w sprawie o sygn.akt III RN 14/02, niepubl. w zbiorze urzędowym, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20.stycznia 2003r., w sprawie o sygn.akt SA/Rz 1834/01, niepubl. w zbiorze urzędowym).

Podzielić należy przy tym pogląd, iż dziecku deportowanemu wraz z rodzicami do pracy przymusowej, przysługuje prawo do świadczenia pieniężnego dla osadzonych w obozach pracy przymusowej i deportowanych do takiej pracy przez III Rzeszę, bez konieczności ustalania, że faktycznie pracowało. Nie można bowiem zakładać, iż cel wywiezienia rodziców był inny niż towarzyszących im dzieci. Z przepisów ustawy nie wynika, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas deportacji nie był wszakże z góry ustalony. Dzieci w miarę rozwoju fizycznego, kierowane były do wykonywania różnych prac, niejednokrotnie przekraczających ich możliwości. (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24.października 2003r. w sprawie o sygn.akt III RN 120/02, niepubl. w zbiorze urzędowym, teza dostępna w "Rzeczpospolitej" z dnia 28.października 2003r., Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4.grudnia 2000r., w sprawie o sygn.akt V S.A. 674/00, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępne Lex nr 50156)

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.s.a. w zw. z art. 135 p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, podkreślić należy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczyło uprawnienia skarżącego do świadczenia pieniężnego, określonego w ustawie z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), nie zaś świadczeń wypłacanych przez Fundację "Polsko-Niemieckie Pojednanie". Stąd też regulamin wypłat, ustalonych przez tęże Fundację, pozostaje bez wpływu na zasadność żądania w rozpoznawanej sprawie.

Z uwagi na charakter prawny zaskarżonej decyzji, nie posiadającej przymiotu wykonalności, nie orzekano w przedmiocie wstrzymania jej wykonania, uznając rozstrzygnięcie w tej materii za bezprzedmiotowe (art. 152 p.s.a)

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11.maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i w zw. z 97 § 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), wobec tego, iż zasądzeniu na rzecz skarżącego podlegał jedynie uiszczony przezeń wpis sądowy.