Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1542/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 pkt 1,  art. 64 ust. 1-4,  art. 65
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2015 r. sprawy ze skargi Z. A., M. G. i E. B. wspólników NZOZ "[...]" s.c. w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] maja 2015 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów skargę oddala


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] maja 2015 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1- 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.) oraz art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.):

1) uznał praktyki - stosowane w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. przez Z. A., M. G., E. B., prowadzące działalność gospodarczą pod nazwą: Niepubliczny ZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...], polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem podmiotu leczniczego w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...], przez co pacjenci nie mogli złożyć wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tych praktyk z dniem 7 stycznia 2015 r.;

2) uznał praktyki stosowane przez podmiot leczniczy polegające na udostępnianiu pacjentom wglądu w dokumentację medyczną w terminie 3 dni od daty złożenia wniosku, mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o których mowa w art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 2 i art. 27 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w związku z § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2014 r., poz. 177), jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazuje jej zaniechanie; Decyzji w pkt. 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

3) zobowiązał do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji;

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przedstawiając przebieg postępowania, Rzecznik Praw Pacjenta podał, iż za pośrednictwem ogólnopolskiej bezpłatnej infolinii pozyskał informacje uprawdopodobniające naruszenie zbiorowych praw pacjentów, zatem postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. znak: [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez Z. A., M. G., E. B., prowadzące działalność gospodarczą pod nazwą: Niepubliczny ZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...].

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wystąpił do podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień w sprawie, a także dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w podmiocie leczniczym w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopię regulaminu organizacyjnego.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] stycznia 2015 r., podmiot leczniczy wyjaśnił, iż:

1) W dniach 2 i 6 stycznia 2015 r. placówka nie udzielała świadczeń z uwagi na brak lekarzy ubezpieczenia zdrowotnego w rozumieniu punktu 14 art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j. Dz. U. 2008 r. Nr 164 poz. 1027). Spowodowane było to brakiem umowy z NFZ na udzielanie świadczeń w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej.

2) Nieudzielanie świadczeń wynikało z wyżej przedstawionych przyczyn, a nie miały one cech protestu odpowiedź na pierwsze pytanie: "Czy podmiot leczniczy zaprzestał udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom w okresie od 1 stycznia 2015 r. w związku z prowadzonym protestem skutkującym odmową zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r.? - brzmi nie.

3) Po pierwszym stycznia 2015 r. dokumentacja medyczna jest udostępniana pacjentom zgodnie z załączonym regulaminem organizacyjnym placówki.

Podmiot leczniczy dodał także, że zgodnie z art. 59 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, naruszenie zbiorowych praw pacjenta polega na zaniechaniu mającym na celu, zatem w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z zaniechaniem. Z uwagi na brak umowy z NFZ brak było normy prawnej nakazującej określone zachowanie. Brak również działań mających na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej. Jak wyżej wykazano nieudzielanie świadczeń było skutkiem braku umowy z NFZ. Tak więc był to skutek zaistniałej sytuacji, a nie działanie "w celu". Zdaniem podmiotu leczniczego nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych. Gdyby nawet przyjąć, że jakikolwiek pacjent miał trudności z dostępem do swojej dokumentacji medycznej drugiego bądź szóstego stycznia 2015 r., sytuacja taka będzie jedynie naruszeniem indywidualnego prawa pacjenta, a jak z cytowanego przepisu wynika suma takich praw nie przekłada się na prawa zbiorowe. Zaistniała sytuacja na początku stycznia 2015 r. nie zawierała znamion uzasadniających wszczęcie niniejszego postępowania.

Do powyższych wyjaśnień podmiot leczniczy dołączył kopię regulaminu organizacyjnego.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Rzecznik Praw Pacjenta podał, że Z. A., M. G., E. B., prowadzą działalność gospodarczą pod nazwą: Niepubliczny ZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...] (adres: ul. [...],[...]), będąc zarejestrowane w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą, prowadzonym przez Wojewodę [...] pod numerem księgi: [...], co wynika z księgi rejestrowej (stan na dzień 5 stycznia 2015 r.).

Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że kontrolowany podmiot leczniczy w dniach [...] i [...] stycznia 2015 r. stosował praktyki - polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem podmiotu leczniczego, co wynika z pisma podmiotu leczniczego z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz przekazanych z nim załączników. W regulaminie organizacyjnym podmiotu leczniczego wskazano, że dokumentacja medyczna przygotowywana/wydawana jest jedynie na podstawie złożenia podania w tym podmiocie. W dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy był zamknięty. Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że podmiot leczniczy stosuje praktyki polegające na udostępnianiu pacjentom wglądu w dokumentację medyczną w terminie 3 dni od daty złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji. Powyższe wynika z postanowień obowiązującej w podmiocie leczniczym Procedury udostępnienia dokumentacji medycznej przez Niepubliczny ZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...] (ust. 3 pkt 2).

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w dniu [...] stycznia 2015 r. zostało zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...] a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się, co jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu.

Biorąc pod uwagę powyższe, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, działając na podstawie art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, organ stwierdził, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej.

Organ wskazał, że podstawę materialnoprawną decyzji w pkt 1 sentencji stanowi art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym: nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy. W tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Natomiast podstawą decyzji w pkt 2 sentencji jest przepis art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W decyzji Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Wobec przedstawionych okoliczności, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowy, w ocenie Rzecznika Praw Pacjenta doszło do stosowania w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie bowiem z ww. przepisem, przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Rzecznik Praw Pacjenta, powołując się na treść art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wyjaśnił, że pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ww. ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta.

Powołując się na treść z art. 27 ww. ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 ww. rozporządzenia).

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 ww. ustawy. Niemniej jednak przepisy prawa nie określają w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem, zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta, należy uznać, że może to być dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej. Przy tym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczy nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta stosowana przez podmiot leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej umożliwiając wyłącznie złożenie wniosku w formie pisemnej.

Organ wskazał, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, że podmiot leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. uczestniczył w proteście lekarzy rodzinnych zrzeszonych w Porozumieniu [...]. Ze zgłoszenia dokonanego w dniu [...] stycznia 2015 r. wynika, że podmiot leczniczy w tym dniu był zamknięty. W wyjaśnieniach samego podmiotu wskazano, że na początku stycznia 2015 r. nie udzielano świadczeń zdrowotnych z powodu nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Biorąc pod uwagę fakt, iż dzień 6 stycznia 2015 r. jest dniem ustawowo wolnym od pracy (Święto Trzech Króli) należy uznać, że praktyki stosowane przez ten podmiot miały miejsce w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta stosowana przez podmiot leczniczy w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. praktyka była bezprawna, gdyż podmiot ten ograniczył sposób przyjmowania od pacjentów wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie do formy pisemnej. Ponadto zamknięcie tego podmiotu, w sytuacji w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (wystawienie recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenie zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Powyższa praktyka podmiotu leczniczego nie była adresowana do konkretnej osoby, lecz była wymierzona w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto podkreślił, że stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta może nastąpić nie tylko przez działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, ale również przez zaniechanie tego podmiotu.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że jednocześnie w toku postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, wszczętym wobec podmiotu leczniczego, ustalono również, że podmiot leczniczy organiczna dostęp do dokumentacji medycznej w ten sposób, że udostępniania pacjentom wgląd w dokumentację medyczną w terminie 3 dni od dnia złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej we wskazanej formie. Dyspozycja § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, jednoznacznie określa, że podmiot udostępnia dokumentację medyczną bez zbędnej zwłoki. Niewątpliwie sformułowanie "podmiotom" użyte w tym przepisie oznacza pacjenta. Termin "bez zbędnej zwłoki" powinien być uzależniony od sposobu udostępnienia dokumentacji medycznej przewidzianej w art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zatem jeżeli pacjent żąda dokumentacji medycznej do wglądu w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, a nie ma żadnych wątpliwości co do jego tożsamości, to nieuzasadnione jest oczekiwanie przez niego aż 3 dni na załatwienie jego wniosku. Tym samym dochodzi do "zwłoki" w udostępnieniu dokumentacji medycznej. Termin 3 dni nie jest tożsamy z terminem "bez zbędnej zwłoki" a odgórne określenie terminu udostępnienia dokumentacji medycznej jest sprzeczne z przepisem § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że powyższe zasady udostępniania dokumentacji medycznej zostały wprowadzone w podmiocie leczniczym na podstawie postanowień Procedury udostępnienia dokumentacji medycznej przez Niepubliczny ZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...] (ust. 3 pkt 2), a tym samym ich ustanowienie w akcie wewnętrznym przemawia za zorganizowanym charakterem zachowania podmiotu leczniczego, mającego na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej. Jednocześnie przedmiotowa praktyka nie była adresowana do konkretnej osoby lecz była wymierzona w każdego potencjalnego pacjenta.

Zdaniem organu ze wskazanych powyżej okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obliguje Rzecznika Praw Pacjenta do uznaniu rzeczonej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

W skardze do Sądu na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] maja 2015 r. Z. A., M. G. i E. B. wspólnicy NZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...] wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nieudzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stanowi ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej, co narusza zbiorowe prawa pacjentów;

2) art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 23 ust. 1, art. 26 ust 1 i art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że udostępnianie dokumentacji medycznej w terminie 3 dni od daty złożenia wniosku ma na celu ograniczenie praw pacjentów do dokumentacji medycznej;

3) art. 26 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta przez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy nie doszło do śmierci pacjenta;

4) art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nieudzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. stanowi zaniechanie mające na celu naruszenie zbiorowych praw pacjenta;

5) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i powoływanie się w uzasadnieniu na fakty uprzednio nie ustalone, to jest na złożenie przez pacjenta ustnego wniosku

o udostępnienie dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu leczniczego i powoływanie się na istnienie pilnej potrzeby udostępnienia dokumentacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] maja 2015 r. znak: [...]:

1) uznająca praktyki - stosowane w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. przez Z. A., M. G., E. B., prowadzące działalność gospodarczą pod nazwą: Niepubliczny ZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...], polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem podmiotu leczniczego w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie [...], przez co pacjenci nie mogli złożyć wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tych praktyk z dniem [...] stycznia 2015 r.;

2) uznająca praktyki stosowane przez podmiot leczniczy polegające na udostępnianiu pacjentom wglądu w dokumentację medyczną w terminie 3 dni od daty złożenia wniosku, mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o których mowa w art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i. 2 i art. 27 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w związku z § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazuje jej zaniechanie; Decyzji w pkt. 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

3) zobowiązująca do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji.

Powyższa decyzja została wydana na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust.1- 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.).

Bezsporne w sprawie pozostaje, iż Rzecznik Praw Pacjenta, na podstawie zgłoszenia dokonanego w dniu [...] stycznia 2015 r. za pośrednictwem ogólnopolskiej infolinii, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów w podmiocie leczniczym. W sprawie niekwestionowane jest również to, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy był zamknięty, bowiem zaprzestał udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r.

W ust. 3 pkt 2 regulaminu organizacyjnego podmiotu leczniczego wskazano, że umożliwienie wglądu do dokumentacji medycznej będzie przygotowane w terminie 3 dni od daty złożenia wniosku o udostępnienie dokumentacji. W dniu 7 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy rozpoczął udzielanie świadczeń zdrowotnych. W tym dniu zostało również zawarte porozumienie pomiędzy lekarzami zrzeszonymi w Federacji Związków Pracodawców Ochrony Zdrowia Porozumienie Zielonogórskie a Ministrem Zdrowia, w wyniku którego protest lekarzy zakończył się.

W konsekwencji, spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy ograniczenie pacjentom dostępu do dokumentacji medycznej poprzez uniemożliwienie złożenia wniosku osobiście w placówce podmiotu leczniczego w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r., z uwagi na jej zamknięcie, stanowiło praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Przed odniesieniem się do zaistniałych w sprawie kwestii spornych (a tym samym do prawidłowości zaskarżonej decyzji Rzecznika Praw Pacjenta), zauważyć przede wszystkim należy, iż podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, w tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 61/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy).

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 ustawy, wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ustawy).

Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że zgodnie z art. 27 ww. ustawy, dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.), udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 rozporządzenia).

I tak, kierując się powyższym i kontrolując wskazaną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta, mając przy tym na względzie tak zarzuty sformułowane w skardze, jak i akta sprawy, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zdaniem Sądu, Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo bowiem przyjął, iż w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. Z. A., M. G., E. B., prowadzące działalność gospodarczą pod nazwą: Niepubliczny ZOZ "Medycyna Rodzinna" s. c. w [...] naruszył zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej umożliwiając pacjentom złożenie wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej jedynie do formy pisemnej. Prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 7 stycznia 2015 r.

Sąd podzielił ocenę Rzecznika Praw Pacjenta przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 ww. ustawy, a zatem przez udostępnienie dokumentacji do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii, czy poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru. Przepisy prawa nie określają jednak w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek. Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć taki wniosek. Podkreślić należy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczy nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji jedynie do formy pisemnej.

Zatem należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. podmiot leczniczy naruszył zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, bowiem pacjent nie mógł złożyć takiego wniosku bezpośrednio w placówce podmiotu leczniczego, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r.

Zauważyć również należy, że samo zamknięcie podmiotu leczniczego, niezależnie z jakiego powodu – czy jest to protest, strajk, czy nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia – nie ma znaczenia w kontekście naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez brak lub ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym, przewidywalnym, a bezpośrednią konsekwencją celowego działania polegającego na jego zamknięciu było również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Podmiot leczniczy nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal istnieją obowiązki wobec aktualnych lub byłych pacjentów – do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem, należy tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób, a nie jedynie w formie pisemnej, mailowej bądź telefonicznej.

Decydując się na prowadzenie podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na względzie, że podmiot ten - w państwie prawa - będzie podlegał regulacjom ustawowym, a zatem należy liczyć się z odpowiedzialnością prawną jaka została przez ustawodawcę stworzona zarówno w celu ochrony praw podmiotu leczniczego jako podmiotu gospodarczego, jak również dla ochrony praw jego pacjentów.

Sąd podziela stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta, że podmiot leczniczy naruszył zbiorowe prawa pacjentów poprzez stosowanie praktyki polegającej na udostępnianiu pacjentom wglądu w dokumentację medyczną w terminie 3 dni od daty złożenia wniosku (ust. 3 pkt 2 postanowień Procedury udostępnienia dokumentacji medycznej przez podmiot leczniczy). Takie postępowanie podmiotu leczniczego ogranicza prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o których mowa w art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i 2 i art. 27 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w związku z § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania.

Zgodzić się należy z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że treść § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, jednoznacznie określa, że podmiot udostępnia dokumentację medyczną bez zbędnej zwłoki. Termin "bez zbędnej zwłoki" powinien być uzależniony od sposobu udostępnienia dokumentacji medycznej przewidzianej w art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zasadnie Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że jeżeli pacjent żąda dokumentacji medycznej do wglądu w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, a nie ma żadnych wątpliwości co do jego tożsamości, to nieuzasadnione jest oczekiwanie przez niego aż 3 dni na załatwienie jego wniosku. Tym samym dochodzi do "zwłoki" w udostępnieniu dokumentacji medycznej. Termin 3 dni nie jest tożsamy z terminem "bez zbędnej zwłoki", a odgórne określenie terminu udostępnienia dokumentacji medycznej jest sprzeczne z przepisem § 78 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania.

Z tych też przyczyn Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż nie podzielił zarzutów w niej podniesionych uznając je za chybione. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1- 4, art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Z tych wszystkich przyczyn, podzielając w całości ocenę dokonaną w sprawie przez Rzecznika Praw Pacjenta, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.