Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 346/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: 115 par. 1, 2, 5 i 6
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 2 i 3, art. 10 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i 3, art. 36 ust. 2, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 18a
journal: Dz.U. 1991 nr 18 poz 80
law: Obwieszczenie Ministra Przemysłu z dnia 22 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych.
article: par. 50
journal: Dz.U. 1981 nr 31 poz 170
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Dnia 11 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 roku sprawy ze skarg: A. G., A. K., G. K., P. Z., Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. - Biuro Terenowe w Ł. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości 1. oddala skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z siedzibą w Z. , A. G., A. K., G. K. i P. Z.; 2. ze skargi Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. - Biuro Terenowe w Ł. uchyla zaskarżone postanowienie w części dotyczącej określenia kwoty należnej Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. - Biuro Terenowe w Ł. oraz Bankowi A w K. I Oddział w Ł. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...] w Ł. z dnia [...] nr [..] w tej samej części; 3. orzeka, że zaskarżone postanowienie w części określonej w punkcie 2 niniejszego wyroku, nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 4. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. - Biuro Terenowe w Ł. kwotę 340,- (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G. ustalił plan podziału kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości położonych w Ł. przy ul. D. 249/255 oraz przy ul. T. 5, należących do A. w likwidacji wraz z prawem wieczystego użytkowania do tych nieruchomości. Z łącznej kwoty 1269500 zł uzyskanej ze sprzedaży obu nieruchomości zaspokojeniu podlegały koszty egzekucyjne, koszty upomnień, należności za pracę, należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 164920 zł oraz spośród należności zabezpieczonych hipotecznie – należność Banku B. w K. w kwocie 824122,77 zł

Od powyższego postanowienia wierzyciele na rzecz których organ egzekucyjny prowadził egzekucję wnieśli zażalenie.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G. dokonał podziału kwoty 1235000 zł uzyskanej ze sprzedaży prawa wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w Ł. przy ul. D. 249/255. W planie podziału uwzględniono koszty egzekucyjne, koszty upomnień, należności za pracę dla 44 pracowników, należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 228000 zł oraz spośród należności zabezpieczonych hipotecznie – należność Banku B. w K. w kwocie 710189,86 zł.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniosło 14 wierzycieli w tym między innymi P. Z., G. K. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. – Biuro Terenowe w Ł. i Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...], [...], [...], od [...] do [...], [...] i [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcia w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. na podstawie art. 124 k.p.a. w związku z art. 17, art. 18, art. 115 § 2 i 5 i art. 115a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) dokonał podziału kwoty 1.235.000,00 zł uzyskanej ze sprzedaży prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Ł. przy ul. D. 249/255, a także kwoty 133857,92 zł odsetek od lokaty kwoty za okres do dokonania podziału. W planie podziału uwzględniono koszty egzekucyjne, należności za pracę w łącznej kwocie 311207,87 zł dla 62 pracowników w tym dla A. G., G. K. i P. Z. po 2280 zł oraz dla A. K. 1965,53 zł. W planie podziału uwzględniono również należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 174612,13 zł oraz spośród należności zabezpieczonych hipotecznie – należność Banku B. w K. w kwocie 876101,49 zł. Z powodu braku wystarczających środków finansowych pozostałe roszczenia nie zostały zaspokojone.

W uzasadnieniu podniesiono, iż należności pracownicze zostały zaspokojone do wysokości określonej w art.115 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tzn. do kwoty 2280 zł. Jeżeli chodzi o należności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych to nie uwzględniono pożyczki udzielonej przez Fundusz A. na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne bo nie są to należności pracownicze. Spośród należności zabezpieczonych hipotecznie uwzględniono tylko należności Banku B. w K., gdyż Bank jako pierwszy zabezpieczył swoje roszczenia poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej.

Na powyższe postanowienie Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. Biuro Terenowe w Ł. wniósł zażalenie zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 115b w związku z art. 115 § 2 i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że należność główna A. w likwidacji wynosi 722.613,74 zł wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami zastępstwa procesowego, a na powyższą kwotę składają się wypłaty dokonane w dniu 27 kwietnia 2000 roku dla 97 osób w kwocie 132 082,66 zł, w dniu 4 września 2001 roku - dla 29 osób w kwocie 28 461,66 zł, z dnia 4 września 2001 roku - dla 21 osób w kwocie 205 796,62 zł, w dniu 5 września 2001 roku - dla 10 osób w kwocie 73 326,42 zł oraz w dniu 19 grudnia 2001 roku -.dla 28 osób w kwocie 204 980,29 zł (uzupełnionej w dniu 25 grudnia 2001 roku kwotą 77 966,09 zł). Wypłat dokonano na podstawie art. 4, art. 7 ust. 1 i art. 7 ust. 1a ustawy z dnia 29 grudnia 1993 roku o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, póz. 85 ze zm.). Na powyższe wierzytelności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zostały wystawione tytuły wykonawcze, natomiast wszystkie należności Funduszu zostały zabezpieczone poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomościach wystawionych do sprzedaży przez organ egzekucyjny. W ocenie strony, w świetle art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych (...), Fundusz każdorazowo wstąpił w prawa każdego pracownika, na rzecz którego dokonał wypłaty. Wyrażona natomiast w art. 115 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zasada kolejności oraz wysokości zaspokajania należności za pracę (tj. za okres 3 miesięcy, do wysokości 760 zł za miesiąc), "(...) winna być stosowana każdorazowo, odrębnie wobec każdej wypłaty dokonanej przez Fundusz w oparciu o złożone wykazy. Tym samym, zdaniem strony skarżącej, wierzytelność Funduszu objęta planem podziału winna wynosić 265.732,44 zł.

Stanowisko organu egzekucyjnego, który nie objął planem podziału wierzytelności Funduszu dotyczących należności pracowników, którzy kilkakrotnie otrzymali świadczenia jest bezzasadne i nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Zdaniem Funduszu organ egzekucyjny nieprawidłowo zastosował art. 115 § 1 pkt. 3 powołanej ustawy, gdyż w planie podziału niezasadnie uwzględnił wierzytelności Banku B. - odsetki od należności głównej, które mogą być zaspokojone tylko na samym końcu. Nie mogą być więc objęte planem podziału, o czym wyraźnie stanowi art. 115 par. 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu. W związku z powyższym strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Na postanowienie z dnia 14 grudnia 2007r. zażalenie złożyli A. G., A. K., G. K. i P. Z. podnosząc, iż przyznane im kwoty są zbyt niskie. Wnosili o wypłatę należności przyznanych wyrokami sądowymi.

Na postanowienie z dnia [...] zażalenie wniósł także ZUS II Oddział w Ł. podnosząc, iż składki na ubezpieczenie społeczne winny zostać zaspokojone w kolejności określonej w art. 24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 11 z 2007r. poz.74 z późn. zm.), który jest przepisem szczególnym w stosunku do art.115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w części dotyczącej podziału kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości położonej w Ł. przy ul. D. 249/255 w zakresie należności za pracę 8 pracowników oraz należności Banku B. i przyznał 8 pracownikom w tym A. K. po 2280 zł zaś Bankowi B. 872275,74 zł. W pozostałym zakresie utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej odnosząc się do zarzutów postawionych przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wskazał, iż w świetle art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych, w przypadku niewypłacalności pracodawcy, Fundusz każdorazowo wstępuje w prawa każdego pracownika, na rzecz którego dokonano wypłaty świadczenia, przy czym wstąpienie w prawa pracowników wobec pracodawcy ustawowo ograniczone jest wyłącznie do wypłaconych konkretnie świadczeń. Kwestią odrębną jest natomiast udział wierzytelności Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w planie podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, w tym bowiem przypadku, co do zasady, w planie podziału należy uwzględnić kwoty wypłacone przez Fundusz poszczególnym pracownikom, nawet jeżeli zostały wypłacone kilkakrotnie – w ramach jednej lub więcej transzy, pod warunkiem, że ujęta w planie podziału kwota faktycznie dokonanych wypłat przypadająca na każdego z pracowników nie przekroczy kwoty 2.280 zł. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 115b w związku z art. 115 § 2 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ odwoławczy wskazał, że w sprawie podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości położonej w Ł. przy ul. D. 249/255 należącej do A. w likwidacji, nie będzie miała zastosowania zasada odnosząca się do należności zabezpieczonych hipoteką przymusową, określona w art. 115 § 5 ustawy. Zgodnie bowiem z regulacjami zawartymi w ustawie – Ordynacja podatkowa oraz ustawie o księgach wieczystych i hipotece – o kolejności zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych hipoteką przymusową decyduje kolejność wniosków o dokonanie wpisów w księdze wieczystej, które mają charakter konstytutywny, ale działają z mocą wsteczną ex tunc. Analiza materiały dowodowego zgromadzonego w tym zakresie wykazała natomiast, że pierwszeństwo zaspokojenia w kategorii piątej sporządzonego planu podziału posiadają wierzytelności Banku B. w K. I Oddział w Ł. poprzez wpis do księgi wieczystej, który wpłynął do Sądu najwcześniej tj. w dniu 28 czerwca 2000 roku, podczas gdy Fundusz złożył wniosek w dniu 27 lutego 2003 roku. Podniesiono nadto, iż należności pracownicze zaspokojono w maksymalnej wysokości – 2280 zł – tak jak stanowi art. 115 § 2 p.e.a. Należności ZUS nie mogły zostać zaspokojone gdyż podział kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości następuje w kolejności określonej w art.115 p.e.a. a nie według kolejności określonej w art. 24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych podniósł zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 115b w związku z art. 115 § 2 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz naruszenie prawa materialnego – tj. art. 10 ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych. Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu skargi strona podtrzymując argumentację zawartą w zażaleniu wskazała, iż Fundusz dokonał na rzecz A. w likwidacji wypłat w łącznej kwocie 722.613,74 zł, na którą składały wypłaty dokonane w dniu 27 kwietnia 2009 roku dla 97 osób w wysokości 132.082,66 zł, a których podstawę stanowił tytuł wykonawczy - nakaz zapłaty, wydany przez Sąd Okręgowy w Łodzi z dnia 27.07.2001 r. sygn. akt l Nc 138/01, a ponadto wypłaty świadczeń pracowniczych dokonane w okresie likwidacji A. stanowiące koszty postępowania likwidacyjnego, ustalone w tytule wykonawczym - wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 2 grudnia 2002 roku, sygn. akt l C 865/02 w łącznej wysokości 590.531,08 zł. W ocenie strony skarżącej wyrażona w art. 115 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasada podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości powinna być stosowana każdorazowo, odrębnie wobec każdej wypłaty dokonanej przez Fundusz w oparciu o przedstawione wykazy tj. tyle razy, ile wierzyciel posiada tytułów wykonawczych, które stanowią podstawę do prowadzenia odrębnych postępowań egzekucyjnych i brak jest podstaw do ich łączenia. Strona podniosła ponadto także, iż nie ma żadnych podstaw prawnych do nieuwzględnienia w planie podziału należności Funduszu z tytułu pożyczki udzielonej pracodawcy A. na opłacenie składek ZUS, bowiem wbrew temu co twierdzi organ egzekucyjny jest ona należnością pracowniczą, w myśl art. 10 ust. 2 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych. Zdaniem strony skarżącej organ egzekucyjny nieprawidłowo również zastosował przepis art. 115 § 1 pkt. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W planie podziału organ egzekucyjny uznał wierzytelność B. w kwocie 876.101,49 zł na którą składa się należność główna w kwocie 346.639,98 zł oraz odsetki ustawowe w kwocie 529.461,51 zł." i o ile należność główna może być zaspokojona planem podziału, to odsetki mogą być objęte planem podziału, ale nie mogą być zaspokojone planem podziału, o czym wyraźnie stanowi art. 115 § 1 pkt. 6 ustawy o postępowaniu.

Na postanowienie z [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. podnosząc, iż ustawa z 13 października 1998r. jest ustawą szczególną w stosunku do Ordynacji podatkowej. Przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości składki na ubezpieczenie społeczne winny zostać zaspokojone w kolejności określonej w art. 24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. a nie w kolejności ustalonej w art.115 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Na postanowienie z [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyli A. G., A. K., G. K. i P. Z. Skarżący podnieśli, iż zaskarżone postanowienie jest dla nich krzywdzące. Pieniądze ze sprzedaży nieruchomości winny być wypłacone w pierwszej kolejności pracownikom w oparciu o wyroki Sądu Pracy. Skarżący całe zawodowe życie poświęcili "A." i powinni otrzymać wynagrodzenie za pracę jak najszybciej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. jest częściowo zasadna zaś pozostałe skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 p. p. s. a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Skarga ZUS II Oddział w Ł. nie jest zasadna.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 229 z 2005r. poz.1954 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.115 § 1 wymienionej ustawy z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspakaja się następujące należności:

1. koszty egzekucyjne i koszty upomnienia

2. należności zabezpieczone hipotecznie wynikające z wierzytelności banku hipotecznego wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych prowadzonego zgodnie z przepisami o listach zastawnych i bankach hipotecznych

3. należności zabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczone przez wpisanie do innego rejestru

4. należności, do których stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o ile nie zostały zaspokojone w trzeciej kolejności

5. należności zabezpieczone prawem zastawu lub które korzystały z ustawowego pierwszeństwa, niewymienionego w pkt. 2 4

6. inne należności i odsetki z zastrzeżeniem § 3.

W myśl art.115 § 2 cytowanej ustawy przy podziale uzyskanej z egzekucji z nieruchomości lub egzekucji przejętej po wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową, po kosztach egzekucyjnych i kosztach upomnienia zaspokaja się należności alimentacyjne a następnie należności za pracę za okres 3 miesięcy, do wysokości 760 zł za miesiąc, oraz renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i koszty zwykłego pogrzebu zobowiązanego, a po należnościach zabezpieczonych hipotecznie lub zastawem rejestrowym albo zabezpieczonych przez wpisanie do innego rejestru prowadzonego na podstawie odrębnych przepisów – należności za pracę niezaspokojone w kolejności wcześniejszej.

Zgodnie z treścią art.115 § 5 ustawy z 17 czerwca 1966r. należności wymienione w § 1 pkt.2, 3 i 5 zaspakaja się do wysokości kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy obciążonej hipoteką lub zastawem albo z realizacji prawa zbywalnego obciążonego. Jeżeli kwota uzyskana ze sprzedaży nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich należności, należności te zaspakaja się w kolejności odpowiadającej przysługującemu mu pierwszeństwu, a jeżeli mają równe pierwszeństwo albo nie stosuje się do nich zasady pierwszeństwa – proporcjonalnie w stosunku, w jakim pozostają do siebie.

W myśl art.115 § 6 wymienionej ustawy jeżeli kwota przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności, a gdy kwota nie wystarcza na pokrycie wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu jest podział kwoty uzyskanej ze sprzedaży prawa wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w Ł. przy ul. D. 249/255.

Jeżeli chodzi o należności ZUS II Oddział w Ł. to nie zostały one uwzględnione w planie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji.

Analiza przepisu art. 115 § 1 i 2 p.e.a. wskazuje, że odnośnie składek na ubezpieczenie społeczne, jeżeli były one zabezpieczone hipotecznie to podlegają zaspokojeniu w czwartej kolejności (po 1. kosztach egzekucyjnych i kosztach upomnienia 2. należnościach alimentacyjnych i 3. należnościach za pracę, rentach z tytułu odszkodowania, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i kosztach pogrzebu). W sytuacji zatem gdy należności z tytułu składek nie zostały zaspokojone w czwartej kolejności to podlegają zaspokojeniu w kolejności siódmej.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest to, czy zaspokojenie należności z tytułu składek winno nastąpić według kolejności określonej w art.115 § 1 i 2 p.e.a., czy też według kolejności określonej w art.24 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 11 z 2007r. poz.74 późn. zm.).

W myśl art.24 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 11 z 2007r. poz.74 z późn. zm.) składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

Zgodnie z treścią art.24 ust.2 wymienionej ustawy należności z tytułu składek podlegają zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji przed innymi wierzytelnościami, z wyjątkiem kosztów egzekucyjnych, należności za pracę, należności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, jak również kosztów ostatniej choroby i kosztów pogrzebu dłużnika, w wysokości odpowiadającej miejscowym zwyczajom.

Z przepisu art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podlegają zaspokojeniu w piątej kolejności (po kosztach egzekucyjnych, należnościach za pracę, należnościach alimentacyjnych oraz rentach z tytułu odszkodowania, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci i kosztach pogrzebu). Według tego przepisu należności z tytułu składek mają pierwszeństwo przed należnościami zabezpieczonymi hipotecznie.

W związku z czym powstaje wątpliwość który z przepisów ma zastosowanie przy ustalaniu zaspokojenia składek na ubezpieczenie społeczne a mianowicie art.115 § 1 i 2 p.e.a. czy też art.24 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, iż składki na ubezpieczenie społeczne winny być zaspokojone według kolejności określonej w art.115 § 1 i 2 p.e.a. z dwóch powodów.

Po pierwsze sąd oparł się na zasadzie lex posterior derogat legi priori tzn. norma późniejsza uchyla normę wcześniejszą. Zasada ta ma zastosowanie tylko do aktów prawnych zajmujących to samo miejsce w ich hierarchii (np. ustawa wcześniejsza – ustawa późniejsza). Opiera się ona na założeniu o celowości działań prawodawcy lub o celowym charakterze postanowień prawa. Jeżeli bowiem w sprawach już unormowanych przez jakiś akt prawny zostaje wydany nowy akt prawny to zakłada się, że został on wydany w tym celu aby zmienić dotychczasowy stan prawny. W związku z czym przyjmuje się, że norma późniejsza uchyla normę wcześniejszą. (J.Nowacki, Z.Tobor Wstęp do prawoznawstwa Wyd. Zakamycze 2002r. str.181 – 182, T.Stawecki, P.Winczorek Wstęp do prawoznawstwa Wyd. C.H.Beck 2002r. str.121).

W rozpoznawanej sprawie przepis art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, wszedł w życie w dniu 25 listopada 1998r. Natomiast przepis art.115 § 1 i 2 p.e.a., w aktualnie obowiązującym brzmieniu, wszedł w życie w dniu 30 listopada 2001r. Został on wprowadzony ustawą z 6 września 2001r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 125 poz.1368). Prowadzi to do wniosku, iż przepis art.115 § 1 i 2 p.e.a., jest przepisem późniejszym od przepisu art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. Skoro zatem ustawodawca w art.115 § 1 i 2 p.e.a. odmiennie uregulował kolejność zaspokojenia składek na ubezpieczenie społeczne i uczynił to w ustawie późniejszej niż ustawa z 13 października 1998r., to jego założeniem było aby zmienić dotychczasowy stan prawny czyli kolejność zaspokojenia określoną w art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. Opierając się na celowości działań ustawodawcy należy przyjąć, iż nowy akt prawny (tzn. art.115 § 1 i 2 p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 30 listopada 2001r.) został wydany po to aby zmienić dotychczasowe uregulowanie prawne (tzn. art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r.). Wniosek taki jest zgodny z regułą kolizyjną lex posterior derogat legi priori.

Drugim argumentem przemawiającym za przyjęciem poglądu, iż zaspokojenie składek na ubezpieczenie społeczne winno nastąpić według kolejności określonej w art.115 § 1 i 2 p.e.a., jest zmiana art. 24 ustawy z 13 października 1998r. jaka ma nastąpić z dniem 20 lutego 2011r. Ustawą z dnia 26 czerwca 2009r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 131 poz.1075) uchylono bowiem art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. przy czym uchylenie to ma obowiązywać od 20 lutego 2011r. Od dnia 20 lutego 2011r. nie będzie już obowiązywał art.24 ust.3 i kolejność zaspokojenia należności z kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości będzie określona wyłącznie w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Od tego dnia nie będzie zatem wątpliwości w jakiej kolejności będą zaspokojone składki na ubezpieczenie społeczne. Wprawdzie nowe uregulowanie prawne wejdzie w życie dopiero w dniu 20 lutego 2011r. lecz należy je traktować jako wskazówkę interpretacyjną przy rozpatrywaniu kolizji przepisów art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. i art.115 § 1 i 2 p.e.a. Pogląd, iż przy interpretacji przepisu prawnego należy także uwzględnić, jako wskazówkę interpretacyjną, nowe uregulowanie prawne mające obowiązywać w przyszłości wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 lipca 2005r. w spr. OSK 1574/04 (nie publikowany). Wprawdzie wyrok ten dotyczył innego stanu faktycznego i prawnego lecz zawarte w nim rozważania, dotyczące tego co należy uwzględnić przy interpretacji przepisu prawnego, zachowują aktualność.

Sąd nie podzielił poglądu prawnego wyrażonego w skardze, iż przepis art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r., jest przepisem szczególnym i ma pierwszeństwo przed innymi przepisami prawnymi.

Należy zaznaczyć, iż przepis ogólny (lex generali) reguluje szeroki zakres spraw , obejmuje szeroki katalog adresatów i ustanawia ogólne reguły zachowania. Przepis szczególny (lex specialis) natomiast ustanawia wyjątki, odrębnie uregulowane w stosunku do przepisu ogólnego (T.Stawecki, P.Winczorek Wstęp do prawoznawstwa Wyd. C.H.Beck 2002r. str.95 ).

Podnieść należy, iż oba przepisy (art.24 ust.3 ustawy z 13 października 1998r. i art.115 § 1 i 2 p.e.a.) zajmują te same miejsce w hierarchii aktów prawnych tzn. są przepisami ustawowymi. Oba przepisy regulują kolejność zaspokojenia składek w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skoro zatem oba przepisy są przepisami ustawowymi i regulują tę samą kwestię, aczkolwiek w inny sposób, to trudno przyjąć, iż przepis art.24 ust.3 jest tu przepisem szczególnym tylko dlatego, iż znajduje się w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd w obecnym składzie nie podzielił poglądu, iż przepis art.24 ust.3, jako przepis szczególny, ma pierwszeństwo przed przepisem art.115 § 1 i 2 p.e.a.

Pogląd, iż składki na ubezpieczenie społeczne winny być zaspokojone według kolejności określonej w art.115 § 1 i 2 p.e.a. wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z 6 stycznia 2010r. w spr. III SA/Łd 349/09 (nie publikowany). Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w tym wyroku.

Konsekwencją uznania, iż zaspokojenie składek na ubezpieczenie społeczne następuje według kolejności przewidzianej w art.115 § 2 p.e.a. jest to, iż należności ZUS II Oddział w Ł. winny zostać zaspokojone w czwartej kolejności jako należności zabezpieczone hipotecznie.

Należy zaznaczyć, iż należności ZUS II Oddział w Ł. zostały zabezpieczone hipotecznie podobnie jak należności pozostałych wierzycieli tzn. Banku B. w K., Urzędu Skarbowego Ł. – G., Urzędu Miasta Ł. i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. W dacie wydania zaskarżonego postanowienia nie obowiązywał już przepis art.36 Ordynacji podatkowej, regulujący kolejność zaspokojenia gdy nieruchomość jest obciążona hipoteką przymusową oraz hipoteką ustanowioną dla zabezpieczenia należności z tytułu kredyty bankowego. Z dniem 1 stycznia 2009r. uchylony bowiem został przepis art.36 Ordynacji podatkowej na podstawie ustawy z 7 listopada 2008r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 209 poz. 1318). Kolejność zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych hipotecznie regulują obecnie przepisy ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. nr 124 z 2001r. poz.1361 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art. 12 ust.1 tej ustawy, o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczy się skutki dokonanego wpisu.

W myśl zaś art.29 ustawy z 6 lipca 1982r. wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu – od chwili wszczęcia tego postępowania.

Z wymienionych przepisów wynika, iż o kolejności zaspokojenia wierzytelności zabezpieczonych hipotecznie decyduje kolejność złożenia przez wierzycieli hipotecznych wniosku o dokonanie wpisu. Wierzyciel, który jako pierwszy złożył wniosek o dokonanie wpisu ma pierwszeństwo przed wierzycielem, który taki wniosek złożył później.

W rozpoznawanej sprawie spośród wszystkich wierzycieli hipotecznych, Bank B. w K. I Odział w Ł. jako pierwszy złożył wniosek o dokonanie wpisu hipoteki w księdze wieczystej. Miało to miejsce w dniu 28 czerwca 2000r. Pozostali wierzyciele takie wnioski złożyli później. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G. w dniach 1 grudnia 2000r., 17 sierpnia 2001r. i 11 września 2001r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniach 12 lutego 2001r. i 24 stycznia 2002r., Urząd Miasta Ł. w dniach 22 czerwca 2001r., 25 lipca 2001r. i 16 października 2003r. zaś Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w dniu 27 lutego 2003r. Oznacza to, iż Bankowi B. w K. przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia przed innymi wierzycielami hipotecznymi. Ponieważ suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzytelności hipotecznych, należności dalszej kolejności zaspokaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności. Wobec tego, po zaspokojeniu wierzytelności Banku B. w K. brak jest kwoty z której mogliby zostać zaspokojeni pozostali wierzyciele hipoteczni. Organy administracji słusznie pominęły w planie podziału wierzytelności hipoteczne ZUS II Oddział w Ł.

Reasumując sąd uznał, iż skarga ZUS II Oddział w Ł. nie jest zasadna. Sąd przyjął, iż składki na ubezpieczenie społeczne winny zostać zaspokojone według kolejności określonej w art.115 § 1 i 2 p.e.a. a więc jako należności zabezpieczone hipotecznie. Ponieważ spośród wierzycieli hipotecznych Bank B. w K. złożył najwcześniej wniosek o dokonanie wpisu hipoteki w księdze wieczystej to przysługuje mu pierwszeństwo zaspokojenia w kategorii czwartej planu podziału. Organy administracji trafnie przyjęły, iż należności ZUS II Oddział w Ł. nie mogły zostać uwzględnione w planie podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży prawa wieczystego użytkowania nieruchomości położonej przy ul. D. 249/255.

Częściowo zasadna jest skarga Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. – Biuro Terenowe w Ł.

W dacie wydania zaskarżonego postanowienia obowiązywała ustawa z 13 lipca 2006r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158 poz.1121 z późn. zm.). W myśl art.46 ust.1 tej ustawy, w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Ponieważ w niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte przed dniem 1 października 2006r. zastosowanie mają przepisy ustawy z 29 grudnia 1993r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 1 z 1994r. poz. 1 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.6 ust.1 ustawy z 29 grudnia 1993r. w razie niewypłacalności pracodawcy nie zaspokojone roszczenia pracownicze podlegają zaspokojeniu ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W myśl art.6 ust.2 tej ustawy zaspokojeniu ze środków Funduszu podlegają należności główne z tytułu:

1. jednorazowego odszkodowania pieniężnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, pracownikowi albo członkom rodziny zmarłego pracownika

2. wynagrodzenia za pracę

3. przysługującego pracownikowi na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy:

a. wynagrodzenia za czas nie zawinionego przez pracownika postoju

b. wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy, wynagrodzenia, o którym mowa w art.92 Kodeksu pracy oraz wynagrodzenia za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy

c. świadczenia wyrównawczego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

d. zasiłku chorobowego finansowanego ze środków na wynagrodzenia

e. wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego

f. ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy należny za rok kalendarzowy, w którym ustał stosunek pracy

g. odszkodowania, o którym mowa w art.361 § 1 Kodeksu pracy

h. odprawy przysługującej w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy

i. odszkodowania, o którym mowa w art.7a ustawy z 28 grudnia 1989r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 4 z 1990r. poz.19 z późn. zm.)

4. składki na ubezpieczenie społeczne należne od pracodawców, o których mowa w ustawie z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137 poz.887).

Zgodnie z treścią art.10 ust.1 wymienionej ustawy wypłata świadczeń pracowniczych ze środków Funduszu powoduje z mocy prawa przejście na Fundusz roszczenia wobec pracodawcy lub masy upadłości o zwrot wypłaconych świadczeń.

W myśl art.10 ust.2 ustawy z 29 grudnia 1993r. przy dochodzeniu zwrotu wypłaconych świadczeń roszczenia Funduszu korzystają z takiej samej ochrony prawnej jaką odrębne przepisy przewidują dla należności za pracę.

Z wymienionych przepisów wynika, iż w razie niewypłacalności pracodawcy niezaspokojone roszczenia pracownicze podlegają zaspokojeniu ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wypłata tych świadczeń ze środków Funduszu powoduje z mocy prawa przejście na Fundusz roszczenia wobec pracodawcy o zwrot wypłaconych świadczeń przy czym przy dochodzeniu zwrotu wypłaconych świadczeń roszczenia Funduszu korzystają z takiej samej ochrony prawnej jaką odrębne przepisy przewidują dla należności za pracę.

W rozpoznawanej sprawie Funduszowi przyznano kwotę 174612,13 zł tytułem wstąpienia w prawa pracowników w związku z wypłatami dokonanymi na ich rzecz w kwietniu 2000r. oraz we wrześniu i grudniu 2001r. Należy zaznaczyć, iż strona skarżąca nie kwestionuje prawidłowości arytmetycznego wyliczenia przyznanej jej kwoty, co wynika z oświadczenia pełnomocnika złożonego na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010r. Kwestionowana jest natomiast zasada, iż łączna wypłata należności za pracę dla każdego pracownika została ograniczona do kwoty 2280 zł (3 miesiące x 760 zł). Zdaniem strony skarżącej ograniczenie to (2280 zł) winno dotyczyć każdej należności wypłaconej pracownikowi a nie sumy wszystkich należności jakie otrzymał pracownik. Innymi słowy, w ocenie skarżącego, jeżeli pracownik przykładowo posiadał dwa tytuły wykonawcze i ze środków Funduszu wypłacono mu należności dwa razy to ograniczenie kwotowe (2280 zł) dotyczy każdej wypłaty a nie sumy tych dwóch wypłat. Zdaniem strony skarżącej Fundusz wstępuje w prawa pracownika w przypadku każdej wypłaty i ograniczenie 2280 zł dotyczy każdej należności wypłaconej jednorazowo pracownikowi a nie sumy wszystkich należności jakie otrzymał pracownik z Funduszu.

Sąd w obecnym składzie nie podzielił strony skarżącej w tym zakresie. W przepisie art.115 § 2 p.e.a. jest mowa , iż przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości zaspokaja się "należności za pracę za okres 3 miesięcy, do wysokości 760 zł za miesiąc". W sformułowaniu tym pojęcie należności za pracę należy rozumieć jako wszystkie należności, wynikające ze stosunku pracy, jakie przysługują pracownikowi. Analiza tego sformułowania prowadzi do wniosku, iż chodzi tutaj o wszystkie należności jakie przysługują jednemu pracownikowi. Jeżeli jednemu pracownikowi wypłacono z Funduszu przykładowo 3 razy należności z różnych tytułów w kwotach 2500 zł, 2800 zł i 3000 zł to w planie podziału uwzględnia się tylko kwotę 2280 zł za wszystkie wypłacone należności. Wskazuje na to pojęcie "należności za pracę" użyte w art.115 § 2 p.e.a. W sformułowaniu tym chodzi o "należności" czyli o więcej niż jedną należność. W sytuacji gdyby ustawodawcy chodziło o ograniczenie do kwoty 760 zł za miesiąc, w stosunku do każdej należności wypłaconej pracownikowi to treść przepisu art.115 § 2 p.e.a. brzmiałby inaczej. Z treści wymienionego przepisu nie wynika jednak, iż ograniczenie do kwoty 760 zł za miesiąc odnosi się do każdorazowej wypłaty jaką otrzymał pracownik z jednego tytułu. Reasumując sąd uznał, iż suma 2280 zł (760 zł x 3 miesiące) to ograniczenie kwotowe wszystkich należności wypłaconych jednemu pracownikowi bez względu na to ile razy dokonano tych wypłat i z jakich nastąpiło to tytułów. W sytuacji gdy Fundusz dokonał wypłaty jednemu pracownikowi różne należności kilkakrotnie z różnych tytułów i suma tych kwot wyniosła przykładowo 6000 zł to w planie podziału, o którym mowa w art.115 § p.e.a., uwzględnia się jedynie kwotę 2280 zł. Odmienny pogląd strony skarżącej w tym zakresie nie znajduje oparcia w treści przepisu art.115 § p.e.a. Sąd nie podzielił tego poglądu. Organy administracji obu instancji w planie podziału słusznie uwzględniły jedynie kwotę 2280 zł tytułem wszystkich należności jakie Fundusz wypłacił jednemu pracownikowi bądź w kwocie niższej, jeżeli suma wszystkich wypłat była niższa niż 2280 zł.

Uzasadniony jest natomiast zarzut strony skarżącej nieuwzględnienia w planie podziału należności Funduszu z tytułu "pożyczki" udzielonej pracodawcy na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne.

Dla oceny zasadności tego zarzutu konieczne jest wyjaśnienia charakteru prawnego składek na ubezpieczenie społeczne.

Należy zaznaczyć, iż ubezpieczenie społeczne obejmuje cztery rodzaje ubezpieczeń: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe zaś pracownicy podlegają obowiązkowi ubezpieczenia wszystkimi rodzajami ubezpieczeń. Jeżeli chodzi o ubezpieczenie emerytalne i rentowe to składki na to ubezpieczenie finansują z własnych środków w równych częściach ubezpieczeni (pracownicy) i płatnicy składek (pracodawcy) co wynika z art.16 ust.1 pkt.1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej s.u.s.). Odnośnie ubezpieczenia chorobowego to składki na ten rodzaj ubezpieczenia finansują z własnych środków sami pracownicy (art.16 ust.2 s.u.s.) zaś składki na ubezpieczenie wypadkowe finansują w całości z własnych środków pracodawcy (art.16 ust.3 s.u.s.). Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego pracowników należy do płatnika składek (art.36 ust.2 s.u.s.). Płatnicy składek są również zobowiązani do obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(art.17 ust.1 s.u.s.).

Analiza wymienionych przepisów wskazuje, iż pracodawcy mają obowiązek odprowadzania składek do ZUS od wszystkich rodzajów ubezpieczeń zarówno tych, które finansują z własnych środków pracownicy jak i tych, które finansują sami płatnicy.

Z przepisu art.6 ust.2 pkt.4 ustawy z 29 grudnia 1993r. wynika, iż ze środków Funduszu podlegają zaspokojeniu między innymi należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należne od pracodawców, o których mowa w ustawie z 13 października 1998r. Oznacza to, iż Fundusz zaspakaja nie tylko należności przysługujące pracownikom ale także należności jakie pracodawca winien odprowadzić do ZUS.

Z art.10 ust.1 i 2 ustawy z 29 grudnia 1993r. wynika, iż w sytuacji gdy Fundusz wypłaca świadczenia pracownicze to z mocy prawa na Fundusz przechodzą roszczenia wobec pracodawcy o zwrot wypłaconych świadczeń. Przy dochodzeniu zaś zwrotu tych świadczeń roszczenia Funduszu korzystają z takiej samej ochrony prawnej jak należności za pracę.

W przepisie art.10 ust.1 wymienionej ustawy jest mowa o wypłacie świadczeń pracowniczych. W związku z czym powstaje wątpliwość jak należy rozumieć pojęcie "świadczenia pracownicze". Możliwe są tutaj dwa rozumienia tego pojęcia. Pierwsze to takie, iż chodzi tu tylko o świadczenia jakie przysługują pracownikowi od pracodawcy a które zamiast pracodawcy wypłacił Fundusz. Drugie rozumienie jest szersze i obejmuje wszystkie należności wynikające ze stosunku pracy, które zostały wypłacone przez Fundusz zamiast pracodawcy. Obejmowałoby to także składki na ubezpieczenie społeczne, które zapłacił Fundusz zamiast pracodawcy gdyż zgodnie z treścią art.6 ust.2 Fundusz jest również zobowiązany do zaspokojenia należności z tytułu składek.

Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, iż pojęcie "świadczenia pracownicze", o którym mowa w art. 10 ust.1 ustawy z 29 grudnia 1993r., należy rozumieć szeroko a więc, że są to wszelkie należności wynikające ze stosunku pracy, które zostały zaspokojone przez Fundusz zamiast pracodawcy. Intencją ustawodawcy było, aby wypłata świadczeń przez Fundusz powodowała z mocy prawa przejście na Fundusz roszczeń o zwrot tych świadczeń. W przepisie art.10 ust.1 chodzi o to aby Fundusz z mocy prawa nabywał roszczenie wobec pracodawcy o zwrot tych świadczeń, które zapłacił zamiast zakładu pracy. Skoro taki był cel tego przepisu to pojęcie "świadczenia pracownicze", o którym mowa w art.10 ust.1, należy interpretować szeroko i należy je rozumieć jako wszelkie należności związane ze stosunkiem pracy, które zostały zaspokojone ze środków Funduszu. Przy takim rozumieniu tego pojęcia obejmuje ono również składki na ubezpieczenie społeczne, które zapłacił Fundusz zamiast pracodawcy.

Konsekwencją przyjęcia takiego rozumienia tego sformułowania jest to, iż wszelkie roszczenia Funduszu o zwrot wypłaconych świadczeń, w tym żądanie o zwrot uiszczonych składek, korzystają z takiej ochrony prawnej jaką przewidziano dla należności za pracę. Innymi słowy oznacza to, iż żądanie Funduszu zwrotu zapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne winno być traktowane tak samo jak żądanie zwrotu należności za pracę. Jednym z przejawów ochrony prawnej przewidzianej dla należności za pracę jest to, iż przy planie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości, należności te podlegają zaspokojeniu w kolejności określonej w art.115 § 2 p.e.a. Żądanie Funduszu zwrotu zapłaconych składek winno być więc zaspokojone w takiej samej kolejności jak należności pracownicze.

W rozpoznawanej sprawie Fundusz udzielił pożyczki "A." na zapłatę składek na ubezpieczenie społeczne. Jak wynika z oświadczenia pełnomocnika strony skarżącej złożonego na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010r. pomiędzy stronami nie doszło do zawarcia żadnej pisemnej umowy pożyczki. Obowiązek zapłaty składek przez Fundusz wynika bowiem z przepisów ustawy z 29 grudnia 1993r. a mianowicie z art.6 ust.2 pkt.4 tej ustawy. W związku z czym Fundusz, wypełniając obowiązek ustawowy, zapłacił składki zamiast pracodawcy. Zapłata tych składek, zgodnie z treścią art.10 ust.1 ustawy z 29 grudnia 1993r., spowodowała przejście na Fundusz z mocy prawa roszczenia o ich zwrot. W myśl zaś art.10 ust. 2 wymienionej ustawy, żądanie to korzysta z takiej samej ochrony prawnej jak należność pracownicza. Organy administracji, w planie podziału, winny zatem uwzględnić to żądanie w tej samej kolejności co należności pracownicze. Organy administracji jednak tego nie uczyniły.

Sąd nie podzielił poglądu organów administracji, iż "pożyczka" Funduszu na opłacenie składek ZUS nie powinna być uwzględniona w planie podziału gdyż nie jest to należność pracownicza a tylko świadczenia pracownicze korzystają z ochrony prawnej, o której mowa w art.10 ust.2 ustawy z 29 grudnia 1993r. Przyjęcie takiego poglądu opiera się na bardzo wąskim rozumieniu pojęcia "świadczenia pracownicze" użytego w art.10 ust.1 wymienionej ustawy a mianowicie na tym, że obejmuje ono tylko te należności, które Fundusz wypłacił pracownikom. Z poglądem takim nie można się zgodzić. Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest zobowiązany nie tylko do zaspokajania należności przysługujących pracownikom ale także składek na ubezpieczenie społeczne. Intencją ustawodawcy było aby na Fundusz przeszły, z mocy prawa, roszczenia o zwrot wypłaconych wszystkich świadczeń a nie tylko tych, które wypłacono pracownikom. W związku z czym pojęcie "świadczenia pracownicze" należy rozumieć szeroko jako wszelkie świadczenia, związane ze stosunkiem pracy, jakie wypłacił Fundusz zamiast pracodawcy w tym także składki na ZUS. Przyjęcie poglądu organów administracji oznaczałoby, iż przepis art.10 ust.1 ustawy z 29 grudnia 1993r,. nie miałby zastosowania do sytuacji gdy Fundusz, w miejsce pracodawcy, zapłacił składki na ubezpieczenie. Nie byłoby bowiem podstawy prawnej w oparciu o którą Fundusz mógłby dochodzić zwrotu wypłaconych składek. Byłoby to sprzeczne z założeniem ustawy, iż na Fundusz przechodzą z mocy prawa roszczenia wobec pracodawcy o zwrot wszystkich wypłaconych świadczeń. Sąd nie podzielił poglądu organów administracji w tym zakresie i uznał, iż "świadczenia pracownicze", o których mowa w art.10 ust.1 należy rozumieć jako wszelkie świadczenia wypłacone przez Fundusz na podstawie ustawy z 29 grudnia 1993r. w tym także składki na ubezpieczenie społeczne. Organy administracji winny zatem uwzględnić w planie podziału uiszczone przez Fundusz składki ZUS w tej samej kolejności co należności pracownicze. Organy administracji jednak tego nie uwzględniły czym naruszyły przepisy art.10 ust.1 i 2 ustawy z 29 grudnia 1993r. oraz art.115 § 2 p.e.a.

Niezasadny jest zarzut strony skarżącej, iż planem podziału nie powinny być objęte odsetki od należności głównej Banku B. z uwagi na treść art.115 § 1 pkt.6 p.e.a.

Zgodnie z treścią art.111 w związku z art.104 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. nr 124 z 2001r. poz.1361 z późn. zm.) hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki.

Jak wynika z zebranego materiału dowodowego w księdze wieczystej dotyczącej nieruchomości przy ul. Dąbrowskiego 249/255 została wpisana hipoteka na rzecz Banku B. obejmująca należność główną wraz z odsetkami. Oznacza to, iż odsetki od należności głównej Banku zostały zabezpieczone hipotecznie. Skoro odsetki zostały zabezpieczone hipotecznie to powinny zostać zaspokojone w czwartej kolejności jako "należności zabezpieczone hipotecznie" w rozumieniu art.115 § 2 p.e.a. Zarzut strony skarżącej byłby uzasadniony gdyby odsetki od należności głównej Banku nie były zabezpieczone hipotecznie. W takim wypadku faktycznie odsetki podlegałyby zabezpieczeniu w ostatniej kolejności, zgodnie z treścią art.115 § 1 pkt.6 p.e.a. W sytuacji jednak kiedy odsetki Banku zostały zabezpieczone hipotecznie to podlegają one zaspokojeniu w czwartej kolejności a nie w kolejności ostatniej.

Niezasadny jest zarzut strony skarżącej, iż organ odwoławczy nie zajął stanowiska wobec stwierdzenia skarżącego, iż wyjaśnienia wymagał fakt objęcia planem podziału 62 pracowników dłużnika podczas gdy w uchylonym planie uwzględnionych było 44 pracowników a zażalenie zgłosiło 10 pracowników nie uwzględnionych w ogóle w planie podziału. Zarzut ten jest bardzo lakoniczny i sprowadza się do jednego zdania. Nie został on uzasadniony. Również na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej nie potrafił bliżej uzasadnić tego zarzutu. Stronie skarżącej chodziło najprawdopodobniej o to, iż w postanowieniu organu I instancji z 29 grudnia 2005r. (uchylonym następnie postanowieniem organu odwoławczego z 31 października 2006r.) uwzględniono w planie podziału 44 pracowników zaś w postanowieniu organu I instancji z 14 grudnia 2007r. uwzględniono 62 pracowników. Należy zaznaczyć, iż w planie podziału uwzględnia się tych pracowników, którzy przed sporządzeniem planu zgłosili swoje roszczenia. W sytuacji gdy zgłoszenia złożyło 62 pracowników to organy administracji słusznie uwzględniły w planie podziału te osoby. Zarzut strony skarżącej w tym zakresie jest niezrozumiały i nie zasługuje na uwzględnienie.

Reasumując sąd uznał, iż skarga Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest częściowo zasadna. Organy administracji błędnie pominęły w planie podziału należności, które Fundusz uiścił na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne. Wypłata ta spowodowała z mocy prawa przejście na Fundusz roszczenie o jej zwrot i żądanie to korzysta z tej samej ochrony prawnej jak należności za pracę. Wypłata ta powinna zostać uwzględniona w tej samej kolejności co należności pracownicze. Organy administracji pomijając tę należność naruszyły przepisy art.10 ust.1 i 2 ustawy z 29 grudnia 1993r. i art.115 § 2 p.e.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W pozostałej części zarzuty skargi nie są zasadne.

Niezasadne są skargi A. G., A. K., G. K. i P. Z.

Wszyscy skarżący wnoszą o przyznanie im wyższych należności niż te, które zostały uwzględnione w planie podziału. Należy zaznaczyć, iż wszystkim skarżącym przyznano kwoty po 2280 zł a więc w wysokości określonej w art.115 § 2 p.e.a.

Należności pracownicze są zaspokajane w trzeciej kolejności. W przepisie art.115 § 2 p.e.a. jest mowa, iż przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się należności za pracę za okres 3 miesięcy do wysokości 760 zł za miesiąc. Jednemu pracownikowi może być zatem przyznana maksymalnie łączna kwota 2280 zł bez względu na wysokość jego wierzytelności oraz liczbę tytułów w oparciu o które przysługują mu te wierzytelności. Takie też kwoty uwzględniono w planie podziału odnośnie wszystkich skarżących. W trzeciej kolejności należności pracownicze nie mogą zostać zaspokojone w kwocie wyższej niż 2280 zł.

Należności pracownicze niezaspokojone w trzeciej kolejności, mogą zostać zaspokojone po należnościach zabezpieczonych hipotecznie. W rozpoznawanej sprawie kwota uzyskana ze sprzedaży prawa wieczystego użytkowania nieruchomości przy ul. D. 249/255 nie wystarczyła do zaspokojenia wszystkich wierzytelności zabezpieczonych hipotecznie. Należności dalszej kolejności zaspakaja się dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności. Skoro zatem, kwota przeznaczona do podziału nie wystarczyła do zaspokojenia wszystkich należności zabezpieczonych hipotecznie to nie mogły zostać zaspokojone należności pracownicze ponad kwotę 2280 zł. Organy administracji słusznie nie uwzględniły w planie podziału należności pracowniczych skarżących powyżej sumy 2280 zł.

Niezasadny jest zarzut skarżących, iż ich wierzytelności winny być zaspokojone według zasad określonych w art.342 ust.1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60 poz.535 z późn. zm.).

Należy zaznaczyć, iż w dacie wydania zaskarżonego postanowienia wobec A. trwał proces likwidacji prowadzony w trybie określonym w ustawie z 25 września 1981r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. nr 18 z 1991r. poz. 80 z późn. zm.) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 listopada 1981r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. nr 31 poz.170 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.18a wymienionej ustawy, likwidacja przedsiębiorstwa państwowego polega na zadysponowaniu jego składnikami materialnymi i niematerialnymi, o których mowa w art.551 Kodeksu cywilnego i wykreśleniu przedsiębiorstwa państwowego z Krajowego Rejestru Sądowego, po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli.

W myśl § 50 rozporządzenia z 30 listopada 1981r., upłynnienie środków obrotowych, zagospodarowanie środków trwałych i zaspokojenie wierzytelności następuje na zasadach określonych w przepisach o upadłości przedsiębiorstw.

Zgodnie z treścią art. 342 ust.1 pkt.1 i 2 ustawy z 28 lutego 2003r., należności podlegające zaspokojeniu z funduszu masy upadłości dzieli się na następujące kategorie:

1. kategoria pierwsza – koszty postępowania upadłościowego, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, należności alimentacyjne oraz renty za wywołane choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, należności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, należności z zawartych przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości umów, których wykonania zażądał syndyk, należności powstałe z czynności upadłego dokonanych po ogłoszeniu upadłości, niewymagających zgody nadzorcy sądowego lub dokonanych za jego zgodą;

2. kategoria druga – przypadające za czas przed ogłoszeniem upadłości należności ze stosunku pracy, należności rolników z tytułu umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa rolnego, należności alimentacyjne oraz renty za wywołane choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, przypadające za dwa ostanie lata przed ogłoszeniem upadłości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi;

Należy zaznaczyć, iż w stosunku do likwidowanego przedsiębiorstwa państwowego możliwie jest prowadzenie zarówno egzekucji administracyjnej jak i sądowej. Ustalenie wierzytelności i określenie ich zaspokojenia według przepisów prawa upadłościowego nie odnosi się do wierzytelności dochodzonych w trybie egzekucji administracyjne bądź sądowej. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 9 marca 1993r. w spr. III CZP 28/93 (OSNC nr 7-8 z 1993r. poz.136) oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 listopada 1992r. w spr. SA/Po 1510/92 (POP nr 4 z 1993r. poz.77).

W rozpoznawanej sprawie skarżący dochodzą swoich wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej a więc przy podziale kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości mają zastosowanie przepisy art.115 i następne ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji a nie przepisy prawa upadłościowego.

Reasumując sąd uznał, iż skargi A. G., A. K., G. K. i P. Z. nie są zasadne. Organy administracji w planie podziału trafnie uwzględniły wierzytelności skarżących do kwoty 2280 zł. Brak było podstaw do uwzględnienia tych wierzytelności w wyższej wysokości.

Spośród wszystkich skarżących jedynie skarga Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest częściowo zasadna. Organy administracji błędnie pominęły w planie podziału należności, którą Fundusz uiścił na opłacenie składek na ubezpieczenie społeczne. Stanowiło to naruszenie przepisów art.10 ust.1 i 2 ustawy z 29 grudnia 1993r. i art.115 § 2 p.e.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1a.) ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej określenia kwoty należnej Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w W. oraz Bankowi B. w K. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. – G. z [...] w tej samej części. Niezasadne są skargi ZUS II Oddział w Ł., A. G., A. K., G. K. i P. Z. Rozpoznając skargi wymienionych skarżących sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając to na uwadze, na podstawie art.151 ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd oddalił skargi pozostałych skarżących.

Wobec tego, iż skarga Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych została uwzględniona, na podstawie art.152 ustawy z 30 sierpnia 2002r., sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonego postanowienia w części określonej w punkcie drugim wyroku do dnia uprawomocnienia się wyroku.

Z uwagi na to, iż skarga Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych została uwzględniona, na podstawie art.200 ustawy z 30 sierpnia 200r. w związku z § 14 ust.2 pkt.1c.) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1349 z późn. zm.) sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 340 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyło się: 100 zł – wpis sądowy, 240 zł – wynagrodzenie pełnomocnika.

Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Należy ustalić jaką kwotę uiścił Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na składki na ubezpieczenie społeczne a następnie rozważyć możliwość jej uwzględnienia w planie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości.

a.ł.