Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1867/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędzia WSA Ewa Rynczak Protokolant : Justyna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Wojewody z dnia 30 września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta K. decyzją z [...] maja 2011 r., na podstawie art. 4 pkt.9b1, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 ust. 1 ustawy z 21. 08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zm.) odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części: działki nr 1 o pow. 10 384 m2 objętej księgą wieczystą nr [...] , nr 2 o pow. 3765 m2 objętej księgą wieczystą nr [...], nr 3 o pow. 2986 m2 objętej księga wieczystą nr [...] położonych w obrębie [...] m. K. , odpowiadających wywłaszczonym: działce nr 4 i części działki nr 5 , na rzecz J.P. , K.M. i Z.P. .

W uzasadnieniu organ l instancji podał, że postępowanie w sprawie o zwrot działek nr 5 i 4 P. zostało wszczęte wnioskiem J.P. z 11 maja 2000 r, a następnie pozostali spadkobiercy przyłączyli się do sprawy.

Objęte wnioskiem o zwrot działki zostały zbyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów notarialnych umów sprzedaży zawartych w oparciu o przepisy art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, póz. 64): tj. umowy z 14. 07.1976 r. - dot. działki nr 5 o pow. 2260 rn2, przeznaczonej pod budowę Szpitala [...] w P. zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny wydaną przez Urząd Miasta K. , Wydział Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska z dnia 3 sierpnia 1974 r. [...] oraz umową z 29. 06. 1984 r. - dot. działki nr 4 o pow. 1700 m2 przeznaczonej na cele realizacji Szpitala [...] zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny wydaną przez Urząd Dzielnicowy K-P. . nr [...] oraz decyzją o pozwoleniu na budowę z 31. 03. 1983 r. nr [...]

W dacie wywłaszczenia działki nr 4 i nr 5 ujawnione w KW nr [...]stanowiły własność M.P. , po którym spadek nabyli J.P. , K.M. i Z.P. - po 1/3 części (postanowienie spadkowe SR dla K.-P. z 15. 09. 2000 r. sygn. akt. [...]). Organ przedstawił kolejne podziały i przekształcenia działek będących przedmiotem wniosku o zwrot wskazując, że: działka nr 5 podzieliła się na działki nr 6 i nr 7 .; działka nr 6 uległa podziałowi na działki nr 8, nr 9 , nr 10 , nr 11 i nr 12 , a następnie działka: nr 9 podzieliła się na działki nr 13 i nr 14 a działka nr 10 na działki nr 15 i nr 16 . Działki: nr 4 , nr 7, nr 11, nr 12 i nr 15 zniosły się do działki nr 17 r która zmieniła pow. i oznaczenie na dz. nr 18 . Działka nr 8 wraz z innymi weszła w skład działki nr 19 . Działka nr 18 wraz z innymi zniosła się do działki nr 20 , która uległa podziałowi na działki od nr [...] do nr [...], natomiast działka nr 19 zniosła się do działki nr 21, a następnie podzieliła się na działki nr [...] i nr [...]. Działki nr 16 i nr 14 zniosły się wraz z wieloma innymi do działki nr 22, która zmieniła konfigurację i oznaczenie na działkę nr [...]. Następnie działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i nr [...], działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] i nr [...], działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] ,[...] i [...] , działka nr [...] podzieliła się na działki nr [...] ,[...] i[...] . Porównanie mapy archiwalnej działek nr [...] i nr [...] z obowiązującą mapą ewidencji gruntów i budynków obrębu [...] m. K. wskazuje, że wywłaszczonym nieruchomościom odpowiadały części działek nr [...] ,[...] [...] oraz nr [...]. Działka nr [...] stanowiła fragment ulicy [...] i jak ustalono na podstawie wpisów w księdze wieczystej [...] jest własnością Gminy Miejskiej K. Postępowanie w tym zakresie na mocy postanowienia Wojewody z [...]. 05. 2007 r. prowadzone jest przez Starostę K.

Dalej organ wskazał, że działki: nr [...] i nr [...]oraz nr [...] zostały wniesione tytułem wkładu, a m.in. działka nr [...] została darowana na rzecz [...] Fundacji [...] w K. na podstawie umowy notarialnej z 21 września 1998 r. zawartej w celu realizacji zobowiązań Wojewody K. do przeniesienia własności wynikającej z aktu ustanowienia fundacji z 31 stycznia 1997 r. Następnie na skutek działań Likwidatora [...] Fundacji [...] w K. na podstawie: umowy z 17 sierpnia 2006 r. zawartej w wykonaniu umowy sprzedaży warunkowej z 17 maja 2006 r. Fundacja zbyła prawo własności działek nr [...] i [...] na rzecz K.H. , a umowy z 6. 08. 2008 r. Fundacja zbyła działkę nr [...] na rzecz: U.M. , M.B. i J.P. . Umową sprzedaży z 17 czerwca 2009 r. prawo własności przedmiotowej działki nabyła M.Z. , która przeniosła swoje prawa na podstawie umowy z 26 kwietnia 2010 r. na rzecz A. sp. z o.o. w K. Zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] działka nr [...] o pow. 10 384 m2 obręb [...] stanowi aktualnie własność A. sp. z o. o.

Natomiast działki nr [...] o pow. 3765 m2 i nr [...] o pow. 2986 m2 obręb [...] m. K. zostały zbyte na podstawie umowy z 1 grudnia 2010 r. i zgodnie z odpisem ks.w. [...]stanowią własność B. sp. z o. o., sp. komandytowa.

Organ wskazał, że decyzją z [...]marca 2001 r. Prezydent Miasta K. odmówił zwrotu części działek: nr [...] nr [...] i nr [...] odpowiadających wywłaszczonym działkom nr [...] i nr [...] , wskazując na niemożność zwrotu spowodowaną przekazaniem ww. nieruchomości jako wkładu do Fundacji, co spowodowało brak władania nieruchomością przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Wojewoda decyzją z [...] marca 2001 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 28 czerwca 2006 r. sygn. akt. II SA/Kr 1233/01 wskazał na liczne braki w zebranym w postępowaniu materiale dowodowym oraz uznał, że organy rozpatrujące sprawę zwrotu muszą w postępowaniu badać przesłanki zbędności zawarte w art. 137 ust. 1 u.g.n., wskazując, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości jest oczywisty. Skarb Państwa nabył przedmiotowe nieruchomości pod budowę Szpitala [...] w P. i cel ten nigdy nie został zrealizowany. Działka pozostała niezabudowana i w takim stanie przeniesiono jej własność na rzecz [...] Fundacji [...] w K. Sąd wskazał na brak powiadomienia poprzedniego właściciela tej nieruchomości lub jego spadkobiercy o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powoduje, że czynność prawna dokonana z naruszeniem zakazu wynikającego z tego przepisu jest nieważna. W ocenie Sądu nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli te pomioty zbyły wywłaszczoną nieruchomość nie może być ona zwrócona Jednakże istniejący stan prawny tej nieruchomości nie oznacza, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) stwierdzając że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, może wydać decyzję odmawiającą takiego zwrotu, z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Winien on - stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia.

Ponownie rozpoznając sprawę w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 10 stycznia 2001 r. ustalono, iż wywłaszczone działki stanowią ogrodzony plac budowy. Na działce nr [...] od strony ul. [...] znajdują się dwa drzewa iglaste, wał ziemi uprawnej wysokości ok. 4 m. Na działce nr 5 znajduje się ciąg dalszy zwału ziemi oraz część zbiornika okrągłego, betonowego. W dalszej części wywłaszczona działka przecina "drogę budowlaną" z płyt betonowych oraz budynek zaplecza budowy. Pozostała część działki nr [...] stanowi nieużytek. Organ wskazał na przesłanki zwrotu z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce i stwierdził, że w postępowaniu wykazano, iż w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła uprawniona osoba, a objęte roszczeniem nieruchomości została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji administracyjnej. Organ stwierdził również, że nieruchomość należy uznać za zbędną na cel, na który została wywłaszczona, z uwagi na fakt, że do chwili obecnej cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Jednocześnie organ uznał, że prace przygptowawcze związane z realizacją przedmiotowej inwestycji zostały rozpoczęte w pierwszym półroczu 1983 r, a zatem należy przyjąć, iż rozpoczęcie inwestycji nastąpiło przed upływem siedmiu lat od daty wywłaszczenia.

Nadto organ podniósł, że zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. jest możliwy, gdy spełnione jednocześnie są dwa warunki: po pierwsze nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie aktualny w chwili orzekania stan określony w decyzji o jej wywłaszczeniu nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Wobec faktu, że jak wskazano wyżej wnioskowane do zwrotu nieruchomości nie stanowią obecnie własności Skarbu Państwa ani jednostek samorządu terytorialnego oraz z uwagi na związanie wyrokiem WSA w Krakowie do sygn. II SA/Kr 1233/01 organ podjął czynności w celu przywrócenia stanu własności wywłaszczonych nieruchomości, l tak trzykrotnie wydawał postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, utrzymywane w mocy przez organ II instancji i za każdym razem WSA w Krakowie stwierdzał brak podstaw do zawieszenia postępowania.

Również w tych postępowaniach Sąd zawarł wytyczne które organ wziął pod uwagę w dalszym postępowaniu. W ostatnim wyroku z dnia 7 grudnia 2010 r. sygn. akt. II SA/Kr 1042/10 Sąd wskazał, że "wydaje się, że kierunek załatwienia przedmiotowej sprawy wyznacza wyrok SN z 9.07.2009r. sygn. akt III CSK 182/09. Dodać także należy, że w aktach sprawy znajduje się pismo Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Skarbu państwa z 17.05.2010r., z którego wynika jednoznacznie, iż brak jest podstaw do kwestionowania skutków umowy sprzedaży działki nr 1 ".

W ocenie Prezydenta Miasta K. dostępnym środkiem zmierzającym do odzyskania władania nad zbytymi (wywłaszczonymi) ww. działkami nr 4 i nr 5 obr. [...] było zbadanie zgodności z prawem umowy przenoszącej własność nieruchomości pomiędzy Skarbem Państwa i Fundacją, na drodze wniesionego powództwa cywilnego. W piśmie z 17. 09. 2008 r. Prezydent Miasta K. zwrócił się do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z prośbą o zajęcie stanowiska odnośnie zasadności wystąpienia z powództwem o stwierdzenie niezgodności z prawem aktu notarialnego z 21 września 1998 r. Rep.[...] lub podjęcia innych czynności prawnych zmierzających do odzyskania przez Skarb Państwa władania nad nieruchomościami, przekazanymi na podstawie w/w umowy. Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w opinii przedłożonej 17 grudnia 2008 r. stwierdził, że "w chwili obecnej brak jest podstaw do kwestionowania dokonanych czynności prawnych poprzez roszczenie oparte na art. 59 k.c., art. 189 k.p.c. czy art. 10 ukwh. Po pierwsze, uwzględniając okoliczności, że Skarb Państwa posiadał decydujący wpływ na przeznaczenie składników majątkowych fundacji (większość członków w Komisji Rewizyjnej), jak też dający się prognozować brak wadliwości przedmiotowych umów, wydaje się że nie zachodzą okoliczności uzasadniające wszczynanie postępowań zmierzających do restytucji stanu prawnego na podstawie art. 189 k.p.c. albo art. 10 ukwh. Tym bardziej brak podstaw do wszczynania postępowań opartych na art. 59 k.c. bowiem nie sposób stwierdzić, że Skarb Państwa posiadał wobec Fundacji roszczenie w rozumieniu tego przepisu a nadto, upłynął już roczny termin do wszczęcia postępowania. Zauważano jednak, że odnośnie nieruchomości, odnośnie których nadal ujawnione jest prawo własności Fundacji możliwe jest podjęcie nadzorczych działań prawnych, wynikających z ustawy o Fundacjach".

W toku postępowania sądowoadministracyjnego o sygn. akt l OSK 557/07 organ l instancji pozyskał informację przekazaną pismem Ministerstwa Skarbu Państwa z 29 maja 2007 r. znak: [...], skierowanym do J.H. (pełnomocnik wnioskodawców), iż 22 września 2005 r. odwołano darowiznę, której przedmiotem były działki wniesione do Fundacji. Ponieważ jedna ze sprzedanych przez Likwidatora Fundacji działek tj. działka nr 1 wniesiona została do Fundacji tytułem darowizny, pismem z 24 grudnia 2008 r. Prezydent Miasta K. ponownie wystąpił do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o rozważenie wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie niezgodności z prawem czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości tj. aktu notarialnego z dnia 6 sierpnia 2008 r. dotyczącego sprzedaży działki nr 1 na rzecz osób fizycznych. W odpowiedzi na powyższe pismo Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przekazał "Opinię Prawną" (za pismem z 12 marca 2009 r.), w której stwierdzono, iż "brak jest podstaw do wystąpienia z przedmiotowym powództwem z przyczyn opisanych w opinii z 17 grudnia 2008 r. Odnosząc się do kwestii odwołania 22 września 2005 r. darowizny na rzecz w/w Fundacji, wskazano na szereg problemów, ale w związku z warunkową zgodą Ministra Skarbu Państwa z 31 lipca 2008 r. uznano, iż Fundacja była uprawniona do zbycia nieruchomości. Wskazano także, iż z treści czynności prawnej nie wynikają przesłanki do stwierdzenia złej wiary nabywców, co skutkuje ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych".

Kolejna opinia prawna przesłana w załączeniu do pisma Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z 21 lipca 2010 r. potwierdziła brak zasadności do wystąpienia z powództwem, wnioskowanym przez Prezydenta Miasta K. .

Ponadto pismem z 17 marca 2010 r. Prezydent Miasta K. zwrócił się do A.G. - Ministra Skarbu Państwa z prośbą o podjecie wszelkich kroków umożliwiających realizację roszczeń poprzednich właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, których zaspokojenie nie jest możliwe w postępowaniach prowadzonych przez Urząd Miasta K. . Działania Ministerstwa Skarbu Państwa podejmowane w sprawach nieruchomości przekazanych w/w Fundacji ograniczają się obecnie do przejęcia, działek objętych odwołaną darowizną. W związku z prowadzonymi postępowaniami, uzyskano jednak informację, iż pismem z 29 maja 2007 r. poinformowano J.H. (pełnomocnik wnioskodawców, iż Minister Skarbu Państwa jako współfundator nie posiada praw do majątku wniesionego jako wkład i tym majątkiem rozporządzają, organy fundacji oraz, iż w ocenie Ministerstwa Skarbu Państwa nieruchomości prawidłowo wniesiono do Fundacji. . Natomiast pismem z 17 maja 2010 r. Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Skarbu Państwa potwierdził, iż Minister Skarbu Państwa podzielił stanowisko Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zawarte w powołanych powyżej opiniach.

W ocenie organu l instancji zagadnieniem wstępnym uzasadniającym zawieszenie postępowania nie jest także kwestia odzyskania władania nieruchomościami przez Ministra Skarbu Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 października 2009 r. sygn. akt l OSK 31/09 w pełni podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i Ministra Skarbu Państwa podnosząc, że żądanie (jednej wnioskodawczyń postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonych na cel budowy Szpital [...] w P. ) dotyczące spowodowania przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na rzecz Skarbu Państwa w celu ich zwrotu, nie jest wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 100 § 1 kpa, ale żądaniem określonego zachowania się Ministra Skarbu Państwa poprzez podjęcie przez niego czynności faktycznych i prawnych związanych z cofnięciem darowizny uczynionej na rzecz Fundacji [...] w K. ; zagadnienie to zostało rozstrzygnięte wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 4 grudnia 2007 r, sygn. akt [...], w którym to wyroku sąd apelacyjny oddalił apelację od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 22 sierpnia 2006 r, sygn. akt [...], oddalającego powództwo J.W. przeciwko Skarbowi Państwa -Ministrowi Skarbu Państwa i Fundacji o stwierdzenie nieważności urnowy darowizny z 21 września 1998 r. przenoszącej prawo własności do nieruchomości; rozstrzygniecie opisane powyżej stanowiło w przedmiotowej sprawie zagadnienie wstępne, które wymagało wyjaśnienia, a tym samym również zawieszenia postępowania administracyjnego, a czynności Ministra Skarbu Państwa na które wskazuje skarżąca, związane z odwołaniem darowizny nie mają waloru zagadnienia wstępnego, gdyż przedmiotem tego żądania nie jest ustalenie stanu prawnego.

Organ powziął również wiadomość o toczącym się przed Sądem Okręgowym w K. procesie pod sygn.akt. [...] z powództwa J.P. , przeciwko [...] Fundacji [...] w likwidacji w K. , U.M. , M.B. i J.P. o uznanie czynności za bezskuteczną. Pismem z 29 marca 2011 r. Sąd Okręgowy w K. poinformował, iż sprawa jest w toku. Zdaniem organu w. przypadku pozytywnego dla powódki rozstrzygnięcia, bezskuteczna wobec niej będzie umowa zawarta pomiędzy Likwidatorem Fundacji a pierwszymi nabywcami. Nie zmieni to stanu prawnego uniemożliwiającego zwrot, tj. braku prawa własności przysługującego Skarbowi Państwa (lub jednostce samorządu terytorialnego). Co więcej przedmiotowa nieruchomość stała się przedmiotem dwóch kolejnych umów przenoszących własność. Powyższe przesądza o niecelowości zawieszenia postępowania do czasu zakończenia tego postępowania.

Odwołanie od ww. decyzji wniesione przez J.P. , w którym domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego celem orzeczenia co do istoty nie zostało uwzględnione przez Wojewodę , który decyzją z [...] września 2011 r. znak [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne przeprowadzone przez organ l instancji. Odnosząc się do zarzutu, że budowa szpitala nie została rozpoczęta we wspomnianym siedmioletnim terminie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z panującym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić po zbadaniu przez organ obu przesłanek z pkt 1 i 2 art. 137 ustawy gospodarce nieruchomościami, natomiast przy zwrocie nieruchomości wystarczy ustalenie wystąpienia jednej z nich. W tym kontekście, jak również wobec faktu, że nie budzi wątpliwości organu odwoławczego prawidłowość ustaleń Prezydenta Miasta K. zgodnie z którymi cel wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości (tj, Szpital [...]) nie został zrealizowany przed upływem 10 lat od chwili, gdy przeszły one na własność Skarbu Państwa, zarzuty odwołującej się uznać należy za niecelowe i pozostające bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy.

Wojewoda podzielił stanowisko organu l instancji, że zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy jedynie w przypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Skarb Państwa lub gmina nie może odebrać gruntu lub budynków aktualnemu właścicielowi i wydać decyzji o ich zwrocie poprzedniemu właścicielowi, choćby uznano, że stały się one zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu

Rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w postępowaniu o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, w przypadku, gdy Skarb Państwa lub gmina dokonały rozporządzenia nieruchomością nie wypełniając obowiązku nałożonego na te podmioty w art. 136 ust. 2 ugn i w konsekwencji nie władają aktualnie nieruchomością, musi zostać poprzedzone działaniami zmierzającymi do przywrócenia poprzedniego stanu prawnego nieruchomości umożliwiającego jej zwrot.

W przedmiotowej sprawie istnieje zasadnicza przeszkoda ku temu, by części działek nr [..] ,[...] [...] mogły zostać zwrócone na rzecz wnioskodawców. W chwili obecnej, na skutek szeregu kolejnych umów, pozostają one własnością osób trzecich tj. A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka jawna oraz B., Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa. Oznacza to, iż dopiero gdyby na drodze sądowej doszło do unieważnienia tychże umów i w konsekwencji przywrócenia prawa własności omawianych nieruchomości Skarbowi Państwa, możliwe byłoby orzeczenie o ich zwrocie.

Zdaniem organu II instancji analiza akt przedmiotowej sprawy nie pozostawia wątpliwości, iż organ l instancji podjął stosowne czynności mające na celu odzyskanie nieruchomości. Organ odwoławczy przytoczył stanowisko WSA w Krakowie zawarte w wyrokach wydanych w przedmiocie kontroli postanowień zawieszających postępowanie w sprawie, w których stwierdzono brak podstaw do zawieszenia postępowania w sprawie z uwagi na istnienie zagadnienia wstępnego. Wskazał, że J.P. działała w charakterze interwenienta ubocznego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w K. z pozwu Pana J.W. przeciwko Skarbowi Państwa i[...] Fundacji [...] w K. o stwierdzenie nieważności umowy darowizny z 21 września 1998 r. (w zakresie działki nr [...]) - sprawa do sygn. [...]. W postępowaniu tym w stosunku do J.P. Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z 4 grudnia 2007 r. sygn. akt [...] orzekł o odmowie dopuszczenia osoby do udziału w postępowaniu w charakterze interwenienta po stronie powoda.

Organ odwoławczy wskazał, że pismem z 26 marca 2010 r. Prezydent Miasta K. wystąpił do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o wszczęcie postępowań sądowych w zakresie legalności przekazania na rzecz [...] Fundacji [...] w K. nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa z ewentualnym naruszeniem art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a następnie zbycia ich przez tę Fundację w trakcie postępowań o zwrot nieruchomości. W powyższym zakresie Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa udzieliła odpowiedzi w formie opinii z 17 grudnia 2008 r. i z 21 lipca 2010 r. w których wskazała na brak zasadności do wystąpienia z powództwami w powyższym zakresie.

Niezależnie od powyższego Minister Skarbu Państwa był informowany przez Prezydenta Miasta K. o prowadzonych postępowaniach o zwrot, a także występowano o podjęcie działań w ramach dostępnych środków prawnych, celem umożliwienia realizacji roszczeń poprzednich właścicieli nieruchomości wywłaszczonych pod budowę Szpitala [...] w P. (pisma z dnia: 16 marca 2007 r. , 11 września 2008 r, 16 października 2007 r, 28 grudnia 2007 r., 26 stycznia 2009 r.). Pismem z dnia 17 marca 2010 r. wystąpiono do Ministra Skarbu Państwa z prośbą o podjęcie wszelkich kroków umożliwiających realizację roszczeń poprzednich właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, których zaspokojenie nie jest możliwe w postępowaniach o zwrot nieruchomości prowadzonych przez Prezydenta Miasta K

Z akt sprawy organu l instancji wynika również, iż z powództwa J.P. przeciwko [...] Fundacji [...] w likwidacji w K. , U.M. ,M.B. , J.P. i R.P. toczyło się przed Sądem Okręgowym w . K. pod sygn. akt [...] postępowanie o uznanie czynności za bezskuteczną. Jak dodatkowo Wojewoda ustalił w trakcie postępowania odwoławczego pozew w tej sprawie został wycofany przez powódkę J.P. , a Sąd umorzył postępowanie w sprawie postanowieniem z 15 września 2011 r. Z informacji uzyskanych z Sądu Okręgowego w K. wynika również, że powódka zawarła ugodę pozasądową.

Organ odwoławczy konkludował, że brak jest w chwili obecnej podstaw by można było w sposób pozytywny ustosunkować się do wniosku odwołujących się, a organy administracji publicznej rozpatrujące wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mają legitymacji do wniesienia powództwa do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umowy przenoszącej własność takiej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej.

Odnosząc się do wniosków dowodowych odwołującej w zakresie przesłuchania wskazanych świadków oraz pozyskania dodatkowych dokumentów, co miałoby na celu ustalenie okoliczności w jakich zawnioskowane do zwrotu nieruchomości zostały wniesione tytułem wkładu oraz darowane na rzecz [...] Fundacji im. [...], a następnie zbyte przez tę Fundację na rzecz osób trzecich (w tym ustalenie czy ceny po jakich nieruchomości te były zbywane, nie były zaniżone), Wojewoda wskazał, że nie jest uprawniony do czynienia ustaleń w zakresie wskazanych powyżej okoliczności, gdyż są one poza przedmiotem postępowania odwoławczego. Jak już bowiem wskazano ewentualne unieważnienie omawianych umów może nastąpić tylko na drodze postępowania prowadzonego przez sądem powszechnym.

Wreszcie organ odwoławczy podniósł, że w sytuacji gdyby w przyszłości doszło do unieważnienia wspomnianych umów przenoszących prawo własności stanowiących przedmiot niniejszego postępowania nieruchomości na rzecz osób trzecich, w efekcie czego stałyby się one z powrotem własnością Skarbu Państwa, wówczas wnioskodawcy będą mogli ponowić swój wniosek.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła J.P. . Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się do ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach WSA w Krakowie z 28 czerwca 2006 r, sygn. akt II Sa/Kr 1233/01 i z 9 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1305/09,

- art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez wydanie decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przewidziane przepisami ustawy przesłanki,

- art. 6 kpa, art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji w oparciu nie obowiązujące przepisy prawa, a bliżej nieokreśloną nie mającą oparcia w obowiązujących przepisach prawa negatywną przesłankę zwrotu tj. w sytuacji gdy Skarb Państwa lub jest samorządu terytorialnego nie są właścicielami wywłaszczonej nieruchomości,

- art. 107 § 1 Kpa, a tym samym naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 8 i art. 11 kpa poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia decyzji 30 września 2011 r. w sposób odpowiadający wymogom prawa i brak wskazania w tejże decyzji podstawy materialno prawnej oraz wydanie decyzji pozbawionej prawidłowego i wyczerpującego uzasadnienia prawnego, pozwalającego stronie odnieść się do argumentów prawnych stanowiących podstawę dla wydania decyzji

- art. 8 kpa poprzez pozbawienie uprawnienia skarżącej do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy stała się zbędna na cel na jaki została wywłaszczona,

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie przez organ II instancji zebrania wyczerpującego materiału dowodowego na skutek czego nie został w sposób należyty ustalony stan faktyczny umożliwiający prawidłowe określenie konsekwencji prawnych.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poinformowanie w trybie art. 155 p.p.s.a. organów zwierzchnich organu l i II instancji o ciągłym i celowym naruszaniu przez nie przepisów prawa i niestosowaniu się do ocen prawnych i wskazań zawartych w wyrokach sądów administracyjnych. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne są powołane do kontroli administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 ustawy p.p.s.a). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu aktu administracyjnego nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a.

W wyniku dokonanej kontroli należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ w ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji odpowiadają przepisom prawa. Trzeba przy tym wskazać, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie kontrolowanych aktów prawa nie naruszając przepisów postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Nie naruszyły również prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ab initio ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2004 r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.) dalej w skrócie u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie natomiast z przepisem art. 137 ust. 1 cyt. ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Nadto należy wskazać, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny musi pochodzić o wszystkich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości lub ich spadkobierców oraz, że w chwili orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanowi ona własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Oznacza to - co w niniejszej sprawie ma istotne znaczenie - że w przypadku gdy Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego sprzedali lub w inny sposób przekazali prawo własności wywłaszczonej nieruchomości, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, (por. wyrok WSA w Gdańsku z 21. 04. 2010 r. sygn. akt IISA/Gd 741/09, Lex 619906, wyrok WSA w Lublinie z 11. 05. 2010 r. , sygn. akt II SA/Lu 128/10, Lex 674264, wyrok WESA w Krakowie z 25. 03. 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1243/08, Lex 569628).

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca J.P. wystąpiła wraz z pozostałymi uprawnionymi spadkobiercami M.P. z wnioskiem o zwrot działek nr 4 i 5 wywłaszczonych w trybie art. 6 ustawy z 12. 03. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, póz. 64 ze zm.). Przedmiotowego wywłaszczenia dokonano na cele realizacji Szpitala [...] na [...] w K. zgodnie z decyzją zatwierdzająca plan realizacyjny wydaną przez Urząd Dzielnicowy K.-P. z 10. 12. 1082 r. nr [...]oraz decyzją o pozwoleniu na budowę z 31. 03. 1983 r. Ponadto bezsporne jest, że planowana inwestycja nie została zrealizowana na wywłaszczonym w tym celu terenie.

Nie budzi również wątpliwości, że aktem notarialnym z 21 września 1998 r. Rep. [...] Skarb Państwa przeniósł na własność m. in. przedmiotowe nieruchomości, które obecnie odpowiadają części: działki nr 1 o pow. 10 384 m2 objętej księgą wieczystą nr [...], działki nr 2 o pow. 3765 m2 objętej księgą wieczystą nr [...]oraz działki nr 3 o pow. 2986 m2 objętej księga wieczystą nr [...]położonych w obrębie [...] m. K., na rzecz [...]Fundacji [...]w K. , przy czym na części działki oznaczonej w dacie jej wywłaszczenia nr 5 stanowiącej własność gminy K. powstała droga dojazdowa (dz. nr [...]). Kolejno Fundacja [...] na podstawie: umowy z 17 sierpnia 2006 r. zbyła prawo własności działek nr 2 i nr 3 na rzecz K.H. , a na podstawie umowy z 6 sierpnia 2008 r. Fundacja zbyła działkę nr 1 na rzecz: U.M. M.B. J.P. , . Następnie umową sprzedaży z 17 czerwca 2009 r. prawo własności działki nr 1 nabyła M.Z. , która przeniosła swoje prawa na podstawie umowy z 26 kwietnia 2010 r. na rzecz A. sp. z ograniczoną odpowiedzialnością w K. , natomiast działki nr 2 o pow. 3765 m2 i nr 3 o pow. 2986 m2 obręb [...]. ewid. [...] zostały zbyte na podstawie umowy z 1 grudnia 2010 r. na rzecz B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa.

Należy zauważyć, że wobec niezrealizowania celu wywłaszczenia na nieruchomości składającej się obecnie z część działki nr 1 o pow. 10 384 m2 objętej księgą wieczystą nr [...] działki nr 2 o pow. 3765 m2 objętej księgą wieczystą nr [...], działki nr 3 o pow. 2986 m2 objętej księga wieczystą nr [...]położonych w obrębie [...] m. K. , odpowiadających wywłaszczonej działce nr 4 i części działki nr 5 istniałaby przesłanka do jej zwrotu gdyby nie fakt przeniesienia prawa własności na rzecz osób trzecich tj. aktualnie B., spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa (dz. nr 3 i 2 ) oraz A. sp. z o.o. w K. (dz. nr 1 ).

Mając na uwadze obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadę aktualności - zgodnie z którą organ administracji podejmując rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej jest zobowiązany uwzględnić stan prawny i stan faktyczny z chwili orzekania - za niewątpliwie zasadne należy uznać stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet zbędnej na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jeżeli jej właścicielem, w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot - nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego.

Nadto należy wskazać, że jak wynika z dokumentów przedłożonych do akt administracyjnych sprawy w niniejszej sprawie organ l instancji podejmował cały szereg czynności mających na celu umożliwić doprowadzenie stosunków prawnych do stanu, w którym ewentualna decyzja o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, obejmującej części ww. działki nr 1, 2, 3 obr. [...] mogłaby się stać wykonalna. W szczególności Prezydent M. K. zwracał się do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o zbadania zasadności podjęcia przez organ l instancji przewidzianych prawem czynności mających na celu odzyskanie własności ww. nieruchomości przez Skarb Państwa. Zgodnie z jednak z opinią przedłożoną przez Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z 17. 12. 2008 r. nr [...]oraz z opiniami z 12. O3. 2009 r. i z 21 . 07. 2010r. wskazano, że obecnie brak jest podstaw do kwestionowania dokonanych w sprawie czynności prawnych w oparciu o treść z art. 59 k.c. , art. 189 k.p.c., lub art. 10 ukwh. Trzeba również wskazać, że organ l instancji zwracał się do Ministra Skarbu Państwa o podjęcie działań prawnych w ramach obowiązującego prawa celem umożliwienia realizacji przedmiotowych roszczeń wywłaszczonych właścicieli nieruchomości pod budowę Szpitala [...] w K. lub ich spadkobierców, przy czym Minister Skarbu podzielił stanowisko Prezesa Prokuratorii Generalnej.

W tej sytuacji Sąd podziela w całości stanowisko wyrażone w decyzji organu l i II instancji, iż w niniejszej sprawie istnieje zasadnicza przeszkoda do orzeczenia zwrotu części działek nr 1, 2, 3, wnioskodawcom, ponieważ w chwili obecnej stanowią one własność osób trzecich tj. A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz B. sp. z o.o. -spółka komandytowa. Należy się również zgodzić, że dopiero gdyby na drodze sądowej doszło do unieważnienia tychże umów, na mocy których ww. podmioty stały się właścicielami części działek nr 1, 2, 3, a konsekwencji przywrócenia prawa własności wywłaszczonej nieruchomości Skarbowi Państwa, możliwe byłoby orzeczenie o ich zwrocie. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podkreślić, że zarzut niewyjaśnienia sprawy poprzez naruszenie przez organy obu instancji przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa nie zasługuje na uwzględnienie ponieważ organy uczyniły zadość wymaganiom ww. przepisów natomiast organy administracji publicznej nie mają podstaw prawnych do wniesienia powództwa do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności umowy przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości na rzecz osób trzecich w tym B. sp. z o.o. sp. komandytowa ora A. Sp. z o.o. w K. W ocenie Sądu nie można również uznać, iż organ l instancji nie podejmował prób ewentualnego unieważnienia umowy notarialnej z 21. 09. 1998 r., w oparciu o którą wnioskowana do zwrotu nieruchomość została darowana na rzecz Fundacji [...].

Konkludując należy przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2009 r. (sygn. akt l OSK 722/08, Wspólnota 2009/30/27), zgodnie z którym w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany. Podkreślić należy, że taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanym przypadku i dopóki na drodze cywilno-prawnej nie dojdzie do unieważnienia wszystkich umów cywilno-prawnych przenoszących prawo własności przedmiotowej nieruchomości, a tym samym do odzyskania prawa własności i przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego stanowisko organów l i II instancji w kwestii odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako bezzasadną oddalił.