Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 435/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 61 , art 59
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ WSA Maciej Kobak Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2020 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. R. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...]utrzymująca w mocy decyzję wydaną przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Prezydenta Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] września 2018 r., znak: [...] zmieniającą pkt 2 decyzji z dnia [...] września 2014r. znak: [...], poprzez ustalenie B.R. opłatę za pobyt T.R. w DPS od 1 lipca 2017r. do 31 marca 2018r. w wysokości 2.374,50zł miesięcznie, od 1 kwietnia 2018r. w wysokości 2.421,61 zł miesięcznie wnoszoną do kasy lub na rachunek bankowy MOPS w terminie do 15 dnia danego miesiąca.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 8, art.61, art.106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2019r. poz.1507 ze zm.; dalej: "u.p.s.")

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że dokonując weryfikacji sytuacji dochodowej B.R. ustalono, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 4.986,29 zł miesięcznie i jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego dla osoby gospodarującej w rodzinie (1.542,00zł) i kwalifikuje zobowiązanego do ponoszenia opłaty w maksymalnej wysokości 3.444,29zł miesięcznie (4.986,29zł- 1542,00zł). Skarżący kwalifikuje się do podnoszenia opłaty wynikającej z różnicy między miesięcznym kosztem utrzymania (3.228,00zł) a opłatą wnoszoną przez mieszkańca (853,50zł) tj. opłaty w wysokości 2.374,50zł, natomiast od 01.04.2018r. w związku ze zmianą wysokości opłaty wnoszonej przez mieszkańca (908,39zł) do wnoszenia opłaty w wysokości 2.421,61zł.

Jednocześnie organ I instancji wyjaśnił, że podjął wszelkie możliwości ustalenia sytuacji osobistej i dochodowej A.R., jednak nie mając możliwości zawarcia dobrowolnej umowy ze zobowiązanym przebywającym za granicą i unikającym kontaktu z organem, nie mając również możliwości ustalenia z urzędu jego dochodu rozstrzygnął o obowiązku nałożenia opłaty na skarżącego, jako osoby zobowiązanej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

-art. 7, art.77§1 K.p.a. w zw. z art.75§1 K.p.a. polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego poprzez brak podjęcia realnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej A.R. w sytuacji, gdy brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu z samodzielnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, a sam wywiad nie jest jedynym możliwym dowodem i należy dopuścić także inne dowodowy z odpowiednim zastosowaniem kodeksu postępowania administracyjnego;

-art. 7 K.p.a. poprzez wskazanie, iż odwołujący powinien podjąć realne działania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej brata oraz powinien był przekonać brata do nawiązania kontaktu z organem i podjęcia się współuczestnictwa w ponoszeniu opłat za pobyt ojca w DPS, w sytuacji gdy organ nie podjął żadnego działania zmierzającego do ustalenia sytuacji A.R., poprzestał tylko na próbie przeprowadzenia wywiadu, którego to nie mógł zamiast organu przeprowadzić skarżący, co więcej organ w toku postępowania po bezskutecznej próbie kontaktu z A.R. nie zwrócił się do skarżącego o udzielenie jakichkolwiek informacji posiadanych na temat brata;

-art. 8§1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady równego traktowania stron i prowadzenia postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, znajdujące swój wyraz w nałożeniu obowiązku partycypowania w kosztach pobytu w DPS na jednego ze zobowiązanych braci, który wcześniej dobrowolnie zawarł umowę z organem, a jednoczesne premiowanie tego z zobowiązanych, który celowo i świadomie unika kontaktu z organem;

-art.107 ust.1 w zw. z art. 106 ust.3b i 5 u.p.s. polegające na wskazaniu jako przesłanki zmiany decyzji na niekorzyść strony zmiany jego sytuacji dochodowej od wskazanego okresu, przy jednoczesnym braku należytej oceny wysokości dochodów odwołującego przy pierwszej decyzji naliczającej opłatę i zaniechaniu przeprowadzenia wywiadu, a tym pozbawienie odwołującego ochrony jego praw wynikających z art. 106 ust.3b przy jednoczesnym stosowaniu tego przepisu w stosunku do mieszkańca DPS na jego korzyść;

-art. 61 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust.2 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. polegające na arbitralnym dokonaniu wyboru osoby zobowiązanej do partycypowania w kosztach pobytu w DPS spośród osób ustawowo zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS.

Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Na podstawie zebranych przez organ I instancji dowodów organ odwoławczy ustalił, że zgodnie z zarządzeniem z dnia 22 marca 2017r. Nr VII/1085 Prezydenta Miasta od 1 kwietnia 2017r. miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej wynosi 3.228,00zł miesięcznie, natomiast od 1 kwietnia 2018r. wynosi 3.330,00 zł miesięcznie- zgodnie z zarządzeniem z dnia 15 marca 2018r. nr VII/1620/2018.

T.R. (mieszkaniec) nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w DPS - zgodnie z decyzją z dnia [...] września 2014r. nr [...]wnosi opłatność w kwocie 853,50zł, natomiast od 1 kwietnia 2018r. w związku ze zmianą dochodu przekraczającą 10% (zgodnie z art. 103 ust.3b ustawy) z uwagi na waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych ponosi odpłatność w kwocie 908,39zł miesięcznie.

Osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS zgodnie z art. 61 ust.1 pkt.2 u.p.s. są: B. R. (syn) oraz A. R. (syn).

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego organ I instancji dokonał weryfikacji sytuacji dochodowej osoby obowiązanej do ponoszenia opłaty na podstawie art. 61 ust.2 pkt 2a u.p.s.- syna B.R..

Ustalono, że ww. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną H. M.- R.. Rodzina osiąga łącznie dochód w wysokości 9.330,16zł miesięcznie tj. 4.665,08zł na osobę w rodzinie. Osiągany dochód przekracza zatem 300% kryterium dochodowego dla osoby gospodarującej w rodzinie (1.542,00zł) i kwalifikuje B. do wnoszenia opłaty maksymalnie w wysokości 3.123,08zł (4.665,08zł- 1.542zł).

Skarżący kwalifikuje się do ponoszenia opłaty wynikającej z różnicy między miesięcznym kosztem utrzymania (3.228,00zł) a opłatą wnoszoną przez mieszkańca (853,50zł) tj. opłaty w wysokości 2.374,50zł, natomiast od 01.04.2018r. w związku ze zmianą wysokości opłaty wnoszonej przez mieszkańca (908,39zł) B. kwalifikuje się do wnoszenia opłaty w wysokości 2.421,61zł.

Odnosząc się do postawionych zarzutów organ II instancji wskazał, że organ I instancji podejmował kolejne próby (czerwiec 2015r, sierpień 2015r., wrzesień 2015r.) wysyłania korespondencji na adres A.R., lecz korespondencja wracała niepodjęta. Organ w zawiadomieniu z dnia 23.05.2017r. kierowanym do B. zwrócił się o podanie aktualnego adresu brata, mając na uwadze możliwość zmiany miejsca zamieszkania. W dalszej kolejności organ podjął próbę pozyskania informacji o A. poprzez Konsulat Generalny w Nowym Jorku. Pismami z dnia 23.11.2017r. i 31.01.2018r. organ zwrócił się do Konsulatu o doręczenie A. pisma z dnia 05.07.2017r. i 31.01.2018r. z uwagi na niepodejmowanie przez niego korespondencji, przesłuchanie A.R. celem ustalenia sytuacji dochodowej, osobistej i majątkowej. Konsulat pismem z dnia 26.06.2018r. poinformował organ że trzykrotnie wzywał A. R. na przesłuchanie - dwa wezwania wróciły z adnotacją "nie odebrano, brak możliwości doręczenia", natomiast ostatnie wezwanie wróciło z adnotacją "odmowa przyjęcia pisma, brak możliwości doręczenia".

W świetle powyższego organ II instancji uznał, że organ I instancji podjął wszelkie możliwe działania mające na celu skontaktowanie się z A. R. i ustalenia jego sytuacji dochodowej, podkreślając przy tym, że organ nie może skutecznie nałożyć na osobę zobowiązaną obowiązku uiszczania konkretnie ustalonej opłaty, której wysokość byłaby ukształtowana w inny sposób niż wynikający wprost z art. 61 ustawy.

W skardze do Sądu skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji;

-art. 107 § 3 w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania merytorycznej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i ograniczenie się do się do oceny postępowania organu pierwszej instancji, a tym samym doprowadzając do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i uczynienie z decyzji odwoławczej jedynie pozornego środka weryfikacyjnego decyzji organu pierwszej instancji;

-art. 8 § 1 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie zasady równego traktowania stron i prowadzenie postępowania w sposób dyskredytujący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, znajdujące swój wyraz w uzasadnieniu decyzji odwoławczej, w którym organ wprost wskazuje, że rozumie "rozgoryczenie odwołującego i prezentowane przez niego stanowisko", a jednocześnie podtrzymuje decyzję premiującą zobowiązanego A.R., który celowo i świadomie unika kontaktu z organami;

- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego poprzez brak podjęcia realnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej A.R. w sytuacji, gdy brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu z samodzielnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, a sam wywiad nie jest jedynym możliwym dowodem i należy dopuścić także inne dowody z odpowiednim zastosowaniem kodeksu postępowania administracyjnego;

- art. 107 ust. 1 w zw. z art. 106 ust. 3b i 5 u.p.s. polegające na wskazaniu jako przesłanki zmiany decyzji na niekorzyść strony zmiany jego sytuacji dochodowej od wskazanego okresu, przy jednoczesnym braku należytego wykazania zmiany przekraczającej 10% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a tym samym pozbawienie Skarżącego ochrony jego praw wynikającej z art. 106 ust. 3 b;

2) naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy:

-art. 61 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. polegające na arbitralnym dokonaniu wyboru osoby zobowiązanej do partycypowania w kosztach pobytu w DPS spośród osób ustawowo zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Na tych podstawach i w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") art. 135 P.p.s.a. wnoszę o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, na podstawie art. 200 P.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W szczególności istotne jest ustalenie, czy w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dokonując kontroli w wyżej wskazanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że decyzje organu I, jak i II instancji obarczone są wadami powodującymi konieczność ich uchylenia.

Kontrolowane decyzje dotyczą zmiany opłaty za pobyt mieszkańca w DPS.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...]Prezydent Miasta ustalił opłatę za pobyt w DPS mieszkańcowi DPS T.R. za wrzesień 2014 r. w kwocie 634,35 zł., od października 2014 r. w kwocie 853,50 zł, B. R. na podstawie zawartej umowy w kwocie 300 zł. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] zmieniono pkt 2 poprzedniej decyzji i ustalono B. R. opłatę w wysokości 2.374,50 zł od lipca 2017 r. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2017 r., między innymi z uwagi na brak wystarczających ustaleń w zakresie wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS, tj. pominięcie syna mieszkańca A.R..

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. organ zmienił pkt 1 decyzji z dnia [...] września 2014 r. i ustalił T.R. opłatę z tytułu pobytu w DPS od 1 kwietnia 2018 r. w wysokości 908,39 zł, co związane było z waloryzacją świadczenia emerytalnego powodującego zwiększenie dotychczasowego kryterium dochodowego powyżej 10 %.

Decyzją z dnia[...] września 2018 r. organ I instancji zmienił pkt 2 decyzji z dnia [...] września 2014 r. i ustalił B. R. odpłatność za pobyt ojca w DPS od 1 lipca 2017 r do 31 marca 2018 r. w wysokości 2.374,50 zł, od kwietnia 2018 r. w wysokości 2.421,61 zł.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił między innymi art 61 ust. 1 i 2 u.p.s. Zgodnie z nimi: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Aktualnie nie budzi sporów orzeczniczych stanowisko, że wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej. ( uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17).

Przepis art 61 ust. 1 u.p.s. określa krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie kolejność w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. W zakresie kolejności przechodzenia obowiązku odpłatności wynika, że w pierwszej kolejności opłatę za pobyt ponosi mieszkaniec domu, w sytuacji gdy mieszkaniec domu nie osiąga dochodu lub nie jest on wystarczający, aby pokryć w całości pełną jej wysokość, to obowiązek odpłatności w odpowiedniej wysokości może przejść na małżonka mieszkańca, jego zstępnych i w dalszej kolejności wstępnych.

Reguła kolejności nie ma znaczenia w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. Organ winien prowadzić postępowania jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Z żadnego przepisu ustawy, ani z innego przepisu funkcjonującego w systemie prawnym nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie. ( wyrok WSA z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 46/18, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 56/18, wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 198/18 wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustalenie odpłatności względem dalszej grupy jest możliwe poprzez wykluczenie możliwości ustalenia odpłatności względem grupy poprzedzającej na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Rolą organu jest przy tym wszczęcie poszukiwań osób, które wymienia art 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Uzyskują one status strony w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność.

W sprawie nie budzi wątpliwości kwestia ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS przez mieszkańca DPS T. R. ustalona decyzją z dnia [...] września 2014 r., a następnie zmieniona decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Decyzja ta nie jest przedmiotem skargi, a co za tym idzie nie jest także przedmiotem kontroli Sądu. Nie jest przy tym kwestionowane, a także nie budzi zastrzeżeń w orzecznictwie możliwość określenia obowiązków ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w odrębnej decyzji w stosunku do beneficjenta tej formy pomocy społecznej o skierowaniu do domu pomocy społecznej i ponoszenia opłat, a odrębnej w stosunku do osób spośród dalszych zobowiązanych, o jakich mowa w art 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.( tak np. w wyroku NSA z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15). Spór w sprawie sprowadzał się natomiast do ustalenia tej opłaty w stosunku do zobowiązanych w dalszej kolejności tj. zstępnych, w tym w stosunku do syna beneficjenta tej pomocy B.R..

B. R. w odwołaniu, jak również aktualnie we wniesionej do Sądu skardze kwestionuje nałożenie obowiązku odpłatności za pobyt ojca w DPS jedynie na niego, podczas gdy przy życiu pozostaje drugi syn mieszkańca DPS, jego brat - A. R., w dalszej kolejności nieprawidłowe ustalenie jego sytuacji majątkowej.

Stawiane w tym zakresie zarzuty okazały się uzasadnione.

Wymienienie w kolejnych punktach art. 61 ust. 1 u.p.s. osób odpowiedzialnych finansowo za pobyt mieszkańca w DPS nie ma charakteru przypadkowego ani dowolnego. Jest uzależnione od stopnia pokrewieństwa i ma charakter subsydiarny w stosunku do odpowiedzialności grupy poprzedniej. Nie ma możliwości obciążenia finansowego osób z grupy dalszej w sytuacji gdy istnieje choćby prawdopodobieństwo występowania osób z grupy bliższej. Zadaniem organu w takiej sytuacji jest ustalenie wszystkich osób z danej grupy, a następnie ich zdolności finansowych. Obowiązek odpłatności tych osób wchodzi w rachubę wówczas, gdy mieszkaniec nie ponosi odpłatności w całości. Z kolei odpowiedzialność gminy jest odpowiedzialnością na zasadzie wyjątku i powstaje, gdy zawiodą wszelkie próby ustalenia osób odpowiedzialnych finansowo za pobyt mieszkańca w DPS, bądź w sytuacji niewywiązywania się przez te osoby z obowiązku. ( tak w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 24/19). W sytuacji gdy dowody z dokumentów poświadczają stan, w którym strona postępowania jest nieobecna, powinno to skierować organ do stosowania art 34 K.p.a., czyli do wystąpienia do Sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Zadaniem kuratora jest przede wszystkim poszukiwanie osoby nieobecnej, a poza tym sprawowanie zwykłego zarządu jego majątkiem, a więc dokonywanie koniecznych czynności faktycznych i prawnych, mających na celu zachowanie majątku. Pominięcie tej regulacji prowadzi w swych skutkach do rozstrzygania o odpłatności z pominięciem jednej z osób obowiązanych, czyli z naruszeniem art 59 ust. 1 w zw. z art 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. ( wyrok WSA z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 749/14, podobnie WSA w wyroku z dnia 15 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 280/19).

W sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że osobami zobowiązanymi w dalszej kolejności są B. R. oraz jego brat A. R..

Wątpliwości budziło natomiast obciążenie obowiązkiem odpłatności wyłącznie jednego syna beneficjenta– B.R. wobec niemożności skontaktowania się z drugim synem A. R., zamieszkującym w Stanach Zjednoczonych.

Organy kilkakrotnie podejmowany próby doręczenia przesyłki z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania, jak również celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Kierowane do A.R. przesyłki nie zostały doręczone. Na prośbę organu Konsulat trzykrotnie wzywał A. R. na przesłuchanie zgodnie z wnioskiem organu w dniach: 5 marca, 17 kwietnia oraz 10 maja 2018 r. Wezwania z dnia 5 marca i 17 kwietnia wróciły z adnotacją poczty amerykańskiej: "nie odebrano, brak możliwości doręczenia", wezwanie z 10 maja 2018 r. wróciło z adnotacją " odmowa przyjęcia pisma, brak możliwości doręczenia".

Na tych podstawach organy zgodnie przyjęły, że w związku z brakiem możliwości kontaktu z zobowiązanym A. R., niemożliwością przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego i ustalenia jego sytuacji dochodowej, nałożenie na niego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS jest niemożliwie, w związku z czym obciążyły tą opłatą wyłącznie drugiego z zobowiązanych tj. A.a R..

Z tym słusznie nie zgadza się skarżący zarzucając organom naruszenie zasady równego traktowania i w konsekwencji obarczenie go negatywnymi skutkami zaniechania drugiego ze zobowiązanych.

Jak była o tym mowa wcześniej zadaniem organu jest ustalenie wszystkich osób zobowiązanych w danej grupie do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS. W sprawie nie budzi wątpliwości, że osobami należącymi do grupy obowiązanej do ponoszenia tej odpłatności byli zarówno skarżący B. R. jak również jego brat A. R.. Organom znane były dane kontaktowe obu zobowiązanych. Zachodziła jedynie niemożliwość skontaktowania się z jednym z nich, wywołana jego świadomym działaniem, o czym świadczą adnotacje poczty amerykańskiej: "odmowa przyjęcia pisma".

Również podejmowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego próby skontaktowania się z występującym w charakterze uczestnika postępowania A.R. skończyły się niepowodzeniem. Znajdujące się w aktach pełnomocnictwo udzielone przez wyżej wymienionego dla zawodowego pełnomocnika ograniczało się wyłącznie do przeglądnięcia akt. Pełnomocnik do doręczeń zapytany przez Sąd wyjaśnił, że udzielone mu pełnomocnictwo obejmuje swoim zakresem wyłącznie czynności w zakresie przeglądnięcia akt, a także, że nie może się skontaktować z mocodawcą, ponieważ to on dzwoni do niego z nieznanego numeru telefonu ( dołączona do akt notatka służbowa).

W takiej sytuacji słusznie zarzuca skarżący, że obarczenie go obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ojca i jednocześnie zwolnienie z tego obowiązku uchylającego się od kontaktów z organami jego brata stanowiło naruszenie zasady równości, a także sprawiedliwości społecznej.

Na ocenę zaistniałej sytuacji może mieć również wpływ treści art 4 u.p.s., zgodnie z którym: "osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej". Szczególnymi postaciami współdziałania osoby uprawnionej z organem pomocy społecznej są: umożliwienie prowadzenia postępowania wyjaśniającego ( wywiad rodzinny, wywiad środowiskowy, wywiad alimentacyjny), realizacja obowiązku alimentacyjnego, wykonanie zobowiązań wynikających ze stosunków rodzinnych ( świadczenia alimentacyjnego) i z zakresu zatrudnienia ( praca działalność zarobkowa), ( por. Ł.Borkowski, R.Krajewski, S.Szymański, e. komentarz do ustawy o pomocy społecznej).

Jednocześnie art 11 ust. 2 u.p.s. przewiduje negatywne skutki w przypadku braku takiej współpracy wskazując, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Sąd zwraca również uwagę na to, że w dniu 4 października 219 r. weszła w życie zmiana niektórych przepisów u.p.s. ( Dz.U. z 2019 r., poz. 1690) w tym art 61 u.p.s. Zgodnie z wprowadzonym ust. 2 e tego przepisu: W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Treść tych przepisów powinna zostać uwzględniona przez organy w toku ponownego rozpoznania sprawy.

Za uzasadniony Sąd uznał również zarzut nie wyjaśnienia przez organy zmiany wysokości kryterium dochodowego skarżącego, która było podstawą zmiany decyzji ustalającej opłatę względem skarżącego.

Słusznie zarzuca skarżący, że organy nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący, że w sprawie mamy do czynienia ze zmianą dochodów przekraczającą 10% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – a contrario art 106 ust. 3 b u.p.s. Organy podały wyłącznie, że decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...]w pkt 2 B. R. ustalono opłatę wysokości 300 zł na podstawie zawartej umowy, i że niedopuszczalna byłaby sytuacja utrzymania B.R. opłaty w wysokość 300 zł miesięcznie, obowiązującej do końca czerwca 2017 r., w przypadku kiedy ustalona została możliwość ponoszenia przez niego opłaty zdecydowanie wyższej.

Słusznie podnosi skarżący, że kwestia ta wymaga szerszego uzasadnienia tak w zakresie przyjętej daty, od której zmiana ma obowiązywać, jak również wykazania zmiany przekraczającej 10 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji rozstrzygnie w przedmiocie istnienia i zakresu obowiązku ponoszenia opłaty z pobyt T.R. w DPS także przez drugiego z zobowiązanych A. R. uwzględniając zaprezentowane przez Sąd stanowisko, oraz wyjaśni zmianę wysokości opłaty względem B.R..

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art 145 § 1 lit. a i c p.p.s.a. Z uwagi na zakres stwierdzonego naruszenia i jego wpływu na ustalanie obowiązku drugiego z zobowiązanych, Sąd uchylił również decyzję organu I instancji na podstawie art 135 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art 200 i 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).