Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1275/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2007-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./ Asesor WSA Joanna Wojciechowska Protokolant Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2007 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia Urodzonych w Niewoli Niemieckiej na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o świadczeniu pieniężnym z tytułu pracy przymusowej o d d a l a skargę


UZASADNIENIE

L. A. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu urodzenia się i pobytu z rodzicami na deportacji.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu

do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku L. A. , na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy

z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez

III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395,

ze zm.) odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ strona nie spełniła warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.

Od powyższej decyzji L. A. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 pkt 2 lit a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał mocy własną decyzję [...]. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu ustalił, że L. A. przebywała [...] na deportacji w miejscowości [...] pow. [...] od [...]. Do [...]. Nie jest możliwe zaliczenie okresu pobytu na deportacji po dniu [...]. [...] ponieważ praca po tej dacie – jeżeli nawet była wykonywana –nie stanowiła już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. "a" cyt. ustawy. Ustawa bowiem nie tylko zakreśla ogólne ramy czasowe przedmiotowej represji na okres trwania II Wojny Światowej, tj. data 1 września 1939r. do 8 maja 19454. (wyrok S.N. z dnia25 marca 1999r.,sygn. akt III RN 158/98), ale nadto ogranicza ją do momentu wyzwolenia przez aliantów konkretnej miejscowości.

L. A. pismem z dnia [...]. zwróciła się do Stowarzyszenia Urodzonych w Niewoli Niemieckiej "o pomoc załatwieniu dodatku pieniężnego z tytułu urodzenia i pobytu wraz z rodzicami na pracy przymusowej".

W dniu [...]. L. A. udzieliła Stowarzyszeniu pełnomocnictwa do reprezentowania Jej interesów w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego.

Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej [...] wystąpiło z wnioskiem z dnia [...]r. do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji tego organu z dnia [...]r.

Stowarzyszenie w uzasadnieniu wniosku podniosło, że decyzja z dnia

[...] r. w sposób rażący naruszyła przepisy art. 61 § 4 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.), w związku z czym zawierała wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. L. A., jak też reprezentujące ją Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej nie miało możliwości obrony praw do przyznania przedmiotowego świadczenia, a tym samym wykazania przez stronę postępowania jej słusznego interesu. Stowarzyszenie wskazało, że nie mając wiedzy w zakresie wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie strony, nie było w stanie zrealizować celów statutowych i wykazać interesu społecznego, polegającego na obronie praw nabytych przez grupę społeczną, przez to Stowarzyszenie reprezentowaną. W dalszej części uzasadnienia, wnioskodawca wyrażając pogląd, że wydawane przez Kierownika Urzędu decyzje i postanowienia w przedmiocie objętym regulacją ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), wydawane są na podstawie swobodnej oceny materiałów dowodowych oraz interpretacji orzecznictwa sądowego dokonywanego przez pracowników Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołał się na orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnoszące się do problematyki regulowanej powołaną wyżej ustawą, tj. na wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r. (Sygn. akt OSK 135/04), uchwałę NSA z dnia 12 października 1998 r. (Sygn. akt OPS 5/98), wyrok SN z dnia 13 stycznia 2000 r. (Sygn. akt III RN 112/99), wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2000 r. (Sygn. akt III RN 143/99) oraz wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r. (Sygn. akt III RN 158/98). Zdaniem wnioskodawcy, zgodnie z poglądami wyrażonymi w powołanych orzeczeniach, L. A. od dnia urodzenia do zakończenia działań wojennych przebywała na deportacji [...] dni. Ponadto na podstawie nieobowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji art. 8 § 2 Kpc nabyła ona prawo nasciturusa, którego żadna ustawa jej nie odebrała, a z którego to tytułu, jako osoba nienarodzona powinna mieć zaliczone do okresu nabycia świadczeń z tytułu urodzenia i pobytu na pracy przymusowej dodatkowo [...] dni życia [...]

W dniu [...] r. L. A. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o uchylenie ostatecznej decyzji tegoż organu z dnia [...]r.

Postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dopuścił Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej [...] do udziału w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji niniejszego organu z dnia [...] r., którego stroną jest L. A.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 156 § 1 pkt 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, odmówił stwierdzenia nieważności własnej decyzji z dnia [...] r.

Kierownik Urzędu wskazał, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 7 Kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 61 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organ wskazał, że postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało na wniosek L. A., wobec czego miała ona świadomość jego prowadzenia. Jako bezzasadny Kierownik Urzędu ocenił również zarzut braku zawiadomienia o toczącym się postępowaniu Stowarzyszenia Urodzonych w Niewoli Niemieckiej, z tej przyczyny, że nie zostało ono dopuszczone do udziału w tymże postępowaniu. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich organ wskazał, że ustalenie daty wyzwolenia wskazanej przez L. A., jako miejsca deportacji, miejscowości nastąpiło na podstawie "Kroniki II wojny światowej", pod red. Donalda Sommerville’a, (Warszawa 1995 r.). Ponadto podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, pobyt po wyzwoleniu danej miejscowości nie stanowi represji w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Na potwierdzenie wyrażonego poglądu, organ powołał się m.in. na wyrok NSA z 9 sierpnia 2001 r. (Sygn. akt SA 3877/00), 5 lutego 2003 r. (Sygn. akt 364/04), 29 maja 2002 (Sygn. akt V SA 2746/01) oraz 6 września 2002 r. (Sygn. akt V SA 3193/01).

Reasumując, Kierownik Urzędu stwierdził, że nie ustalono żadnej wady powodującej nieważność z mocy prawa decyzji z dnia [...]. utrzymującej decyzję z dnia [...]r. o odmowie przyznania stronie świadczenia pieniężnego.

Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej złożyło wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie ponownie przedstawiło zarzut rażącego naruszenia art. 61 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, jak również zarzut naruszenia art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich poprzez niewłaściwą jego interpretację. Stowarzyszenie, odwołując się do wyroku

SN z 25 marca 1999 r. (Sygn. akt III RN 158/98) oraz wyroku WSA w Łodzi z 20 czerwca 2006 r. (Sygn. akt II SA/Łd 700/05) wskazało, że w myśl wskazanego przepisu art. 2 pkt 2 lit. a, za koniec okresu represji uznaje się dzień 8 maja 1945 r. Podkreśliło również, że oficjalne źródła historyczne, wbrew stanowisku organu wskazują, że wyzwolenie okolic [...] nastąpiło w dniu [...]r., która to okoliczność jednakże, w kontekście powołanego wcześniej orzecznictwa,

nie posiada dla sprawy "wiążącej mocy prawnej". Ponadto wnioskodawca powołując się na dyspozycję art. 77 § 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zaznaczył, że data wyzwolenia przedmiotowej miejscowości, nie stanowiąc nie wymagającego przeprowadzenia dowodu faktu powszechnie znanego oraz znanego organowi z urzędu, wymagała oparcia na określonych źródłach historycznych. Stowarzyszenie zarzuciło również Kierownikowi Urzędu, naruszenie art. 80 i 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, z uwagi na okoliczność pominięcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji istotnej dla sprawy kwestii przyznania L. A. świadczeń pieniężnych za okres życia płodowego.

Pismem z dnia [...]r. L. A. również wystąpiła

do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją organu z dnia

[...]r.

W uzasadnieniu wniosku L. A. wskazała na okoliczność pominięcia przez organ przy obliczaniu terminu warunkującego przyznanie wnioskowanego przez nią świadczenia, okresu Jej życia płodowego.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 2 oraz art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.

W ocenie organu L. A. nie można było zaliczyć przy ustalaniu przedziału czasowego uprawniającego do świadczenia, okresu przypadającego po dniu [...] r., tj. po zajęciu powiatu [...], na którego obszar deportowana została jej rodzina, bowiem pobyt na deportacji po tej dacie nie stanowił już represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym (...). Organ, jako podstawę ustaleń w przedmiocie daty zajęcia wskazanego powyżej obszaru wskazał opracowanie "United States Army in World War II. Special Studies. Chronology 1941/1945" pod redakcją Mary H. Williams, Washington 1960 r. Dla potwierdzenia niniejszego stanowiska, Kierownik Urzędu powołał się w uzasadnieniu decyzji na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2001 r. (Sygn. akt SA 3877/00), 5 lutego 2003 r. (Sygn. akt 364/04), 29 maja 2002 (Sygn. akt V SA 2746/01), 6 września 2002 r. (Sygn. akt V SA 3193/01), 26 lipca 2006 r. (Sygn. akt. II OSK 557/06), jak również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 13 sierpnia 2004 r. (Sygn. akt II SA/Łd 346/04). W odniesieniu z kolei do wniosku L. A. w przedmiocie uwzględnienia przy ustalenia przedziału czasowego mającego wpływ na przyznanie świadczenia okresu Jej życia płodowego organ powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 27 października 2005 r. (Sygn. akt II SA/Bk 503/05), zgodnie z którym, możność warunkowego stania się podmiotem praw przez nasciturusa - dziecko poczęte, dopuszczalna jest jedynie wówczas gdy wynika to wprost z przepisów szczególnych, a w związku z tym, że ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę takiej szczególnej regulacji nie zawiera, stąd też okres represji nie może być liczony od dnia poczęcia. Na zakończenie organ podkreślił, iż wobec tego, że wydane przezeń decyzje z dnia [...]r. oraz [...]r. nie zostały dotknięte wadliwością i są zgodne z obowiązującym przepisem prawa, należało odmówić stwierdzenia ich nieważności.

W dniu [...]r. Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej [...] działając w imieniu L. A. złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie wnosząc o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]r. i przyznanie stronie łącznie [...] miesięcy represji [...] miesięcy od urodzenia oraz [...]miesięcy życia płodowego) z datą wydania zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi, Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej podniosło zarzut, że organ nie przekazując zaskarżonej decyzji Stowarzyszeniu, jako stronie postępowania, naruszył przepisy postępowania w tym zakresie. Ponadto wskazało, że powołane przez organ w zaskarżonej decyzji orzecznictwo

w przedmiocie rażącego naruszenia prawa, nie przystawało do stanu faktycznego sprawy. Stowarzyszenie postawiło również zarzut pominięcia przez organ licznego orzecznictwa Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, jak też zarzut powołania się przezeń

na nieadekwatny do stanu faktycznego sprawy wyrok NSA z 26 lipca 2006 r. (Sygn. akt II OSK 557/06). Zdaniem Stowarzyszenia, organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego poprzez nie uwzględnienie "wszystkich przedstawianych okoliczności, naruszając przepisy postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego poprzez błędną interpretację przepisu art.2 pkt 2 lit. a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym

w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Następnie Stowarzyszenie podkreśliło, że w jego przekonaniu ustawodawca

w sposób jednoznaczny określił w art.2 pkt.2 lit. a powołanej ustawy "pojęcie deportacji w okresie wojny w latach 1939 - 1945". Powyższe intencje co do okresu pracy przymusowej ustawodawca, w ocenie Stowarzyszenia, wyraził również

w ustawie z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353, ze zm.), w której art. 6 ust. 2 pkt 2 wymienił okresy podlegania represjom w oparciu o faktyczne stany historyczne. Strona skarżąca wskazała również, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, graniczna data zakończenia represji w rozumieniu art. 2 pkt lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich określona została na dzień 8 maja 1945 r. Na potwierdzenie Stowarzyszenie powołało wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r. (Sygn. akt III RN 158/98), wyrok NSA w Łodzi z dnia 7 czerwca 2002 r. (Sygn. akt II SA/Łd 535/00), wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2001 r. (Sygn. akt II SA/Łd 700/05) oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 lipca 2006 r. (Sygn. akt . SA/Po 514/05).

W odniesieniu z kolei do zarzutu pominięcia życia płodowego L. A. przy ustaleniu okresu uprawniającego do świadczenia Stowarzyszenie

w pierwszej kolejności powołało się na wyrok WSA w Poznaniu z 12 lipca 2006 r. (Sygn. akt IV SA/Po 514/05), w którym sąd ten za błąd uznał nieuwzględnienie przez organ niniejszej okoliczności. Poza tym Stowarzyszenie wskazało, że pomimo braku w dacie wydania decyzji w regulacji Kodeksu cywilnego art. 8 § 2, odnoszącego się do nasciturusa, za właściwy uznać należ pogląd wyrażony w doktrynie, że dziecko poczęte należy traktować tak, jakby było osobą fizyczną, ilekroć chodzi o jego korzyść, za czym przemawiają argumenty społeczne oraz poczucie sprawiedliwości. Ponadto strona skarżąca zaznaczyła, że w oderwaniu od kwestii zdolności prawnej status nasciturusa określa art. 446¹ ustawy Kodeks cywilny, w myśl którego, z chwilą urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem. Poza tym w ocenie Stowarzyszenia, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów

i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku L. A., naruszył przepisy postępowania, bowiem w zakresie ustalenia daty wyzwolenia miejscowości, w której przebywała L. A., powołał się wyłącznie na publikację, co w związku z przytoczonym przez stronę skarżącą poglądem wyrażonym w wyroku NSA z 9 sierpnia 2001 r. (Sygn. akt V SA 3877/00), nie może być uznane za działanie wystarczające dla udowodnienia określonej okoliczności. Stowarzyszenie zarzuciło również organowi, że wspomniana publikacja ukazała się w języku angielskim, która to okoliczność, przy braku urzędowego tłumaczenia na język polski, powinna w myśl wyroku WSA w Łodzi z dnia 20 czerwca 2006 r. (Sygn. akt II SA/Łd 700/05), skutkować niedopuszczalnością takiego dowodu w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł

o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania sądu, zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), doprowadziła do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została w sposób zgodny z prawem.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując wydaną przez siebie decyzję w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności własnej decyzji z dnia [...]. uznał, że niniejsza decyzja nie zawierała wad powodujących jej nieważność z mocy prawa, jak też nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, wobec czego należało odmówić stwierdzenia nieważności.

Zgodnie z wyrażoną w art. 16 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zasadą trwałości decyzji ostatecznych, decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, a uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Istota powołanej zasady wyraża się w tym, że decyzje korzystające

z przymiotu ostateczności obowiązują dopóty, dopóki nie zostaną uchylone lub zmienione przez nową decyzję wydaną w oparciu o odpowiednią podstawę prawną. To domniemanie mocy obowiązującej decyzji ostatecznej może zostać obalone poprzez wdrożenie określonego z przewidzianych ustawą Kodeks postępowania administracyjnego, trzech nadzwyczajnych trybów postępowania, w ramach których ustawodawca wyodrębnił m. in. postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności.

Zgodnie z poglądami doktryny prawa administracyjnego, przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest sprawa procesowa obejmująca rozpoznanie i rozstrzygnięcie w trybie unormowanym przepisami prawa procesowego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej, tj. badanie prawidłowości pod kątem kwalifikowanych wad prawnych decyzji kończącej postępowanie zwykłe. Decyzja podjęta w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przesądza o bycie prawnym decyzji podjętej w postępowaniu zwykłym, przy czym w nadzwyczajnym postępowaniu tego rodzaju organ nie może przejść do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy materialnej (B. Adamiak, Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, Państwo i Prawo Nr 8, 2001 r.)

Wśród uregulowanych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego,

w ramach instytucji stwierdzenia nieważności, kwalifikowanych wad prawnych decyzji administracyjnej, w art. 156 § 2 i 7 powołanego Kodeksu wyliczona została wada polegająca na wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa, jak również okoliczność, że wydana decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Ustalenie zaistnienia w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji którejkolwiek z tych wad, przy braku przesłanek negatywnych określonych w art. 156 § 2 Kodeksu lub w przepisach szczególnych skutkuje obowiązkiem organu pozbawienia dotkniętych nimi decyzji mocy obowiązującej.

W związku z powyższymi wadami decyzji, powołany wcześniej art. 156 § 2 Kodeksu stanowi, że nie stwierdza się nieważności decyzji, jeżeli wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, a ponadto w przypadku decyzji zawierającej wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, nie stwierdza się jej nieważności, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat.

W przedmiotowej sprawie strona skarżąca zaskarżyła do Sądu wydaną

w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzję w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji tego organu z dnia [...]r. odmawiającej L. A. przyznania świadczenia z tytułu represji.

W przedmiocie postawionych w skardze zarzutów, że decyzja z dnia

[...] r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, jak również,

że zawierała wady powodującej jej nieważność z mocy prawa zaznaczenia wymaga, że w zakresie pierwszej z wyszczególnionych kwalifikowanych wad decyzji administracyjnej, w orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje ugruntowany od wielu lat pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, gdy

wbrew treści przepisu stronie postępowania administracyjnego nadano bądź odmówiono przyznania uprawnienia, czy też została ona obciążona obowiązkiem albo obowiązku tego jej odmówiono, a treść wydanej decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przy ich prostym zestawieniu ze sobą. Nie uznaje się natomiast za rażące naruszenie prawa sytuacji, że norma prawna może zostać w odmienny sposób zinterpretowana tak przez organ administracji, jak i stronę postępowania i każdy z tych sposobów nadaje się do uzasadnienia. Dotyczy to także sytuacji, gdy odmienna interpretacja przepisu dokonana przez organ zostałaby później uznana przezeń za nieprawidłową. (np. wyroki NSA z 21 października 2001 r. Sygn akt. V SA 86/92, z 10 września 1997 r. Sygn. akt III SA 1148/96, z 9 marca 1999 r. Sygn. akt V SA 1970/98, z 26 maja 2003 r. Sygn. akt III SA 2347/01, z 9 lutego 2005 r. Sygn. akt OSK 1134/04).

Z kolei w odniesieniu do drugiej z wyliczonych kwalifikowanych wad decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę stwierdzenia nieważności decyzji,

tj. określonej w art. 156 § 1 pkt 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego okoliczności zawierania przez decyzję wady powodującej jej nieważność z mocy prawa, zdaniem Sądu zasadnym jest powołanie poglądów wyrażonych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 1999 r. (Sygn. akt III SA 6366/98) oraz z 21 stycznia 1998 r. (Sygn. akt ONSA 1988/1/30). W myśl powołanych orzeczeń, przepis art. 156 § 1 pkt 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jedynie wtedy, gdy przepis prawa materialnego wyraźnie stanowi, że określona w nim wadliwość decyzji powoduje jej nieważność, a zatem wówczas, gdy skutek wady decyzji jest ustanowiony wprost w przepisie odrębnym w postaci klauzuli nieważności, np.

że decyzja wydana bez zasięgnięcia opinii innego organu jest z mocy prawa nieważna.

Wobec powyższego, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie,

nie stanowi rażącego naruszenia prawa okoliczność przyjęcia przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmiennej od strony skarżącej wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym

w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w zakresie terminu zakończenia represji oraz możliwości zaliczenia na poczet czasu trwania represji okresu życia płodowego. Podnieść należy przy tym, że na poparcie stanowiska przedstawionego w rozstrzygnięciu i uzasadnieniu decyzji z dnia

[...] r. organ powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych,

co świadczyć może o tym, że przyjęty przez organ pogląd nie był odosobniony.

Nie można również uznać za rażące naruszenie prawa okoliczności, że organ w sprawie uznał fakt za udowodniony, na podstawie publikacji o charakterze historycznym, jak też że niniejszy środek dowodowy stanowił publikację książkową, wydaną w języku obcym.

Powyższe zarzuty, w świetle powołanych wcześniej orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wyczerpują również dyspozycji art. 156 § 2 pkt 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Przepisy stanowiące podstawę prawną decyzji z dnia [...]r. nie zawierają bowiem wprost zastrzeżenia przewidującego skutek nieważności decyzji.

Z kolei, jako bezzasadny należy uznać zarzut strony skarżącej doręczenia przez organ decyzji z dnia [...]r. wyłącznie stronie postępowania administracyjnego z pominięciem Stowarzyszenia Urodzonych w Niewoli Niemieckiej Terenowego [...], bowiem jak słusznie wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w prowadzonym zakończonym tą decyzją postępowaniu administracyjnym, powołane Stowarzyszenie nie działało na prawach strony, a tym samym nie posiadało legitymacji procesowej uprawniającej m. in. do uzyskania statusu adresata podejmowanych w tym postępowaniu rozstrzygnięć.

Reasumując należy stwierdzić, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności sprowadza się do badania prawidłowości decyzji kończącej postępowanie pod kątem kwalifikowanych wad prawnych, określonych w art. 156 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie analiza przedstawionych przez stroną zarzutów dokonana pod kątem przesłanek uzasadniających stwierdzenie nieważności doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia

[...] r. nie wypełniła przesłanki rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, jak również nie zawierała w myśl art. 156 § 1 pkt 7 niniejszego Kodeksu wady powodującej jej nieważność z mocy prawa, wobec czego należało uznać, że zaskarżona decyzja wydana została w sposób zgodny z prawem

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.