Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 81/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 12 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. H.- Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import - Eksport na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Po 3/05 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.H. - Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]" Import - Eksport na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia 30 listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 23 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Po 3/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił PW "[...]" Import -Eksport I. H. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że okoliczności wskazane przez skarżącego w załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniach i dokumentach, m.in. okoliczność dużej ilości spraw prowadzonych przez skarżącego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu oraz związane z nimi bardzo wysokie koszty sądowe nie mogą stanowić podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, I. H. jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i to w wielkich rozmiarach, powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych czy sądowoadministracyjnych, mogących wynikać z tytułu prowadzenia tej działalności. Skarżący miał możliwość gromadzenia środków na opłacenie przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, albowiem zdaniem Sądu, dysponował on odpowiednimi środkami finansowymi. W ocenie Sądu nie ulega zatem wątpliwości, że skarżący mógł w ramach planowania wydatków dotyczących działalności gospodarczej dokonywać również zabezpieczenia odpowiednich kwot pieniężnych na poczet ewentualnych kosztów sądowych.

PW "[...]" Import - Export I. H. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości i domagając się jego uchylenia, przyznania prawa pomocy oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że w chwili obecnej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu toczy się ok. 100 spraw z jego udziałem, i nie był w stanie przewidzieć, że jednocześnie toczyć będzie się aż tyle postępowań. Skarżący podał, że do chwili obecnej uiścił wpisy sądowe od skarg przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym na łączną kwotę 18.000 zł i nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z uiszczeniem wpisów od kolejno wnoszonych skarg. Ponadto skarżący stwierdził, że odmowa przyznania mu prawa pomocy jest blokowaniem mu prawa do sądu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd prawa pomocy w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - jest obligatoryjne. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzieleniu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie więc przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajdujących uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).

W piśmiennictwie podnosi się także, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych (H. Knysiak - Molczyk "Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Przegląd Sądowy nr 11-12/2003, s. 85). Tak pojmowana instytucja prawa pomocy wynika z faktu, iż Sąd powinien zapewniać prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena sytuacji majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd I instancji nie zasługuje na aprobatę. Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącego ocenił jedynie jego możliwości zarobkowe oraz hipotetycznie założył, że skarżący prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą mógł liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Pojęcie prawa pomocy nie może być interpretowane wąsko i należy brać pod uwagę całokształt okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej skarżącego uwzględniając m.in. koszty ponoszone przez skarżącego w związku z innymi toczącymi się postępowaniami sądowymi bądź sądowoadministracyjnymi. Analizując sytuację majątkową skarżącego Sąd zobowiązany jest zbadać stan majątkowy wnioskodawcy z chwili złożenia wniosku oraz oceniać go w oparciu o wymienione na wstępie zasady, nie może zaś jak to miało miejsce w niniejszej sprawie opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe wnioskodawcy były odpowiednie do poczynienia zabezpieczeń na wypadek przyszłych postępowań sądowych. Sąd powinien jednak ustalić, czy obecnie skarżący posiada oszczędności wystarczające na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych przez niego postępowaniach.

O kosztach postępowania zażaleniowego rozstrzygnie Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji stosownie do zasady określonej w art. 200 i art. 209 p.p.s.a.

Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.