Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 73/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.b
journal: Dz.U. 2020 poz 1845
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2021 r., [...], Inspektor Sanitarny (PWIS), po rozpoznaniu zażalenia skarżącego M. S. utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. (PPIS) z [...] września 2021 r., [...], w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w celu przymuszenia skarżącego do wykonania obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego dziecka – W. S..

Do wydania powyższego orzeczenia doszło w następujących okolicznościach sprawy.

Przychodnia "[...]" s.c. w B. w dniu [...] października 2019 r. skierowała do PPIS formularz zgłoszenia rodziców – J. S. oraz M. S., jako uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych małoletniego W. S.. W piśmie tym poinformowano w szczególności o braku szczepień ochronnych dziecka z powodu odmowy rodziców, którzy – jak wskazano - w dniu [...] kwietnia 2019 r. podpisali oświadczenie o braku zgody na szczepienie.

Pismem z dnia [...] marca 2021 r. PPIS, działając na podstawie art. 15 § 1 ustawy z [...] czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020r., poz. 1426 ze zm., dalej jako: "upea"), skierował do M. S., upomnienie nr [...] do wykonania obowiązku dotyczącego stawienia się z dzieckiem w punkcie szczepień celem ustalenia z lekarzem indywidualnego toku obowiązkowych szczepień i poddania dziecka szczepieniom ochronnym w ramach Programu Szczepień Ochronnych. W treści upomnienia organ wskazał na podstawę prawną ww. obowiązku oraz na poszczególne szczepienia, które powinny zostać wykonane u W. S.. Upomnienie to zostało skutecznie doręczone w dniu [...] marca 2021 r. dorosłemu domownikowi.

W odpowiedzi na wezwanie rodzice małoletniego W. S. w piśmie z [...] marca 2021 r. podnieśli m.in., że brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania egzekucyjnego czy też prowadzenia innych czynności w przypadku obowiązku niepieniężnego jakim jest szczepienie ochronne przez PPIS oraz że w dniu wystawienia upomnienia dziecko miało 2 lata i nie przekraczało podanego przedziału wiekowego dla żadnego ze szczepień, a zatem w ich ocenie nie ma podstaw do twierdzenia, że termin wykonania obowiązku upłynął i stał się wymagalny. Podkreślili ponadto, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, zawierający Program Szczepień Ochronnych na dany rok nie jest źródłem prawa, gdyż nie został wymieniony w art. 87 Konstytucji RP. W związku z tym, w ich ocenie informacje w nim zawarte winny być traktowane jako wskazówki techniczne, ale nie mogą stanowić obowiązku wynikającego z prawa.

Organ nie uznał powyższych zarzutów za uzasadnione, o czym poinformował skarżącego pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r.

Pismem z dnia [...] maja 2021 r. Przychodnia [...] s.c. w B. poinformowała organ, że rodzice dziecka nie zgłosili się do przychodni celem uzupełnienia zaległych szczepień ochronnych.

W konsekwencji, PPIS w dniu [...] czerwca 2021 r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...] i skierował do Wojewody [...] wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] lipca 2021 r. znak: [...] Wojewoda nałożył na M. S., grzywnę w celu przymuszenia i wezwał zobowiązanego do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z [...] czerwca 2021 r., nr [...].

W piśmie z [...] lipca 2021r. skarżący, działając przez pełnomocnika, zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zarzucając: brak uprzedniego doręczenia upomnienia, ponieważ – jak wskazał – przesłane do niego pismo nie zawierało wymaganych elementów upomnienia z art. 15 § 1 upea (niewymienienie chorób, na które skarżący obowiązany jest zaszczepić syna); brak wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6c upea) z uwagi na to, że komunikat GIS dotyczący Programu szczepień ochronnych nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, a u dziecka skarżącego nie przeprowadzono badania kwalifikacyjnego do szczepień w celu wykluczenia przeciwwskazań; naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (dalej jako "Konwencja"); a także zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego bez uzasadnienia.

Po rozpoznaniu ww. zarzutów, PPIS postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. nr [...] oddalił zgłoszone zarzuty w całości, wskazując, że w treści upomnienia, doręczonego dnia [...] marca 2021 r., wymienione zostały szczepienia, których dotyczy postępowanie egzekucyjne. Wyjaśnił ponadto, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych i aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu wysłanym do rodziców lub opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka. Wskazał również na niedopuszczalność samodzielnego przesuwania terminów szczepień, bądź kumulowania ich wg własnego uznania oraz na to, że dopiero stwierdzenie przez lekarza przeciwwskazań do szczepienia może uwolnić od wykonania ustawowego obowiązku szczepienia. Przy czym, jak wskazał, w rozpatrywanej sprawie po pisemnym wezwaniu skarżącego na szczepienie, nie zgłosił się on na badanie kwalifikacyjne z synem. Za niezasadne PPIS uznał także zarzuty naruszenia przepisów Konwencji – uzasadniając to treścią art. 8 ust. 2 Konwencji oraz wprowadzeniem przez polski system prawny poprzez ustawę obowiązkowych szczepień - oraz zbyt uciążliwego środka, podnosząc m.in., że wybór środka egzekucyjnego należy do organu i nie wymaga uzasadnienia i podkreślając jednocześnie, że grzywna w celu przymuszenia jest najmniej uciążliwym środkiem.

Skarżący pismem z dnia [...] października 2021 r. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie:

1. art. 124 § 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela w uzasadnieniu postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanego w zakresie wymagalności szczepień u syna;

2. art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania – organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (dalej jako: uozz);

3. art. 8 w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

4. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 uozz poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego,

5. art. 5 ust. 1 pkt 1b uuozz w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych ("rozporządzenie MZ") poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego jest wymagany ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego,

6. art. 33 § 1 pkt 2 upea w zw. z § 3 rozporządzenia MZ poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 uozz może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r., tj. do ukończenia przez dziecko 6-tego, 15-tego i 19-tego roku życia;

7. art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Po rozpoznaniu ww. zażalenia PWIS, powołanym na wstępie zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2021 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z [...] września 2021 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał w szczególności, że PPIS w sposób jasny i szczegółowy przedstawił stronie nie tylko podstawy prawne dotyczące wymagalności obowiązku szczepienia, ale też przesłanki epidemiologiczne uzasadniające przestrzeganie terminów ich realizacji zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych oraz zasadnie stwierdził w okolicznościach sprawy niedopełnienie obowiązku poddania szczepieniom małoletniego syna przez skarżącego. Wskazał również, że – wbrew stanowisku skarżącego - zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej) organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uprawnione do nadzoru nad realizacją szczepień ochronnych, że obowiązek poddawania się szczepieniom dotyczy ogółu osób na obszarze RP, a w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca pieczę nad osobą małoletnią oraz że obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem szczepień w granice wiekowe. Odnośnie naruszenia przepisów Konwencji oraz Konstytucji RP, organ II instancji wskazał na art. 8 ust. 2 Konwencji oraz art. 31 ust. 1 Konstytucji, wskazując, że dopuszczają one ograniczenie korzystania z wolności i praw poprzez zapisy przewidziane przez ustawę, gdy są one konieczne dla ochrony zdrowia i praw innych osób.

Skarżący zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o uchylenie postanowień organu I i II instancji oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego i podnosząc zarzuty i argumentację w przeważającej części tożsame z już podniesionymi na gruncie zażalenia. Ponadto zarzucił naruszenie: art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 15 upea poprzez niedoręczenie upomnienia spełniającego wymogi prawne i brak wymienienia chorób, na które małoletni miał być zaszczepiony oraz art. 33 § 1 pkt 8 uozz poprzez uznanie, że nałożona na skarżącego grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego. Ponadto, skarżący wniósł o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności z Konstytucją poszczególnych przepisów uozz, ewentualnie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię art. 8 ust. 1 Konwencji i zawieszenie postępowania przed sądem do czasu wydania rozstrzygnięć przez TK lub TSUE.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Postanowieniem z 25 maja 2022 r. , sygn.. akt II SA/Bd 73/22 Sąd odmówił zawieszenia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "ppsa") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Oznacza to, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wyznacza art. 134 § 1 ppsa, który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 ppsa, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie zostało poddane postanowienie PWIS z [...] listopada 2021 r. znak: [...], utrzymujące w mocy postanowienie z [...] września 2021 r. [...] wydane w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji, którym PPIS oddalił zarzuty zgłoszone przez zobowiązanego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 upea, jako nieuzasadnione.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji odpowiadają prawu.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 upea, egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 upea. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 upea - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2021, poz.195).

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest zaś osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 upea). W niniejszej sprawie jest to skarżący, jako ojciec dziecka, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b uozz.

Z kolei stosownie do art. 26 § 1 upea organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W analizowanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec skarżącego M. S. przez PPIS tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2021r. Nr [...], który został przesłany do Wojewody [...] wraz z wnioskiem z [...] czerwca 2021., złożonym na podstawie art. 20 oraz art. 26 § 1 upea. Zgodnie bowiem z art. 20 § 1 pkt 1 upea, organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda. Po myśli zaś art. 26 § 1 zd. pierwsze upea postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wojewoda, jako organ egzekucyjny w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym, wszczął zatem postępowanie egzekucyjne, nakładając na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia. Ponieważ skarżący sprzeciwił się powyższemu, organ egzekucyjny przekazał stosownie do art. 34 upea zgłoszone zarzuty wierzycielowi, o którym mowa w art. 1a pkt 13 upea, celem zajęcia stanowiska.

Z powyższego wynika, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przez organy uprawnione.

W związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień ochronnych PPIS, po bezskutecznym upomnieniu – które, co należy podkreślić, spełnia ustawowe kryteria, w szczególności zaś dokładnie określa obowiązek, którego dotyczyć ma egzekucja, tj. wskazuje wykaz obowiązkowych szczepień przeciwko poszczególnym chorobom, - zainicjował wszczęcie postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie skarżącego do wykonania ciążącego na nim obowiązku. W tym celu wystawił tytuł wykonawczy, który spełnia wszelkie wymogi art. 27 upea. Tytuł wykonawczy został wystawiony zgodnie z obowiązującym wzorem TW-2, na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021, poz.176) i zawiera wszystkie wymagane prawem elementy. Treść obowiązku zarówno w tytule wykonawczym jak i w upomnieniu z dnia [...] marca 2021 r. jest jasna i zrozumiała – zobowiązanie dotyczyło stawienia się z małoletnim W. S., urodzonym [...].04.2018r. celem ustalenia z lekarzem indywidualnego toku szczepień ochronnych i poddania dziecka szczepieniom ochronnym w ramach programu szczepień ochronnych w punkcie szczepień u wybranego przez zobowiązanego świadczeniodawcy. Podano również wykaz obowiązkowych szczepień, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Tym samym za niezasadny uznać należy zarzut skargi podniesiony w zakresie art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 15 upea.

Następnie wskazać należy, że zarówno w tytule wykonawczym (w polu B. punkt 1), jak i w treści ww. upomnienia nr [...] została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b , art. 17 uozz oraz art. 20 upea. Art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b uozz zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoba niepełnoletnia) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres krótszy niż trzy miesiące są zwolnione z obowiązku poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, z wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych. Tak więc obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym dotyczy również każdego małoletniego dziecka. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 10 uozz, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Ponadto na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2020, poz.1845), wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 uozz, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 uozz. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 uozz). Komunikat ten jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków. Podkreślić należy, że podstawą do wydania takich komunikatów jest art. 17 ust. 11 uozz.

Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 2 uozz, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. Zgodnie z art. 17 ust. 3 uozz obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Z art. 17 ust. 4 tej ustawy wynika, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

W ocenie Sądu powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy więc zauważyć, że PPIS zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności całkowitego braku szczepień ochronnych dziecka skarżącego – W. S.. Z formularza zgłoszenia z [...] stycznia 2021r., przekazanego przez Przychodnię "[...]" s.c. w B. wynika, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom. W zgłoszeniu podano daty spotkań edukacyjnych na temat szczepień z lekarzem: [...].05.2018r., [...].07.2018r., [...].04.2019r. oraz z pielęgniarką: [...].04.2019r. Z dokumentu wynika, że nie odbyła się wizyta pielęgniarki środowiskowej w domu dziecka, ponieważ pacjenci byli nieobecni w domu. Wezwania na szczepienia i badania profilaktyczne skierowane za potwierdzeniem odbioru [...].03.2019r. i [...] .09.2019r. nie odniosły żadnego skutku. W formularzu zgłoszenia podano, że [...].04.2019r. podpisano oświadczenie o braku zgody na szczepienie. Dodatkowym dowodem potwierdzającym niezaszczepienie dziecka jest stanowisko Przychodni zawarte w piśmie z [...] maja 2021r., informujące organ, że rodzice dziecka nie zgłosili się do przychodni celem uzupełnienia zaległych szczepień ochronnych.

Ustalenia organu nie budzą wątpliwości, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego dziecko wbrew ustawowemu obowiązkowi, nie zostało poddane szczepieniom ochronnym oraz uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia (art. 17 ust. 4 i ust. 5 uozz). W przypadku dziecka skarżącego lekarz nie wystawił skierowania do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5) , gdyż nie miał takiej możliwości z uwagi na zachowanie rodziców. Natomiast skarżący do akt sprawy nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, np. dokumentacji medycznej o stanie zdrowia dziecka, które mogłaby podważyć stanowisko organu, co do wymagalności szczepienia.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 17 ww. ustawy reguluje prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku – podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, LEX nr 595803). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, LEX nr 852219, wykonanie tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

Wskazać należy również, że w art. 17 ust. 10 uozz ministrowi właściwemu do spraw zdrowia została udzielona delegacja ustawowa celem określenia, w drodze rozporządzenia: 1) wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych; 2) osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W wykonaniu tej delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W jego § 3 uregulowano przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. To, że został wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Należy bowiem uwzględnić § 5 ww. rozporządzenia, który wskazuje, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi . Fakt, że zgodnie z art. 17 ust. 11 tej ustawy, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, skoro podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 uozz).

Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18, LEX nr 2611262). Ponadto, w art. 17 ust. 11 uozz ustawodawca zawarł delegację ustawową dla Głównego Inspektora Sanitarnego do ogłoszenia w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, który powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. Ogłoszenie tego Komunikatu nie ma jednak wpływu na istnienie obowiązku wynikającego z ustawy – Komunikat ten wskazuje jedynie, jakie szczepienia, i w jakim czasie, powinno się podać określonym osobom.

Podkreślić trzeba, że wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej, jak to błędnie postrzega skarżący, jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności tego obowiązku. Niweczyłoby to cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, tj. zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, że w świetle wieku syna skarżącej obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest więc równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Stwierdzić należy zatem, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 upea, ponieważ obowiązek istniał, wynikał z przepisów prawa, był wymagalny i nie został zrealizowany. Nie ma również racji skarżący twierdząc, że wskazane przez organy przepisy nie stanowią podstawy prawnej nałożenia obowiązku szczepień. Na uwzględnienie nie zasłużyły tym samym zarzuty dotyczące naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 1 uozz oraz art. 5 ust. 1 pkt 1b uozz w zw. z § 3 rozporządzenia MZ.

Sąd uznał, że w sprawie nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one prawa. To oznacza, że argumentacja jaką posłużył się organ jest prawidłowa.

Wbrew zarzutom skarżącego organy, prowadząc postępowanie nie dopuściły się naruszenia art. 124 kpa w zw. z art. 107 § 3. Zaskarżone postanowienie zawiera bowiem uzasadnienie faktyczne i prawne, a wywód zaprezentowany przez organ odwoławczy jest spójny, logiczny i zawiera w szczególności zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, jak i podstawę prawną rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem. Ponadto, analiza akt prowadzi do wniosku, że organy orzekające w toku postępowania podjęły wszelkie czynności, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy i ustalić w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżący miał też zapewniony czynny udział w postępowaniu. Dokonana przez organ odmienna ocena dowodów znajdujących się w aktach sprawy nie stanowi naruszenia art. 10 § 1 kpa oraz art. 81 kpa. To, że treść rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia nie odpowiada oczekiwaniom strony, w żaden sposób nie narusza zasad postępowania. Strona ma bowiem prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, zaś przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni.

Nie był również, zdaniem Sądu, usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje bowiem w sprzeczności z przywołanymi przepisami.

Z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Obowiązek ten nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18; z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 739/19). Podkreślić należy jednocześnie, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów – indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane również do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień dotyczy sfery zabezpieczenia społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Ponadto, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Tego rodzaju rozwiązanie nie prowadzi do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18, LEX nr 2611262).

W ocenie Sądu nie doszło także do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji, ponieważ przy jego wykładni nie można pominąć treści art. 8 ust. 2 tej Konwencji. Stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego art. 8 ust. 2 Konwencji wyznacza granice, przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji RP należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP). Na organach państwa ciąży obowiązek stosowania takich środków prawnych dla gwarancji ochrony zdrowia, a w to wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Warto przytoczyć również stanowisko zawarte w wyroku Wielkiej Izby ETPCz z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych. Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne, zdaniem Trybunału, realizują ważne cele społeczne, tj. ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. stadnej odporności całego społeczeństwa (zob. Warecka K., Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, opubl. LEX/el. 2021).

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, ani tez skierowania pytania prejudycjalnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Za niezasadny uznać należało także zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 uozz. Sąd podziela w tym zakresie argumentację organu II instancji, który prawidłowo wskazał w odpowiedzi na skargę, że kwestia zakresu zastosowanego środka egzekucyjnego może być podważana w innym postępowaniu, w ramach odrębnego środka zaskarżenia na podstawie art. 122 § 3 upea, poprzez wniesienie zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Należy przy tym dodać, że grzywna w celu przymuszenia jest najmniej uciążliwym ze środków egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 12 lit. b upea, tym bardziej, gdy uwzględni się treść przepisów określonych w art. 125 i art. 126 upea.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.