Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 2093/99
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 2001-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 34 poz. 149
law: Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
article: art. 4 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 8 ust. 1, art. 87 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Art. 1 ust. 1 ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./ zrównuje orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości z orzeczeniami wydawanymi przez organy pozasądowe w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., jeżeli czyn zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom.

Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP są: konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Tylko Konstytucji, w art. 8 ust. 1, nadano przymiot najwyższego prawa, natomiast pozostałe akty korzystają w swych kategoriach z przymiotu równości, nie może więc ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ być ważniejsza i odmiennie tłumaczyć "represje" niż czyni to ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

TEZY

Art. 1 ust. 1 ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./ zrównuje orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości z orzeczeniami wydawanymi przez organy pozasądowe w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., jeżeli czyn zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom.

Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP są: konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Tylko Konstytucji, w art. 8 ust. 1, nadano przymiot najwyższego prawa, natomiast pozostałe akty korzystają w swych kategoriach z przymiotu równości, nie może więc ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ być ważniejsza i odmiennie tłumaczyć "represje" niż czyni to ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jana C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 7 października 1999 r. (...) w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 7 grudnia 1998 r., (...); (...).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 grudnia 1998 r. (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów odmówił Janowi C. zamieszkałemu w S. gmina S. przyznania uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ - z tytułu uwięzienia za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, że Jan C. zastał skazany orzeczeniem Komisji Specjalnej w W. w dniu 9 lipca 1952 r. na karę 12 miesięcy obozu pracy.

Art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które przebywały w "więzieniach polskich na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne. Ponieważ Jan C. był skazany przez organ pozasądowy, stąd odmowa przyznania uprawnień.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Jan C. zwrócił się o wnikliwe rozpoznanie zarzutów. Jego zdaniem jest obojętnym przez jaki organ został skazany, a prześladowania jakich doznał odpowiadają represjom opisanym w ustawie o kombatantach.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7 października 1999 r., (...) utrzymał w mocy decyzję własną. Podtrzymując swoją dotychczasową argumentację, organ administracji stwierdził, że fakt iż Jan C. został skazany przez organ pozasądowy potwierdza również decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1998 r. (...), stąd brak jest podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzucił, że Sąd Wojewódzki w G. wyrokiem z dnia 26 listopada 1997 r. w sprawie (...) uznał za nieważne orzeczenie Komisji Specjalnej w W. z dnia 9 lipca 1952 r. w sprawie (...) wydane wobec Jana C., na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Ponieważ zdaniem skarżącego decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest krzywdząca, zażądał jej uchylenia.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, a represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Mimo skazania Jana C. orzeczeniem Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym w Warszawie z dnia 9 lipca 1952 r. (...) na karę 12 miesięcy obozu pracy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów uznał, że Komisja Specjalna była organem pozasądowym, stąd brak jest możliwości przyznania uprawnień kombatanckich Janowi C.

Otóż taka wykładnia przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach jest błędna bowiem sformułowanie w przepisie "bez wyroku" odnosi się nie tylko do przypadków, kiedy orzekanie należało do sądów lecz z różnych przyczyn do wydania wyroku przez sądy nie doszło - ale również w sytuacji takiej w jakiej znalazł się skarżący.

Przeciwko wykładni przepisu stosowanej przez organ administracyjny przemawia nie tylko Postanowienie z dnia 21 października 1953 r. Sądu Najwyższego w sprawie (...) cytowane w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1998 r. stwierdzającej nieważność decyzji prezesa Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 26 marca 1998 r. (...) odmawiającej potwierdzenia, że uwięzienie Jana C. nastąpiło za działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość, ale również Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w G. z dnia 26 listopada 1997 r. uznające za nieważne orzeczenie Komisji Specjalnej w W. z 9 lipca 1952 r. w sprawie (...) wydane wobec Jana C., na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. nr 34 poz. 149 ze zm./. Art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy zrównuje orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości z orzeczeniami wydawanymi przez organy pozasądowe w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1956 r., jeżeli czyn zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom.

Zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa RP są: konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Tylko Konstytucji, w art. 8 ust. 1, nadano przymiot najwyższego prawa, natomiast pozostałe akty korzystają w swych kategoriach z przymiotu równości, nie może więc "ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego" być ważniejsza i odmiennie tłumaczyć "represje" niż czyni to "ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego". Skoro więc przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszono przepisy art. 7 i art. 8 Kpa oraz przepisy art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ - na zasadzie art. 21, art. 22 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.