Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 454/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-10-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 35
journal: Dz.U. 2015 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: Art. 151c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek Sędziowie WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) WSA Halina Jakubiec Protokolant st. ref. Urszula Czerwińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2015 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej [....] M. S. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody z dnia 24 marca 2015 r. nr [ ] w przedmiocie odmowy wymeldowania I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - na rzecz adwokata P. L. Kancelaria Adwokacka ul. [....] w K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach


UZASADNIENIE

Wniosek o wymeldowanie A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. złożyli w dniu 3 grudnia 2014 r. C. K. i E. K. Wnioskodawcy poinformowali, że wymienione osoby miejsce pobytu stałego – S 52, w dniu 26 lipca 2010 r. zabierając wszystkie rzeczy osobiste. Obecnie mieszkają pod adresem S 27/7.

Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] 2015 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), która obowiązywała do dnia 28 lutego 2015 r. orzekł o odmowie wymeldowania A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. z pobytu stałego S 52 uznając, że wymienione osoby nie opuściły przedmiotowego budynku w sposób trwały i dobrowolny.

Powyższą decyzję zaskarżyli w ustawowym terminie do Wojewody C. K. i E. K. Odwołujący się podnieśli, że córka A. B. nie mieszka w budynku w miejscowości S 52 od dnia 26 lipca 2010 r., kiedy to po powodzi wraz z dziećmi dobrowolnie opuściła rzeczoną nieruchomość, mając na uwadze okoliczności związane z powodzią i jej następstwami. Podnieśli, że lokal opuściła dobrowolnie i zamieszkała w kontenerze. Po powodzi A. B. nie miała zamiaru powrócić do budynku w miejscowości S 52, lecz wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy z wnioskiem o nowy lokal mieszkalny. Otrzymała lokal socjalny, w którym wraz z rodziną obecnie koncentruje swoje życie osobiste. Mając powyższe na uwadze odwołujący się wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i wymeldowanie A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. z budynku w miejscowości S 52, bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Wojewoda decyzją z dnia 24 marca 2015 r., znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz.U. z 2010 r., poz. 1427 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania C. K. i E. K. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2015 r., znak: [...] orzekającej o odmowie wymeldowania pani A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. z pobytu stałego S 52, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu pani A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. z pobytu stałego S 52.

Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania oraz zapoznaniu się z całością akt sprawy stwierdził, że Burmistrz Miasta i Gminy orzekając o odmowie wymeldowania A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. z budynku w miejscowości S 52 zaskarżoną decyzję wydał na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). Z mocy przepisu art. 69 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz.U. z 2010 r., poz. 1427 z późn. zm.), która weszła w życie z dniem 1 marca 2015 r. –"Postępowanie administracyjne wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, z późn. zm.) i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w sprawach indywidualnych o: 1) zameldowanie, uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania oraz wymeldowanie, udostępnienie danych ze zbioru PESEL i gminnych zbiorów meldunkowych - prowadzi się na podstawie niniejszej ustawy".

Podstawą prawną pozwalającą na wydanie decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego jest przepis art. 35 cyt. na wstępie ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności. Stosownie do tego przepisu "Organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się". Biorąc pod uwagę powołany przepis prawa organ odwoławczy stwierdził, że wymeldować można osobę, gdy całkowicie, dobrowolnie i trwale opuści lokal. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego świadczą takie okoliczności jak: definitywne zerwanie wszelkiego kontaktu z miejscem pobytu stałego, zabranie z przedmiotowego budynku rzeczy osobistych i brak realnego zamiaru powrotu.

Podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej przed organem pierwszej instancji w dniu 9 stycznia 2015 r. C. K. wyjaśniła, że A. B. wraz z dziećmi opuściła przedmiotowy budynek w dniu 26 lipca 2010 r., po powodzi. W tym czasie nie było możliwości zamieszkania w tym domu. Wymieniona opuszczając przedmiotowy budynek zabrała wszystkie rzeczy osobiste pozostawiając jedynie rzeczy, z których już nie korzystała. A. B. nie wyrażała nigdy chęci powrotu do tego budynku. Na chwilę obecną budynek w miejscowości S 52 nie nadaje się do tego, aby A. B. wraz z dziećmi mogła w nim ponownie zamieszkać. Wymieniona przychodzi na rzeczoną posesję, aby nakarmić psa, jednak nigdy nie wchodzi do przedmiotowego budynku. Do budynku w miejscowości S 52 przychodzi jedynie wnuk – N. B. C. K. dodała, że A. B. wraz z dziećmi obecnie mieszka w budynku socjalnym w miejscowości S 27/7 i tam koncentruje się ich życie osobiste.

E. K. potwierdził wyjaśnienia C. K.

Z kolei A. B. przyznała, że budynek w miejscowości S 52 opuściła wraz z dziećmi w lipcu 2010 r. po powodzi, ponieważ dom był cały zalany. Po powodzi sprzątali przedmiotowy budynek, ale ten dom nie nadawał się do zamieszkania, tylko do remontu. Ojciec, E. K. obiecał, że wyremontuje pokój, który skarżąca zajmowała wraz z dziećmi, lecz tego nie zrobił, a ponadto po rozwodzie rodziców (C. K. i E. K.) sam w nim zamieszkał. Jednocześnie poinformowała, że wyraża chęć powrotu do budynku w miejscowości S 52, ponieważ nikt nie zagwarantuje jej, że mieszkanie socjalne będzie miała na stałe. Twierdzi, że budynku w miejscowości S 52 nie opuściła dobrowolnie, bowiem nie chciała wyprowadzać się z dziećmi do kontenera, ale sytuacja ją do tego zmusiła. Obecnie wraz z dziećmi zamieszkuje w budynku socjalnym w miejscowości S 27/7. Tam znajduje się jej centrum życiowe.

Słuchani w charakterze świadków: B. G., Z. W., K. P., A. P. potwierdzili fakt, że A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. opuścili budynek w miejscowości S 52 w lipcu 2010 r. po powodzi i obecnie mieszkają w budynku socjalnym pod adresem S 27/7.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nie opuszczenia miejsca stałego pobytu, można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, że lokal, w którym była zameldowana jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem.

W przedmiotowej sprawie, przytoczony wyżej materiał dowodowy bezspornie potwierdza w ocenie organu odwoławczego, że A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. nie mieszkają w budynku w miejscowości S 52 z zamiarem stałego przebywania. Opuszczenie przedmiotowego budynku przez A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. nastąpiło w 2010 r. Wymieniona wraz z dziećmi dobrowolnie i świadomie opuściła miejsce pobytu stałego, koncentrując swoje sprawy życiowe w innym miejscu, tj. w lokalu socjalnym przydzielonym A. B. wraz z rodziną przez Burmistrza Miasta i Gminy. Jak wynika z przeprowadzonego postępowania w sprawie stan ten nie uległ zmianie i A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. nadal nie mieszka w budynku w miejscowości S 52. Obecnie życie wymienionych koncentruje się w budynku socjalnym pod adresem S 27/7. Daje to podstawę do wymeldowania w drodze decyzji administracyjnej na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Podkreślono, że nawet ustalenie w dacie orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, to jednak następne trwałe przeniesienie centrum życiowego, bez podejmowania skutecznych czynności prawnych, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego sama nie dopełniła. O ocenie charakteru pobytu czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Samo jedynie wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Nieskorzystanie z prawnych środków umożliwiających powrót do lokalu powoduje, że brak jest podstaw prawych do utrzymywania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale powinien być oceniany według kryteriów obiektywnych. W sytuacji, gdy osoba faktycznie mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymaniem fikcji meldunkowej, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności.

Organ podniósł, że jeśli A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. ponownie zamieszka w budynku w miejscowości S 52 z zamiarem pobytu stałego, to nie będzie żadnych przeszkód, aby ponownie osoby te zameldowały się pod powyższym adresem dokonując tym samym obowiązku meldunkowego.

Wojewoda po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 35 ustawy o ewidencji ludności uchylił decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2015 r., znak: [...] i orzekł o wymeldowaniu pani A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. z budynku w miejscowości S 52.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody z dnia 24 marca 2015 r., znak: [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. B. zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci rażącego naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 § 1 k.p.a. i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez:

- nieprawidłową ocenę dowodów zebranych w sprawie przez organ pierwszej instancji, a oparcie orzeczenia o wymeldowaniu na faktach, co do których żadnego dowodu nie przeprowadzono, a więc nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, w szczególności ocena postawy strony przedstawiona na stronie 4 uzasadnienia decyzji jest całkowicie gołosłowna i nie poparta żadnym dowodem,

- nieuzasadnione powoływanie się na obiektywne kryteria oceny faktu dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, których w żaden sposób w uzasadnieniu decyzji nie przedstawiono,

- nieuwzględnienie sytuacji rodzinnej strony skarżącej, która jest bardzo skomplikowana, a w szczególności konfliktów z matką skarżącej, która w żadnym wypadku nie widzi możliwości zamieszkiwania z córką pod jednym adresem, rozwodu rodziców, zajęcia pomieszczenia, w którym skarżąca wraz z dziećmi zamieszkiwała przez ojca skarżącej, czyli sytuacji, która cały czas uniemożliwia skarżącej powrót do miejscowości S 52;

2) rażącego naruszenia art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz.U. z 2015 r., poz. 388) poprzez

- uznanie, że skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce zamieszkania i nie podjęła prób powrotu, pomimo dowodów - potwierdzonych zresztą uzasadnieniem decyzji, że na chwilę obecną budynek w miejscowości S 52 nie nadaje się do tego, aby skarżąca mogła w nim ponownie zamieszkać,

- kuriozalną i nie znajdującą oparcia ani w przepisach prawa, ani też nie popartą względami logiki argumentację zawartą na stronie 4 uzasadnienia decyzji, o możliwości ponownego zameldowania się A. B. z dziećmi, jeśli ponownie zamieszka w budynku w miejscowości S 52 z zamiarem pobytu stałego, w sytuacji kiedy zaskarżona decyzja będzie dla rodziców strony skarżącej argumentem do tego, aby jej nigdy do tego budynku nie wpuścić, bo decyzja o wymeldowaniu pozbawi skarżąca prawa do wejścia nawet przy pomocy Policji.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji, jak i o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W ocenie skarżącej decyzja Wojewody została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa i dlatego winna być uchylona. Skarżąca podała, że rozumie, iż organ drugiej instancji orzekał na podstawie innego przepisu ustawy o ewidencji ludności, bo taką możliwość miał względu na wejście w życie z dniem 1 marca 2015 r. nowych przepisów. Powinien jednak uwzględnić fakt, że organ pierwszej instancji orzekając na podstawie innego przepisu prowadził postępowanie dowodowe ustalając fakty, do jakich był zobowiązany na podstawie przepisów dotychczasowych. Gdyby właściwie przeprowadzono postępowanie dowodowe, co należało uczynić ze względu na fakt merytorycznego rozstrzygania sprawy, zapewne organ drugiej instancji musiałby dojść do wniosku, że dowody w sprawie są niewystarczające i orzekłby o uchyleniu decyzji i okazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, czego nie uczynił.

Całkowicie niezrozumiały i nielogiczny, zdaniem skarżącej, jest wywód dotyczący jej powrotu do miejscowości S 52 oraz uzyskania w ten sposób szansy na powtórne zameldowanie. Podniesiono, że wydając decyzję o wymeldowaniu organ pozbawia skarżącą wszelkich praw do powrotu, a nawet do jakichkolwiek roszczeń w stosunku do rodziców, dotyczących możliwości powrotu do domu. Absurdalnym w tym miejscu uzasadnieniem jest powoływanie się na utrzymywanie fikcji meldunkowej, która narusza sens i wiarygodności ewidencji ludności. Skarżąca uważa, że jej jednostkowa sprawa nie jest w stanie zakłócić sprawnego działania systemu ewidencji ludności.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Z istoty kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego aktu podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania tego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz.U. z 2015 r., poz. 388), która weszła w życie z dniem 1 marca 2015 r. Wprawdzie postępowanie w sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku o wymeldowanie z dniu 3 grudnia 2014 r., jednakże zgodnie z art. 69 pkt 1 cyt. ustawy "Postępowania administracyjne wszczęte na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, z późn. zm.) i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w sprawach indywidualnych o zameldowanie, uchylenie czynności materialno-technicznej zameldowania oraz wymeldowanie, udostępnienie danych ze zbioru PESEL i gminnych zbiorów meldunkowych - prowadzi się na podstawie niniejszej ustawy".

Organ odwoławczy oparł swoje rozstrzygnięcie na treści art. 35 powyższej ustawy, zgodnie z którym "Organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się". Decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.). Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Z kolei w myśl ust. 2 powołanego przepisu organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Porównanie przepisów ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wykazuje, że norma prawna określająca podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o wymeldowaniu - pomimo wejścia w życie nowej ustawy – została zachowana w dotychczasowym brzmieniu. Nadal podstawą wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią tego miejsca i nie dopełnienie obowiązku wymeldowania. Oznacza to, że nie zaistniała podstawa do umorzenia przez organ odwoławczy postępowania w sprawie wymeldowania A. B. wraz z dziećmi M. K. i N. B. z miejsca zameldowania – S 52.

Z powyższych względów zachowują również aktualność poglądy orzecznictwa wyrażane na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.

Zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Jak stanowi przepis art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, "Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania" (identyczną regulację zawierał art. 6 ust. 1 ustawy z 1974 r. stanowiący, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania".

Zamieszkanie w lokalu w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. Zatem miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05; Lex nr 192912).

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183; z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179; z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415; z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643; z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123).

Jednocześnie jednak w orzecznictwie administracyjnym wyrażono pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00). Przyjmuje się, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 30 listopada 2012 r., II OSK 1369/11, LEX nr 1291933; wyrok NSA z dnia 19 lipca 2012 r., II OSK 771/11, LEX nr 1252181). Jeżeli przez dłuższy czas strona, będąc zameldowana w lokalu, mieszka w innym lokalu, to tym samym daje wyraz swojej woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2012 r., II OSK 966/12, LEX nr 1166162; wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r. II OSK 2122/11, LEX nr 1296074).

W świetle przedstawionej wyżej wykładni art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności ocena przesłanek trwałości i dobrowolności opuszczenia przez skarżącą i jej dzieci miejsca pobytu pod adresem S 52 znajduje oparcie w zgromadzonej dokumentacji i nie była dowolna.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że niewątpliwie skarżąca wraz z dziećmi faktycznie opuściła miejsce stałego zameldowania pod adresem S 52. Wskazują na to wyjaśnienia wszystkich przesłuchanych w sprawie osób i fakt ten nie jest kwestionowany przez skarżącą. Okoliczności opuszczenia domu znajdującego się pod adresem S 52 związane były ze skutkami powodzi w 2010 r. i wówczas w istocie opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu nie było dobrowolne. Nie ulega jednakże wątpliwości, że skarżąca po czasowym przebywaniu w lokalu kontenerowym i uzyskując następnie mieszkanie socjalne skoncentrowała w tym mieszkaniu swoje centrum życiowe a nie podejmując na przestrzeni lat kroków zmierzających do przeniesienia tego centrum z powrotem pod adres S 52 dała podstawy do oceny, że w istocie zaakceptowała stan opuszczenia domu pod adresem S 52, a w konsekwencji z perspektywy czasu organy prawidłowo zakwalifikowały to opuszczenie jako opuszczenie dobrowolne. Sama skarżąca wskazuje, że chce być nadal zameldowana pod adresem S 52 jedynie ze względu na niepewność możliwości zamieszkiwania w przyznanym lokalu socjalnym. Podała bowiem: "wyrażam chęć powrotu do tego domu, bo nikt nie zagwarantuje mi, że to mieszkanie socjalne będę mieć na stałe" (protokół przesłuchania z dnia 9 stycznia 2015 r. – k. 55 i 56). Nie kwestionuje jednak faktu skoncentrowania centrum życiowego w tym lokalu i podaje w skardze do sądu administracyjnego, że dom pod adresem S 52 nie nadaje się do zamieszkania przez nią i jej dzieci. Wskazuje to również na trwałość opuszczenia domu pod adresem S 52. W tym stanie ogólne oświadczenie skarżącej, że w domu pod adresem S 52 pozostawiła swoje rzeczy osobiste nie może przemawiać za zakwestionowaniem trwałości opuszczenia lokalu, skoro skarżąca koncentruje swoje życie od kilku lat pod innym adresem i nie podaje, jakie konkretnie rzeczy osobistego użytku pozostały pod adresem S 52 i mogłyby wskazywać na to, że skarżąca nie przeniosła swojego centrum życiowego pod inny adres.

W ocenie Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa dostarczyły podstaw do wymeldowania skarżącej i je dzieci z miejsca pobytu stałego. Kwestie dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącą należy bowiem rozważać również w aspekcie długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu (ponad cztery i pół roku do czasu wydania decyzji w sprawie przez organ odwoławczy), skoncentrowania spraw życiowych poza miejscem pobytu stałego i jedynie odwiedzanie psa na posesji rodziców, a także faktu niepodjęcia przysługujących środków prawnych w celu przezwyciężenia ewentualnych przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania.

Należy mieć na uwadze, że o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na rzeczywisty zamiar. Samo jedynie wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. Wyjaśnić też należy, że wskazywana przez skarżącą okoliczność, że mimo niezamieszkiwania w lokalu, chce ona do niego wrócić w związku z obawą utraty lokalu socjalnego, w którym – co podkreśla – koncentruje obecnie swoje centrum życiowe nie zasługuje na uwzględnienie jako argument wykluczający cechę dobrowolnego opuszczenia lokalu przez skarżącą.

Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego, zwłaszcza tych wskazywanych w skardze do sądu administracyjnego, zatem uznał, że organ administracji w ustalonym stanie faktycznym miał podstawę do wydania decyzji o wymeldowaniu. Przypomnieć należy, że ewidencja ludności ma jedynie charakter rejestracyjny, której celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego miejsca pobytu osoby. Jej ewidencyjno-rejestrowy charakter służy zbieraniu informacji w zakresie miejsca zamieszkania i pobytu osób. Przyszłe okoliczności związane z ewentualną możliwością ponownego zameldowania pod adresem S 52 nie maja znaczenia dla oceny w dniu orzekania przez organ przesłanek wymeldowania, o jakich mowa w art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Z powyższych powodów skargę, jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j.: Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).