Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 55/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 (8) ust. 1,9 i 12, art. 36(6) ust. 1, art. 36(4) ust. 2, art. 36(5) ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 507
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2016 r. sprawy ze skargi I. Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

I. Z. (dalej: skarżąca, zdająca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: Komisja II stopnia, Komisja Odwoławcza) z dnia [...] października 2015 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą we [...] (dalej też jako: Komisja I stopnia) z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowi art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 507 z późn. zm., dalej: u.r.p.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.).

Do wydania przedmiotowej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym:

W dniach od 11 do 13 marca 2015 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...]do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą we [...].

Następnie uchwałą z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Komisja podkreśliła, że skarżąca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną oraz z zadania z zakresu prawa administracyjnego również ocenę dostateczną. Komisja wskazała bowiem, że zgodnie z art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Dla poprawnego rozwiązania zadania z prawa karnego należało sporządzić apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Lesznie z dnia 12 lutego 2015 r., po rozpoznaniu sprawy karnej Michała Kaszubskiego, oskarżonego o to, że:

I. w dniu 12 września 2013 r. w Lesznie, woj. wielkopolskie, zabrał w celu przywłaszczenia wieniec o wartości 270 złotych na szkodę Jana Baranowskiego, tj. o przestępstwo z art. 278 § 1 k.k.,

II. w dniu 20 października 2014 r. w Lesznie, woj. wielkopolskie, wielokrotnie uderzył Jana Baranowskiego pięściami w głowę oraz klatkę piersiową i spowodował u niego obrażenia w postaci stłuczenia klatki piersiowej, stłuczenia wargi dolnej i górnej, otarć naskórka prawej okolicy skroniowej, wstrząśnienia pnia mózgu oraz wybicia dwóch przednich zębów szczęki górnej, co skutkowało naruszeniem czynności narządów jego ciała na okres trwający dłużej niż 7 dni, tj. o przestępstwo z art. 157 § 1 k.k.,

III. w dniu 20 października 2014 r. w Lesznie, woj. wielkopolskie, uszkodził samochód marki Audi A4 stanowiący własność Jana Baranowskiego w ten sposób, że używając kamienia wybił wszystkie szyby w tym pojeździe, czym spowodował szkodę w wysokości 3.500 złotych, tj. o przestępstwo z art. 288 § 1 k.k.

1.Uznał, że czyn zarzucony oskarżonemu Michałowi Kaszubskiemu w punkcie I stanowi wykroczenie z art. 119 § 1 k.w. i na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w. w zw. z art. 45 § 1 k.w. postępowanie przeciwko niemu o ten czyn umorzył;

2.Oskarżonego Michała Kaszubskiego uznał za winnego czynu zarzucanego mu w punkcie II, popełnionego w sposób tam opisany, tj. przestępstwa z art. 157 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 157 § 1 k.k. wymierzył mu karę 1 (jednego) roku i 10 (dziesięciu) miesięcy pozbawienia wolności;

3.Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k., wykonanie wymierzonej oskarżonemu Michałowi Kaszubskiemu w punkcie 2 wyroku kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres 3 (trzech) lat próby.

4.Oskarżonego Michała Kaszubskiego uniewinnił od popełnienia czynu zarzucanego mu w punkcie III, tj. od popełnienia przestępstwa z art. 288 § 1 k.k.

5.Na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych, zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych, w tym od uiszczenia opłaty.

Obydwaj egzaminatorzy, którzy sprawdzali pracę skarżącej z zakresu prawa karnego, wystawili z niej oceny niedostateczne. Pierwszy z egzaminatorów – [...]stwierdził, że:

a/ sporządzona apelacja odpowiada wymogom formalnym określonym w art. 119 § 1 k.p.k. i art.427 § 2 k.p.k.,

b/ zdający prawidłowo wskazał podstawę apelacji, wskazał podstawę zarzutów apelacji oraz podstawę prawną wniosku końcowego apelacji,

c/ zdający wydaje się dostrzegać błąd w zakresie oceny prawnej czynu przypisanego oskarżonemu w pkt I części rozstrzygającej wyroku, ale nie wskazuje żadnych przyczyn, w których upatruje źródła owego błędu,

d/ podniesione zarzuty obrazy przepisu postępowania - art. 410 k.p.k. oraz prawa materialnego -119 § 1 k.w. są nieadekwatne do rzeczywistych uchybień, które w tym przypadku polega na dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych przez Sąd w opisie czynu, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia,

e/ chybiony zarzut, że podstawą nieuwzględnienia wniosku o zobowiązanie sprawcy o zadośćuczynienie jest art. 170 § 1 k.p.k. (zdający nie dostrzega, że ten przepis ma również podpunkty), podczas gdy jest to przepis statuujący podstawy oddalenia wniosku dowodowego,

f/ wadliwie sformułowany zarzut obrazy art. 46 k.p.k. - przy czym należy przyjąć, że zdający miał na myśli art. 46 k.k. - albowiem w realiach niniejszej sprawcy przyczyną nieuwzględnienia wniosku o zadośćuczynienie było jego miarkowanie, czego zdający nie dostrzegł,

g/ nieadekwatne zarzuty obrazy art. 4 oraz 7 k.p.k. oraz nieuzasadniony przez zdającego zarzut błędu w ustaleniach faktycznych wobec rozstrzygnięcia o czynie opisanym w pkt III sentencji wyroku, w tym zakresie zdający nie dostrzegł rzeczywistego uchybienia, polegającego na błędnym pouczeniu świadka Piotra Dudzińskiego (obraza prawa materialnego - art. 115 § 11 k.k.),

h/ zdający nie dokonał poprawnej analizy istniejącego w sprawie materiału dowodowego oraz sporządzonego uzasadnienia wyroku, a w konsekwencji przygotował środek odwoławczy, który nie zabezpiecza interesów oskarżyciela posiłkowego w sposób oczekiwany od fachowego pełnomocnika,

i/ zdający co do zasady poprawnie zakreślił zakres zaskarżenia i spośród wszystkich podniesionych zarzutów należy uznać, że dostrzegł jedno z czterech istotnych uchybień. Odnośnie czynu z pkt I sentencji wyroku, zdający dostrzegł uchybienie polegające na błędnym uznaniu przez Sąd, iż oskarżony popełnił wykroczenie, podczas gdy swoim zachowaniem zrealizował znamiona przestępstwa rozboju. Jednocześnie, zdający wykazał się brakiem wiedzy co do zasad normujących możliwości reformatoryjnego orzekania przez Sąd ad quem, wnioskując z obrazą art. 454 § 1 k.p.k., aby Sąd Odwoławczy zmienił w tym zakresie wyrok "poprzez zmianę kwalifikacji prawnej czynu z art. 278 § 1 k.k. na czyn z art. 280 § 1 k.k. ( podczas gdy Sąd przyjął kwalifikację z art. 119 §1 k.w.),

j/ zdający zaskarżył rozstrzygnięcie o czynie z pkt II sentencji wyroku w części dotyczącej "nienałożenia na oskarżonego zobowiązania go do uiszczenia zadośćuczynienia" i w kierunku tego środka karnego skoncentrował swoje dalsze rozważania, pomijając w tym zakresie, że przedmiotem zarzutu należy uczynić również nieuwzględnienie przez Sąd wniosku o zobowiązanie sprawcy do naprawienia szkody, zdający nie podniósł skutecznie żadnego z dwóch istotnych zarzutów do tego rozstrzygnięcia, argumentując w treści uzasadnienia, że Sąd

z obrazą art. 167 k.p.k. nie uwzględnił wniosku pokrzywdzonego o zadośćuczynienie. Zdający błędnie przyjął, że motywem negatywnego rozstrzygnięcia Sądu w zakresie tego jednego środka karnego, na którym skoncentrował swoją uwagę, było "uznanie, że materiał dowodowy ujawniony w toku rozprawy nie wystarczał do nałożenia na oskarżonego obowiązku do uiszczenia zadośćuczynienia" (zarzut nr 1 w petitum apelacji), podczas gdy uchybienie Sądu polegało na bezpodstawnym miarkowaniu kwoty zadośćuczynienia (obraza prawa materialnego, a to art. 46 k.k.).

k/ zdający nie dostrzegł istotnego uchybienia, że Sąd - z obrazą art. 49a k.p.k. - przyjął, że pokrzywdzony uchybił terminowi złożenia wniosku o naprawienie szkody,

l/ zdający częściowo poprawnie sformułował wniosek apelacji o zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie środka karnego, niemniej nie przedstawił żadnej rzeczowej argumentacji w tym zakresie,

ł/ zdający nie podniósł żadnego skutecznego zarzutu wobec rozstrzygnięcia z pkt IV sentencji wyroku, polegającego na uniewinnieniu oskarżonego od czynu z art. 288 k.k. W tym zakresie zdający sformułował nieuzasadnione i nieadekwatne do stanu faktycznego w sprawie zarzuty natury procesowej (naruszenia art. 4 i 7 k.p.k.), nie dostrzegając istoty uchybienia, które polegało na błędnym przyjęciu przez Sąd, że świadek Piotr Dudziński jest osobą najbliższą dla oskarżonego, dając w ten sposób wyraz niezrozumienia istoty zakazu dowodowego sformułowanego w treści art. 186 § 1 k.p.k,

m/ zdający poprawnie sformułował wniosek apelacyjny, wnosząc o uchylenie wyroku w zakresie tego rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, niemniej nie przedstawił żadnej rzeczowej argumentacji w tym zakresie,

n/ praca sporządzona niestarannie, zdający prezentuje chaotyczny wywód, operuje kolokwialnym językiem, nader skrótowo prezentuje argumentację na poparcie swoich tez.

Egzaminator [...] ocenił, że:

a/ przedłożona do oceny praca spełnia większość wymogów formalnych stawianych apelacjom karnym: została skierowana do właściwego Sądu, określa podmiot wnoszący apelację, przywołuje skarżony wyrok. Zawiera także zarzuty, zakreśla granice zaskarżenia, jak również formułuje wniosek odwoławczy. Do pracy został dołączony 1 odpis, co stanowi liczbę wystarczającą zważywszy na brak konieczności doręczania apelacji innej stronie niż oskarżony,

b/ istotnym mankamentem pracy jest interpretacja przez zdającego szeregu przytoczonych przepisów prawnych. Nie sposób uznać, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 46 k.p.k. ze względów podanych przez autora apelacji (uznanie przez Sąd, iż w sprawie występują braki w materiale dowodowym),

c/ nie można również uznać, iż Sąd naruszył art. 7 k.p.k. w odniesieniu do zeznań świadka Dudzińskiego; zeznań tych Sąd nie wziął w ogóle pod uwagę, co było błędem, lecz nie naruszyło art. 7 k.p.k., a art. 182 tejże ustawy oraz art. 115 § 11 k.k., d/ brak jakichkolwiek argumentów przemawiających za poglądem zdającego, iż

w sprawie doszło do naruszenia art. 4 k.p.k. Trudno uznać, iż błędna kwalifikacja czynu dokonana przez Sąd naruszyła przepis prawa procesowego,

e/ skala błędów w interpretacji przepisów nie pozwoliła na uznanie, iż zdający posiadł wiedzę z zakresu prawa karnego w wymaganym stopniu. Należy jednak odnotować, iż zakres zaskarżenia został podany przez zdającego w sposób prawidłowy,

f/ istotne błędy zawiera wniosek odwoławczy odnoszący się do pkt 1 wyroku; wnioskowanie o zmianę orzeczenia w tej części narusza zasadę ne peius,

g/ praca została sporządzona w sposób nieodpowiadający postulatowi staranności, zawiera bowiem błędy pisarskie, interpunkcyjne, a nawet - ortograficzne ("niedopuścił"). Wiele do życzenia pozostawia styl pracy. W apelacji zawarto niedopuszczalne powtórzenia.

W konsekwencji wspomnianą uchwałą z dnia [...] marca 2015 r. nr [...]Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

We wniesionym od powyższej uchwały odwołaniu skarżąca zakwestionowała ocenę wystawioną za rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, zarzucając:

1) stwierdzenie negatywnej oceny egzaminu radcowskiego bez uwzględnienia okoliczności przemawiających za oceną pozytywną,

2) brak kompleksowej oceny pracy odwołującej, skutkujący wskazaniem jedynie jej błędów przy pominięciu elementów właściwych dla prawidłowo sporządzonej apelacji, a w konsekwencji nie odniesienie wydanej oceny do skali ocen wynikającej z art. 364 ust. 10 u.r.p.,

3) sformułowanie ogólnych jedynie wniosków dotyczących lakonicznego uzasadnienia apelacji bez ich wnikliwego uzasadnienia,

4) brak wskazania, które z dostrzeżonych przez egzaminatorów błędów

w pracy odwołującej zadecydowały o negatywnej jej ocenie, a które były uchybieniami niemającymi takiego skutku.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż treść sporządzonej przez nią apelacji zawierała szereg prawidłowo sformułowanych zarzutów i poprawnie wysuniętych wniosków, należycie uzasadnionych. Nadto została sporządzona w interesie klienta przez objęcie zakresem zaskarżenia całości nieuwzględnionych przez Sąd I instancji wniosków aktu oskarżenia w tym roszczeń odszkodowawczych, a także wskazywała zarzuty, które mogły stanowić podstawę dla Sądu II instancji do zmiany wyroku zgodnie z interesem klienta. Kierunek i częściowo zakres środka odwoławczego sporządzonego przez odwołującą był zatem zgodny z okolicznościami zadania egzaminacyjnego, a nadto z wytycznymi dla Komisji Egzaminacyjnej, zawartymi

w Opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa karnego, sporządzonymi przez Zespół do Przygotowania Zadań na egzamin radcowski powołany przez Ministra Sprawiedliwości. Skarżąca uznała, że prawidłowo podniosła co najmniej trzy z czterech wskazanych w ww. opisie istotnych zagadnień do zadania z zakresu prawa karnego. Praca pisemna sporządzona przez odwołującą w ramach pierwszej części egzaminu radcowskiego, zapewne niepozbawiona mankamentów, na które wpływ miały również ograniczona ilość czasu i stres, wobec przytoczonych wyżej argumentów, w ocenie skarżącej, zasługuje na ocenę pozytywną.

Podnosząc te zarzuty I. Z. wniosła o:

1. zmianę ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa karnego na oceny pozytywne, a tym samym zmiany oceny z zakresu prawa karnego na pozytywną,

2.uchylenie Uchwały nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego,

3. podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego złożonego przez odwołującą, stwierdzającej pozytywny wynik tego egzaminu,

a ponadto o:

4.dopuszczenie i przeprowadzenie, na podstawie art. 136 k.p.a. dowodu z zapisów czasów rozpoczęcia, czasów zakończenia i czasów trwania pierwszej części egzaminu radcowskiego obejmującej rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, przeprowadzonej przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (w 2015 r.) z siedzibą we [...], powołaną na obszarze właściwości Okręgowej Izby Radców Prawnych we [...] w dniu [...] marca

2015 r., uwidocznionych na pracach zdających, które to prace znajdują się

w dyspozycji rzeczonej Komisji, z uwagi na fakt oczywistej i rażącej nierówności szans, jaka miała miejsce podczas egzaminu, co do czasu, jaki posiadali zdający

w tym odwołująca wobec zdających dnia poprzedniego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego utrzymała w mocy uchwałę Komisji I stopnia z dnia [...]marca 2015 r. nr [...].

Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja II stopnia stwierdziła, iż postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Komisja Odwoławcza odnosząc się do odwołania zawierającego szczegółową analizę recenzji obu egzaminatorów oraz zwrotów użytych przez zdającą w ocenianej pracy wskazała, że oceny zostały wydane po analizie trzech podstawowych kryteriów: zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowania przepisów i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia. Podzielając zatem oceny cząstkowe egzaminatorów, uznała, iż brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania zdającej i podwyższenia oceny. Za utrzymaniem bowiem tej oceny przemawia okoliczność, że zdająca nie spełniła kryterium poprawności zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, a nadto nie wykazała się znajomością przepisów prawa karnego i ich interpretacji na poziomie dostatecznym.

Oceny te potwierdziła również analiza rozwiązania zadania. Stan faktyczny

i prawny zadania egzaminacyjnego był na tyle jasny, iż dawał podstawy do ustalenia, że Sąd I instancji dopuścił się szeregu poważnych, a zarazem widocznych już na pierwszy rzut oka uchybień, których skutkiem było wydanie niekorzystnego dla oskarżyciela posiłkowego wyroku. Skarżąca, wbrew zarzutom zawartym

w odwołaniu, nie postawiła zaskarżonemu w wyrokowi w istocie żadnego prawidłowego i oczekiwanego zarzutu, a te które skonstruowała nie zostały w ogóle rozwinięte w uzasadnieniu apelacji. Nie dostrzegła bowiem ani obrazy prawa materialnego - art. 280 § 1 k.k. w zakresie czynu z pkt I, ani też naruszenia normy

z art.49a k.p.k. oraz art. 46 § 1 k.k., ani tym bardziej obrazy art. 182 § 1 k.p.k. odnośnie czynu z pkt III, która skutkowała niesłusznym uniewinnieniem oskarżonego od dokonania tego czynu. Jedynym postawionym zarzutem było pośrednie zakwestionowanie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego w pkt I. Jednakże określenie uchybienia jako obrazy prawa procesowego - art. 410 k.p.k. i art. 119 § 1 k.w. jednocześnie było oczywiście wadliwe.

Obaj egzaminatorzy trafnie zauważyli, iż z uwagi na użycie przez oskarżonego przemocy wobec osoby, oczywiste było, że obrażono przepis art. 280 § 1 k.k., bowiem to właśnie tego przestępstwa dopuścił się oskarżony wobec oskarżyciela posiłkowego. Zdająca w rozwiązaniu zadania nie powołała się na to uchybienie. Nie wykazała więc żadnej wiedzy odnośnie rozumienia problemu interpretacyjnego przepisów art. 280 § 1 k.k., art. 119 § 1 k.w., a także 130 § 3 k.w. oraz uznanego orzecznictwa Sądu Najwyższego w tej materii. Przeciwnie, podnosząc zarzut obrazy art. 119 § 1 k.w., w uzasadnieniu wskazała błędnie na konieczność zmiany kwalifikacji prawnej czynu z art. 278 § 1 k.k. na art. 280 § 1 k.k., nie odnosząc się

w dalszej części rozważań z jakich przyczyn, ani też jak rozumie pojęcie "przemocy".

Nie dostrzegła również obrazy przepisu art. 182 § 1 k.p.k. Uchybienie to godziło w interes oskarżyciela posiłkowego, skoro oskarżony na skutek tego błędu sądu został uniewinniony od zarzutu dokonania przestępstwa z pkt III. Brak zarzutów dotyczących popełnionych przez Sąd w zaskarżonym wyroku uchybień powoduje, że apelacja nie mogłaby się okazać skutecznym środkiem odwoławczym. Śladowa argumentacja w uzasadnieniu środka odwoławczego żadną miarą nie daje obrazu, jaką wiedzę posiada zdająca na temat przepisów o postępowaniu dowodowym, skoro podstawą zarzutu uczyniła art. 7 k.p.k., statuujący jedną z zasad tego postępowania ("zasada swobodnej oceny dowodów"). Akurat w tym przypadku Sąd zasady tej nie naruszył, bowiem świadka Piotra Dudzińskiego zwolnił (niesłusznie) od złożenia zeznań.

Za całkowicie nietrafne Komisja II stopnia uznała zarzuty postawione przez zdającą - obrazy art. 170 § 1 (bez wskazania jakiego aktu prawnego) i art. 4 k.p.k.. Nie miały one bowiem żadnego znaczenia prawnego z punktu widzenia zabezpieczenia interesów oskarżyciela posiłkowego, zwłaszcza w sferze finansowej (odszkodowanie i zadośćuczynienie). Nadto, zdająca zażądała zmiany kwalifikacji prawnej czynu z pkt I, co było niedopuszczalne z uwagi na zakaz wynikający

z zasady ne peius (art. 454 § 1 k.p.k.). Ponadto wniosek końcowy apelacji pomijał milczeniem kwestię rozstrzygnięcia o obowiązku naprawienia szkody majątkowej.

W świetle powyższych kryteriów, rozważań i ustaleń organ odwoławczy podzielił oceny egzaminatorów oraz uzasadnienia tych ocen.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie podziela również zarzutu jakoby

w trakcie egzaminu radcowskiego doszło do oczywistej i rażącej nierówności szans zdających, a to wobec przyjmowania od niektórych zdających rozwiązań po ogłoszeniu przez Przewodniczącego Komisji zakończenia pierwszego dnia egzaminu. Na posiedzeniu w dniu [...] października 2015 r. przeprowadzony został dowód z protokołu egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach 11 do 13 marca 2015 r. przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] z siedzibą we [...]. Z zapisu w punktach 7 i 12 protokołu wynikało, że egzamin z prawa karnego rozpoczął się

o godz. 10:06, zaś zakończył o godz. 16:06, a więc trwał 6 godzin. Przebieg egzaminu nie został zakłócony, w szczególności brak było adnotacji, że jakakolwiek praca została oddana z dużą zwłoką, bądź też zdający kontynuowali pisanie prac po zakończeniu egzaminu. Taką ocenę potwierdziła również treść pisma z dnia

[...] czerwca 2015 r. Przewodniczącego Komisji Nr [...] [...], który wskazał, iż Komisja Egzaminacyjna nie dopuściła do sytuacji, by którykolwiek ze zdających kontynuował pisanie pracy po zakończeniu egzaminu. Zarzut ten jawił się zatem jako całkowicie bezpodstawny.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 k.p.a.

w zw. z art. 368 ust. 12 i ust. 9 u.r.p. poprzez:

a/ nieprawidłowe rozpatrzenie odwołania skarżącej, polegające na nie odniesieniu się w uzasadnieniu uchwały do wszystkich zarzutów podniesionych w toku postępowania przed Komisją II stopnia oraz na pominięciu wniosków dowodowych skarżącej, co świadczy o braku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału sprawy,

b/ brak należytego wyjaśnienia przez Komisję II stopnia zasadności przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy oraz nieprzedstawienie merytorycznej argumentacji przemawiającej za utrzymaniem w mocy oceny negatywnej,

c/ wydanie uchwały zawierającej wewnętrznie sprzeczną treść uzasadnienia

- które to uchybienia skutkowały błędną oceną stanu faktycznego, a w konsekwencji doprowadziły do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu na tej podstawie oceny negatywnej;

2.art. 139 k.p.a., w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez naruszenie zasady reformationis in peius, polegającej na tym, że Komisja II stopnia, dokonując oceny zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów:

a/ jednocześnie podniosła nowe zarzuty i zmieniła na niekorzyść rangę pozostałych zarzutów, wcześniej uznanych przez Komisję I stopnia za drugorzędne,

b/ a w efekcie ocena wystawiona skarżącej nie uległa zmianie, to należy uznać że sposób oceniania pracy skarżącej, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisję I stopnia uległ zaostrzeniu;

- w konsekwencji, zgodnie z powołanym w uzasadnieniu skargi orzecznictwem dotyczącym weryfikacji ocen egzaminacyjnych doszło do naruszenia zasady o nieorzekaniu na niekorzyść;

3.art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a. oraz art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez uniemożliwienie skarżącej zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonych dowodów w ramach postępowania odwoławczego, przez co naruszono obowiązek zapewnienia skarżącej czynnego udziału w postępowaniu oraz obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej,

4.art. 365 u.r.p. poprzez brak stwierdzenia zgodności pracy egzaminacyjnej skarżącej z wymogami tegoż przepisu,

5.art. 364 ust. 10 w zw. z art. 364 ust. 2 oraz art. 364 ust. 1 i 6 u.r.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen, polegające na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej z zakresu prawa karnego pomimo, że w uzasadnieniu uchwały Komisji II stopnia nie została wskazana i uzasadniona żadna przesłanka dyskwalifikująca pracę skarżącej w tym zakresie.

Mając na względzie podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały w całości a także poprzedzającej ją uchwały organu I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga I. Z. nie zasługuje na uwzględnienie.

Podnoszone zarzuty sprowadzają się do twierdzenia, że Komisja Odwoławcza z naruszeniem powołanych w skardze przepisów wadliwie przyjęła, a tym samym wadliwie oceniła i uzasadniła, jednocześnie podnosząc nowe zarzuty i zmieniając na niekorzyść skarżącej rangę zarzutów sformułowanych przez Komisję I stopnia, iż wynik egzaminu radcowskiego, który I. Z. zdawała, został prawidłowo ustalony. Negatywny wynik egzaminu radcowskiego był zaś konsekwencją uzyskania przez skarżącą oceny niedostatecznej z części pierwszej egzaminu obejmującej rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego.

Należy zauważyć, że rozpatrująca odwołania od wyniku egzaminu radcowskiego Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, prowadzi postępowanie na zasadach określonych w art. 368 ust. 9, 10 u.r.p.,

§ 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1193 z późn. zm.), stosując odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego

(art. 368 ust. 12 u.r.p.). Postępowanie odwoławcze w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego jest postępowaniem szczególnym i przebiega w trzech etapach, z czego pierwsze dwa ograniczają się do zakwestionowanych zadań egzaminacyjnych (opinia o zasadności zarzutów i uchwała odnośnie do ostatecznej oceny tej części pracy), zaś ostatni stanowi głosowanie nad uchwałą komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego i wyniku tego egzaminu. Specyfika tego postępowania wyraża się w ograniczeniu badania merytorycznego kontestowanej uchwały do poszczególnych zadań, których ocenę podważa egzaminowany i przyjęcia w drodze głosowania ostatecznej oceny tych zadań decydującej dla uchwały końcowej w sprawie wyniku egzaminu. Głosowanie końcowe nad trafnością pierwotnej uchwały zamyka postępowanie odwoławcze.

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż obowiązek Komisji Odwoławczej ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, stosownie do przepisu § 5 ust. 3 i 4 wspomnianego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, nie polega na ponownej ocenie wszystkich części egzaminu, lecz na ponownej, ostatecznej ocenie wyłącznie zadań zakwestionowanych (por. wyroki NSA: z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11, Lex 1151716, z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11, Lex nr 1316091). Wyrazem załatwienia całej sprawy z wniesionego odwołania jest uchwała w przedmiocie wyniku egzaminu.

W niniejszej sprawie kontroli sądowoadministracyjnej poddana została uchwała z dnia [...] października 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego dotycząca oceny rozwiązania właśnie zadania z prawa karnego.

Oceniając tę uchwałę, nie można podzielić stanowiska skarżącej, że nie odniesiono się w niej do wszystkich zarzutów odwołania i do wniosków dowodowych zawartych w odwołaniu. Okoliczność, że Komisja II stopnia nie zgodziła się z argumentacją skarżącej i przedstawiła odmienną niż skarżąca, przy tym zgodną z ocenami cząstkowymi, ocenę rozwiązania zadania z prawa karnego, nie może oznaczać, że omawiana uchwała jest wadliwa, w tym wewnętrznie sprzeczna. Komisja Odwoławcza oceniając zarzuty zdającej zaprezentowane w odwołaniu, rozbudowała argumentację egzaminatorów co do stwierdzonych w pracy uchybień. Jeżeli przy ocenie zarzutów odwołania, dostrzeżono i inne mankamenty pracy w zakresie ocenianego zadania, to w świetle art. 368 ust. 9, 12 i 14 pkt 4 u.r.p. w powiązaniu z § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości Komisja Odwoławcza była uprawniona do ich uwzględnienia, tak samo gdyby dostrzegła i inne pozytywne elementy ocenianej pracy.

Podobnie było z wnioskami dowodowymi. Aczkolwiek Komisja Odwoławcza wprost nie odniosła się do tego wniosku. Jednakże wypowiedziała się odnośnie kwestii objętej tymi wnioskami, gdyż odniosła się do zapisów protokołu z egzaminu radcowskiego, z którego wynikał czas trwania egzaminu. Ponadto z zapisów na wydruku z nośnika, na którym skarżąca rozwiązywała zadanie z prawa karnego, wynikało, że w przypadku I. Z. egzamin został rozpoczęty o godz. 9:57, a zakończył się o godz. 16:10 czyli trwał 6 godz. 12 min. Jeżeli były i inne przekroczenia czasu sporządzania prac (choć przez skarżącą nie wykazane, a z protokołu z przebiegu egzaminu nie wynikające), np. do 6 godz. 20 min, to skarżąca także znalazła się grupie egzaminowanych osób, które rozwiązywały zadanie ponad 6 godz., a różnice nie były znaczne.

Odnosząc się do zarzutu podnoszącego brak możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranego materiału dowodowego, to należy zauważyć, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu sprawdzane prace egzaminacyjne plus protokół przebiegu egzaminu stanowią pełny materiał dowodowy (por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2351/14, opubl orzeczenia.nsa.gov.pl). Prace egzaminacyjne z pewnością były znane skarżącej, a co do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego, strona nie wykazała czy miał brak zapoznania się z nim istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: p.p.s.a.), stanowiący, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przystępując do oceny zasadności zarzutów związanych z błędną oceną rozwiązania zadania z prawa karnego, należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 364 ust. 2 u.r.p., egzamin radcowski składa się z pięciu części pisemnych, przy czym pierwsza część egzaminu, według ust. 5 tego art., rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polega na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

W ramach oceny prac pisemnych, w tym pracy z zakresu prawa karnego wprowadzono kryteria oceny określone w art. 365 ust. 2 u.r.p., według których przy ocenie między innymi zadania z zakresu prawa karnego bierze się pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2891/14, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazany przepis formułuje kryteria oceny przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (por. wyroki w sprawach II GSK 2333/11, II GSK 2891/14).

Powyższe kryteria oceny muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie któregokolwiek z nich świadczy o braku przygotowania do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, które polega na świadczeniu pomocy prawnej, która ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywania.

Z powyższego wynika, że ocenę pozytywną może uzyskać rozwiązanie zadania, które spełnia kryteria określone w art. 365 ust. 2 u.r.p., czyli jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający. Zatem spełnienie przez pracę jedynie kryterium formalnego nie jest wystarczające do uzyskania oceny pozytywnej, czego niezasadnie skarżąca oczekiwała od Komisji obu szczebli.

Owszem skarżąca sporządziła apelację w imieniu oskarżyciela posiłkowego. Jak prawidłowo zauważyła Komisja Odwoławcza, podlegający zaskarżeniu apelacją wyrok Sądu Rejonowego obarczony był wieloma istotnymi wadami. Zdająca egzamin, przy wielości sformułowanych zarzutów, nie postawiła jednak kwestionowanemu orzeczeniu żadnego prawidłowego zarzutu. Nadto uzasadnienie apelacji nie dość, że nie uzupełniało zarzutów, to także zawierało stwierdzenia niezgodne z obowiązującymi przepisami (o czym niżej). Nie miało zasadniczego znaczenia, że sąd rozpoznałby tak sformułowaną, jak przez skarżącą, apelację. Problem tkwił w tym, że apelacja miała wykazać, że zdająca egzamin potrafi samodzielnie reprezentować stronę, spełniając jednocześnie wymagania z art. 365 ust. 2 u.r.p. w zw. z art. 364 ust. 1 u.r.p. Określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria oceny zadań z części pierwszej egzaminu radcowskiego należy interpretować z uwzględnieniem treści art. 364 ust. 1 tego aktu, w którym sformułowano ogólne cele egzaminu radcowskiego. Należy bowiem mieć na uwadze, że ten egzamin polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania, m.in. z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego. Za wyraz dostatecznego wykazania się wiedzą z zakresu procedury karnej nie można uznać napisania apelacji w sposób jedynie formalnie poprawny, zapewniający jej rozpoznanie przez sąd odwoławczy, zawierając w tej apelacji zarzuty nie dotykające istoty błędów popełnionych przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, dając tym samym dowód nieznajomości podstawowych zasad rządzących postępowaniem karnym. Ponadto obowiązek ochrony interesu strony spocznie wówczas na sądzie rozpatrującym apelację, nie wypełni go natomiast pełnomocnik reprezentujący skarżącego (vide wyroki NSA: z dnia 9 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1678/14, w sprawie II GSK 2961/14).

Co do czynu pierwszego – zarzucanego z art. 278 § 1 k.k., skarżąca nie dostrzegła naruszenia prawa materialnego, to jest art. 119 § 1 k.w. i art. 280 § 1 k.k. Oskarżonemu należało przypisać popełnienie przestępstwa z art. 280 § 1 k.k., co zdająca powiązała z naruszeniem art. 410 k.p.k. (Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej.), mimo że materiał dowodowy był kompletny i prawidłowo ujawniony na rozprawie, zamiast z naruszeniem prawa materialnego. Kolejny postawiony zarzut odnośnie tego czynu również nie dotykał istoty sprawy, gdyż dotykał kwestii przedawnienia karalności czynu, nie wyjaśniając też, dlaczego należało kwalifikację czynu zmienić.

Ponadto wniosek apelacyjny co do tego zarzutu został błędnie sformułowany, bo z naruszeniem art. 454 § 1 k.p.k., mówiący, iż sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji umorzono lub warunkowo umorzono postępowanie. Nie było więc można żądać zmiany wyroku co do tego punktu.

Z kolei przy czynie z art. 157 § 1 k.k. zarzucanym jako drugi, zdająca w ogóle nie dostrzegła błędu Sądu I instancji co obowiązku – obowiązku naprawienia szkody, odnośnie którego - według Sądu - wniosek został złożony po upływie terminu przewidzianego w ustawie. Stanowisko Sądu I instancji uchybiało art. 49a k.p.k. w zw. z art. 46 k.k.

Natomiast odnośnie czynu zarzucanego jako trzeci – skarżąca wykazała się nieznajomością art. 182 § 1 k.p.k. w odniesieniu do świadka Piotra Dudzińskiego. (Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań.) w powiązaniu z art. 115 § 11 k.k. (Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.) w zw. z art. 186 § 1 k.p.k. (Osoba uprawniona do odmowy złożenia zeznań albo zwolniona na podstawie art. 185 może oświadczyć, że chce z tego prawa skorzystać, nie później jednak niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania w postępowaniu sądowym; poprzednio złożone zeznanie tej osoby nie może wówczas służyć za dowód ani być odtworzone.). Skarżąca bowiem w uzasadnieniu apelacji uznała, że Sąd mógł oprzeć się na zeznaniach wspomnianego świadka z postępowania przygotowawczego, nie dostrzegając zakazu z art. 186 § 1 k.p.k.

Słusznie Komisja Odwoławcza przyjęła, że skarżąca nie wykazała się znajomością podstawowych instytucji prawa karnego (zarówno materialnego, jak i procesowego). W takiej sytuacji prawidłowa była opinia organu, że praca skarżącej z prawa karnego nie zasługiwała na inną ocenę niż niedostateczna, zgodnie z art. 364 ust. 10 pkt 2 u.r.p.

Z powyższych względów skargę I. Z. jako bezzasadną na mocy art. 151 p.p.s.a. należało oddalić w całości.