Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 367/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156,158
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Asesor WSA Agnieszka Miernik Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o sprzedaży lokalu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącej W. G. kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego Kolegium z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...], wydanej przez Naczelnika Dzielnicy [...] orzekającej o sprzedaży R. i S. R. lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] w W. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że nieruchomość przy ul. [...] nr hip. [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem 21 listopada 1945 r. grunty nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art. 1 dekretu przeszły na własność gminy Miasta W., później Skarbu Państwa. Nieruchomość ta stanowiła własność T. S.

Wnioskiem z dnia 7 października 1945 r. dotychczasowy właściciel wystąpił o przyznanie własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości.

Z ustaleń organu wynika, że Prezydium Rady Narodowej Miasta W. orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] sierpnia 1952 r. nr [...] odmówiło dawnemu właścicielowi T. S. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. numerem hip. [...] oraz stwierdziło, że wszystkie budynki znajdujące się na wskazanym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa, zaś Ministerstwo Gospodarki Komunalnej decyzją z dnia [...] października 1952 r. nr [...] utrzymało w mocy powyższe orzeczenie administracyjne z dnia [...] sierpnia 1952 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...] Naczelnik Dzielnicy [...] orzekł o sprzedaży R. i S. R. lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] w W. wraz z udziałem stanowiącym [...] części budynku i urządzeń służących do wspólnego użytku oraz prawa użytkowania wieczystego [...] części działki oznaczonej jako dz. ew. nr [...] w obrębie [...], a w dniu [...] lutego 1976 r. aktem notarialnym Rep. A nr [...] R. i S. R. nabyli od Skarbu Państwa prawo własności lokalu nr [...] w domu położonym przy ul. [...] w W., wraz z udziałem stanowiącym [...] części budynku i urządzeń służących do wspólnego użytku oraz prawa użytkowania wieczystego [...] części działki.

Decyzją z dnia [...] listopada 1996 r. nr [...] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1952 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach służących do wspólnego użytku oraz gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali, została wydana z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdził jej nieważność.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że decyzją z dnia [...] października 1997 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast uchylił orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] sierpnia 1952 r. i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia [...] marca 2001 r. nr [...] Burmistrz Gminy W. ustanowił na rzecz W. G., następczyni prawnej dawnego właściciela, użytkowanie wieczyste do udziału wynoszącego [...] części gruntu o pow. [...] m2, oznaczonego jako dz. ew. nr [...] w obrębie [...] oraz do analogicznej części budynku, w którym sprzedane zostało [...] spośród [...] lokali mieszkalnych.

W dniu 11 lipca 2006 r. W. G. wystąpiła z żądaniem stwierdzenia, że decyzja z dnia [...] listopada 1975 r. orzekająca o sprzedaży R. i S. R. lokalu mieszkalnego nr [...] została wydana z naruszeniem prawa, lecz wywołała nieodwracalne skutki prawne poprzez zawarcie cywilnej umowy kupna – sprzedaży.

Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. odmówiło stwierdzenia nieważności powyższej decyzji o sprzedaży lokalu nr [...], wskazując w uzasadnieniu, że decyzją z dnia [...] listopada1996 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1952 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach służących do wspólnego użytku oraz gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali, została wydana z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdził jej nieważność. W tej też jedynie części – wynoszącej [...]– gruntu zostało ustanowione przez Burmistrza Gminy W. użytkowanie wieczyste, zaś budynek w tej też tylko części powrócił do dawnych właścicieli.

Zatem, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., stwierdzenie nieważności dotyczy jedynie części decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, nie dotyczy natomiast lokali wskazanych w decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. wraz z częściami budynku im przynależnymi oraz odpowiadającymi im udziałami w prawie użytkowania wieczystego gruntu. Oznacza to, że przywrócenie stanu prawnego nastąpiło jedynie w odniesieniu do tej części nieruchomości, która dotyczy niesprzedanych lokali oraz praw im przynależnych. Zdaniem organu nadzorczego, decyzja Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] listopada 1996 r. nie dokonuje restytucji stanu prawnego w odniesieniu do będącego przedmiotem niniejszej sprawy lokalu nr [...], a zatem w odniesieniu do wskazanej części nieruchomości obejmującej sprzedane lokale, decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1952 r. pozostała w obrocie prawnym. Zatem, zdaniem organu nadzorczego, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. wydanej przez Naczelnika Dzielnicy [...] orzekającej o sprzedaży R. i S. R. lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. [...], bowiem brak jest podstaw do ustalenia, iż w dacie wydawania tej decyzji Skarb Państwa rozporządzał mieniem, do którego nie miał prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku W. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 kpa stwierdziło, że działanie organu administracji oparte na podstawie art. 156 kpa poddane jest specyficznym rygorom, bowiem postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stanowi jedno z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego obejmujących przypadki weryfikacji decyzji dotkniętej wadami kwalifikowanymi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 1997 r. sygn. akt III SA 1425/96, w którym stwierdzono, że "w dotychczasowym orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) następuje wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W orzecznictwie sądowym wyrażone były także poglądy, iż jako "rażącego" nie można traktować takiego rozstrzygnięcia, które wynika z odmiennej interpretacji danej normy. Rażące naruszenie prawa jest bowiem z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretowaniu prawa. W orzecznictwie wyrażono także pogląd, że o "rażącym" naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej", uznało, że badanie zgodności z prawem decyzji ogranicza się więc do badania jej samej, abstrahując od skutków materialnych. W wyroku z dnia 28 listopada 1997 r. sygn. akt III SA 1134/96 (ONSA z 1998 r. nr 3, poz. 101), Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż "rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa".

A zatem, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., skoro decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej na skutek okoliczności wymienionych w art. 156 § 1 kpa wywołuje skutek prawny ex tunc, to oznacza, że decyzja taka jest nieważna z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania. Zatem, zgodnie z poglądem przedstawionym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt I SA 1547/97, (niepubl.), "jeśli stwierdzenie nieważności dotyczyć będzie decyzji, na mocy której Skarb Państwa stał się właścicielem określonej nieruchomości, konsekwencją owego stwierdzenia będzie uznanie, że Państwo nigdy nie było właścicielem tejże nieruchomością posługiwało się wadliwym tytułem własności, uzyskanym z rażącym naruszeniem prawa."

W niniejszej sprawie, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., stwierdzenie nieważności dotyczy jedynie części decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej, nie dotyczy natomiast lokali wskazanych w decyzji z dnia [...] listopada 1996 r., co oznacza, że przywrócenie stanu prawnego nastąpiło jedynie w odniesieniu do tej części nieruchomości, która dotyczy niesprzedanych lokali oraz praw im przynależnych. W pozostałej części, dotyczącej sprzedanych lokali, nie nastąpiło przywrócenie stanu prawnego nieruchomości, a zatem nie można stwierdzić, że Skarb Państwa nie mógł dysponować w tym zakresie nieruchomością, a zatem w tym stanie prawnym, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o sprzedaży lokalu mieszkalnego.

Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, iż stwierdzenie nieważności decyzji dokonuje restytucji (przywrócenia) stanu prawnego istniejącego przed wydaniem tej decyzji. Skutku ex tunc nie wywołuje natomiast żadne inne orzeczenie, w tym także orzeczenie stwierdzające wydanie decyzji z naruszeniem prawa, i powołało się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1122/06, w którym stwierdzono, że "(...) stwierdzenie nieważności decyzji usuwa decyzję z obrotu prawnego i nie tylko przywraca stan poprzedni, lecz znosi jej skutki. Stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa oznacza natomiast, że decyzja, choć wadliwa, pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne".

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła W. G.; zarzucając:

1. naruszenie art. 10 § 1 kpa oraz art. 81 kpa polegające na zaniechaniu powiadomienia przez organ administracji stron postępowania o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym;

2. błędną wykładnię art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez przyjęcie, iż decyzja Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. nie jest obarczona wadą prawną mogącą stanowić przesłankę stwierdzenia jej nieważności, podczas gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), albowiem Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...], zezwalając osobom fizycznym na nabycie lokalu nr [...], dopuścił się rozporządzenia cudzą własnością, gdyż Skarb Państwa nie był właścicielem wspomnianego lokalu, nie było zatem jakichkolwiek podstaw prawnych do wystawiania lokalu na sprzedaż dotychczasowym najemcom;

3. błędną wykładnię art. 156 § 2 kpa poprzez przyjęcie, iż w sytuacji, gdy zostało stwierdzone, że decyzja o odmowie ustanowienia prawa własności czasowej, w odniesieniu do sprzedanych lokali, wydana została z naruszeniem prawa, a w pozostałym zakresie stwierdzono jej nieważność – niemożliwe jest stwierdzenie, iż decyzja o sprzedaży lokalu została wydana z rażącym naruszeniem prawa, lecz z uwagi na chroniącą działających w dobrej wierze nabywców rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 157 kpa w zw. z art. 158 kpa), podczas gdy NSA w uchwale składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r. OPK 4/98 wyraźnie potwierdził taką możliwość;

4. naruszenie przepisu art. 156 kpa poprzez zaniechanie dokonania oceny legalności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. oraz pominięcie zarzutów odnośnie tego orzeczenia wskazanych przez wnioskodawczynię w toku postępowania;

5. naruszenie innych przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 8, 12, 77 i art. 80 kpa poprzez pominięcie istotnych dla oceny legalności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] grudnia 1989 r. okoliczności stanu faktycznego sprawy;

6. naruszenie przepisu art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez przyjmowanie przez organy administracji w ich dotychczasowej praktyce w sprawach analogicznych do przedmiotowej innych ustaleń, zgodnych z twierdzeniami skarżącej (decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 1999 r., nr [...], decyzje SKO w W. z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] oraz z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...]), co stanowi jawne naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa, statuującej obowiązek wydawania identycznych rozstrzygnięć w podobnych sytuacjach oraz przy podobnym lub analogicznym stanie faktycznym;

7. naruszenie przepisu art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez odmowę stwierdzenia nieważności bezprawnej decyzji i tym samym próbę zamknięcia wnioskodawcom drogi do dochodzenia ich uzasadnionych roszczeń, podczas gdy art. 77 ust. 1 Konstytucji RP wprost stanowi, iż "Każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej" -

wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lipca 2007 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również decyzja poprzedzająca naruszają przepisy prawa.

Orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1952 r., wydanym na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), odmówiono dotychczasowemu właścicielowi T. S. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul.[...], nr hip. [...] oraz stwierdzono, że wszystkie budynki znajdujące się na tym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia [...] listopada 1996 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1952 r. w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach służących do wspólnego użytku oraz gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali, została wydana z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdził jej nieważność.

Decyzją z dnia [...] marca 2001 r. Burmistrz Gminy [...] ustanowił na rzecz W. G. będącej następcą prawnym dawnego właściciela, użytkowanie wieczyste do udziału wynoszącego [...] części gruntu o pow. [...] m² oznaczonego jako działka ewid. nr [...], oraz do analogicznej części budynku położonego przy ul. [...], w którym sprzedane zostało [...] spośród [...] lokali mieszkalnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 1975 r. orzekającej o sprzedaży R. i S. R. lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] w W.

Postępowanie niniejsze zostało wszczęte wnioskiem W. G. z dnia 5 lipca 2006 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. o sprzedaży lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. poprzez stwierdzenie, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, lecz z uwagi na chroniącą działających w dobrej wierze nabywców rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Zasadniczą przyczyną uchylenia zaskarżonej, jak również poprzedzającej ją decyzji była okoliczność, że organ administracji, orzekając merytorycznie, przyjął bezpodstawne założenie, że w sytuacji gdy uznano, że decyzja o odmowie przyznania własności czasowej byłemu właścicielowi nieruchomości [...], w trybie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, w części dotyczącej poszczególnych lokali została wydana z naruszeniem prawa, to nie jest możliwe ustalenie, że decyzje o sprzedaży tych lokali ich dotychczasowym najemcom, które poprzedziły zawarcie stosownych umów notarialnych, zostały wydane z naruszeniem prawa.

Organy administracji publicznej obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa, zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 kpa, a w toku postępowania mają obowiązek, stojąc na straży praworządności, podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czyli zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 kpa.

Obowiązkiem zatem organu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 1975 r. o sprzedaży lokalu mieszkalnego było zatem ustalenie zarówno stanu faktycznego, jak i stanu prawnego sprawy z daty wydania decyzji w stosunku do której toczy się postępowanie o stwierdzenie nieważności – czego organ nie uczynił. Jeśli stwierdzono nieważność decyzji odmawiającej dawnemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], w części, a następnie w tej części ustanowiono na rzecz spadkobiercy dawnego właściciela użytkowanie wieczyste do udziału wynoszącego [...] części gruntu o pow. [...] m² oznaczonego jako działka ewid. nr [...], oraz do analogicznej części budynku położonego przy ul. [...], w którym sprzedane zostało [...] spośród [...] lokali mieszkalnych, to organ powinien był wziąć pod uwagę, że ta nieruchomość nie jest już własnością Skarbu Państwa czy gminy – lecz współwłasnością, czyli zupełnie inną instytucją prawną, uregulowaną w innych przepisach kodeksu cywilnego niż własność. Organ powinien był również wziąć pod uwagę, że zarówno rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie trybu oddawania w użytkowanie wieczyste terenów państwowych i sprzedaży położonych na nich budynków (Dz. U. Nr 13, poz. 120 z późn. zm.) jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 maja 1970 r. w sprawie sprzedaży przez państwo budynków z równoczesnym oddawaniem działek w użytkowanie wieczyste (Dz. U. z 1975 r. poz. 9), na podstawie których decyzja z dnia [...] listopada 1975 r. została wydana, wyraźnie przewidują możliwość oddawania w użytkowanie wieczyste terenów państwowych i sprzedaży położonych na nich budynków (państwowych).

Wnikliwego zbadania tych okoliczności w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji nie można było pominąć.

Organ administracji publicznej wnikliwie badając sprawę powinien był również zwrócić szczególną uwagę na fakt, że decyzja z dnia [...] listopada 1975 r. o sprzedaży lokalu mieszkalnego będąca przedmiotem postępowania nieważnościowego wydana została w sytuacji, gdy decyzja o odmowie przyznania własności czasowej w całości rażąco naruszała prawo, a zatem nabycie własności budynku, w którym mieści się ten lokal, przez Skarb Państwa – nie było w pełni prawidłowe. Jak bowiem wynika z akt sprawy, Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada1996 r. stwierdził, że decyzja z dnia [...] października 1952 r. odmawiająca dawnemu właścicielowi T. S. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] - w określonej w aktach notarialnych części dotyczącej sprzedanych lokali nr [...] w budynku przy ul. [...] oraz udziałów przypadających właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach służących do wspólnego użytku oraz gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste właścicielom lokali, została wydana z naruszeniem prawa, zaś w pozostałej części stwierdził jej nieważność.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa, co w niniejszej sprawie nastąpiło decyzją z dnia [...] listopada 1996 r. Zgodnie natomiast z art. 156 § 2 kpa, organ administracji nie może stwierdzić nieważności decyzji, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, np. umożliwiła zawarcie umowy sprzedaży lokalu, części budynku i części gruntu w formie aktu notarialnego, co w niniejszej sprawie również nastąpiło. W tej sytuacji organ obowiązany był przepisem art. 158 § 2 kpa ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji.

W decyzji z dnia [...] listopada 1996 r. wydanej w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z 1952 r. odmawiającej przyznania prawa własności czasowej organ stwierdził, że decyzja ta w części jest nieważna, a w części została wydana z naruszeniem prawa, z uwagi na zaistniałe później nieodwracalne skutki prawne.

Oznacza to, że decyzja odmawiająca przyznania prawa własności czasowej jest cała nieważna, jednakże, z uwagi na zaistniałe później nieodwracalne skutki prawne nie można było stwierdzić jej nieważności w całości, lecz można było jedynie stwierdzić, że w tej części, gdzie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne - została wydana z naruszeniem prawa.

Powyższe oznacza, że okoliczności uniemożliwiające stwierdzenie nieważności decyzji (z 1952 r.) zaistniałe później (zawarcie aktu notarialnego umowy kupna – sprzedaży lokalu wraz z udziałem w części budynku i gruntu w 1976 r.) nie sprawiają, że decyzja nieważna staje się decyzją ważną; okoliczności zaistniałe później (nieodwracalne skutki prawne) uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji nieważnej, a umożliwiają jedynie stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Nie budzi żadnych wątpliwości to, że stwierdzenie nieważności decyzji usuwa decyzję nieważną z obrotu prawnego i przywraca stan prawny istniejący przed wydaniem decyzji nieważnej, a skutku ex tunc nie wywołuje żadne inne orzeczenie, w tym również orzeczenie stwierdzające wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

Jednakże, ponownie rozpatrując sprawę, organ powinien był również mieć na uwadze, że stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa oznacza, że decyzja wprawdzie była nieważna, lecz nie można stwierdzić jej nieważności z powodu okoliczności zaistniałych już po wydaniu decyzji nieważnej; gdyby te okoliczności nie zaistniały, cała decyzja jako nieważna zostałaby wyeliminowana z obrotu prawnego stwierdzeniem jej nieważności.

Z tych też przyczyn nie można ograniczyć uzasadnienia prawnego decyzji do stwierdzenia, że skoro decyzja pozostała w obrocie prawnym, to Skarb Państwa mógł dysponować w tym zakresie nieruchomością.

Prawidłowo zauważa skarżąca, że Quod ab initio vitiosum est, non potest tractu temporis convalescere, co oznacza, że To, co od początku jest wadliwe, nie może być uzdrowione z upływem czasu. Nieodwracalnymi skutkami prawnymi zaistniałymi później, nie można uzdrowić zaistniałej wcześniej nieważności, lecz jedynie, z uwagi na ochronę np. nabywców w dobrej wierze, dokonujących później czynności prawnej w zaufaniu do rękojmi wiary publicznych ksiąg wieczystych, stwierdzić, że decyzja rzeczywiście nieważna – została wydana z naruszeniem prawa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien mieć na uwadze i rozważyć przytoczone wyżej okoliczności, jak również powiadomić strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, zapewnić osobom zainteresowanym możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, jak również odnieść się do okoliczności podnoszonych przez stronę zarówno we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, uznając, że zaskarżona decyzja jak również decyzja poprzedzająca naruszają przepisy art. 7, 8, 10 § 1, 77 § 1, 156 § 1 kpa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

-----------------------

1