Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1222/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Barbara Wasilewska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), asesor WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2007 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 1125/06 uwzględnił skargę A. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz kosztów upomnienia i orzekł nieważność tej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...].

Sąd oparł się następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. ZUS-Oddział w L., po rozpoznaniu wniosku A. G. z dnia 27 października 2004 r., odmówił umorzenia zaległych należności ze składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wnioskodawca nie spełnił zawartych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz.887 ze zm.) - powoływanej dalej jako u.s.u.s., przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, że jest w trudnej sytuacji majątkowej, a więc że zachodzi całkowita nieściągalność składek. Decyzję podpisała M. G., zastępca Dyrektora Oddziału Regionalnego ZUS w L. na podstawie upoważnienia udzielonego przez M. O., Dyrektora tej placówki.

ZUS, po rozpoznaniu wniosku A. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z [...] lutego 2006 r. utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. Decyzję podpisał Dyrektor Oddziału Regionalnego ZUS działając na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa ZUS z dnia [...] października 2005 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie badając skargę na tę ostateczną decyzję ZUS uznał, że obie decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, (art. 156 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego) i na tej podstawie stwierdził nieważność obu tych decyzji.

W ocenie Sądu Dyrektor Oddziału Regionalnego ZUS w L. - M. O., działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS nie mogła udzielić swojemu zastępcy - M. G. pełnomocnictwa do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Dla skuteczności czynności administracyjnych, w tym decyzji podejmowanych przez zastępcę Dyrektora Oddziału Regionalnego ZUS w imieniu Zakładu, konieczne jest bowiem umocowanie udzielone bezpośrednio przez Prezesa ZUS w trybie art. 268a k.p.a., będącego jedynym podmiotem "personifikującym organ" - ZUS. Wobec braku takiego upoważnienia zastępca Dyrektora Oddziału Regionalnego ZUS nie miał, w ocenie Sądu, kompetencji do wydawania i podpisywania w imieniu Zakładu decyzji odmawiających umorzenia skarżącemu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd powołał się na treść art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. z którego wynika, że decyzje indywidualne w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydaje Zakład, a uprawnionym do reprezentowania Zakładu jest Prezes ZUS. Zatem decyzja administracyjna o umorzeniu lub odmowie umorzenia składek względem ZUS powinna być sygnowana jego podpisem. Ponadto Sąd wskazał, iż zgodnie z art.123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych w cytowanej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z wyjątkiem sytuacji, gdy ustawa stanowi inaczej. Sąd zauważył, że brak jest w ustawie odesłania do innych aktów prawnych, regulujących tryb umarzania składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, toteż w sprawach tych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z dyspozycją art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, innych pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu organu, postanowień oraz zaświadczeń. Sąd uznał, iż takie upoważnienie organu musi posiadać również zastępca osoby kierującej jednostką organizacyjną organu. Jeżeli upoważnienie ma pochodzić bezpośrednio od organu administracji publicznej, to upoważnienie nie może być udzielone przez pracownika innemu pracownikowi. Zdaniem Sądu zastosowanie w danej sprawie normy art. 268a k.p.a. jest tym bardziej uzasadnione, że w ustawie o ubezpieczeniach społecznych nie ma innego, odrębnego uregulowania kwestii udzielania upoważnień pracownikom Zakładu przez Prezesa ZUS.

W ocenie Sądu § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U Nr 80 poz. 914) pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a k.p.a. Prezes ZUS nie może bowiem upoważniać dyrektorów komórek organizacyjnych do udzielania pełnomocnictwa innym pracownikom oddziału do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach. Zdaniem Sądu, ustawodawca udzielając Ministrowi delegacji do wydania statutu nie wskazał, że organ wykonawczy może w odmienny sposób niż czyni to ustawa, uregulować kwestię udzielania pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu. Na poparcie tego stanowiska Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego - wyrok z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U 1/86 w myśl którego, rozporządzenie nie może ingerować w sferę materii prawnej, zawartej w innych aktach normatywnych o randze ustawowej w ten sposób, że nie może ono powtarzać, przekształcać, modyfikować lub syntetyzować treści ustaw. Cytowany przepis statutu modyfikuje art. 268a k.p.a., zatem zdaniem Sądu, należy odmówić jego stosowania.

Na tej podstawie Sąd przyjął, iż decyzja Zakładu w I instancji została wydana przez osobę nie legitymującą się prawidłowym upoważnieniem i wobec tego dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy wadliwą decyzję jest także nieważna. Dlatego należało stwierdzić nieważność obydwu decyzji Zakładu.

W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2006 r. Prezes ZUS, na podstawie art.174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zarzucił wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 268a k.p.a. oraz art.83 ust.1 pkt 3 u.s.u.s. i art. 123 oraz art. 74 ust 5 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 2 pkt 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu ZUS (Dz.U. z 1999 r. nr 80, poz. 914 ze zm.) przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu ZUS stoi w sprzeczności z art. 268a k.p.a., gdyż rozporządzenie to jest aktem niższego rządu od ustawy i nie może stanowić podstawy do upoważnienia przez Prezesa Zakładu Dyrektorów Oddziałów do udzielania pełnomocnictw do wydawania decyzji innym pracownikom Zakładu w tym zastępcom Dyrektorów.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organem właściwym do wydawania decyzji w I instancji jest ZUS. Zgodnie z art. 5 § 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Prezes Zakładu jest jedynie organem administracji w postępowaniu w II instancji. Prezes Zakładu występuje jako kierownik państwowej jednostki organizacyjnej określający zakres zadań pracowników tej jednostki. W rezultacie Prezes ZUS udzielając, na podstawie § 3 ust. 2 statutu upoważnienia dyrektorom oddziałów regionalnych ZUS do podejmowania decyzji w imieniu Zakładu i udzielania dalszych pełnomocnictw pracownikom oddziału nie występuje jako organ administracji publicznej, gdyż w zakresie tych spraw właściwy jest Zakład. Zatem § 3 ust. 2 statutu nie stoi w sprzeczności z art. 268a k.p.a. ponieważ odnosi się do wewnętrznej regulacji kompetencji organów Zakładu, a nie do kompetencji organów administracji.

Z powyższych względów Prezes ZUS wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że tenże Sąd stwierdził nieważność dwóch decyzji ZUS na tej podstawie, że pierwszą z nich - z dnia [...] grudnia 2004 r. podpisała osoba nieupoważniona do wydania decyzji za ten organ, a więc decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) W konsekwencji druga decyzja również rażąco naruszyła prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) Sąd I instancji odmówił zastosowania w sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.). Przepis ten przyznaje Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencje do upoważniania osób wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (statutu ZUS), w tym dyrektorów oddziałów ZUS do udzielania przez nie upoważnień innym pracownikom ZUS do podejmowania decyzji w imieniu ZUS, w określonych sprawach. Zdaniem Sądu I instancji przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ z przepisu art. 268a k.p.a. wynika, że jedynie organ może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. Sąd konfrontując § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS z treścią art. 268a k.p.a. doszedł do przekonania, że przepis statutowy stanowi niedozwoloną ingerencję w materię ustawową, ponieważ modyfikuje określony w art. 268a k.p.a. zakres kompetencji do udzielania upoważnień do działania w imieniu organu, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W konkluzji Sąd stwierdził, że w tej sprawie podstawą do udzielenia upoważnienia do wydawania decyzji w imieniu ZUS powinien być przepis art. 268a k.p.a., a nie przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, a więc zastępca Dyrektora Oddziału ZUS mógłby podpisać decyzję administracyjną, gdyby miał upoważnienie pochodzące bezpośrednio od Prezesa ZUS.

W skardze kasacyjnej powołano się na pierwszą podstawę skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) - naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, wskazując przepisy prawne, które - zdaniem ZUS - zostały w ten sposób naruszone. Osią tych zarzutów jest stwierdzenie, że Sąd I instancji bezpodstawnie uznał Prezesa ZUS za organ administracji publicznej. Takie uzasadnienie zarzutów naruszenia przez Sąd art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 268a k.p.a. i § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS polega na nieporozumieniu, ponieważ Sąd, wspomniał, co prawda, o decyzji wydanej przez Prezesa ZUS po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże stwierdzenie to nie miało istotnego wpływu na treść wyroku sądowego. Jak już wyżej powiedziano, wyrok został oparty przede wszystkim na ustaleniu, że pierwsza decyzja ZUS została wydana przez osobę nieupoważnioną, a więc była dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Skoro jednak wnoszący skargę kasacyjną w podstawach skargi wskazał przepisy prawne według niego naruszone i stwierdził w uzasadnieniu, że jego zdaniem § 3 ust. 2 statutu ZUS nie stoi w sprzeczności z art. 268a k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga, mimo ewidentnych wad z punktu widzenia wymagań określonych w art. 174 i art. 176 p.p.s.a., nadaje się do merytorycznego rozpatrzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska Sądu I instancji co do tego, że należało odmówić zastosowania w tej sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, ponieważ przepis ten jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji przyjął błędną podstawę do badania legalności § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Przeprowadził jego ocenę wyłącznie z punktu widzenia zgodności z art. 268a k.p.a. Nie wziął natomiast pod uwagę tego, że statut ZUS mający rangę rozporządzenia, ma umocowanie ustawowe - został wydany na podstawie przepisu art. 74 ust. 5 u.s.u.s. Każdy akt normatywny wykonawczy powinien być oczywiście niesprzeczny ze wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi.

Rozporządzenie, które znajduje bezpośrednio oparcie w ustawie i służy jej wykonaniu jest uzupełnieniem ustawy i może regulować takie same sprawy, w których stanowi się ustawy. Przepisu art. 268a k.p.a. nie można wobec tego traktować jako jedynego, powszechnie i bezwzględnie obowiązującego wzorca udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dopuszczalne są bowiem i istnieją w tym zakresie różne rozwiązania, pozwalające na dekoncentrację wykonywania kompetencji organów, szczególnie potrzebną w rozbudowanych strukturach administracji publicznej. Rzecz więc w tym, aby ta dekoncentracja mniej lub bardziej zinstytucjonalizowana, albo nawet oparta na doraźnych i jednostkowych aktach upoważniających, miała odpowiednie podstawy normatywne. Badając legalność (zgodność z ustawą) upoważnienia określonego w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS należałoby odwołać się do jego relacji z treścią art. 74 ust. 5 u.s.u.s. Przepis art. 74 ust. 5 tej ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nadaje, w drodze rozporządzenia, statut ZUS, w którym określa w szczególności:

1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu,

2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu.

W przepisie art. 92 ust. 2 Konstytucji RP określono wymagania, jakie powinno spełniać upoważnienie ustawowe: poza określeniem organu właściwego do wydania rozporządzenia i zakresu spraw przekazanych do uregulowania muszą się w nim znaleźć wytyczne dotyczące treści aktu.

W art. 74 ust. 5 u.s.u.s. określono organ właściwy do wydania rozporządzenia i podstawowy zakres spraw przekazanych do uregulowania. Mieści się w nim określenie kompetencji organów Zakładu. Nie określono natomiast wprost wytycznych, wskazujących kierunki merytorycznych rozwiązań wchodzących w zakres aktu wykonawczego. W piśmiennictwie prawniczym, w szczególności zaś w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie budzi jednak wątpliwości teza, że ten ostatni element upoważnienia nie musi być zawarty w treści przepisu upoważniającego. Wystarczy, że istnieje możliwość jego zrekonstruowania na podstawie innych przepisów ustawy zawierającej przepis upoważniający do wydania rozporządzenia (np. wyrok TK z dnia 29 listopada 2004 r., K. 7/04, OTK ZU 2004, nr 10 (A), poz. 109). Wytyczne dotyczące treści rozporządzenia nie muszą być też nazbyt szczegółowe. Skoro bowiem rozporządzenie jest funkcjonalnym uzupełnieniem ustawy, to ustawa powinna pozostawić organowi upoważnionemu pewną samodzielność w unormowaniu materii, której rozporządzenie dotyczy. Istotne jest, aby podmiot wydający rozporządzenie potrafił prawidłowo odczytać intencje ustawodawcy (patrz: M. Żabicka - Kłopotek: Wytyczne jako element upoważnienia do wydania rozporządzenia, Przegląd Sejmowy nr 3 (74) z 2006 r., s. 40 - 41).

Z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66 - 79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4). Z przepisów ustawy określających podmiotowość publicznoprawną ZUS-u oraz zakres i sposób wykonywania podstawowych jego zadań wynika konieczność daleko posuniętej, wewnętrznej dekoncentracji kompetencji do działania w charakterze organu administracji publicznej. Jeżeli dodatkowo uwzględni się skalę działania ZUS mierzoną liczbą ubezpieczonych i liczbą pracowników zajmujących się załatwianiem ich spraw, to trudno byłoby uznać za racjonalne takie rozwiązanie, które wymaga aby Prezes ZUS udzielał bezpośrednio każdemu pracownikowi zajmującemu się załatwianiem spraw ubezpieczonych upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.

Mając to wszystko na uwadze NSA wyraził pogląd, że przepis art. 74 ust. 5 u.s.u.s. spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r., w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.

Zdaniem NSA przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest też sprzeczny z art. 268a k.p.a. Sąd I instancji dopatrując się takiej sprzeczności wyszedł z błędnego założenia, że jedyną osobą personifikującą ZUS jako organ administracji publicznej jest Prezes ZUS. W konsekwencji, w myśl art. art. 268a k.p.a., tylko Prezes ZUS może upoważnić pracowników do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje Zakład na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Z tego przepisu nie wynika jednak, że wyłącznie Prezes może udzielać innym pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu, ponieważ ustawa stanowi w art. 75 ust. 5, że kompetencje organów Zakładu określa statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa) lecz w imieniu Zakładu jako organu. Nie zezwala więc Dyrektorowi Oddziału na udzielenie "subupoważnienia" niedopuszczalnego w świetle art. 268a k.p.a. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS. Upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu ZUS udzielone pracownikowi przez Dyrektora Oddziału działającego w imieniu ZUS niewątpliwie nie jest sprzeczne z treścią art. 268a k.p.a.

Już tylko na marginesie należałoby odnieść się do kwestii podnoszonej przez Sąd w zaskarżonym wyroku i przez ZUS, dotyczącej określenia organu administracyjnego, wydającego decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 - 6 u.s.u.s. Zdaniem NSA tym organem jest ZUS, a nie Prezes Zakładu. Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 66 ust. 4 oraz 83 ust. 4, 6 i 7 ustawy. W szczególności w art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s. kompetencje do rozpatrzenia "odwołania" czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi, a nie Prezesowi Zakładu. Sąd I instancji wypowiadając się w kwestii organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien zwrócić również uwagę na to, że w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zastosowano taki właśnie środek odwoławczy, a nie odwołanie. Założono więc, że sprawa będzie ponowne rozpatrywana przez ten sam organ - ZUS. Inną natomiast sprawą jest, kto w imieniu Zakładu wydaje tę ponowną decyzję. Z przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynikałoby, że powinien to być Prezes ZUS. Jednakże również i w tym zakresie dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji decyzyjnych na podstawie omawianego § 3 ust. 2 statutu ZUS.

Uwzględniając treść wyroku NSA z dnia 16 stycznia 2007 r. - wyżej obszernie zrelacjonowanego - Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Jak wynika z treści skargi - żądającej uchylenia całości zaskarżonej decyzji i zwrotu kosztów postępowania - A. G. zarzucił Organom "naruszenie treści art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dn. 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dające podstawę do umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, przez błędne ustalenie i przyjęcie, że w sprawie (...) nie zachodzą przesłanki do umorzenia w całości tych należności".

W motywach skarżący dodatkowo podniósł, że on i jego żona utrzymują się ze świadczeń ZUS (z rent). Z powyższych świadczeń prowadzona jest egzekucja komornicza. Nieruchomość, w której zamieszkują stanowi jedynie ich miejsce zamieszkania i jest ona objęta postępowaniem egzekucyjnym.

Skarżący po przebytych zawałach mięśnia sercowego nie jest zdolny do podjęcia pracy w zawodzie czy też działalności gospodarczej. Leczy się kardiologicznie i na nadciśnienie tętnicze. Żona choruje na reumatyczne zapalenie stawów i jest po przebytych operacjach nóg oraz ciężkiej niewydolności nerek i jest dializowana. W związku z trudnościami poruszania się oraz pobieraniem dializ wymaga stałej opieki lekarskiej i pomocy. Z uwagi na te schorzenia, a w szczególności niewydolność nerek, wzrosły w rodzinie skarżącego wydatki za leki, zakup środków pomocniczych do dializ i na dojazdy związane z leczeniem. Pochłaniają one całe świadczenia ZUS. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości 350 zł. miesięcznie i z uwagi na własne schorzenia, jak i na konieczność sprawowania opieki nad żoną nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy.

Skarżący jest zadłużony, w tym niespłaconymi kredytami wskazanymi we wniosku. Dług związany z samą hipoteką wynosi około [...] zł.

Powyższy stan faktyczny świadczy o pogorszeniu sytuacji skarżącego. Sytuacja majątkowa i materialna skarżącego jest taka zła, że zagraża jego egzystencji.

Skarżący nie ma realnej możliwości spłaty długu, ani aktualnie, ani w przyszłości. Nie można bowiem oczekiwać, że będzie on mógł podjąć pracę w przyszłości, bo polepszy się stan jego zdrowia i stan zdrowia jego żony, i że spłaci wszystkie długi.

Analizując powyższe okoliczności w świetle wskazanych regulacji prawnych (które rzekomo naruszono) wskazać trzeba, iż:

Po pierwsze, w sprawie nie zaistniał przypadek całkowitej nieściągalności, albowiem - jak podkreśla to sam skarżący w skardze "z powyższych świadczeń (tj. rent małżonków) prowadzona jest egzekucja komornicza". Małżonkowie posiadają też majątek ruchomy i nieruchomy, co do którego może być prowadzone postępowanie (zob. kwestionariusz z dn. [...].11.2004 r. i [...].02.2006 r.).

Po drugie, nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dające podstawę do umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy. Należności mogą być umorzone jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia i w przyszłości także nie odzyska tej możliwości, np. jest całkowicie niezdolna do pracy i nie otrzymuje żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub opieki społecznej. To, że skarżący musi opiekować się chorą żoną i z tego tytułu nie może podjąć pracy, nie stanowi podstawy do umorzenia. Z uwagi na otrzymywane świadczenia rentowe rodzina nie jest pozbawiona środków niezbędnych do utrzymania i ma środki umożliwiające spłatę zaległości. Nawet jeżeli dochody te nie są wysokie nie zwalnia to skarżącego z obowiązku uregulowania zadłużenia. Nie ma również wpływu na umorzenie zaległości to, iż skarżący posiada inne zobowiązania finansowe, które stara się uregulować.

Po trzecie, zgodnie z przepisami u.s.u.s. tylko w uzasadnionych przypadkach należności mogą być umorzone w części lub w całości. Nawet jeżeli zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie to nie oznacza, że zadłużenie musi być umorzone. Rozpatrując wniosek płatnika o umorzenie ZUS bierze pod uwagę nie tylko możliwości płatnicze zobowiązanego, ale także stan finansów tej instytucji.

Po czwarte, należy dostrzec, że skarżący jedynie zawiesił działalność gospodarczą, a nie zlikwidował. Można więc sądzić, że zamierza ją jeszcze w przyszłości prowadzić. Jeżeli skarżący wznowi tę działalność, to sytuacja materialna rodziny może ulec poprawie i wtedy będzie można szybciej spłacić zaległości wobec ZUS. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą musi być świadomy wynikających z tego konsekwencji i wiedzieć, że będzie ponosić wszelkie koszty z tym związane, m.in. opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne, więc powinien zabezpieczyć na ten cel środki.

Po piąte, w świetle regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a cyt. ustawy i powiązanego z nim rozporządzenia wykonawczego skarżący nie wykazał, iż przez konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą żoną nie jest w stanie uiścić zaległości, albowiem - jak sam zaznaczył - toczy się skuteczne postępowanie egzekucyjne (vide skarga). Skarżący nie wykazał też aby za umorzeniem tych należności przemawiał ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Mając na uwadze to, że nie dopuszczono się obrazy wskazanych w skardze przepisów należało - stosownie do treści art. 151 ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzec jak w sentencji.