Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 253/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2006-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), Sędziowie Asesor WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska,, Asesor WSA Michał Ruszyński, Protokolant Paweł Majka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2006 r. sprawy ze skargi S.D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 200 zł ( dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2005r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpatrzeniu wniosku S.D. o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej - powołując się na przepis art. 2 pkt 2 lit. "a" oraz art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że podstawę rozstrzygnięcia stanowił zapis art. 2 pkt 2 lit. "a" powyższej ustawy, zgodnie z którym represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Organ wskazał, iż z ankiety personalnej oraz karty osobowej z teczki dowodu osobistego matki wnioskodawcy – P.D. wynika, że została ona deportowana na terytorium III Rzeszy spoza terytorium państwa polskiego tj. z terytorium Francji. Kierownik Urzędu - powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2005r. (sygn. akt II SA/Łd 730/04), zgodnie z którym osobę urodzoną z matki deportowanej do pracy przymusowej można uznać za osobę represjonowaną wówczas, gdy deportacja matki nastąpiła z terytorium państwa polskiego – uznał, iż na gruncie niniejszej sprawy przedmiotowe świadczenie S.D. nie przysługuje.

Pismem z dnia [...] stycznia 2006r. S.D. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W swoim wniosku S.D. przedstawił okoliczności deportacji matki, wskazał na nieścisłości w zapisach karty osobowej matki, jak również w zapisach ankiety personalnej jej dotyczącej. Podkreślił także, iż z tytułu zaznanych prześladowań, decyzją Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie został uprawniony do świadczeń ze środków Fundacji "Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość".

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2006r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy – działając na podstawie przepisu art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1, art. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 wyżej wskazanej ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej – utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] grudnia 2005r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.

Rozpoznając sprawę po raz kolejny Kierownik zważył, iż wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem zgodnie z treścią wszelkiej dokumentacji zebranej w sprawie matka wnioskodawcy nie została deportowana z terytorium państwa polskiego. Kierownik ponownie powołał się na uzasadnienie wyżej wskazanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł S.D. zarzucając Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Skarżący przedstawił w skardze okoliczności towarzyszące wyjazdowi matki do Francji oraz okoliczności jej zatrzymania na terenie III Rzeszy. Ponownie wskazał na nieprawidłowości w zapisach karty osobowej oraz w zapisach ankiety personalnej.

S.D. poinformował także, iż decyzją nr [...] z dnia [...] października 2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał matce skarżącego – P.D. uprawnienie do wnioskowanego przez skarżącego świadczenia. W jago ocenie przedmiotowe świadczenie - jako podzielającemu los matki - jest mu także należne.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Kierownik poinformował jednocześnie, iż zostało wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] października 2000r. przyznającej matce skarżącego uprawnienie do świadczenia z tytułu pracy przymusowej w maksymalnym wymiarze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Dokonując na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, należało uznać, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa, mogącym mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy.

Na wstępie zaznaczyć należy, że mająca zastosowanie w sprawie ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) zwana dalej ustawą, określając warunki przyznawania świadczeń pieniężnych osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1 ustawy), precyzuje przy tym, iż przez represję należy rozumieć deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego - w jego granicach sprzed 1 września 1939r. - na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 (art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy).

Jednocześnie, jak słusznie przyjął Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w orzecznictwie utrwalony jest już pogląd, że osobą represjonowaną w rozumieniu cyt. ustawy jest również dziecko, urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez deportowaną matkę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004r., OSK 135/04, publ. ONSA i WSA 2005 z. 1 p. 15, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2005r., sygn. akt II SA/Łd 730/04, niepubl.).

Wobec powyższego w niniejszej sprawie warunkiem przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia było ustalenie w pierwszej kolejności, czy matka skarżącego była osobą deportowaną do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ administracji przyjął, że matka skarżącego P.D. deportowana była do III Rzeszy spoza terytorium państwa polskiego, a konkretnie z Francji, gdzie przebywała czasowo. Sam więc fakt, że wnioskodawca urodził się w miejscu wykonywania przez matkę robót przymusowych, nie był w ocenie organu administracji wystarczający do przyznania przedmiotowego świadczenia pieniężnego.

Zasadniczo takie stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasługiwałoby na akceptację, gdyby nie fakt, iż wcześniej ten sam organ decyzją z dnia [...] października 2000r., wydaną na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej (...), przyznał P.D. uprawnienie do świadczenia pieniężnego w maksymalnym wymiarze, z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Wprawdzie obie sprawy mają samodzielny byt i dotyczą różnych podmiotów, to jednak pozostają z sobą w ścisłym związku. Zauważyć bowiem trzeba, że ewentualne uprawnienie skarżącego do przedmiotowego świadczenia pieniężnego miałoby charakter pochodny od uprawnienia jego matki.

Niewątpliwie podstawa faktyczna rozstrzygnięcia zasadniczo dotyczyła okoliczności wykonywania przez P.D. prac przymusowych na terytorium III Rzeszy w okresie wojny w latach 1939-1945. W tym więc zakresie były to okoliczności istotne oraz tożsame w obu sprawach. Tymczasem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do tej kwestii mimo, iż w aktach administracyjnych znajduje się decyzja z dnia [...] października 2000r. dotycząca matki skarżącego.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z brzmieniem przepisu art. 110 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Związanie organu trwa aż do ustania jej mocy obowiązującej.

W ścisłym powiązaniu z zasadą związania organu pozostaje zasada trwałości decyzji ostatecznych uregulowana w przepisie art. 16 kpa, z której wynika związanie organu wydaną przez siebie decyzją tak długo, aż ustanie jej moc obowiązująca, a więc nim zostanie uchylona, zmieniona lub wygaśnie.

Wskazać należy, iż organ administracyjny jest związany wydaną decyzją również wówczas, gdy dostrzegana jest jej wadliwość. Bez znaczenia przy tym dla przyjętej koncepcji związania organu administracji publicznej wydaną przez siebie decyzją jest to, czy mamy do czynienia z wadliwością istotną, czy nieistotną.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony i utrwalony w dotychczasowym orzecznictwie, zgodnie z którym każda decyzja ostateczna korzysta z domniemania prawidłowości, a zatem organ administracyjny, który w znanych sobie okolicznościach sprawy wydał wadliwą decyzję uprawniającą, jest tą decyzją związany do czasu jej zmiany w sposób prawem przewidziany (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 1981r., SA 1478/81, ONSA 1981, Nr 2, poz. 72).

Wobec powyższego nie mógł odnieść zamierzonych skutków argument podniesiony przez organ w odpowiedzi na skargę, dotyczący wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu P.D. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Samo bowiem wszczęcie takiego postępowania nie znosi przynależnego decyzji ostatecznej domniemania prawidłowości i legalności tj. zgodności z prawem.

W ocenie Sądu związanie wydaną decyzją jest doniosłe także w aspekcie podejmowania przez ten organ innych decyzji administracyjnych w należących do jego właściwości sprawach administracyjnych, które są w różnoraki sposób powiązane ze stanem prawnym i faktycznym ustalonym w decyzji już wydanej.

Ponadto nie można zapominać, iż obowiązkiem wszystkich organów administracji publicznej jest dążenie - także w procesie wydawania decyzji - do pogłębiania zaufania obywateli do tychże organów (art. 8 kpa). Realizacji tej zasady w praktyce może służyć jedynie konsekwentne działanie władz administracyjnych, przejawiające się także w niezmienności rozstrzygnięć podejmowanych w tych samych sprawach. Niezbędne jest więc przyjęcie założenia, iż obywatele w zbliżonej sytuacji prawnej i faktycznej, mogą oczekiwać, że zostaną wobec nich podjęte decyzje o podobnej, jeśli nie tożsamej treści.

Reasumując, uznać należało, że decyzja nr [...] z dnia [...] października 2000r. przyznająca świadczenie P.D. – do momentu jej wzruszenia – jest decyzją ostateczną, korzystającą z ochrony trwałości decyzji. Biorąc pod uwagę jej wiążący charakter, jak również zważywszy na fakt, iż uprawnienie przysługujące skarżącemu jest pochodnym uprawnienia jego matki, należało uznać, że organ przedwcześnie odmówił przyznania skarżącemu uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej.

Dokonując oceny prowadzonego przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w niniejszej sprawie postępowania, uznać należało, iż w postępowaniu tym doszło do naruszenia ogólnych przepisów procedury administracyjnej, w tym art. 8 oraz art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i statuującego zasadę związania organu wydaną decyzją przepisu art. 110 kpa. Niewątpliwie zakres tych naruszeń mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będzie przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem zasad, z którymi ustawodawca związał realizację takich wartości jak ochrona porządku prawa, ochrona praw nabytych, stabilności i bezpieczeństwa obrotu prawnego, zaufania do organów, jak i stanowionego prawa. Organ musi mieć na względzie, iż celem wprowadzenia przedmiotowych zasad było przede wszystkim zapewnienie stabilizacji treści rozstrzygnięć spraw zapadłych w drodze decyzji, które muszą być traktowane jako szczególnie doniosłe czynności procesowe, z którymi wiążą się dla stron określone skutki materialnoprawne, jak i procesowe.

Odnosząc się jeszcze do argumentu skarżącego zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 9 stycznia 2006r., w którym powołuje się on na fakt przyznania mu przez Fundację Polsko-Niemieckie Pojednanie świadczeń ze środków Fundacji "Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość" ubocznie wskazać należy, iż argument ten nie miał w niniejszej sprawie znaczenia. Podkreślenia wymaga, że inne są przesłanki materialnoprawne przyznawania świadczeń na gruncie ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, inne jest również źródło ich finansowania.

Z tych wszystkich względów należało orzec jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).