Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1000/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Jakub Makuch WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-815/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr SKO-NP-4115-815/21 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") po rozpatrzeniu odwołania skarżącej B. L., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta N. z dnia 10 grudnia 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką F. G.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 23 listopada 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką F. G., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w N. z dnia 29 maja 2019r., znak: [...] została zaliczona na stałe do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 kwietnia 2019r., natomiast nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność u niej istnieje. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. po rozpatrzeniu odwołania F. G. w dniu 14 października 2019r. uchylił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej ustaleń zawartych w punktach II. Symbol przyczyny niepełnosprawności - 05-R i orzekł w pkt II. Symbol przyczyny niepełnosprawności- 05-R, 02-P. Sąd Rejonowy w N. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu odwołania F. G. od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 14.10.2019r., znak: [...] zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zaliczył F. G. do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Prezydent Miasta N. po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką F. G.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż na podstawie przedłożonego orzeczenia nie można ustalić daty powstania niepełnoprawności, a niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała w momencie gdy F. G. była w wieku 78 lat. Organ I instancji podkreślił również, że zna treść wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, lecz z uwagi na fakt, że przepisy zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie uległy zmianie, nie może go stosować.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznanie jaj prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem, zaś powołany w uzasadnieniu decyzji wyrok Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r. sygn. akt K 38/13 jest błędnie interpretowany przez organ I instancji. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek orzekać na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, który z dniem 23 października 2014r. został ostatecznie uznany za niekonstytucyjny. Konsekwencją więc orzeczenia Trybunału jest to, że strona może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach SKO wskazało, że stanowisko prawne organu l instancji, jest nieprawidłowe i wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów u.ś.r., w tym w szczególności wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Niezależnie od powyższego, SKO w Nowym Sączu stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Zgodnie, bowiem z art. 17 ust. 1 omawianej ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 2 grudnia 2021 r. oraz z załączonych oświadczeń skarżącej (z dnia 23.11.2021r., oraz z dnia 02.12.2021r.), a także oświadczenia osoby wymagającej opieki tj. F. G. (z dnia 24.11.2021r.) wynika, skarżąca sprawuje osobistą opiekę nad swoją mamą F. G., która jest osobą niepełnosprawną i wymaga pomocy w codziennych czynnościach związanych z higieną, przygotowywaniem posiłków, systematycznym podawaniu lekarstw, załatwianiu spraw urzędowych w placówkach służby zdrowia. Nadto ustalono, że F. G. - osoba wymagająca opieki jest komunikatywna, porusza się w obrębie mieszkania, jest sprawna ruchowo, spożywa posiłki samodzielnie, niektóre czynności wykonuje na polecenie. Korzysta z wizyt lekarza rejonowego 1x w miesiącu, lekarza specjalisty 1x na pół roku. F. G. choruje na schorzenia neurologiczne -Parkinson, cukrzycę i nadciśnienie, skleroza-demencja, korzysta z pomocy psychologa. Ponadto jak wynika z oświadczenia skarżącej - opiekę nad matką sprawuje od września 2016r., która jest osobą niepełnosprawną przewlekle chorą na demencję starczą, układ krążenia i wymaga całodobowej opieki, w tym stanie nie jest możliwe jej samodzielne funkcjonowanie. Pomaga mamie w ubieraniu, pomaga w czynnościach higienicznych, podaje lekarstwa, przygotowuje posiłki, odbywa wizyty lekarskie (wizyty u lekarza odbywają się raz na dwa miesiące, a u specjalisty raz na pół roku), mama jest osobą chodzącą, ale na zewnątrz nie wychodzi sama, wszelkie wyjścia są wspólne. Zakres tych obowiązków nie pozwala odwołującej na podjęcie zatrudnienia.

W ocenie organu odwoławczego wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że wskazane czynności nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo.

Kolegium, nie kwestionuje, że F. G. wymaga pomocy a skarżąca pomocy jej udziela jednakże, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawną matką, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z materiału dowodowego nie wynika żeby osoba wymagająca opieki była osobą obłożnie chorą, leżącą, niezdolną do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, nie kontaktową, a przez to wymagającą ciągłego nadzoru ze strony opiekuna. Zatem, nie zachodzą okoliczności wskazujące iż nie może ona sama bytować przez część dnia, w czasie którym skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową choćby w częściowym wymiarze czasu pracy.

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od września 2016r. tj. do momentu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. Z kolei u F. G. orzeczono, iż ze względu na stan zdrowia wymaga ona pomocy i opieki od 24 kwietnia 2019r. Tym samym nie podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą nie nastąpiło z powodu konieczności zapewnienia opieki matce.

Na powyższą decyzję skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez bezzasadne przyjęcie, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie posiada charakteru takiego rodzaju, który uniemożliwiłby podjęcie aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, ponieważ na podstawie materiału dowodowego nie można stwierdzić, iż matka skarżącej jest osobą obłożnie chorą, leżącą, niezdolną do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, nie kontaktową, a przez to wymagającą ciągłego nadzoru ze strony skarżącej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Faktycznie zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej w 2016 roku, tj. przed koniecznością zapewnienia opieki matce, jednakże nie ma to wpływu na fakt, iż obecnie nie może podjąć pracy ze względu na konieczność opieki nad matką. Przepisy nie wskazują, iż osoba sprawująca opiekę powinna podejmować zatrudnienie lub inną pracę zarobkową aż do momentu powstania okoliczności sprawiających, iż niemożliwym dla osoby sprawującej opiekę jest łączenie opieki i pracy nawet w ograniczonym zakresie czasowym. Podkreśliła, że sprawuje opiekę nad matką od 09.2016 r. oraz że jej matka jest osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą na demencję starczą, układ krążenia i wymaga całodobowej opieki. Pomaga matce w ubieraniu, w czynnościach higienicznych , podaje lekarstwa, przygotowuje posiłki, odbywa wizyty lekarskie (wizyty u lekarza odbywają się raz na dwa miesiące, u specjalisty raz na pól roku). Matka jest osobą chodzącą ale na zewnątrz nie wychodzi sama, wszelki wyjścia są wspólne. Obecny stan matki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ze względu na konieczność sprawowania opieki nad nią. Matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z powyższym, matka wymaga całodobowej opieki. Stopień niepełnosprawności został ustalony na podstawie oceny psychologicznej z dnia 06.03.2019 r.(Załącznik nr 1), która w ocenie ogólnego poziomu umysłowego wskazuje zaburzenia procesów poznawczych i czynnościowych, zaburzenia procesów pamięci od kilku lat narastające w czasie. Test deterioracji globalnej wskazuje na zaburzenia jw. w stopniu średniego zaawansowania. Stwierdza się mieszane okresowe zaburzenia słuchu, patologię organiczną - wady wzroku. W ocenie sprawności manualnej wskazuje się, iż F. G. wymaga od kilku lat pomocy osoby drugiej dorosłej z uwagi na zaburzenia pamięci i stanów lękowych, a ruchy palców są spowolnione w reakcji czasu. W funkcjonowaniu emocjonalnym podkreśla się przewlekłe zaburzenia nastroju i emocji podłoża organicznego oraz narastający proces z niedołężnienia, jak również reakcje depresyjno-lękowe warunkowane pogorszającym się stanem zdrowia. Kluczowym elementem jest ocena funkcjonowania społecznego wskazująca, że F. G. wymaga od kilkunastu miesięcy całodobowej opieki (ocena na dzień 06.03.2019r.). Co więcej, opisuje się chorobę nadciśnieniową niestabilną od lat, schorzenia kończyn, endoprotezę lewego kolana, stan po operacji przepukliny odcinka lędźwiowego oraz po złamaniach górnych kończyn. Od kilku lat postępujący proces organiczny, skargi na zaburzenia procesów pamięci, zniedołężnienie, okresowe zaburzenia snu podłoża depresyjnego, skargi na bóle zwyrodnieniowe kręgosłupa, osłabienie ogólne oraz epizody zasłabnięć nieustalonej etiologii. Według oceny psychologicznej, z uwagi na narastający proces otępienny i zaburzenia funkcjonowania oraz narastające zmiany zniedołężnienia, F. G. wymaga stałej, całodobowej opieki drugiej osoby. Zdaniem skarżącej, stan psychiczny oraz fizyczny F. G. opisany w ocenie psychologicznej z dnia 06.03.2019 r. pogorszył się, szczególnie w ciągu ostatnich kilku miesięcy. Drastycznie postępuje demencja starcza, w tym szczególnie zanik pamięci krótkotrwałej oraz świadomość i zrozumienie otaczającej jej rzeczywistości. Co więcej, postępuje również osłabienie koordynacji ruchowej, czego przykładem może być wypadek niepełnosprawnej w dniu 30.03.2021 r. Podczas schodzenia po schodach w dół w domu, utraciła kontrolę ruchową nad swoim ciałem i nieszczęśliwie upadła na twarde podłoże. Według lekarza rodzinnego, który dokonał oceny stanu zdrowia dzień po upadku, skutkiem był prawdopodobnie uraz głowy, stłuczenie obu przedramion oraz uraz stawu skokowego w lewej i prawej nodze. F. G. nie pamiętała dokładnych szczegółów upadku. Co więcej, w kolejnych dniach nastąpiło ogólne osłabienie samopoczucia i stanu fizycznego oraz oznaki potencjalnej choroby wirusowej. W związku z tym, zostało wezwane pogotowie ratunkowe, a ratownicy zadecydowali o umieszczeniu F. G. w szpitalu na Oddziale Internistyczno-Kardiologicznym. Pacjentka przebywała w szpitalu w dniach 07.04.2022-19.04.2022 roku, a w rozpoznaniu wskazano ostre zapalenie oskrzeli, zakażenie dróg moczowych, napadowe trzepotanie przedsionków, miażdżycę uogólnioną, stan po urazie głowy oraz demencję. Założono balon cewnika, gdyż F. G. w związku z urazami po upadku nie mogła się samodzielnie poruszać i nie mogła zadbać o wykonywanie podstawowych funkcji fizjologicznych samodzielnie w łazience. Po pobycie w szpitalu, w Karcie Informacyjnej przy wskazaniach dot. dalszego przebiegu leczenia, żywienia, pielęgnowania lub trybu życia podkreślono, iż pacjenta wymaga opieki osób drugich (Załącznik nr 2). Zdaniem skarżącej, podczas wizyt u matki w szpitalu, F. G. miała problemy z utrzymaniem konwersacji oraz pamięcią krótkotrwałą, powtarzała w kółko podobne wypowiedzi, nie była świadoma sytuacji ani miejsca w którym się znajduje, gdyż sądziła, że znajduje się w pokoju w swoim domu. Od czasu powrotu ze szpitala, matka jest pod stałą opieką skarżącej. Pomimo nieznacznie polepszającego się stanu fizycznego, ma ona problemy z poruszaniem się, skarżąca musi jej zakładać oraz wymieniać pieluchomajtki oraz dokonywać toalety, gdyż matka nie jest w stanie wykonywać samodzielnie czynności higienicznych. Wszystkie aktywności jak przygotowanie i podawanie posiłków kilka razy dziennie, podawanie lekarstw kilka razy dziennie, zajmowanie się czynnościami domowymi jak sprzątanie oraz zakupy spożywcze jak również stała opieka są wykonywane przez skarżącą. Co więcej, matka musi być pod stałą opieką i nadzorem osób drugich, gdyż nawet krótka nieuwaga doprowadza do sytuacji takich jak upadki podczas prób poruszania się czy wykonywanie nieuzasadnionych czynności jak ściągnięcie pieluchomajtek i oddanie potrzeby fizjologicznej na podłodze w kuchni. Matka ma coraz większy problem z utrzymaniem konwersacji oraz wypowiadania się w sposób logiczny, myli chronologię wydarzeń, odnosząc się do faktów z dalekiej przeszłości, nie pamiętając o faktach z teraźniejszości czy czynnościach wykonanych kilka minut wcześniej. Pomimo wielokrotnych prób rozmów i przypominania, matka nie jest w stanie zapamiętać pewnych faktów wcale lub częściowo, często myli fakty czy opowiada o sytuacjach, które się nie wydarzyły kreując własną rzeczywistość.

Zdaniem Skarżącej, spełnia ona wszystkie przesłanki, które przemawiają za tym, iż przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 11 kwietnia 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta N. z dnia 10 grudnia 2021 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką F. G., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w N. z dnia 6 lipca 2020r. Jako symbol niepełnosprawności w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 października 2019r. wskazano 05 i 02-P. Orzeczenie wydane zostało na stałe.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że matką skarżącej choruje na schorzenia neurologiczne - Parkinson, cukrzycę i nadciśnienie, skleroza-demencja, korzysta z pomocy psychologa. Tak więc skarżąca wykonuje czynności związane z utrzymaniem higieny, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, załatwia sprawy urzędowe w placówkach służby zdrowia. Nadto ustalono, że matka skarżącej jest osobą komunikatywną, porusza się w obrębie mieszkania, jest sprawna ruchowo, spożywa posiłki samodzielnie, niektóre czynności wykonuje na polecenie. Korzysta z wizyt lekarza rejonowego 1x w miesiącu, lekarza specjalisty 1x na pół roku. Do akt sądowych została dołączona ocena psychologiczna matki skarżącej z 6 marca 2019r. (samo ksero jest mało czytelne). W opinii tej wskazano, że ogólny poziom umysłowy wskazuje na zaburzenia w stopniu średnio zaawansowanym. Ponadto u matki skarżącej narasta dyskretnie proces zniedołężnienia, a reakcje depresyjno-lękowe warunkowane są pogarszającym się stanem zdrowia. Dołączono również do akt sądowych kartę informacyjną ze szpitala z kwietnia 2022r., w której wskazano, że po zastosowaniu leczenia (najpewniej antybiotykowego z uwagi na wychodowaną w skutek wykonania posiewu krwi bakterię) nastąpiła normalizacja wskaźników zapalnych i powrót rytmu zatokowego. Z kolei w swojej skardze skarżąca wskazała na pogarszający się stan zdrowia matki. Należy jednak podkreślić, że oprócz opinii psychologicznej oraz karty informacyjnej ze szpitala żadne inne aktualne dokumenty nie znajdują się w aktach, które mogłyby wskazywać na stan zdrowia matki skarżącej, który został przedstawiony w skardze.

Organ I instancji oddalił wniosek skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji odmawiając skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał jako powód brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowanie zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki.

Zdaniem Sądu trafnie organ II instancji uzasadnił, że wykazany przez skarżącą zakres opieki nie uniemożliwia jej podjęcia aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, przy ewentualnym współudziale pomocy ze strony państwa w ramach świadczonych usług opiekuńczych, Czynności wykonywane przez skarżącą, w związku ze sprawowaną opieką nie są absorbujące na tyle, aby zachodziła definitywna konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Wszystkie wymienione czynności opiekuńcze przez skarżącą można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to także czynności, które nie pochłaniają całego dnia, i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym Świadczenie pielęgnacyjne natomiast samo w sobie nie ma zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała poprzez dołączenie aktualnego materiału dowodowego, że jej matka nie może pozostać sama w domu, gdyż mogłoby to zagrażać jej lub innych zdrowiu. Sama dołączona opinia psychologiczna jest mało czytelna i jej tekst sprawia wrażenie tekstu dyktowanego przez inną osobę, zwłaszcza że znajdują się w niej odniesienia do tego co się działo się w przeszłości. Z kolei z akt sprawy nie wynika, aby psycholog, które przeprowadził badanie znał i opiekował się od lat matką skarżącej od kilku lat. Skarżąca utrzymuje w skardze, że psychiczny stan zdrowia jej matki ulega pogorszeniu, jednak nie przedkłada na te okoliczność żadnej aktualnej dokumentacji.

W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała więc istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowanie zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zasada oficjalności postępowania nie zwalnia strony z obowiązku lojalnej współpracy z organami administracji publicznej, co przejawia się między innymi w aktywnym uczestniczeniu w postępowaniu i przedkładaniu w nim z własnej inicjatywy, jak i na żądanie organu dokumentów mających znaczenie prawne. Znajduje to zresztą wyraz w treści art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (Wyrok WSA w Warszawie z 10.09.2021 r., I SAB/Wa 191/21, LEX nr 3294564). Skarżąca w żaden sposób nie wykazała za pomocą dokumentacji medycznej, iż jej matka nie może pozostać nawet na kilka godzin sama w domu, a stan jej zdrowia psychicznego pogarsza się. Z kolei organy administracyjne taką dokumentacja nie dysponują.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.