Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2098/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17, 20,  art. 65  par. 1,  art. 19,  art. 156  par. 1,  art. 157  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 101  ust. 1
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
article: art. 135,  art. 145  par. 1  pkt 2 i  art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi M. L., P. L., J. L., Z. L., Z. H., J. G., R. H. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz M. L., P. L., J. L., Z. L., Z. H., J. G., R. H. solidarnie kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] grudnia 1950 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Centrali [...] w L. nieruchomości położnej u zbiegu ul. [...] i ul. [...] w L. o pow. [...] m2, objętej księga wieczystą nr hipoteczny [...].

Decyzja Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Orzeczeniem z [...] grudnia 1950 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. orzekło, w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27 poz. 197 ze zm.), o wywłaszczeniu na rzecz Centrali [...] w L. (przywoływanej dalej jako: "[...]") opisanej na wstępie nieruchomości położnej w L., stanowiącej współwłasność spadkobierców M. L. (w [...] części) oraz Z. L., P. L. i S. G. (w [...] części). Celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była rozbudowa na jej gruncie budynków administracyjnych.

Pismem z 10 maja 2011 r. M. L., Z. L., J. L., P. L., Z. H., J. G. i R. H.– następcy prawni dawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia.

Decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] Wojewoda L. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] grudnia 1950 r. oceniając, że przy jego wydawaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa.

Niezgadzając się z powyższą decyzją M. L., Z. L., J. L., P. L., Z. H., J. G. i R. H. wnieśli od niej odwołanie, zarzucając jej naruszenie art. 156 § 1 pkt i 5 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności, mimo że orzeczenie wywłaszczeniowe zostało wydane w stosunku do osoby nieżyjącej. W dacie wywłaszczenie nie żył bowiem jeden z właścicieli nieruchomości (P. L.). Ponadto zarzucili oni organowi naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. nie było zobligowane do ustalenia kręgu następców prawnych M. L.

W następstwie rozpoznania tego odwołania Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody L.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Minister wywodził, że przy wywłaszczaniu przedmiotowej nieruchomości nie doszło do rażącego naruszenia przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego [...] uzyskała przewidziane w art. 5 dekretu zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na nabycie przedmiotowej nieruchomości. W tym kontekście organ wskazał na znajdujące się w aktach zezwolenie wydane przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] kwietnia 1950 r. (podając omyłkowo datę [...] kwietnia 1950 r.) Wyjaśnił jednocześnie, że występując o tę zgodę, inicjator wywłaszczenia załączył do wniosku wymagane przepisami dokumenty w postaci zezwolenia Ministra Handlu Wewnętrznego z [...] stycznia 1950 r. oraz zaświadczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] - Wydział Planowania Miast i Osiedli z [...] października 1949 r. co do przeznaczenia nieruchomości przy ul. [...] na cele [...]. W odniesieniu natomiast do wynikającego z art. 7 ust. 1 dekretu obowiązku wystąpienia przez ubiegającego się o wywłaszczenie, przed wszczęciem w tym przedmiocie postępowania, do właściciela nieruchomości o dobrowolne jej odstąpienie za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu, Minister ocenił, że warunek ten także został dopełniony. Potwierdzeniem tego są zaś zachowane w aktach archiwalnych dwa dowody doręczeń takiej oferty S. G. i J. L., a także treść wniosku wywłaszczeniowego [...] z [...] maja 1950 r., z którego wynika, że wezwani do odstąpienia nieruchomości żyjący właściciele, nie przystąpili w zakreślonym terminie do zawarcia umowy.

Strony zostały także powiadomione o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego poprzez obwieszczenie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z [...] czerwca 1950 r., sporządzone zgodnie z przesłankami określonymi w art. 17 dekretu, które wywieszone było na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. w dniach [...] czerwca 1950 r. – [...] lipca 1950r. W zawiadomieniu zakreślony został 14-dniowy termin do przeglądania akt sprawy oraz zgłaszania wniosków i sprzeciwów. Sprzeciwy nie zostały zgłoszone. W sprawie wyznaczona i przeprowadzona została także rozprawa wywłaszczeniowa, czego wymagał art. 23 ust. 1 dekretu, na której stawił się jeden z właścicieli – Z. L., wnosząc o przyznanie odszkodowania.

Odnosząc się natomiast do zarzutu nieustalenia spadkobierców M. L., Minister uznał, że wyszczególnienie w orzeczeniu pozycji "spadkobiercy M. L.", w sytuacji gdy nie byli oni ustaleni, a organ wywłaszczeniowy jedyne informacje o stronach postępowania posiadał z wyciągów ksiąg wieczystych, nie stanowi naruszenia prawa. Wątpliwości budzić natomiast może kwestia skierowania orzeczenia wywłaszczeniowego do zmarłego [...] lutego 1950 r. P. L., o którego śmierci organ dowiedział się z pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L. z [...] listopada 1950 r. Organ odwoławczy zauważył jednak, że z zachowanego w formie podpisanego rękopisu pisma z [...] kwietnia 1951r. nr [...] wynika, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. przesłało egzemplarz orzeczenia do I. z P. L. oraz jej dzieci – P. i J. L. Jak wynika zaś z przeprowadzonego postępowania spadkowego zakończonego postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lutego 1991 r., sygn. akt II Ns [...] spadkobiercami zarówno M. L., jak i P. L. byli m. in. J. L. i P. L., tj. osoby, którym w roku 1951 poprzez matkę I. L. doręczono orzeczenie wywłaszczeniowe. W tym stanie rzeczy odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - wedle których nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji, gdy decyzja administracyjna została doręczona spadkobiercom osoby, która w dniu wydania orzeczenia nie żyła – Minister ocenił, że sytuacja braku doręczenia decyzji stronie, która zmarła, nie może być traktowana jako równoznaczna z brakiem wydania (zaistnienia) decyzji administracyjnej. W tym stanie rzeczy, jego zdaniem, prawidłowo organ wojewódzki nie dopatrzył się także w tej materii rażącego naruszenia prawa.

Na powyższa decyzję Ministra Transportu , Budownictwa i Gospodarki Morskiej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. L.-, Z. L., J. L., P. L., Z. H., J. G. i R. H., zarzucając jej:

1) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie ustaleń faktycznych sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i uznanie, iż do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego złożonego przez C. dołączono zgodę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się jedynie pismo podpisane przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego;

2) naruszenie art. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku poprzez uznanie, że zezwolenia na nabycie nieruchomości może udzielić Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, w sytuacji gdy z treści jasnego przepisu wprost wynika, iż zezwolenia takiego może udzielić jedynie Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, co oznacza, iż zezwolenie zostało wydane przez organ niewłaściwy;

3) naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949, poprzez uznanie, że pismo z [...] października 1949 r. o nr [...] pochodzące z Wydziału Planowania Miast i Osiedli Urzędu Wojewódzkiego [...] stanowi zaświadczenie "wojewódzkiej władzy planowania gospodarczego", co do przeznaczenia nieruchomości na cele wskazane we wniosku, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2 dekretu, w sytuacji gdy powołany dokument stanowi jedynie potwierdzenie, iż uzyskano porozumienie (zgodę) od "władzy planowania zabudowy miast i osiedli", co jest jedynie przesłanką do wydania zaświadczenia co do przeznaczenia nieruchomości na cele wskazane we wniosku;

4) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez:

a) uznanie, iż wezwanie do przekazania nieruchomości doręczono J. L. w sytuacji, gdy z akt sprawy wynika, iż doręczono je Z. L.;

b) uznanie, że C. wykazała, stosownie do art. 13 ust. 3 pkt. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949, iż wykonała czynności, o których mowa w art. 7 dekretu;

c) uznanie, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. było uprawnione do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego zgodnie z art. 14 ust. 1 ww. dekretu, w sytuacji, gdy wniosek C. nie był kompletny, gdyż nie zawierał:

- zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisja Planowania Gospodarczego;

- dowodu, iż właścicielom wywłaszczanej nieruchomości wysłano wezwanie do przekazania nieruchomości za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, która to cena była zatwierdzona przez władzę naczelną C. wraz z warunkami zapłaty;

- ponadto w wezwaniu do przekazania nieruchomości nie określono ceny, za którą miałaby być nabyta nieruchomość;

5) naruszenie art. 14 ust. 2 dekretu z dnia kwietnia 1949 r. poprzez uznanie, iż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej prawidłowo prowadziło postępowanie wywłaszczeniowe, w sytuacji, gdy z powołanego przepisu wynika, iż obowiązkiem organu administracji było dokonanie ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania, czego jednak nie uczyniono;

6) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, iż orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] grudnia 1950 roku zostało doręczone spadkobiercom P. L., w sytuacji gdy:

- spadkobiercy P. L. nie znajdują się w rozdzielniku decyzji;

- brak jest dowodu doręczenia decyzji spadkobiercom P. L.;

7) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz 5 k.p.a. poprzez nie stwierdzenie nieważności decyzji, która rażąco naruszyła prawo oraz była niewykonalna w dniu wydania, a niewykonalności ta miała charakter trwały, gdyż Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. wszczęło i prowadziło postępowanie, a następnie wydało decyzję wobec osoby nieżyjącej tj. P. L.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli oni o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwrot kosztów postępowania w wysokości prawem przepisanej.

Skarżący wnieśli także o dopuszczenie dowodu z dokumentu - poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii wezwania wysłanego przez C. skierowanego do Z. L., sporządzonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu, na okoliczność rażącego naruszenia tego przepisu poprzez nie wskazanie ceny nabycia nieruchomości oraz nie wskazanie warunków zapłaty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przy czym w pierwszej kolejności Sąd z urzędu bada, czy kwestionowany akt nie jest dotknięty jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Dokonując bowiem powyższej oceny Sąd, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), nie jest związany ani treścią zarzutów zawartych w skardze, ani jej wnioskami czy też powołaną podstawa prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów stwierdzić należy, że w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji jak też poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] grudni 2011 r., aczkolwiek z innych względów niż podniesione w skardze.

Przyczyną stwierdzenia nieważności tych decyzji, jest zaś naruszenie przez organy przy ich wydawaniu przepisów o właściwości, co stanowi kwalifikowaną wadę prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zasadnicze znaczenie dla tej konstatacji miało ustalenie, który z obecnie istniejących organów jest organem wyższego stopnia, w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. właściwym do rozpatrzenia złożonego przez skarżących wniosku o stwierdzenie nieważności, na podstawie art. 156 § 1 k.p.a., orzeczenia nieistniejącego już organu - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] grudnia 1950 r. o wywłaszczeniu położonej w L. nieruchomości o pow. [...] m2, stanowiącej własność poprzedników prawnych wnioskodawców.

Organy rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, skupiły się na merytorycznej ocenie zasadności zawartego w nim żądania, pomijając (a przynajmniej nie znalazło to wyrazu w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć) całkowicie kwestię swojej właściwości do jego rozpoznania. Tymczasem przed podjęciem jakiejkolwiek czynności w sprawie w ramach postępowania administracyjnego, niezależnie od trybu w jakim ma być ono prowadzone (zwykłego czy nadzwyczajnego) organ administracji publicznej, z mocy art. 19 k.p.a. zobligowany jest do skrupulatnego zbadania swojej kompetencji do jej załatwienia. Zgodnie bowiem z tym przepisem ma on obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości.

Wprawdzie brak jest uniwersalnej zasady ustalania organu wyższego stopnia do rozpoznawania spraw o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez organy, które nie funkcjonują już w strukturze organów administracji publicznej. Wynika to przede wszystkim ze złożoności stanów prawnych w poszczególnych sprawach m.in. w zakresie przepisów materialnoprawnych stanowiących podstawę wydania kwestionowanego aktu administracyjnego, jak również odnoszących się do usytuowania poszczególnych organów w strukturze organizacyjnej administracji publicznej, czy ich kompetencji. Niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie budzi wątpliwości stanowisko, iż sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nową sprawą w stosunku do postępowania zwykłego i w związku z tym rządzi się własnymi regułami także w zakresie ustalenia organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy.

Organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest zaś, stosownie do art. 157 § 1 k.p.a., organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Treść tego przepisu wskazuje więc jednoznacznie na powiązanie organu wyższego stopnia z organem, który wydał decyzję. Punktem wyjścia zatem do ustalenia organu właściwego w postępowaniu nieważnościowym winno być ustalenie jaki organ w dacie wydawania kontrolowanego orzeczenia był organem wyższego stopnia w stosunku do nieistniejącego już organu jakim było Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, następnie zaś ustalenie czy organ taki jako organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a. nadal w strukturze organów administracji publicznej funkcjonuje, a jeśli tak uwzględniając charakter sprawy dokonać jego konkretyzacji. Innymi słowy ustalenie właściwości organu wyższego stopnia winno następować w odniesieniu do organu, który wydał decyzję, a nie do organu, który decyzję o określonej treści wydałby obecnie zgodnie z aktualnie przysługującymi mu kompetencjami (por. wyroki NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 984/11 Lex nr Lex nr 1217381, z 24 października 2012 r. sygn. akt I OSK 711/12 Lex nr 1233194).

Organem odwoławczym od orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej (w stanie prawnym obowiązującym [...] grudnia 1950 r. – t.j dniu wydania kwestionowanego orzeczenia), stosownie do art. 26 ust 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. - o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27, poz. 197 ze zm.) w zw. z § 23 ust. 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. – Instrukcja Nr 2 w sprawie składu, podziału pracy i trybu działania prezydiów rad narodowych (MP Nr A 57, poz. 654) był Prezes Rady Ministrów. Zgodnie natomiast z art. 101 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. – o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji, była władza nadzorczy, a gdy chodzi o decyzję władzy naczelnej – ta władza. Tak więc organem właściwym do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydanego w przedmiocie wywłaszczenia był wówczas Prezes Rady Ministrów, a więc organ usytuowany ustrojowo w strukturach władzy publicznej na poziomie ministra. W tym stanie rzeczy, mimo że zniesiony został organ, który wydał kwestionowane w nadzorze orzeczenie, to istnieje nadal organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jego nieważności - minister. To natomiast, który z ministrów jest właściwy, przesadza charakter sprawy (zwykłej), która w nadzorze ma być skontrolowana i zakres kompetencji merytorycznych określonego ministra do ich rozstrzygania w postępowaniu nieważnościowym. W niniejszej sprawie organem właściwym do rozpoznania wniosku następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego podjętego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L., stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 i art. 20 k.p.a., jest więc Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, a nie organ wojewódzki.

Właściwość ministra w sprawach o stwierdzenie nieważności orzeczeń wywłaszczeniowych wydawanych przez prezydia wojewódzkich rad narodowych potwierdza także wieloletnia praktyka organów i orzecznictwa sądów administracyjnych, ukształtowana pod wpływem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. III RN 83/98 (OSNP/1999/9/293), w którym Sąd ten stwierdził, iż "właściwość rzeczową organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości należy oceniać według przepisów prawa materialnego, obowiązujących w dacie wydania tej decyzji. (...) Wyłącza to możliwość oceny kwestii ważności decyzji ostatecznej na podstawie innych przepisów prawa, niż zastosowano do jej wydania." W konsekwencji powyższego Sąd Najwyższy wywiódł, że skoro o konkretnym kwestionowanym wywłaszczeniu orzekał organ stopnia wojewódzkiego (a takimi były prezydia wojewódzkich rad narodowych), to organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. zdanie 1 w związku z art. 17 pkt 2 k.p.a będzie właściwy minister w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., a nie wojewoda

Pogląd wyrażony w tym wyroku sformułowany został co prawda na tle sprawy wywłaszczeniowej rozstrzygniętej ostatecznie w trybie przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.), niemniej pozostaje on także aktualny w sprawach rozstrzyganych – jak w niniejszej sprawie - na gruncie przepisów dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, w których również kompetencja do orzekania o wywłaszczeniu nieruchomości w pierwszej instancji przypisana była prezydiom wojewódzkich rad narodowych (por. art. 8 ust. 1 dekretu).

To zaś oznacza, że Wojewoda [...] rozpoznając sprawę o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z [...] grudnia 1950 r. i wydając w tym przedmiocie w pierwszej instancji decyzję z [...] sierpnia 2011 r. działał poza przyznanymi mu na gruncie procedury administracyjnej kompetencjami, a w konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie obarczone jest kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., skutkującą nieważnością wydanej przez niego decyzji. Utrzymanie zaś jej w mocy przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej oznacza, że również wydana przez ten organ decyzja obarczona jest wadą nieważności, co prowadzić musi do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz 135 i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 powołanej ustawy.

Wyjaśnić jednocześnie należy, że stwierdzenie ww. wady prawnej zaskarżonych decyzji zwalniało Sąd od obowiązku merytorycznej kontroli formułowanych przez organy nadzoru ocen legalności orzeczenia wywłaszczeniowego i podniesionych w tym względzie zarzutów skargi, gdyż te podlegałyby weryfikacji w sytuacji, gdyby same rozstrzygnięcia wydane zostały w prawidłowo przeprowadzonych postępowaniach nadzorczych i wolne były od kwalifikowanych wad prawnych, prowadzących do ich eliminacji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc (a więc od dnia wydania). Skoro natomiast rozpoznanie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego, nastąpiło przez organ niewłaściwy, to odnoszenie się obecnie do poczynionych przez ten organ ustaleń, jak też ustaleń organu odwoławczego, który utrzymał decyzję pierwszoinstancyjną w mocy, byłoby przedwczesne. Powyższe względy zadecydowały także o oddaleniu przez Sąd wniosku o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii archiwalnego dokumentu.

Konsekwencją zaś niniejszego orzeczenia jest obowiązek niezwłocznego przekazania przez Wojewodę [...], na zasadach określonych w art. 65 § 1 k.p.a. , wniosku M. L., Z. L., J. L., P. L., Z. H., J. G. i R. H. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wywłaszczeniowego, wg właściwości Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.