Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 320/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2 , art. 39, art. 106 ust. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie sędzia del. WSA Jacek Fronczyk (spr.) sędzia NSA Anna Lech Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 2 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 448/07 w sprawie ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2007 r. o sygn. akt IV SA/Wr 448/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., mając za podstawę art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 6 ust. 8, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 101, art. 106, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), a także rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950) i uchwałę Rady Miejskiej W. z dnia [...] nr [...] w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Biuletyn Urzędowy Rady Miejskiej W. Nr [...], poz. [...]), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz upoważnienie Prezydenta W. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku nr [...], odmówił L. F. przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie różnych potrzeb.

W odwołaniu L. F. wskazał, że Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców nie zawiadomił go o dacie i godzinie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu jego pobytu, czyli na peronie [...] na Dworcu Głównym PKP w W..

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. F. powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji, twierdząc, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo, gdyż odmowa przyznania zasiłku celowego nie została poprzedzona przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego na Dworcu Głównym PKP w W.. Skarżący podniósł, że nie został poinformowany o dacie i godzinie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego we wskazanym powyżej miejscu, co stanowi naruszenie obowiązujących przepisów postępowania w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący powołał się także na sprawę objętą uchwałą Rady Miejskiej W. z dnia [...] nr [...], z której (zdaniem skarżącego) wynikało, że organ prowadzący postępowanie miał obowiązek uzgodnienia z nim terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał także, że przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, lecz całokształtu warunków życia osób zgłaszających się o pomoc. Następuje to w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego, który jest obligatoryjnym elementem postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. W myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się między innymi w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Rola tego wywiadu jest szczególnie doniosła w przypadku ubiegania się osób o zasiłek celowy.

Przyznanie tego świadczenia nie zależy bowiem od spełniania, poza kryterium dochodowym, zobiektywizowanych, konkretnych warunków. Rodzinny wywiad środowiskowy, zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, póz. 672), przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. L. F. wskazał jako miejsce przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego peron [...] na Dworcu Głównym PKP w W. przy ul. [...] lub każde inne miejsce na terenie miasta W., w którym zostanie zastany.

Z uwagi na to, że wskazane przez L. F. miejsce przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego było nietypowe, organ I instancji podjął działania w celu ustalenia, czy istotnie wnioskodawca zamieszkuje przy peronie [...] na Dworcu Głównym PKP w W.. Patrole terenu Dworca Głównego PKP w W., przeprowadzane przez pracownika socjalnego w towarzystwie przedstawiciela PKP oraz funkcjonariusza SOK w dniach [...], [...], [...] oraz [...] nie potwierdziły pobytu L. F. w tym miejscu. Wobec tego, w sposób niebudzący wątpliwości wykluczono, że L. F. zamieszkuje lub na stałe przebywa we wskazanym organowi miejscu. Niewskazanie przez zainteresowanego faktycznego miejsca zamieszkania lub pobytu, uniemożliwiło organowi I instancji podjęcie działań w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tym samym, organ ten nie mógł poinformować wnioskodawcy o dacie i godzinie przeprowadzenia wywiadu. Natomiast sprawa objęta uchwałą Rady Miejskiej W. z dnia [...] (nr [...]), której fragment L. F. w uzasadnieniu skargi przytoczył, dotyczy sytuacji typowej, gdy miejsce właściwe do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego jest bez najmniejszych wątpliwości miejscem faktycznego zamieszkania strony. Choć na organie spoczywają obowiązki określone w art. 7, art. 77, art. 81 i art. 88 kpa, to jednak strona nie może zwolnić się od współdziałania w realizacji tych powinności. Specyfika postępowania administracyjnego w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej polega na tym, że strona w wielu przypadkach ma obowiązek współdziałać w postępowaniu wyjaśniającym z organem, zwłaszcza gdy nieudowodnienie jakiejś okoliczności może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpatrując skargę, nie stwierdził, by zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Sąd zaznaczył, że cele, zasady ogólne udzielania pomocy społecznej oraz krąg pomiotów objętych tą pomocą zostały określone w przepisach rozdziału I w dziale I ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z postanowieniami art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna powinna w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Pomocy społecznej udziela się w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 pkt 1-15 ustawy, na zasadach określonych w dalszych przepisach ustawy.

Jak stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 4, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przepisach tych ustanowiono zatem zasady indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji dotyczy z jednej strony indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy (por. H. Szurgacz, Wstęp do prawa pomocy społecznej, Wrocław 1993, s. 44-46). Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze.

Rozpoznawanie i rozstrzyganie spraw świadczeń z pomocy społecznej następuje w trybie unormowanym ustawą Kodeks postępowania administracyjnego. Zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta powoduje, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy, m. in. dostosowywaniu rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy.

Przy ustalaniu warunków przyznania zasiłku celowego ustawodawca posługuje się pojęciem niedookreślonym prawnie "niezbędna potrzeba bytowa", którego interpretacja i ocena należy do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek.

Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżący rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, spowodowanej głównie pozostawaniem bez pracy. Nie budzi zatem wątpliwości konieczność udzielenia L. F. pomocy społecznej w formie pieniężnej.

Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W świetle art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Sposób przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego określają przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z przepisem § 2 ust. 3 tego rozporządzenia, wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Przeprowadzając wywiad, pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą rodzinną, dochodową i majątkową, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Ustalenia wywiadu stanowią następnie dla pracownika socjalnego podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny.

Wydanie decyzji w postępowaniu administracyjnym poprzedzone jest ustaleniem stanu faktycznego. Rozpoznając sprawę o udzielenie pomocy społecznej, organ ustala, czy zostały spełnione warunki do przyznania żądanego świadczenia. W szczególności bada, czy rzeczywiście zaistniała trudna do przezwyciężenia sytuacja życiowa oraz czy zainteresowany może ją pokonać samodzielnie, czy ubiegając się o świadczenie, spełnia kryterium dochodowe (jeżeli jest ono wymagane). Ustalenie stanu faktycznego następuje w postępowaniu dowodowym, którego nadrzędnym celem jest dotarcie do prawdy obiektywnej.

Szczególnym rodzajem dowodu, przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej, jest rodzinny wywiad środowiskowy. Jest on częścią składową postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego rozstrzygnięcie każdej sprawy dotyczącej świadczeń, z wyjątkiem przyznania biletu kredytowanego. W konsekwencji przepisy o zasadach i trybie przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego należy uznać za lex specialis w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, normujących przeprowadzanie dowodu z przesłuchania strony, z opinii biegłych lub z oględzin.

Sąd podkreślił, że rola wywiadu środowiskowego w sprawach pomocowych jest niezwykle ważna. Jest on bowiem sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia (i z jej rodziną), swoistym trybem postępowania dowodowego, kwestionariusz zaś szczególną formą protokołu w rozumieniu przepisów kpa, mającą na celu uwzględnienie specyficznego charakteru postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej Wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny.

Celem rodzinnego wywiadu środowiskowego jest dokonanie ustaleń faktycznych, które mają pomóc w określeniu potrzeb osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Stąd też jest zupełnie naturalne, że wywiad ten przeprowadza się w lokalu, w którym osoba ta lub rodzina zamieszkuje. Miejscem zamieszkania, w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, jest lokal (mieszkanie) zajmowany przez osobę lub rodzinę występującą o pomoc, a nie w ogóle miejscowość jako taka. Takie rozumienie tego pojęcia znajduje swoje rozwinięcie w treści wywiadu, gdzie zamieszcza się informacje o mieszkaniu, jego wyposażeniu, utrzymaniu, wydatkach mieszkaniowych, itp.

Nieprzedstawienie przez L. F. faktycznego miejsca zamieszkania lub pobytu, uniemożliwiło organowi I instancji podjęcie działań w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tym samym, organ ten nie mógł poinformować wnioskodawcy o dacie i godzinie przeprowadzenia wywiadu.

Ustawa o pomocy społecznej nakłada na wnioskującego o przyznanie pomocy socjalnej obowiązek współdziałania w postępowaniu wyjaśniającym z organem. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie wystąpiła, określona w art. 11 ust. 2 ustawy, podstawa do wydania decyzji odmawiającej L. F. przyznania zasiłku celowego. Wnioskodawca bowiem nie dopełnił obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym w przezwyciężaniu swej trudnej sytuacji życiowej.

Skarżący, nie podając faktycznego miejsca pobytu, uniemożliwił organowi ustalenie swojej sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej. Sąd stwierdził, że organy wydające decyzje dołożyły wszelkich starań w celu wnikliwego ustalenia i zbadania stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, nie uchybiając jakimkolwiek powinnościom wynikającym z przepisów prawa.

Uznając skargę za nieuzasadnioną, Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę oddalił.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę kasacyjną złożył L. F., wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz naruszenie przepisów postępowania, zawartych w art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez przyjęcie, że nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego daje samoistną podstawę do odmowy przyznania zasiłku celowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący nie został poinformowany o dacie i godzinie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego we wskazanym przez niego miejscu, tj. na Dworcu Głównym PKP w W..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co sprawia, że nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedstawione w podstawach kasacyjnych zarzuty naruszenia art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm., aktualnie t. j.: Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) uznać należy za chybione.

Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia.

Stosownie do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest niemożność przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Zgodnie z brzmieniem art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie zaś do art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672), wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (I. Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007, s. 416).

Sąd w zaskarżonym wyroku w pełni zasadnie wywiódł, że uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Brak współdziałania z organem w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązuje organ do negatywnego załatwienia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2008 r. o sygn. akt I OSK1424/07, niepubl.).

Uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez L. F. spowodowało, że organy nie miały jakiejkolwiek możliwości ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego. Organy nie dysponowały jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe skarżącego czynią zadość wymogom "niezbędnej potrzeby bytowej", określonej w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W okolicznościach niniejszej sprawy trudno uznać trafność zarzutu naruszenia art. 11 ust. 2 przedmiotowej ustawy.

Nie jest również uprawnione stanowisko, przedstawione w skardze kasacyjnej, wedle którego Sąd I instancji naruszył art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wprawdzie literalne brzmienie tego unormowania wskazuje, iż niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi przeszkodę do wydania decyzji zarówno pozytywnej, jak i negatywnej, to jednak nie można pomijać wyraźnego nakazu, wynikającego z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W tym ostatnim unormowaniu jednoznacznie wskazano, iż brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi podstawę "odmowy przyznania świadczenia". Naczelny Sąd Administracyjny prezentuje pogląd, że uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wymaganego przez art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, skutkuje wydaniem decyzji odmownej.

Skoro nie ma wątpliwości co do tego, że skarżący, nie podając faktycznego miejsca pobytu, uniemożliwił organowi ustalenie swojej sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i dochodowej, to w takich okolicznościach organ był zobowiązany do wydania decyzji merytorycznej, odmawiającej przyznania świadczenia. Jeśli bowiem strona postępowania administracyjnego nie podaje swego faktycznego adresu zamieszkiwania lub pobytu albo przedstawia organowi mylne informacje w tym zakresie, nie sposób przyjąć - w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej - że współdziała z organem w celu rozwiązania swej trudnej sytuacji życiowej. Tym samym, wszelkie inne zarzuty wywiedzione w skardze kasacyjnej, a postawione w aspekcie naruszeń art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4 są nieuzasadnione, zaś formułowanie ich wydaje się być nieporozumieniem.

W skardze kasacyjnej, przy podstawie z art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazany został przepis art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, omówiony w powyższych rozważaniach. W skardze kasacyjnej nie wskazano jednak naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, które ten Sąd przede wszystkim stosował, czyli odpowiednich regulacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przy formułowaniu zarzutu opartego na naruszeniu podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ww. ustawy kluczowe, aczkolwiek niewyłączne, znaczenie należy przypisać naruszeniu przepisów postępowania, zawartych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił stanowisko dopuszczające pewną elastyczność w ocenie naruszenia przepisu art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie takiego stanowiska znajduje oparcie w motywach wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 września 2006 r. o sygn. akt SK 63/05 (OTK 2006, nr 8, poz. 108). Trybunał Konstytucyjny podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w dniu 16 stycznia 2006 r. w sprawie o sygn. akt OPS 4/05, ONSAiWSA 2006, nr 2, poz. 39), który w uzasadnieniu swego wyroku stwierdził m.in., iż podstawy kasacyjne mogą dotyczyć zarówno przepisów, które Sąd wskazał jako przepisy, które miały zastosowanie w toku rozpoznawania sprawy, jak też przepisów, które powinny być stosowane w toku rozpoznawania sprawy, choć nie zostały przez Sąd wskazane.

Należy także wyjaśnić stronie skarżącej, że właściwym do przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, świadczonej z urzędu, jest Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu.

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.