Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1264/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 238/21 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej dla rolników dotkniętych kryzysem COVID-19 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Giżycku z [...] listopada 2020 r. nr [...]; 3. zasądza od Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie na rzecz A. W. kwotę 1120 (słownie: tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (dalej: WSA) wyrokiem z 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 238/21, oddalił skargę A. W. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej: Dyrektor ARiMR) z [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19.

W uzasadnieniu wyroku WSA przedstawił następujący stan sprawy.

Skarżąca [...] września 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVlD-19, wraz z m.in. wnioskiem o wpis do ewidencji producentów.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Giżycku decyzją z [...] listopada 2020 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy. Organ wskazał, że w stanie faktycznym sprawy nie mamy do czynienia z przejęciem pomocy, a skarżąca (małżonka zmarłego rolnika) składając wniosek przyznanie pomocy inicjuje nowe postępowanie w sprawie i występuje w nim jako osobny producent rolny (posiadający nowy numer identyfikacyjny), prowadzący samodzielnie, indywidualnie gospodarstwo rolne. W związku z faktem, że zwierzęta, które zgłasza do pomocy nie były zarejestrowane w okresie wymaganym przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVlD-19" w ramach działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1467, dalej: rozporządzenie COVID) na skarżącą, pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19 nie będzie jej przysługiwać.

Utrzymując powyższą decyzję w mocy Dyrektor ARiMR wskazał, że skarżąca we wniosku oświadczyła, że według stanu na [...] marca 2020 r. prowadziła lub jej małżonek prowadził produkcję: kurcząt rzeźnych w rozmiarze co najmniej [...] sztuk. Na podstawie przeprowadzonej kontroli administracyjnej, ustalono że skarżąca - producent ([...]) na [...] marca 2020 r. posiadała 0 szt. kurcząt rzeźnych. Z danych pochodzących z systemu teleinformatycznego ARiMR, na [...] marca 2020 r. kurczęta rzeźne w wielkości [...] szt. zarejestrowane były na M. W. – grupę małżonków zarejestrowanych w Ewidencji Producentów pod nr [...]. Tym samym skarżąca nie spełniła warunku określonego w § 2 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia COVID, tj. posiadania na [...] marca 2020 r. kurcząt rzeźnych w rozmiarze co najmniej 1000 szt., a dodatkowo w okresie 15 marca - 15 czerwca 2020 r. nie dokonano żadnych przemieszczeń do rzeźni.

Zaskarżonym wyrokiem WSA oddalił skargę na decyzję Dyrektora ARiMR.

WSA wskazał, że w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia COVID – pomoc przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 39b ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z ze zm.; dalej: rozporządzenie 1305/2013), któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym", jeżeli ten rolnik lub jego małżonek:

3) według stanu na dzień [...] marca 2020 r. prowadził produkcję:

a) kurcząt rzeźnych w rozmiarze co najmniej 1000 sztuk lub

- oraz w okresie od dnia 15 marca 2020 r. do dnia 15 czerwca 2020 r. dokonał przemieszczenia kurcząt rzeźnych, gęsi rzeźnych lub indyków rzeźnych.

Z kolei zgodnie z art. 39b rozporządzenia 1305/2013 – wsparcie w ramach niniejszego działania zapewnia pomoc nadzwyczajną dla rolników i MŚP szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, w celu zapewnienia ciągłości ich działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem warunków określonych w niniejszym artykule (ust. 1). Wsparcia udziela się rolnikom, a także MŚP działającym w sektorze przetwórstwa, wprowadzania do obrotu lub rozwoju produktów rolnych objętych załącznikiem I do TFUE lub bawełny, z wyjątkiem produktów rybołówstwa. Produktem procesu produkcyjnego może być produkt nieobjęty tym załącznikiem (ust. 2). Państwa członkowskie kierują wsparcie do beneficjentów najbardziej dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 poprzez określenie w oparciu o dostępne dowody obiektywnych i niedyskryminacyjnych warunków kwalifikowalności i, w przypadkach gdy dane państwo członkowskie uzna to za właściwe, kryteriów wyboru (ust. 3). Wsparcie udzielane jest w formie płatności ryczałtowej, która ma zostać wypłacona do dnia 31 grudnia 2021 r., w oparciu o wnioski o wsparcie zatwierdzone przez właściwy organ do dnia 30 czerwca 2021 r. Komisja dokonuje zwrotu tej kwoty w późniejszym terminie zgodnie ze środkami budżetowymi oraz z zastrzeżeniem dostępności środków finansowych. Poziom płatności może być zróżnicowany w zależności od poszczególnych kategorii beneficjentów zgodnie z obiektywnymi i niedyskryminacyjnymi kryteriami (ust. 4). Maksymalna kwota wsparcia nie może przekraczać 7.000 EUR na rolnika i 50.000 EUR na MŚP (ust. 5). Przyznając wsparcie na podstawie niniejszego artykułu, państwa członkowskie uwzględniają wsparcie przyznane w ramach innych krajowych lub unijnych instrumentów wsparcia bądź prywatnych programów reagowania na skutki kryzysu związanego z COVID-19 (ust. 6).

WSA stwierdził, że świetle przywołanych przepisów ustawodawca krajowy ma kompetencje do tego aby w przepisach prawa powszechnie obowiązującego doprecyzować szczegółowe warunki kwalifikowalności pomocy oraz kryteria wyboru.

Następnie WSA wskazał, że zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 217 ze zm.; dalej: ustawa PROW) pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jeżeli są spełnione warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1.

WSA za chybiony uznał zarzut dotyczący naruszenia § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia COVID, gdyż przypadku małżonków prowadzących wspólnie działalność rolniczą producentem rolnym nie jest każdy z małżonków, ani małżonek wpisany do ewidencji producentów rolnych. Małżonków należy traktować jako grupę osób fizycznych, w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia 73/2009, stanowiących na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (art. 3 pkt 3). Z powyższego wynika, że tak długo jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. Numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje bowiem producenta rolnego – małżonków. Natomiast z chwilą ustania małżeństwa przez śmierć jednego z małżonków, ustaje także byt prawny tego producenta rolnego. (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt I GSK 1506/19, uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 30 maja 2012 r. sygn. akt II GPS 2/12).

W związku z tym WSA uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie stanowisko skarżącej, że pomimo śmierci męża jest ona nadal tym samym producentem rolnym i dlatego spełnia warunki do przyznania jej wnioskowanej pomocy.

Przepisy rozporządzenia COVID w § 2 ust. 1 i 2 w sposób klarowny wskazują, że: pomoc przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 39b ust. 1 rozporządzenia 1305/2013 i któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Aby można było ubiegać się o przedmiotową pomoc oba wyżej wymienione warunki muszą być spełnione łącznie.

Mając to na uwadze WSA wskazał, że producent rolny o numerze [...], z uwagi na śmierć małżonka skarżącej stracił swój byt prawny. Skarżąca chcąc prowadzić działalność rolniczą wystąpiła z oddzielnym wnioskiem o nadanie nowego numeru identyfikacyjnego. Decyzją organu z [...] września 2020 r. skarżącą jako nowy producent rolny została wpisana do ewidencji producentów rolnych i otrzymała numer identyfikacyjny [...]. Tego samego skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy w oparciu o przepisy rozporządzenia COVID podając już swój numer identyfikacyjny [...]. Skarżąca nie mogła we wniosku podać numeru ewidencyjnego [...], gdyż z prawnego punktu widzenia producent rolny oznaczony tym numerem ewidencyjnym stracił swój byt prawny.

WSA wskazał, że skarżąca składając [...] września 2020 r. wniosek o przyznanie pomocy jako producent rolny oznaczony numerem [...] zainicjowała nowe postepowanie administracyjne. W ramach tego postępowania, organ zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia COVID wystąpił do właściwych organów Inspekcji Weterynaryjnej o stosowne informacje niezbędne do ustalenia prawa do przyznania pomocy. W oparciu o przekazane informacje organ ustalił, że skarżąca jako producent rolny o numerze ewidencyjnym [...], nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa materialnego do przyznania pomocy (§ 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia COVID).

WSA podkreślił, że podanie przez wnioskodawcę numeru ewidencyjnego w oparciu o decyzję administracyjną uprawnionego organu w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów jest warunkiem formalnym wniosku o przyznanie pomocy w oparciu o § 6 ust. 1 rozporządzenia COVID. Jak wynika z treści przywołanego przepisu: wniosek o przyznanie pomocy, poza elementami podania określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem adresu, zawiera:

1) numer identyfikacyjny, jeżeli został nadany;

2) numer identyfikacyjny małżonka, jeżeli został nadany - w przypadku prowadzenia przez rolnika działalności rolniczej wspólnie z małżonkiem.

WSA dodał, że zgodnie z § 6 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia COVID do wniosku o przyznanie pomocy dołącza się oświadczenie małżonka rolnika o wyrażeniu zgody na przyznanie pomocy - w przypadku rolnika ubiegającego się o pomoc z uwzględnieniem zwierząt będących w posiadaniu małżonka lub produkcji prowadzonej przez małżonka. Z uwagi na śmierć małżonka, skarżąca takiego dokumentu złożyć nie mogła. Przy czym WSA podkreślił, że przepisy rozporządzenia COVID wprost nie przewidują możliwości wstąpienia do toczącego się postępowania przez następcę prawnego jak również nie przewidują możliwości przyznania i wypłaty pomocy następcy prawnemu. Jak bowiem stanowi § 9 rozporządzenia COVID w sprawach o przyznanie pomocy w przypadkach, o których mowa w art. 43 ust. 1 i 2 ustawy PROW, z uwagi na cel i istotę działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, nie jest możliwe:

1) wstąpienie do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy przez następcę prawnego wnioskodawcy albo nabywcę gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części;

2) przyznanie i wypłata pomocy następcy prawnemu beneficjenta albo nabywcy gospodarstwa rolnego lub jego części albo przedsiębiorstwa lub jego części.

Odnosząc się do zarzutu, że zaskarżona decyzja jest sprzeczna z celami rozporządzenia 2020/872, WSA uznał, że jest zarzut chybiony. Wynika to z tego, że wsparcie określone w rozporządzeniu 2020/872 stanowić ma nadzwyczajną pomoc dla rolników i MŚP szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, w celu zapewnienia ciągłości ich działalności gospodarczej. Warunki przyznania pomocy w przepisach rozporządzenia COVID określone zostały w sposób rygorystyczny. Trzeba jednak pamiętać, że art. 39b ust. 3 rozporządzenia 1305/2013 dodany został przez art. 1 pkt 1 rozporządzenia nr 2020/872 z dnia 24 czerwca 2020 r. (Dz. U. UE. L. 2020.204.1) zmieniającego niniejsze rozporządzenie 26 czerwca 2020 r. Przepis ten przewiduje aby Państwo członkowskie określiło w oparciu o obiektywne i niedyskryminacyjne kryteria warunki kwalifikowalności oraz kryteria wyboru pomocy (por. pkt 5 Preambuły rozporządzenia 2020/872). WSA uznał warunki określone w rozporządzeniu COVID-19 za niedyskryminujące.

Skarżąca skargą kasacyjną zaskarżyła wyrok WSA w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi – stosownie do treści art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa) – zarzuciła naruszenie:

1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm.; dalej: kpa), poprzez błędne przyjęcie, że:

a) skarżąca jako producent rolny nie posiadała kurcząt rzeźnych na [...] marca 2020 r.,

b) skarżąca jest następcą prawnym zmarłego małżonka jako producenta rolnego;

2) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z § 2 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia COVID, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w ww. przepisie,

3) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z § 9 rozporządzenia COVID, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca jest następcą prawnym zmarłego małżonka jako producenta rolnego.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Wniosła także o zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

Zgodnie z art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 ppsa, a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Istota zarzutów skargi kasacyjnej i jednocześnie sporu w sprawie dotyczy oceny zasadności odmowy przyznania skarżącej pomocy finansowej dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVlD-19.

Odmawiając przyznania pomocy finansowej organy wskazały, co zaaprobował WSA w zaskarżonym wyroku, że skarżąca kasacyjnie jako producent rolny nie była w posiadaniu kurcząt rzeźnych na [...] marca 2020 r., zwierzęta zgłoszone do pomocy nie były zarejestrowane na [...] marca 2020 r. na osobę wnioskującą o pomoc (skarżącą) lecz na M. W. – grupę małżonków zarejestrowanych w Ewidencji Producentów pod nr [...]. W związku z tym skarżącej nie przysługuje pomoc finansowa w ramach programu pomocowego, bowiem nie była ona współposiadaczem zwierząt za życia męża – producenta rolnego zarejesrtowanego w ewidencji na [...] marca 2020 r.

Skarżąca kasacyjnie twierdzi zaś, że z uwagi na ustrój ustawowej małżeńskiej wspólnoty majątkowej gospodarstwo rolne oraz hodowane w nim zwierzęta (kurczęta rzeźne) wchodziły na [...] marca 2020 r. w skład majątku wspólnego jej i jej męża. Okoliczność ta, w ocenie skarżącej przesądza zaś o spełnieniu przez nią przesłanki posiadania przedmiotowego gospodarstwa rolnego oraz zwierząt i tym samym przesądza o spełnieniu warunków uzyskania pomocy finansowej.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie podnosi, że doszło w sprawie do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez błędne przyjęcie, że: jako producent rolny nie posiadała kurcząt rzeźnych na 1 marca 2020 r. i że jest następcą prawnym zmarłego małżonka jako producenta rolnego. W sferze zarzutów materialnych zarzuca natomiast niewłaściwe zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z § 2 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia COVID, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w ww. przepisie oraz niewłaściwe zastosowanie § 9 rozporządzenia COVID, poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżąca jest następcą prawnym zmarłego małżonka jako producenta rolnego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty skarżącej są trafne.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia COVID – pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19 przysługuje rolnikowi posiadającemu numer identyfikacyjny, jeżeli rolnik ten lub jego małżonek według stanu na dzień [...] marca 2020 r. prowadził produkcję kurcząt rzeźnych w rozmiarze co najmniej 1000 sztuk (...) – oraz w okresie od dnia 15 marca 2020 r. do dnia 15 czerwca 2020 r. dokonał przemieszczenia kurcząt rzeźnych, gęsi rzeźnych lub indyków rzeźnych (...).

Posiadacza zwierząt, liczbę, płeć i typ użytkowy zwierząt ustala się na podstawie danych zawartych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych, o którym mowa jest w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt – zgodnie ze stanem danych na dzień 15 lipca 2020 r. (§ 2 ust. 3).

Wskazać należy, że w § 6 rozporządzenia COVID ustawodawca zamieścił wyliczenie załączników, jakie należy złożyć wraz z wnioskiem. Wśród nich wymieniono m.in. numer identyfikacyjny (jeżeli został nadany) lub kopię wniosku o dokonanie wpisu do ewidencji producentów, jeżeli podmiotowi ubiegającemu się o przyznanie pomocy nie został jeszcze nadany numer identyfikacyjny (ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 6).

W myśl zaś regulacji zawartych w § 9 rozporządzenia COVID nie jest możliwe wstąpienie do toczącego się postępowania na miejsce wnioskodawcy przez następcę prawnego wnioskodawcy ani nabywcę gospodarstwa lub jego części ani przedsiębiorstwa lub jego części. Nie jest też możliwe przyznanie ani wypłata pomocy następcy prawnemu beneficjenta ani nabywcy gospodarstwa lub jego części ani nabywcy przedsiębiorstwa lub jego części.

W odniesieniu do szeregu pojęć użytych w ww. rozporządzeniu, w tym pojęcia "rolnik" czy "posiadacz zwierzęcia - bydła", mają zastosowanie definicje określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347; dalej: rozporządzenie 1307/2013).

Rolnikiem w rozumieniu art. 4 ww. rozporządzenia 1307/2013 jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Posiadacz zwierzęcia w rozumieniu ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt oznacza osobę fizyczną lub prawną odpowiedzialną za zwierzęta, na stałe lub tymczasowo, w tym w czasie transportu oraz na rynku (art. 2 ust. 1 pkt 11 lit. a ustawy oraz art. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1760/2000).

Należy zwrócić uwagę, że objęta powyższym przepisem pomoc zależna jest od posiadania określonych zwierząt gospodarskich na [...] marca 2020 r. Pomoc ta jest zatem przypisana do konkretnego gospodarstwa rolnego i stada (produkcji) zwierząt nie zaś do osoby. Innymi słowy, istotą tej nadzwyczajnej pomocy jest podjęcie działania ukierunkowanego na podtrzymanie żywotności i kontynuację prowadzonej produkcji rolnej (hodowli np. kurcząt rzeźnych) szczególnie wrażliwej na kryzys spowodowany przez epidemię COVID-19.

Wskazać należy, że postępowanie o udzielenie pomocy finansowej na podstawie § 2 rozporządzenia COVID zostaje zainicjowane wnioskiem strony – rolnika, którem nadano numer identyfikacyjny, a datą jego wszczęcia jest dzień doręczenia żądania organowi. To zatem od tej daty można miarodajnie ocenić zaistnienie ww. przesłanek formalnych, od spełnienia których jest uzależniona pomoc. Dla oceny zaś, czy rolnikowi temu należy się przedmiotowa pomoc, istotna jest zaś data [...] marca 2020 r. oraz to, kto na tamten moment był posiadaczem bądź współposiadaczem zwierząt oznakowanych i zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich.

Ponadto analiza znajdującego w sprawie zastosowanie § 2-9 rozporządzenia COVID prowadzi do wniosku, że przesłanką warunkującą otrzymanie pomocy jest tożsamość osoby posiadającej zwierzęta i wnioskodawcy – beneficjenta pomocy, a nie tożsamość numeru identyfikacyjnego nadawanego producentowi rolnemu. Zauważyć bowiem należy, że z wnioskiem o udzielenie pomocy "covidowej" (zgodnie z § 6 ust. 2 rozporządzenia) może też wystąpić rolnik lub jego współmałżonek nieposiadający numeru identyfikacyjnego o ile złożył wniosek o wpis do ewidencji producentów i na dzień składania wniosku o przyznanie pomocy numer nie został nadany.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy elementem podlegającym badaniu, a świadczącym o możliwości ubiegania się o pomoc przez skarżącą, jest kwestia posiadania przez nią bądź współposiadania zwierząt na [...] marca 2020 r. (posiadania w rozumieniu bycia osobą odpowiedzialną za zwierzęta). Co najmniej przedwczesnym było zatem przyjęcie przez organy i WSA, że skarżąca nie była na [...] marca 2020 r. współposiadaczem zwierząt za życia producenta rolnego widniejącego w ewidencji (męża). Błędnym natomiast było ustalenie, że brak tożsamości numeru identyfikacyjnego osoby wnioskującej o pomoc i posiadacza zwierząt według ewidencji (prowadzonej na podstawie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów rolnych) wyklucza możliwość ubiegania się przez skarżącą o pomoc finansową w ramach nadzwyczajnego tymczasowego programu pomocowego. Wpis do ewidencji producentów ma bowiem jedynie znaczenie porządkowe, a nie kształtujące prawo do płatności. Nadany numer identyfikacyjny jednemu z małżonków wspólnie prowadzącym gospodarstwo rolne służy wyłącznie do identyfikacji podmiotów ubiegających się o stosowną pomoc. Z wpisem do ewidencji producentów rolnych nie wiąże się bezpośrednie uprawnienie do otrzymania wsparcia.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że z powyższych przepisów wynika, że pomoc "covidowa" przysługuje wyłącznie tej osobie, która była na [...] marca 2020 r. posiadaczem lub współposiadaczem zwierząt. Przysługuje zatem osobie, która znajdowała się, niezależnie od tytułu prawnego do zwierząt, w ich posiadaniu. Pod pojęciem "posiadania" zwierząt należy rozumieć stan faktyczny, polegający na rzeczywistym prowadzeniu hodowli zwierząt i faktycznej odpowiedzialności za zwierzęta (zgodnie z definicją ustawową "posiadacza zwierząt").

Jak wynika z dokumentów dołączonych do skargi skarżąca nie posiadała rozdzielności majątkowej ze zmarłym mężem. W związku z tym należało w sprawie rozważyć komu przysługuje status posiadacza zwierząt w przypadku małżonków wspólnie prowadzących działalność rolniczą.

Wspomniana kwestia pośrednio wiąże się z wykładnią art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, która – jak zwrócił na to uwagę organ odwoławczy i WSA – była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale składu siedmiu sędziów z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej status producenta rolnego, w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji, przysługuje spółce cywilnej. W uzasadnieniu uchwały NSA wyraził pogląd, że spółka cywilna stanowi grupę osób, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia 1782/2003, i tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 5 ust. 1a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów. Jednocześnie w uzasadnieniu uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Nie podzielono również stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru ewidencyjnego. NSA stwierdził także, że uznanie na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej za odrębny podmiot – producenta rolnego uzasadnia postawienie tezy, że do tej samej kategorii podmiotów (producentów rolnych) kwalifikują się małżonkowie wspólnie prowadzący działalność rolniczą, a także współposiadacze gospodarstwa rolnego (art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji). Zdaniem NSA, nie sposób byłoby zgodzić się z poglądem, że poza ustawowym zaliczeniem, w ramach definicji legalnej, trzech różnych kategorii podmiotów do grupy producentów rolnych (art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji), ta sama ustawa wyróżnia w art. 12 ust. 4 i 5 jeszcze trzech innych producentów rolnych: współmałżonka, współposiadacza i wspólnika spółki cywilnej. Osoby te nie prowadzą działalności rolniczej samodzielnie (indywidualnie) i dlatego nie można ich utożsamiać z producentem rolnym – osobą fizyczną.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu powołanej uchwały. Na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą. W takim zaś przypadku producentem rolnym nie jest każdy z małżonków, ani małżonek wpisany do ewidencji producentów rolnych. Małżonków należy traktować jako grupę osób fizycznych, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia 73/2009, stanowiących na gruncie ustawy o krajowym systemie ewidencji, jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (art. 3 pkt 3). Zatem tak długo jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. Natomiast z chwilą ustania małżeństwa przez śmierć jednego z małżonków, ustaje także byt prawny tego producenta rolnego. Śmierć jednego z małżonków powoduje, że postępowanie wszczęte złożonym wnioskiem nie może być kontynuowane z udziałem żyjącego małżonka, jako strony tego postępowania. Organ jak i WSA pominęły jednak to, że śmierć producenta rolnego (męża skarżącej) nie nastąpiła w toku postępowania o przyznanie pomocy finansowej w ramach programu pomocowego. To skarżąca – powołując się na przesłankę współposiadania zwierząt na [...] marca 2020 r. i na kontynuowanie działalności rolniczej w zakresie produkcji kurcząt rzeźnych złożyła wniosek o udzielenie pomocy finansowej – a zatem to skarżąca, działała jako producent rolny, którym bez wątpieniem była na dzień składania wniosku (o czym świadczy nadany jej numer ewidencyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów). W omawianym stanie faktycznym sprawy nie ma zatem zastosowania § 9 rozporządzenia. Skarżąca działała jako producent rolny (zgodnie z wymogiem formalnym określonym w § 2 ust. 1 rozporządzenia COVID), a nie jako następca prawny beneficjenta.

Uwzględniając powyższe oraz mając na względzie charakter tymczasowej pomocy, związanej z wystąpieniem epidemii COVID-19, należy przyjąć, iż prawo do ubiegania się o pomoc przysługuje rolnikowi, który na 1 marca 2020 r. był (lub jego małżonek był) faktycznym posiadaczem zwierząt. Oczywiście, aby taką pomoc otrzymać rolnik ten musi spełniać przesłanki określone przepisem § 2 ust. 1 rozporządzenia COVID.

Błędna wykładnia przepisu prawa materialnego, tj. § 2 - 9 rozporządzenia COVID (polegająca na przyjęciu, że w sytuacji wspólnego prowadzenia gospodarstwa rolnego i współposiadania zwierząt śmierć producenta rolnego widniejącego w ewidencji wyklucza możliwość ubiegania się o pomoc finansową z uwagi wyłącznie na brak tożsamości numeru ewidencyjnego producenta rolnego z daty składania wniosku i z [...] marca 2020r.) sprawiła, że organy zaniechały ustalenia prawidłowego i pełnego stanu faktycznego, który byłby podstawą do wydania rozstrzygnięcia w zakresie wniosku strony. Należało bowiem zbadać, czy skarżąca występując o pomoc finansową spełnia przesłanki tę pomoc warunkujące, a mianowicie: czy jest producentem rolnym, czy został jej nadany numer identyfikacyjny, czy jest rolnikiem oraz czy ona (lub jej małżonek) była na [...] marca 2020 r. faktycznym posiadaczem (współposiadaczem) zwierząt, o których mowa jest w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia COVID, niezależnie od faktu wpisania tylko jej męża do ewidencji producentów. O nieprzyznaniu skarżącej pomocy nie może bowiem decydować fakt nadania tylko jednego numeru identyfikacyjnego w przypadku, gdy małżonkowie są współposiadaczami gospodarstwa rolnego i współposiadaczami zwierząt gospodarskich i nie mogą uzyskać odrębnych numerów identyfikacyjnych.

Reasumując, organy i WSA naruszyły § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia poprzez błędną jego wykładnię, która doprowadziła do zaniechania przeprowadzenia niezbędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy, zmierzających do rozpoznania wniosku złożonego przez skarżącą. Doszło zatem do naruszenia również zarzucanych przepisów postępowania Kodeksu postępowania administracyjnego, które znajdują zastosowanie w niniejszym postępowaniu administracyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wyżej zaprezentowany pogląd dotyczący omawianego zagadnienia znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. prawomocne wyroki: WSA w Bydgoszczy z 11 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 207/21; WSA w Poznaniu z 11 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Po 93/21 oraz z 17 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Po 196/21; dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wykładnię przedstawioną we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia i dokona dalszych ustaleń w sprawie, mających na celu wyjaśnienie spełnienia bądź niespełnienia przez skarżącą przesłanek do otrzymania żądanej pomocy finansowej w zakresie programu pomocowego.

W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 ppsa – uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargi, a w konsekwencji – w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ppsa – uchylił decyzje obu instancji (pkt 1 i 2 sentencji wyroku).

W punkcie 3 sentencji wyroku orzeczono o zasądzeniu kosztów sądowych na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i art. 209 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na zasądzone koszty sądowe (1.120 zł) składają się wpis od skargi (200 zł), opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł), koszty zastępstwa procesowego adwokata przed WSA (480 zł) i NSA (240 zł).