Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 266/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jacek Boratyn /spr./, Sędzia WSA Grzegorz Panek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi Ł.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 2016 r. do kwietnia 2019 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na wniosek Ł. O. – zwanego dalej skarżącym, decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] listopada 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 40 339,30 zł, w tym:

• składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od stycznia 2016 do kwietnia 2019 r., w kwocie 29 845,04, a także należnych od nich odsetek, w wysokości 6 990 zł,

• składek na ubezpieczenie zdrowotne, za kwiecień 2019 r., w łącznej kwocie 379,32 zł, a także należnych od nich odsetek w wysokości 37 zł,

• składek na Fundusz Pracy, za okres od stycznia 2016 r. do kwietnia 2019 r., w wysokości 2 528,94 zł, a także należnych od nich odsetek w wysokości 596 zł.

W stanie faktycznym sprawy skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie jego zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku podał, że w 2016 r. nie miał wiedzy o zmianie przepisów, na podstawie których był zobowiązany do opłacania składek, gdyż wówczas poświęcał się walce o życie córki, chorującej na nieoperacyjny nowotwór. W tym czasie wiele czasu, razem z żoną, spędzili w klinikach w Polsce i Stanach Zjednoczonych. Na ratowanie córki wydali też całe oszczędności, musieli również zaciągać pożyczki na ten cel. Mimo to dziecka nie udało się uratować.

W następstwie tych wydarzeń żona skarżącego znalazła się w stanie, w którym wymagała pomocy psychologiczno-psychiatrycznej. Straciła także pracę. Pomimo podejmowanych starań nie uzyskała renty chorobowej. Obecnie jest zatrudniona na 1/5 etatu, za minimalnym wynagrodzeniem.

Obecnie natomiast wysokie wydatki pochłania leczenie żony oraz opieka nad młodszą córką, która jest w grupie ryzyka onkologicznego i wymaga kosztownego suplementowania.

Skarżący w 2019 r., z powodu braku zleceń, zmuszony był zamknąć prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Obecnie zaś, nowo założone spółki "A" sp. z o.o. i "B" sp. z o.o., z powodu skutków pandemii, w praktyce nie przynoszą dochodów.

Składając oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący podał, że nie pracuje zarobkowo, nie osiąga dochodów. Jedyne wsparcie jaki uzyskuje stanowi świadczenie wychowawcze na dziecko, w wysokości 500 zł miesięcznie. Dochód jego żony z pracy zarobkowej to 447,71 zł netto miesięcznie.

Wydatki rodziny na opłaty, koszty leczenia i inne potrzeby zamykają się w kwocie 1 350 zł miesięcznie.

Skarżący spłaca kredyt zaciągnięty na dom, w wysokości 560 000 zł, którego miesięczne raty wynoszą po 2 636,95 zł miesięcznie.

Deklarując składniki posiadanego majątku skarżący wymienił: dom jednorodzinny i sprzęt AGD oraz komputer.

ZUS w ramach prowadzonego przez siebie postępowania ustalił, że skarżący pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnia córką, aktualnie nie ma tytułu do ubezpieczenia. Małżonka skarżącego była zatrudniona w jednej ze spółek, której jest udziałowcem, a od 1 listopada 2020 r. podjęła dodatkowo nową pracę, w drugiej spółce.

Organ stwierdził również, że skarżący nie posiada pojazdów mechanicznych.

Łączna wartość udziałów skarżącego w obu spółkach wynosi łącznie 27 500 zł.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. ZUS odmówił skarżącemu umorzenia jego zaległości. W jej uzasadnieniu stwierdził, że ponoszone przez skarżącego wydatki odpowiadają tym, jakie z tytułu utrzymania ponosi większość społeczeństwa. Ponadto skarżący nie stwierdził, aby miał problemy z bieżącym regulowaniem rachunków czy też nie miał środków na zakup leków.

W dalszej części uzasadnienia ZUS podkreślił spoczywający na nim obowiązek związany z egzekwowaniem należności składkowych.

Odnośnie sytuacji skarżącego organ zwrócił natomiast uwagę, że deklarowane przez niego wydatki przekraczają kwotę dochodów. Dodał również, że do wniosku o umorzenie nie dołączono dokumentów potwierdzających trudności w terminowym wywiązywaniu się z obowiązku uiszczania opłat bytowych. Trudna sytuacja materialna musi zaś zostać udowodniona.

W tej sytuacji nie może więc w jego przypadku stwierdzić ubóstwa, ani tego, że jego sytuacja ma charakter trwały. Podobnie przejściowy charakter ma obecna pandemia.

Odnosząc się do okoliczności związanych z procesem leczenia córki organ przyznał, że wiązały się z tym dla skarżącego określone trudności, jednakże obecnie nie można stwierdzić, aby skarżący dotknięty był chorobą, uniemożliwiającą mu uzyskiwanie dochodów.

ZUS podkreślił także, że zadłużenie skarżącego nie było wynikiem zdarzeń losowych, ale braku wiedzy o zmianie przepisów w 2016 r. Dodał także, że dla kwestii umorzenia znaczenia nie mają okoliczności towarzyszące powstaniu zaległości.

W kwestii spłaty zaległości składkowych organ stwierdził, że nie musi ona nastąpić jednorazowo.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek skarżącego, ZUS decyzją z [...] lutego 2021 r., utrzymał w mocy swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie.

W zakresie okoliczności faktycznych organ ustalił, że [...] grudnia 2020 r. skarżący wystąpił o rozłożenie na raty jego zaległości składkowych, wobec czego wstrzymane zostały czynności egzekucyjne, zmierzające do wyegzekwowania należności.

Odpowiednio przychód i dochód skarżącego w poszczególnych latach wyniosły: w 2016 r. – 322 766,62 zł i 18 767,65 zł, w 2017 r. 381 993,47 zł i 59 979,69 zł, zaś w 2018 r. 258 782 zł i 23 473,73 zł.

Decyzją z [...] stycznia 2020 r. ZUS stwierdził wobec skarżącego obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, jako osoby prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, od dnia [...] stycznia 2016 r. do [...] kwietnia 2019 r. Decyzja ta stała się ostateczna.

Oceniając sytuację skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia organ stanął na stanowisku, że nie spełnia on przesłanki nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., zwanej dalej ustawa systemową). Nie spełnił także przesłanek umorzenia, o których mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem). W tym zakresie ZUS uznał, że nie wykazał on, że z przyczyn zdrowotnych, dotyczących jego samego lub któregoś z domowników, nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. W tym bowiem zakresie za spełnienie tego rodzaju przesłanki nie mogą zostać uznane okoliczności związane z chorobą i śmiercią córki.

Organ stwierdził dalej, że prowadząc działalność gospodarczą skarżący winien był być świadomy związanych z tym obowiązków, w odniesieniu do opłacania składek. Dodał także, Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, na wstępie odnieść się należy do samej istoty instytucji umorzenia należności składkowych, przewidzianej art. 28 ustawy systemowej. W jej ramach bowiem ZUS podejmuje wprawdzie decyzję w granicach uznania administracyjnego, jednak nie oznacza ono dowolności po jego stronie. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a więc wyjaśnieniu istotnych i niezbędnych, z punktu wiedzenia załatwienia sprawy, okoliczności faktycznych. Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. spełnienie przez niego kryteriów, wynikających z uregulowań ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., zwanej dalej: K.p.a.) w tym zakresie, ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia.

Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia w odniesieniu do wnioskodawcy którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi też tym samym po jego stronie, swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie.

W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek przesłanki umorzenia, czy to wskazanej w przepisach ustawy systemowej, czy też rozporządzenia, organ podejmuje decyzję w przedmiocie wniosku, w granicach uznania administracyjnego. Jak to już wyżej zasygnalizowano, uznanie to nie może oznaczać dowolności po stronie organu, który rozstrzyga w jego granicach. W tym zakresie wydając decyzję organ ten bowiem przede wszystkim winien jest w sposób jasny i konkretny uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, a także podać motywy, którymi się kierował przy jego podejmowaniu.

Właściwego uzasadnienia wydanej decyzji nie można utożsamiać jedynie z samym przytoczeniem jakichkolwiek argumentów, a więc tylko samym ich wskazaniem w treści rozstrzygnięcia. Argumenty te muszą być bowiem odpowiednio wyważone, logiczne i racjonalne, a także znajdować odzwierciedlenie w rzeczywistości. Tylko bowiem wówczas można będzie przyjąć, że podjęta decyzja nie jest dowolna.

że uchybiając swoim obowiązkom w omawianym zakresie, skarżący w sposób świadomy naruszył prawo, doprowadzając do powstania zadłużenia.

W zakresie przesłanek umorzenia z § 3 pkt 1 rozporządzenia ZUS stwierdził, że nie odnosi się ona do subiektywnego odczucia wnioskodawcy, ale ma charakter zobiektywizowany. W tym zakresie zwrócił również uwagę, że lista wydatków skarżącego nie jest pełna, gdyż nie obejmuje ona chociażby takich istotnych pozycji jak zakup żywności.

Zdaniem organu, choć sytuacja skarżącego jest trudna, to może ona ulec poprawie, zwłaszcza że sam skarżący jest w sile wieku i ma możliwość podjęcia pracy, a także odpowiedniego przekwalifikowania.

Organ dodał również, że skarżący ma możliwość pozyskania dochodów z innych źródeł, podejmując chociażby pracę zarobkową. Tak więc jego bierność i pasywność nie może być powodem jego premiowania, w stosunku do innych ubezpieczonych.

Wnosząc skargę na decyzję ZUS, skarżący stwierdził, iż jest ona dla niego krzywdząca i została wydana bez wzięcia pod uwagę istotnych okoliczności i wydarzeń, które miały miejsce w jego życiu. Zaznaczył, że w czasie choroby córki, w 2016 r., w rzeczywistości nie prowadził działalności. Aktualnie zaś, pomimo sprzedaży nieruchomości, wraz z żoną nie są w stanie podnieść się finansowo.

Skarżący dodał również, że kredyt który spłaca, zaciągnięty został na budowę domu, jeszcze przed chorobą córki. Od tego czasu wiele się jednak zmieniło i pomimo pomocy z zewnątrz, nadal znajduje się w trudnym położeniu. Wraz z żoną szukają pracy, gdyż firma zarabia jedynie na podstawowe rachunki. Żona zaś została zatrudniona z uwagi na potrzebę uzyskania ubezpieczenia.

Skarżący jako krzywdzące uznał zawarte w decyzji stwierdzenia o świadomym naruszaniu przez niego przepisów, czy biernej postawie.

W dalszej części skargi skarżący dodał, że jego żona, wracając z terapii miała wypadek samochodowy, w następstwie którego kierowany przez nią pojazd uległ kasacji.

Podkreślił także, że jest człowiekiem honoru, spłacili z żoną pożyczki zaciągnięte na kwotę na 250 000 zł, jednakże z uwagi na obecną sytuację nie mają dochodów, dlatego nie są w stanie uregulować zaległości na prawie 45 000 zł.

ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącemu jego należności składkowych, na wstępie niniejszych rozważań odnieść się należy do samej istoty instytucji umorzenia, przewidzianej art. 28 ustawy systemowej. W jej ramach bowiem ZUS podejmuje wprawdzie decyzję w tym przedmiocie, w granicach przyznanego mu uznania administracyjnego, które jednak w żadnym razie nie oznacza dowolności po jego stronie.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku zobowiązanego o umorzenie jego należności składkowych następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, tj. po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, a więc wyjaśnieniu istotnych i niezbędnych, z punktu widzenia załatwienia sprawy, okoliczności faktycznych sprawy. Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. właściwa ocena spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę kryteriów przyznania zwolnienia, regulowana przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., zwanej dalej: K.p.a.), ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia.

Umorzenie należności składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia, w odniesieniu do danego wnioskodawcy, występującego o przyznanie tego rodzaju ulgi, którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił jej udzielenie. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia. Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi też tym samym po jego stronie, swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie.

W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek przesłanki umorzenia, czy to wskazanej w przepisach ustawy systemowej, czy też rozporządzenia, organ podejmuje decyzję w przedmiocie wniosku, w granicach uznania administracyjnego. Jak to już wyżej zasygnalizowano, uznanie to nie może oznaczać dowolności po stronie organu, który rozstrzyga w jego granicach. W tym zakresie wydając bowiem decyzję organ ten przede wszystkim winien jest w sposób jasny i konkretny uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, a także podać racjonalne motywy, którymi się kierował przy jego podejmowaniu.

Właściwego uzasadnienia wydanej decyzji, zwłaszcza jeżeli chodzi o podejmowane w ramach uznania rozstrzygnięcie, nie można utożsamiać jedynie z samym przytoczeniem jakichkolwiek argumentów, a więc tylko samym ich wskazaniem w treści decyzji. Argumenty te muszą być bowiem odpowiednio wyważone, logiczne i racjonalne, a także znajdować odzwierciedlenie w rzeczywistości. Tylko bowiem wówczas można będzie przyjąć, że podjęta decyzja nie jest dowolna.

W niniejszym przypadku poddana kontroli decyzja ZUS nie spełnia opisanych wyżej wymogów, zarówno ze względu na uchybienia w zakresie postępowania wyjaśniającego, jak i wady uzasadnienia podjętego w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcia.

I tak, jeżeli chodzi o pierwszą kategorię uchybień, to mając na uwadze okoliczności sprawy nie sposób jest stwierdzić, że ZUS przeprowadził pełne i kompletne postępowanie wyjaśniające, w szczególności że ustalił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. O ile bowiem niespełnienie przez skarżącego przesłanek umorzenia, wskazanych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy systemowej, tj. przesłanek nieściągalności, można uznać za wykazane, to nie można tego samego powiedzieć o jednej z przesłankach umorzenia, wynikającej z § 3 pkt 1 rozporządzenia.

W zakresie wskazanej wyżej przesłanki organ przyjął, że nie została ona przez skarżącego spełniona, chociaż nie ustalił wszystkich okoliczności, mających lub potencjalnie mogących mieć wpływ na taką ocenę. Nie podjął w zadzie także próby ich ustalenia – uzyskania potrzebnych mu informacji, czym uchybił swoim obowiązkom procesowym.

Tymczasem, jak to już wyżej stwierdzono, prowadząc postępowanie w przedmiocie wniosku o umorzenie należności składkowych, mające charakter zwyczajnego postępowania administracyjnego, organ (ZUS) zobligowany jest do ustalenia prawdy materialnej (obiektywnej), zgodnie z art. 7 K.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Uzupełnieniem tej regulacji jest przepis art. 77 § 1 K.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Mając na uwadze nakazy płynące z przytoczonych wyżej regulacji nie sposób jest wprawdzie pominąć specyfiki postępowań dotyczących umorzenia należności składkowych, sprawiających że sam organ, prowadząc postępowanie w kierunku ustalenia zaistnienia niektórych przesłanek umorzenia, nie jest w stanie, z przyczyn obiektywnych, pozyskać wszystkich danych, istotnych z tego punktu widzenia. Chodzi tu zwłaszcza o przesłankę z § 3 pkt 1 rozporządzenia, która odnosi się do okoliczności, o których pełne informacje posiada jedynie sam zainteresowany uzyskaniem ulgi w postaci umorzenia, bądź też stanowią one informacje prawnie chronione.

Zgodnie z § 3 pkt 1 rozporządzenia Zakład (ZUS) może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W tym wypadku nie może budzić wątpliwości to, że tylko zobowiązany – osoba domagająca się umorzenia, posiada pełną wiedze na temat swojego stanu majątkowego i sytuacji finansowej oraz rodzinnej, tak więc to on winien przedstawić tego rodzaju informacje w formie, która umożliwi organowi poczynienie na tej podstawie odpowiednich ustaleń. Nie zwalnia to jednak organu z podjęcia inicjatywy w tym zakresie, chociażby poprzez wezwanie wnioskodawcy o konkretne dane.

W niniejszym przypadku ZUS, dokonując oceny spełnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia stwierdził, że skarżący, składając oświadczenia o sytuacji materialnej i rodzinnej nie wykazał, że spłata całej kwoty należności składkowych jest w jego przypadku możliwa, bez uszczerbku dla niego samego i jego rodziny. Dodał też, że przedstawiona przez skarżącego lista wydatków bytowych, sporządzona w ujęciu miesięcznym, choć nie jest kompletna, gdyż nie uwzględnia między innymi wydatków na zakup żywności, to i tak przekracza wysokość deklarowanych dochodów.

Odnosząc się do tych argumentów stwierdzić należy, że wprawdzie nie sposób jest zaprzeczyć, że skarżący nie przedstawił wszystkich informacji, na podstawie których możliwe byłoby dokonanie oceny spełnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia, a bilans jego wydatków i dochodów nie jest kompletny i wiarygodny, to jednak organ nie podjął żadnych działań zmierzających do uzupełnienia niezbędnych dla niego danych. Za takie nie sposób uznać bowiem ogólnikowego i enigmatycznego "zawiadomienia" z [...] września 2020 r. Na jego podstawie skarżący, nie dysponujący profesjonalną wiedzą prawniczą, nie mógł stwierdzić, przedłożenia jakich danych organ od niego oczekuje.

W zakresie uzasadnienia swojego wniosku skarżący skupił się też na kwestiach medycznych, dotyczących stanu zdrowia i leczenia żony, a także przebiegu działań podejmowanych celem ratowania dziecka. Trudno mu więc zarzucać, że skupił się na faktach i zdarzeniach, z jego punktu widzenia istotnych, pomijając inne znaczące dane.

W związku z tym, mając na względzie konieczność ustalenia prawdy materialnej, a wiec także rzeczywistej sytuacji materialnobytowej skarżącego i jego bliskich, ZUS winien był wystosować do niego precyzyjne i jednoznaczne wezwanie o przedstawienie niezbędnych dla niego informacji.

I tak, jeżeli chodzi o wysokość uzyskiwanych dochodów przez skarżącego i jego domowników, winien wezwać go udokumentowanie ich wszystkich źródeł, z wyszczególnieniem odpowiednich wysokości wpływów z każdego z nich. W tym zakresie powinien także wystąpić o przedstawienie mu informacji o sytuacji finansowej spółek, których skarżący jest znaczącym udziałowcem, z uwzględnieniem ich rozliczeń podatkowych.

Skarżący na gruncie niniejszej sprawy wielokrotnie podnosił, że "jego" spółki nie przynoszą dochodów, z uwagi na ograniczenia pandemiczne, niemniej jednak z przedmiotowymi ograniczeniami wiązały się określone formy pomocy ze strony państwa, których to rozdzielaniem ZUS się zajmował. Tak więc organ jest władny sam ustalić wysokość ewentualnych form wsparcia dla tych podmiotów, o to więc winien uzupełnić ustalenia w sprawie.

W zakresie dochodów skarżący podkreślał, że niezwykle istotną pozycję w budżecie jego rodziny stanowi wsparcie od innych osób, tak więc występując o przyznanie mu ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, celem możliwie pełnego przedstawienia swojej sytuacji, winien przedłożyć pełną listę osób, od których wsparcie otrzymuje, a także jego wysokość. ZUS winien więc wezwać go o te informacje, które są w tym wypadku niezwykle istotne.

Wezwanie winno dotyczyć również uzupełnienia listy wydatków bytowych, obejmujących wszystkie ich składniki, także wydatki na zakup żywności, odzieży, środków czystości, leków itd. Wśród nich winny znaleźć się też informacje o kosztach leczenia jego żony i córki, na których ponoszenie skarżący wskazywał zarówno w trakcie postępowania, jak i w treści skargi.

W okolicznościach sprawy sam skarżący nie deklarował posiadania samochodu, faktu tego też nie ustalił ZUS, niemniej jednak w stanie faktycznym pojawia się kwestia związana z uszkodzeniem pojazdu, w wyniku wypadku, w którym uczestniczyła jego żona. Fakt ten sprawia wiec, że również w tym zakresie ustalenia organu nie były kompletne i jednoznaczne. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu należy więc je uzupełnić, wzywając skarżącego do wskazania nie tylko pojazdów, których on czy też jego żona są właścicielami, ale także tych które wprawdzie nie należą do nich, ale są przez nich użytkowane. Ewentualne użytkowanie samochodów zaś powiązać należy z niewątpliwe istniejącymi kosztami ich eksploatacji, które również winny znaleźć odzwierciedlenie na liście ponoszonych wydatków.

Ocena spełnienia przesłanki zwolnienia z § 3 pkt 1 rozporządzenia odbywa się w zakresie weryfikacji zdolności płatniczych wnioskodawcy, wobec czego ZUS powinien odnieść się do tej cechy nie tylko z punktu widzenia sytuacji mającej miejsce w momencie wydawania decyzji, ale także sprzed tej daty. W niniejszej sprawie skarżący powoływał się na fakt spłaty zaciągniętych pożyczek (oprócz kredytu hipotecznego na dom) ze środków pochodzących ze sprzedaży nieruchomości, tak więc ZUS winien się również odnieść do tej okoliczności, która jest znacząca dla oceny spełnienia omawianej przesłanki zwolnienia. Wobec tego kierowane do skarżącego wezwanie winno dotyczyć także dych danych.

Zgodnie § 3 pkt 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W niniejszej sprawie ZUS wywiódł fakt jej niezaistnienia, wskazując na brak przeciwskazań do podjęcia pracy przez skarżącego, z uwagi na jego sytuację zdrowotną oraz brak konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Sam skarżący nie podnosił bowiem tego rodzaju okoliczności, choć w przypadku jego żony, jej sytuacja zdrowotna nie jest do końca klarowna, gdyż jak wynika z twierdzeń skargi, leczy się ona na liczne dolegliwości, zaś jej zatrudnienie w firmie skarżącego podyktowane było chęcią uzyskania tytułu do ubezpieczenia. Niemniej jednak wyrażany zamiar podjęcia zatrudnienia, sam w sobie wyklucza stwierdzenie spełnienia tej przesłanki, choć konieczność ponoszenia kosztów leczenia winna być wzięta pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia, o czym wyżej mowa.

Skarżący obszerną cześć wywodów, zarówno samej skargi, jak i składanych w trakcie postępowania pism procesowych poświęca opisowi przebiegu choroby i leczenia córki. W tym wypadku ZUS ma wprawdzie rację, że z uwagi na fakt, iż zdarzenia te dotyczą przeszłości, nie mogą rzutować na ocenę spełnienia przesłanki z § 3 pkt 3 rozporządzenia, niemniej jednak ich skutki mogą być wciąż aktualne i dolegliwe dla skarżącego, zwłaszcza w wymiarze ekonomicznym. To jednak winno być rozpatrywane w kontekście przesłanki z § 3 pkt 1 rozporządzenia, czego jednak w przypadku zaskarżonej decyzji nie sposób stwierdzić.

Tak więc wobec nieustalenia w sposób pełny i rzetelny stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza w odniesieniu do sytuacji materialnobytowej skarżącego, w kontekście możliwości zaspokojenia potrzeb bytowych jego rodziny i jego samego, stwierdzenie ZUS o niespełnieniu przez skarżącego wszystkich przesłanek zwolnienia, wskazanych w przepisach ustawy systemowej i rozporządzenia, jest co najmniej przedwczesne. W konsekwencji więc również za przedwczesne oraz bezpodstawne uznać należy podejmowanie przez organ decyzji w ramach uznania administracyjnego. W tym aspekcie podkreślić także należy, że wykluczenie zaistnienia przesłanek umorzenia, tylko z tego względu, wyłącza możliwość umorzenia należności składkowych. Tak więc w takiej sytuacji organ nie jest zobligowany do jego uzasadnienia. Skoro jednak nie można przyjąć zasadności stwierdzenia tego rodzaju okoliczności (co do oceny niespełnienia przesłanek umorzenia), z powodu wad postępowania wyjaśniającego w danej sprawie, to również nie można, zgodnie z prawem przejść do kolejnego etapu rozstrzygania o zasadności wniosku zobowiązanego, w ramach uznania administracyjnego.

Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu stwierdzić należy, że mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, a zwłaszcza szczególnie drastyczne zdarzenie w życiu skarżącego i jego rodziny, jakim była śmierć córki, poprzedzona walką o jej życie, z czysto ludzkich względów nie można go bagatelizować. Tak wiec stwierdzając ewentualnie zaistnienie którejś z przesłanek umorzenia i podejmując w granicach uznania administracyjnego decyzję w przedmiocie wniosku w tym przedmiocie, ZUS winien także odnieść się, w sposób rzetelny, do tej kwestii. Zauważyć bowiem należy, że sam organ, rozstrzygając w podobnych sprawach, często powołuje się na nadzwyczajny charakter instytucji umorzenia, które winno znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach nietypowych, nadzwyczajnych, tj. takich, których dotkliwe skutki nie były wynikiem działania wnioskodawców.

Rację ma też skarżący, ze posługiwanie się przez organ stwierdzeniami o jego bierności, bez odniesienia się do konkretnych okoliczności, mogących na to wskazywać, a także celowym naruszaniu przepisów, nie znajdują racjonalnego wytłumaczenia. Zauważyć bowiem należy, że niepłacenie składek, z uwagi na szczególną sytuację i niedopełnienie w związku z tym obowiązków w zakresie regulowania tego obowiązku, nie może być utożsamiane z umyślnym działaniem, nakierowanym na uszczuplenie Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ powinien wiec powstrzymać się od tego rodzaju twierdzeń, które nie znajdując uzasadnienia w okolicznościach sprawy, świadczyć mogą o dowolności w zakresie podjętego rozstrzygnięcia.

Tak więc w ponownie przeprowadzonym postępowaniu ZUS winien wezwać skarżącego o przedstawienie kompletnych danych, dotyczących sytuacji materialnej jego rodziny, niezbędnych w kontekście oceny spełnienia przesłanki zwolnienia z § 3 pkt 1 rozporządzenia. Dopiero zaś odmowa ich przedstawienia przez skarżącego, w kompletnej i wiarygodnej postaci, lub uchylanie się od tego, może uzasadniać wykluczenie przyjęcia spełnienia tego rodzaju przesłanki.

Jeżeli jednak skarżący przedstawi odpowiednie informacje, to organ winien się do nich w sposób rzetelny do nich ustosunkować, w kontekście § 3 pkt 1 rozporządzenia. Jeżeli zaś stwierdzi zaistnienie przesłanki, o której mowa we wskazanym wyżej przepisie, to dopiero wówczas będzie mógł przystąpić do rozstrzygania w przedmiocie wniosku, w granicach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Mając więc na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję.