Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 591/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy: article: art 95 ust 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1727
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] oraz umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz strony skarżącej [...] S.A. w [...] kwotę 13.693 (trzynaście tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt trzy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymano w mocy orzeczenie Wojewody [...] z [...] marca 2017 r., którym:

- ustalono odszkodowanie - w wysokości 287 510,00 zł - na rzecz Powiatu [...], zwanego dalej "Uprawnionym", za przejętą na rzecz Skarbu Państwa w użytkowanie wieczyste [...] S.A., zwanych dalej "Inwestorem", nieruchomość - działka ew. nr [...] (obr. [...], gm. [...]) - przeznaczoną pod budowę i przebudowę linii kolejowej nr [...] od km [...] do km [...], wraz z budową i przebudową infrastruktury drogowej oraz obiektów służących ochronie środowiska, w związku z modernizacją linii kolejowej [...] - [...],

- zobowiązano Inwestora do jednorazowej wypłaty przyznanego odszkodowania.

Uzasadniając zaskarżone orzeczenie przywołane następujące, istotne uwarunkowania prawne i okoliczności faktyczne sprawy:

- w myśl z art. 9s ust. 3 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1727 ze zm.), nieruchomości, o których mowa w art. 9q ust. 1 pkt 7, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa - w przypadku wniosku o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, zwanej dalej "decyzją lokalizacyjną", złożonego przez [...] S A, z dniem, w którym decyzja ta stała się ostateczna,

- zgodnie z art. 9y ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, za nieruchomości oraz ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości, przysługuje od podmiotu, na rzecz którego wydawana jest decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, odszkodowanie dotychczasowym właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości, a także osobom, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości,

- stosownie do art. 9y ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym wysokość odszkodowania ustala się na podstawie operatu szacunkowego, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji lokalizacyjnej przez organ I. instancji oraz według jej wartości w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania,

- sporządzony w danej sprawie przez rzeczoznawcę majątkowego operat szacunkowy odpowiada wymaganiom prawa,

- nie jest uzasadniony, podniesiony w odwołaniu Inwestora, zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a., w zw. z art. 9y ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, wobec uznania jakoby Uprawniony był podmiotem, na rzecz którego winno być ustalone odszkodowanie za działkę ew. nr [...]; jak wynika z akt sprawy, a także z zapisów księgi wieczystej (nr [...]), właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa - Agencja Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, zwana dalej "Agencją", jako osoba prawna, której powierzono wykonywanie praw właściciela; mocą umowy przekazania nieruchomości - zawartej w formie aktu notarialnego z [...] maja 2013 r. (rep. A Nr [...]) - Skarb Państwa przeniósł nieodpłatnie, na rzecz Uprawnionego, m. n. własność niezabudowanej działki ew. nr [...], z przeznaczeniem pod drogę powiatową; natomiast decyzja lokalizacyjna Wojewody [...] z [...] kwietnia 2013 r., dla inwestycji: budowa i przebudowa linii kolejowej nr [...], od km [...] do km [...], wraz z budową przebudową infrastruktury drogowej oraz obiektów służących ochronie środowiska, stała się ostateczna [...] czerwca 2013 r.,

- prawidłowo zatem określono aktualnego właściciela przedmiotowej nieruchomości przed wydaniem decyzji o ustaleniu odszkodowania; odszkodowanie jest bowiem nierozerwalnie związane z prawem do nieruchomości, za które przysługuje,

- na gruncie niniejszej sprawy wystąpiła sytuacja, w której dotychczasowy właściciel przeniósł prawo własności do nieruchomości po dniu, w którym decyzja lokalizacyjna stała się ostateczna; jeśli zbycie to zostanie ujawnione w księdze wieczystej, to roszczenie o odszkodowanie przechodzi na nabywcę; za interpretacją taką przemawia instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych oraz inne domniemania dotyczące ksiąg wieczystych, a także konstytucyjna zasada ochrony własności; w tym przypadku występuje sytuacja, gdy były właściciel podjął działania, które nie mogą przenieść na nabywcę praw już mu nieprzysługujących; wobec braku przeniesienia prawa do nieruchomości doszło do zbycia - w miejsce tego prawa - roszczenia odszkodowawczego, stanowiącego substytut przedmiotu zbycia,

- zgodnie z ustawą z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1491 ze zm.) Agencja wykonuje w imieniu własnym prawa i obowiązki związane z mieniem Skarbu Państwa powierzonym jej po zlikwidowanych państwowych przedsiębiorstwach gospodarki rolnej - w tym również prawa i obowiązki wynikające z decyzji administracyjnych; zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy, Agencja wykonuje prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa w stosunku do mienia, o którym mowa w art. 1 i 2 tej ustawy,

- oznacza to również, że nie można mówić w tym wypadku o naruszeniu art. 9o ust. 8 w zw. z ust. 9 ustawy o transporcie kolejowym, który dotyczy zakazu obrotu nieruchomościami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, objętych wnioskiem o wydanie decyzji lokalizacyjnej, z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie publ. Dz.U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.); przedmiotowa działka (nr [...]) została przekazana na rzecz Uprawnionego w trybie cywilnoprawnym - na podstawie umowy przekazania nieruchomości, zawartej w formie aktu notarialnego; była ona więc dopuszczalna, w rozumieniu ustawy o transporcie kolejowym; działka ew. nr [...] mogła stanowić przedmiot obrotu, jako mienie Agencji, która wykonuje prawo własności i inne prawa rzeczowe na rzecz Skarbu Państwa,

- stan prawny nieruchomości powinien być ustalony na dzień przejścia z mocy prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, a więc dzień ostateczności decyzji likalizacyjnej; wówczas działka ta stanowiła własność Uprawnionego (zgodnie z księgą wieczystą).

W skardze Inwestor, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radę prawnego zarzucił naruszenie:

- art. 9o ust. 8 i 9, w zw. z art. 9y ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, wobec art. 13 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegające na niewłaściwym zastosowaniu; przyjęto jakoby - na skutek umowy z [...] maja 2013 r. – prawo do odszkodowania przysługiwało Uprawnionemu; tymczasem czynność ta miała miejsce po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania; wobec tego, z mocy prawa, jest nieważna; uprawnionym do odszkodowania - jako "dotychczasowy właściciel" - jest Skarb Państwa,

- art. 5 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, polegające na jego niezastosowaniu, gdy były ku temu podstawy; wynika z niego, że - na skutek powierzenia Agencji zarządu mieniem - nie dochodzi do przejścia praw rzeczowych, lecz tylko kompetencji do ich wykonywania w zastępstwie Skarbu Państwa; nie miało to wpływu na wynik sprawy,

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I. instancji; tymczasem winna ona zostać uchylone - jako nieodpowiadająca prawu - zaś postępowanie umorzone.

W skardze, przywołano następująca argumentację:

- podstawę przejęcia przez Inwestora praw do działki ew. nr [...] stanowiła decyzja lokalizacyjna; za termin doręczenia obwieszczenia o wszczęciu postępowania administracyjnego, jak wynika z uzasadnienia tej decyzji, uznano 12 kwietnia 2013 r.,

- jak wynika z zapisów działu II księgi wieczystej, w chwili obecnej prawo własności przysługuje Uprawnionemu; nabył on tytuł prawny na podstawie umowy przekazania nieruchomości z [...] maja 2013 r. od Agencji, która wykonywała prawa Skarbu Państwa,

- organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie o przyznaniu odszkodowania Uprawnionemu wskazując, że zarzut naruszenia art. 9o ust. 8, w zw. z ust. 9 UTK (poprzez przyjęcie, że działka nr ew. [...] mogła stanowić przedmiot obrotu) nie zasługuje na uwzględnienie; organ wskazywał, że Agencja - za pośrednictwem, której Skarb Państwa wykonuje swoje uprawnienia właścicielskie - występuje w obrocie prawnym samodzielnie; miałoby to oznaczać, że nie doszło do naruszenia art. 9o ust. 8, w zw. z ust. 9 ustawy o transporcie kolejowym; zwracał też uwagę, że: "działka nr [...] została przekazana (...) w trybie cywilnoprawnym, na podstawie umowy przekazania nieruchomości zawartej w formie aktu notarialnego, a więc dopuszczalnej w rozumieniu specustawy kolejowej"; z rozstrzygnięciem tym nie zgadza się Inwestor; jest ono bowiem sprzeczne z obowiązującymi przepisami,

- co do zarzut naruszenia art. 9o ust. 8 i 9, w zw. z art. 9y ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, wobec art. 13 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podniesiono:

- zgodnie z art. 9y ust. 1, za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji lokalizacyjnej dotychczasowym właścicielom przysługuje odszkodowanie, ustalone według stanu nieruchomości na dzień wydania tego orzeczenia,

- stosownie do art. 9o ust. 8 ustawy o transporcie kolejowym, z dniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania o wydanie decyzji lokalizacyjnej, nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, objęte wnioskiem, nie mogą być przedmiotem obrotu, w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (z zastrzeżeniem gruntów, wnoszonych przez [...] S.A. w formie wkładu niepieniężnego); w myśl art. 9o ust. 9, czynność prawna dokonana z naruszeniem tego zakazu jest nieważna;

- obwieszczenie o wszczęciu postępowania o wydanie decyzji lokalizacyjnej nastąpiło [...] kwietnia 2013 r.; natomiast z aktu notarialnego z [...] maja 2013 r. wynika, że działka ew. nr [...], stanowiła własność Skarbu Państwa;

- ustawa o transporcie kolejowym z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania (dokonywanym zarówno indywidualnie, jak i publicznie) w sprawie wydania decyzji lokalizacyjnej wiąże doniosły skutek - w postaci wyłączenia dopuszczalności obrotu nieruchomościami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego; z chwilą zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji lokalizacyjnej nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa (lub własność jednostek samorządu terytorialnego) wyjęte zostały z obrotu cywilnoprawnego (rex extra comercium), a także z obrotu publicznoprawnego, w postaci niedopuszczalności oddawania ich w trwały zarząd, który nie jest cywilnoprawną formą korzystania z nieruchomości; zakaz obrotu oznacza w istocie niedopuszczalność jakiejkolwiek zmiany stanu prawnego tych nieruchomości w stosunku do stanu prawnego z dnia upublicznienia zawiadomienia o wszczęciu postępowania z wniosku inwestora lub z dniem doręczenia indywidualnego zawiadomienia, jeżeli nastąpiło to przed publicznym zawiadomieniem;

- wyzbycie się publicznej własności nieruchomości lub obciążenie jej innymi prawami nie może więc być dokonywane po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji lokalizacyjnej do czasu jej uprawomocnienia; skutkiem tej decyzji jest bowiem przejęcie własności nieruchomości właśnie na rzecz podmiotów publicznoprawnych z jednoczesnym wygaszeniem innych praw rzeczowych oraz wypowiedzeniem praw obligacyjnych, a także wygaśnięciem trwałego zarządu;

- przez obrót należy rozumieć czynności prawne, skutkujące przeniesieniem praw, przysługujących do nieruchomości lub skutkujące obciążeniem nieruchomości prawami rzeczowymi lub obligacyjnymi; ustawowe odesłanie do pojęcia obrotu, w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami, nakazuje przyjąć treść tego pojęcia, zawartą w art. 13 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; zgodnie z nim nieruchomości, stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, mogą być przedmiotem obrotu, w szczególności mogą być przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, oddania w użytkowanie wieczyste, w najem lub dzierżawę, użyczenia, oddania w trwały zarząd, a także mogą być obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi, wnoszone jako wkłady niepieniężne (aporty) do spółek, przekazywane jako wyposażenie tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji; w art. 13 ust. 1a i ust. 2 ustawy postanowiono również, że nieruchomość może być przekazywana nieodpłatnie w drodze umowy, w tym również w formie darowizny, partnerowi prywatnemu lub spółce, a także może być przedmiotem darowizny na cele publiczne lub darowizny, dokonywanej między Skarbem Państwa a jednostkami samorządu terytorialnego oraz między tymi jednostkami;

- obrotem jest więc każda czynność, powodująca przeniesienie określonego prawa na inną osobę, a nie tylko wymieniona w art. 13 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; wynika to z użycia zwrotu "w szczególności";

- stosownie do art. 9021 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (obecnie publ. Dz.U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.), dalej zwanej "K.c.",, przez umowę przekazania nieruchomości jej właściciel zobowiązuje się nieodpłatnie przenieść na gminę albo na Skarb Państwa własność nieruchomości; przekazanie nieruchomości jest umową nazwaną, stanowi czynność prawną dwustronną, jednostronnie zobowiązującą, nieodpłatną, niewzajemną, konsensualną, przysparzającą i kauzalną; jest to czynność o podwójnym skutku zobowiązująco-rozporządzającym, do której mają zastosowanie art. 155-158 K.c., regulujące przeniesienie własności rzeczy;

- art. 9o ust. 8 ustawy o transporcie kolejowym posługuje się ogólnym zwrotem "nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa"; wobec tego właściwa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że przewidziany w nim zakaz obrotu nieruchomościami Skarbu Państwa, objętych wnioskiem o wydanie decyzji lokalizacyjnej, dotyczy wszelkich nieruchomości publicznych, nie wyłączając nieruchomości rolnych Skarbu Państwa; analogicznie uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 6 listopada 2014 r. (sygn. akt II CSK 140/14), wydanym na gruncie analogicznego przepisu – art. 11d ust. 9 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (obecnie publ. Dz.U. z 2017 r. poz. 1496 ze zm.),; pierwsza część art. 9o ust. 8 wskazuje, że dotyczy on nieruchomości Skarbu Państwa, objętych wnioskiem o wydanie decyzji lokalizacyjnej; skoro w tym miejscu bliżej nie precyzuje, jakie nieruchomości mogą wchodzić w grę (nie ogranicza tego pojęcia do nieruchomości, gospodarowanie którymi normuje ustawa o gospodarce nieruchomościami), nie powinno budzić wątpliwości, że obejmuje on wszelkie nieruchomości Skarbu Państwa, które mogą być przedmiotem takiego wniosku - w tym także nieruchomości rolne; druga część przepisu wyraża zakaz obrotu nieruchomościami "w rozumieniu przepisów o gospodarce nieruchomościami"; nie jest wątpliwe, że art. 9o ust. 8 zawiera ustawowe odesłanie właśnie do pojęcia obrotu, zdefiniowanego w art. 13 ustawy o gospodarce nieruchomościami; gdyby w sytuacji określonej w art. 9o ust. 8 ustawy o transporcie kolejowym, wolą ustawodawcy było objęcie zakazem obrotu tylko nieruchomości Skarbu Państwa, których wprost dotyczy ustawa o gospodarce nieruchomościami, z wyłączeniem nieruchomości, których gospodarowanie, zgodnie z art. 2 tej ustawy, regulują odrębne akty prawne (tak jak ma to miejsce przy nieruchomościach rolnych), art. 9o ust. 8 musiałby mieć inną treść,

- reasumując - działka ew. nr [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, zaś umowa przekazania tego prawa została zawarta w okresie pomiędzy zawiadomieniem o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji lokalizacyjnej, a jej uprawomocnieniem; zatem - stosownie do art. 9o ust. 9 ustawy o transporcie kolejowym jest nieważna,

- w każdym wypadku, gdy czynność prawna narusza ustawę (przepis imperatywny), aktualizuje się sankcja nieważności bezwzględnej, określona w art. 58 § 1 K.c.; nieważność przejawia się w tym, że czynność w ogóle nie wywołuje właściwych dla danego typu (uważanych za zamierzone przez strony) skutków prawnych; nie wywołuje tych skutków od początku, z mocy prawa - bez konieczności podejmowania jakichkolwiek działań, zmierzających do "unieważnienia" czynności i nieodwracalnie;

- oznacza to, że tytuł prawny do działki ew. nr [...] przysługuje Skarbowi Państwa; błędne jest więc stanowisko organu odwoławczego, uznające przekazanie działki ew. nr [...] za dopuszczalne, w rozumieniu ustawy o transporcie kolejowym, skoro dokonane zostało "w trybie cywilnoprawnym".

Wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji, umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację, zawartą w zaskarżonej decyzji.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Słusznie podniesiono w niej, że decyzję wydano z naruszaniem przepisu prawa materialnego, mocą którego ustanowiono bezwzględny zakaz obrotu nieruchomościami, stanowiącymi własność Skarbu Państwa, po wszczęciu postępowania, zmierzającego do wydania decyzji lokalizacyjnej.

W sprawie nie są sporne jej istotne uwarunkowania faktyczne. Do czynności, której skutkiem miało być - zdaniem organu administracji - skuteczne przeniesienie prawa własności działki ew. nr [...] na Uprawnionego doszło już po wszczęciu postępowania w przedmiocie wydania decyzji lokalizacyjnej, jednakże jeszcze przed uprawomocnieniem się wydanego w tym przedmiocie orzeczenia. Wprawdzie - w jednym z fragmentów uzasadnienia zaskarżonego aktu - zamieszczono wywody, jakoby w przedmiotowej sprawie doszło wyłącznie do rozporządzenia prawem do odszkodowania, wobec braku skuteczności umowy o przeniesieniu własności, co być może organ wiązał z wcześniejszym wydaniem decyzji lokalizacyjnej, która jednak jeszcze nie była prawmocna. Sformułowane tam rozważania mogą być ewentualnie adekwatne wyłącznie do sytuacji, gdy umowa o przeniesieniu własności zostanie zawarta przez uprzedniego właściciela już po wystąpieniu skutku materialnego, w postaci przeniesienia własności na Skarb Państwa, w myśl art. 9s ust. 3 in fine ustawy o transporcie kolejowym, wobec uprawomocnienia decyzji lokalizacyjnej. Jednakże, w końcowym fragmencie uzasadnienia, organ równocześnie skonstatował, jakoby jednak doszło do przeniesienia własności na Uprawnionego, skoro umowę zawarto przed uprawomocnieniem decyzji. Wobec tego wywody uzasadnienia, dotyczące ewentualnego przejścia na Uprawnionego prawa do odszkodowania, pomimo nie przyniesienie na niego prawa własności, należy uznać za chybione - nieodnoszące się do realiów niniejszej sprawy, ustalonych także przez organ administracji. Umowę zawarto mianowicie przed uprawomocnieniem decyzji lokalizacyjnej, która - w myśl wskazanego art. 9s ust. 3 in fine ustawy o transporcie kolejowym - mogła mieć ewentualnie skutki prawne, co do przeniesienia własności nieruchomości. Spór zaś w sprawie sprowadza się w istocie wyłącznie do oceny skuteczności umowy rozporządzającej, zawartej przez Agencję z Uprawnionym, po skutecznym zawiadomieniu o wszczęciu postępowania w przedmiocie wydania decyzji lokalizacyjnej.

Sąd w pełni podziela w danym zakresie stanowisko, prezentowane w skardze. Wobec uprzedniego, szerokiego zreferowanie ponowne jego powtarzanie byłoby zbędne. Sąd przyjmuje je za własne, z zastrzeżeniem sformułowanym w końcowej części uzasadnienia.

Należy wyłącznie jeszcze raz powtórzyć za Inwestorem, że - co trafnie wywiedziono w skardze – mylił się organ odwoławczy przyjmując, jakoby czynność polegające na przeniesieniu prawa własności na Uprawnionego nie była w danym przypadku objęte zakazem obrotu, wynikającym z art. 9o ust. 8 ustawy o transporcie kolejowym, oraz można było pominąć - przy rozpatrywaniu sprawy odszkodowania - sankcję nieważności, przewidzianą art. 9o ust. 9 tej ustawy o transporcie kolejowym.

Prosta - językowo-logiczna - wykładnia wskazanych regulacji uzasadnia wniosek, że zawarte w art. 9o ust. 8 odesłanie, dotyczy użytej w ustawie o gospodarce nieruchomościami definicji obrotu (art. 13 ust. 1 tego aktu). Ma ona charakter otwarty (tak sformułowanie "w szczególności") i zawiera przykładowy katalog szeregu czynności prawnych, które mogą prowadzić do rozporządzenia prawami przysługującymi do nieruchomości m.in. Skarbowi Państwa (patrz zd. 2). Prawodawca, miast powtarzać zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami przykładowe czynności rozporządzające, zamieścił odesłanie. Miało to służyć skrótowości tekstu ustawy o transporcie kolejowym. O ile jego wolą byłoby ograniczenie obrotu do rodzaju czynności prawnych, regulowanych samą ustawą o gospodarce nieruchomościami, stosowny przepis ustawy o transporcie kolejowym musiałaby mieć inne brzmienia. Użyto by innego sposobu opisu np. "obrót, dokonywany na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami".

Za odmiennym rozumieniem wskazane regulacji nie przemawiają także względy wykładni celowościowej czy systemowej. Nie sposób bowiem doszukać się racjonalnych przesłanek, dla których wolą prawodawcy byłoby ograniczenie obrotu nieruchomościami należącymi do Skarbu Państwa z wyłączeniem akurat gruntów rolnych. Analogiczne względy przemawiają bowiem w istocie za ograniczeniem obrotu wszelkiego rodzaju nieruchomościami Skarbu Państwa, gdy mają być one wykorzystywane na realizację linii kolejowych i - w razie potrzeby ich wywłaszczenia - konieczna byłaby wypłata za nie odszkodowania w cenie rynkowej. Odnosząc się do realiów niniejszej sprawy trzeba odnotować, że - wobec nieodpłatnego przekazania nieruchomości na rzecz Uprawnionego przez Agencję, działająca w imieniu Skarbu Państwa - niezbędna byłaby – dla potrzeb realizacji linii kolejowej, objętej decyzją lokalizacyjną - wypłata znacznego odszkodowania za grunt nabyty w istocie nieodpłatnie a nawet nie niewykorzystany przez Uprawnionego w okresie, gdy miałby być on – wedle organu - jego właścicielem (od dnia zawarcia umowy do uprawomocnienia decyzji lokalizacyjnej).

Pogląd o zastosowaniu zakazu, co do obrotu nieruchomościami Skarbu Państwa, wynikającego z ustaw szczególnym dotyczących realizacji inwestycji celu publicznego, także do rolnych, którymi zarząd sprawuje Agencja, podzielił także Sąd Najwyższy (patrz orzeczenie powołane w skardze).

W ocenie Sądu rozpatrującego tą sprawę uzasadnione wątpliwości może budzić wyłącznie kwestia, czy - wobec treści art. 9o ust. 9 ustawy o transporcie kolejowym - uprawniona jest samodzielna ocena przez organ administracji braku skutków prawnych określonej czynności prawnej zwłaszcza, gdy miała ona miejsce z zachowaniem formy aktu notarialnego, jej skutki zostały odnotowane w księdze wieczystej a w przedmiocie sporów o ważność umowy nie jest zamknięta droga sądowa (właściwość sądów powszechnych). W ramach tego rodzaju postępowania wydany był wszak, powołany w skardze, wyrok Sądu Najwyższego. Jednak w sytuacji, - jak rozpatrywana - gdy istotne warunkowania prawne sprawy są bezsporne - skoro norma art. 9o ust. 9 ustawy o transporcie kolejowym ma charakter kategoryczny - w ocenie Sądu, organ administracji winien samodzielnie ocenić czynność prawną, dokonaną z oczywistym naruszeniem przepisów ustawy - czy może być ona uznana za skuteczną.

Warunkuje to bowiem ewentualnie prawo do odszkodowania w przedmiocie którego ma orzekać organ administracji. W takiej sytuacji wzgląd na szybkość i ekonomię postępowania (art. 12 § 1 K.p.a.), przemawia za rozstrzyganie w tej kwestii przez organ administracji w ramach własnych kompetencji.

Bezzasadny jest jedynie zarzut skargi, dotyczący naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W rozpoznawanej sprawie nie była przedmiotem sporu zdolność Agencji do ewentualnego rozporządzenia mieniem Skarbu Państwa - gdyby zawarcie tego rodzaju umowy nie sprzeciwiała się regulacja szczególna (w danym przypadku przepisy ustawy o transporcie kolejowym).

Wadliwa ocena, jakoby decyzję organu I. instancji była prawidłowa, prowadziła natomiast do bezzasadnego zastosowania art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., co zasadnie wytknięto w skardze.

W sytuacji, gdy w ustalonym i bezspornym stanie faktycznym – wobec przywołanych wyżej uwarunkowań prawnych - nie doszło do zdarzenia w postaci przeniesienia własności nieruchomości (działka ew. nr [...]) z Uprawnionego na Skarb Państwa z dniem, gdy decyzji lokalizacyjna stała się ostateczna, nie mogły znaleźć zastosowania przepisy dotyczące odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Właścicielem gruntu pozostawał cały czas Skarb Państwa. Wobec tego zasadne było uchylenie przez Sąd orzeczenia wydanego w danym przedmiocie przez organy obu instancji oraz umorzenie postępowania, w przedmiocie wypłaty odszkodowania za daną nieruchomość na rzecz Uprawnionego.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 135 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, w pkt 2 sentencji wyroku, zapadło na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Na koszty postępowania składają się kwoty: 2876 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, 17 zł uiszczone tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 10800 zł. tytułem wynagrodzenia radcy prawnego.

-----------------------

13