Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 945/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska, Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.), Zbigniew Rausz, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2006r. sygn. akt II SA/Wa 1907/05 w sprawie ze skargi W. G. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt. II SA/Wa 705/04 oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1907/05 oddalił skargę W. G. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 705/04.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 705/04 oddalił skargę W. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Skarżący w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowego wskazał, że nie został zawiadomiony o żadnym z trzech terminów posiedzeń w sprawie z jego skargi, przez co pozbawiony został możliwości osobistego działania w sprawie objętej skargą, w związku z czym naruszony został art. 91 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Podniósł, że skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem pełnomocnika procesowego. W związku zaś z zapewnieniem przez pełnomocnika, że o terminie rozprawy zostanie powiadomiony przez Sąd - czekał na informację o terminie rozprawy. W dniu 10 października 2005 r. skontaktował się z ustanowionym w sprawie pełnomocnikiem, który poinformował go, że wyrokiem z dnia 2 marca 2005 r. skarga została oddalona oraz że wyrok jest prawomocny. Zdaniem skarżącego zawiadomienie wyłącznie pełnomocnika o terminie rozprawy pozbawiło go udziału w rozprawie. Ponadto realizacja wyrażonego w Konstytucji RP prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd wyraża się w obowiązku zawiadomienia o terminie rozprawy nie tylko pełnomocnika procesowego, ale również samej strony.

Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę o wznowienie wniósł o jej oddalenie.

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę.

Sąd stwierdził, że stosownie do treści art. 270 P.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 705/04 uprawomocnił się dnia 2 kwietnia 2005 r. Zgodnie z art. 277 P.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania sądowego wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub przedstawiciel ustawowy. Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro skarżący o wyroku z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 705/04 dowiedział się od ustanowionego w sprawie pełnomocnika w dniu 10 października 2005 r., a skargę o wznowienie postępowania złożył w dniu 28 października 2005 r., to skarga wniesiona została z zachowaniem ustawowego terminu.

Sąd podniósł, że skarżący jako podstawę wznowienia wskazał, powołując się na art. 271 pkt 2 P.p.s.a. brak zawiadomienia go o terminie rozprawy. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeśli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania (zd. pierwsze). Jak wynika z akt sprawy o sygn. II SA/Wa 705/04 skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...], nr [...] wniósł ustanowiony przez skarżącego radca prawny A. R.. Znajdujące się zaś w aktach sprawy pełnomocnictwo z dnia 15 marca 2004 r. uprawniało pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi oraz zastępowania skarżącego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

Zgodnie z art. 91 § 2 P.p.s.a. o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie. Powołana ustawa stanowi w art. 34, że strony mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Udzielenie pełnomocnictwa, o którym mowa wyżej, i dołączenie go do akt sprawy przy pierwszej czynności procesowej rodzi ten skutek, że wszystkie pisma procesowe doręcza się od tej chwili ustanowionemu pełnomocnikowi. Jednoznacznie wypowiada się w tym zakresie art. 67 § 5 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom.

Z akt sprawy o sygn. II SA/Wa 705/04 wynika, że o terminie rozprawy w dniu 2 marca 2005 r., jak również o terminach wcześniej wyznaczanych rozpraw powiadomiony został pełnomocnik skarżącego - radca prawny A. R. Zawiadomienia te każdorazowo były prawidłowo doręczone na adres wskazany przez pełnomocnika w skardze. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego nie doszło zatem do naruszenia przepisów prawa w zakresie zawiadomienia o terminie rozprawy. Powołany wyżej przepis art. 91 § 2 nie zobowiązuje Sądu do dodatkowego zawiadomienia o terminie rozprawy strony, w sytuacji, gdy zawiadomiony został ustanowiony przez nią pełnomocnik.

W sytuacji, gdy strona ustanowiła pełnomocnika - brak jest podstaw prawnych do doręczania pism, w tym zawiadomień o rozprawie, bezpośrednio stronie. Doręczenie dokonane w takiej sytuacji pod adresem strony byłoby bowiem bezskuteczne w stosunku do jej pełnomocnika, a zatem bezskuteczne również procesowo (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 maja 1965 r., I PR 161/65, "Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego" 1965, nr 11, poz. 215; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 sierpnia 1965 r., II PZ 37/65, LEX nr 13888). Sąd uznał zatem za nieuprawniony zarzut naruszenia art. 91 § 2 P.p.s.a. Osoba reprezentowana przez pełnomocnika działa w taki sposób, jakby sama dokonywała czynności procesowych, tyle że przy wykorzystaniu profesjonalnej pomocy, co w zasadzie powinno służyć wzmocnieniu jej pozycji i realizacji praw w postępowaniu. Sąd podkreślił także, że odpowiedzialność związana z wyborem pełnomocnika oraz skutki jego działań i zaniechań obciążają mocodawcę. Zdaniem Sądu relacje pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą, a także przyjęty sposób porozumiewania się i zakres przekazywanych informacji nie mogą stanowić podstawy do uwzględnienia żądania skarżącego. Jednoczesny udział w rozprawie strony i ustanowionego pełnomocnika jest oczywiście możliwy, jednakże to pełnomocnik, a nie Sąd, powinien poinformować mocodawcę o terminie rozprawy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W. G.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 91 § 2 i w zw. z art. 271 pkt 2 oraz w zw. z art. 34, art. 45 i art. 67 § 5 P.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że przepis art. 91 § 2 P.p.s.a. oraz art. 67 § 5 P.p.s.a. nie pozostają względem siebie w stosunku, jaki występuje pomiędzy przepisem ogólnym (Iex generalis) a przepisem szczególnym (lex specialis), czy odwrotnie - w tym sensie, że obowiązek wynikający dla Sądu z treści normy objętej przepisem art. 91 § 2 P.p.s.a. uchyla obowiązek określony w dyspozycji normy objętej przepisem art. 67 § 5 P.p.s.a. Przepis art. 67 § 5 P.p.s.a. pełni funkcję przede wszystkim gwarancyjną, zabezpieczającą prawidłową reprezentację strony w procesie przez ustanowionego w sprawie jej pełnomocnika, nie dopuszczając do pomijania uczestnictwa pełnomocnika w postępowaniu i możliwości adekwatnego reagowania na zdarzenia procesowe jakimi są pisma sądowe. Dotyczy doręczeń pism sądowych w procesie (pism obejmujących wnioski i oświadczenia stron), czyli faktycznie technicznej strony postępowania przed sądami administracyjnymi z uwagi na zachowania innych stron i uczestników postępowania sądowoadministracyjnego. Przepis ten nie dotyczy zawiadomień dokonywanych przez sąd, które pismami sądowymi w rozumieniu art. 45 P.p.s.a. nie są. Podmiotem mogącym składać w postępowaniu pisma jest strona. Natomiast przepis art. 91 § 2 P.p.s.a. dotyczy kwestii merytorycznej, bez respektowania której zapisane w Konstytucji prawo strony do sądu doznaje pogwałcenia. Zdaniem skarżącego przy prawidłowo (niewadliwie) ustalonym stanie faktycznym, istotnym dla rozstrzygnięcia skargi o wznowienie postępowania, przepis art. 91 § 2 P.p.s.a. został nieprawidłowo przez Sąd odczytany (zinterpretowany). Udział stron w rozprawie nie jest obowiązkowy, lecz jest to prawem strony, zwłaszcza gdy chce ona w rozprawie uczestniczyć i brać w niej aktywny udział.

W konkluzji skargi kasacyjnej skarżący wniósł o zmianę wyroku w całości i wydanie orzeczenia o wznowieniu postępowania sądowego, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Oznacza to, że poza przypadkami wymienionymi w art. 173 § 2 P.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują, podstawy zaskarżenia wskazane w skardze kasacyjnej determinują zakres kontrolnej działalności Sądu II instancji.

Zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. skarga kasacyjna musi być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego z zastrzeżeniem wynikającym z § 2 i 3. Wymóg tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego opiera się na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom z profesjonalną znajomością prawa zapewni, że skarga będzie spełniać wymogi określone w art. 176 P.p.s.a. W myśl tego ostatniego przepisu skarga kasacyjna powinna odpowiadać wymaganiom stawianym pismom w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia w całości lub w części.

Oceniając skargę kasacyjną złożoną w rozpoznawanej sprawie należy stwierdzić, iż nie w pełni odpowiada ona ww. warunkom.

Jej autor jako podstawę skargi kasacyjnej wskazuje naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4, art. 91 § 2, art. 271 pkt 2, art. 34, art. 45 i art. 67 § 5 P.p.s.a.

Spośród wskazanych naruszeń, skarga kasacyjna uzasadnia tylko zarzut naruszenia art. 65 § 5 i art. 91 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 45 P.p.s.a.

Pozostałe zarzuty nie posiadają jakiegokolwiek uzasadnienia. niemożliwa staje się zatem kontrola zasadności zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 i art. 271 pkt 2 oraz art. 34 P.p.s.a. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że pierwszy z wymienionych przepisów nie był i nie mógł być stosowany przez Sąd I instancji przy rozstrzyganiu o zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego.

Instytucja wznowienia postępowania uregulowana została w dziale VII ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którego przepisy, a w szczególności art. 282 § 2 stanowią podstawę rozstrzygnięcia. Skarga kasacyjna w swej podstawie nie powołuje jednak, poza art. 271 pkt 2, zarzutów naruszenia innych przepisów działu VII, które to przepisy były stosowane przez Sąd I instancji w toku rozpoznania sprawy.

Odnośnie zarzutu naruszenia przepisu art. 271 pkt 2 P.p.s.a., który określa przesłankę wznowienia postępowania, jaką jest brak zdolności sądowej lub procesowej strony, brak jej należytej reprezentacji lub pozbawienie strony możliwości działania wskutek naruszenia przepisów prawa, należy zauważyć, że przepis ten określając podstawę skargi o wznowienie, a więc jej dopuszczalność ma zastosowanie jedynie we wstępnej fazie badania skargi. W niniejszej sprawie Sąd I instancji uznał, iż skarga opiera się na ustawowej podstawie, w przeciwnym bowiem razie odrzuciłby skargę. Przepis art. 271 pkt 2 P.p.s.a. nie znajduje natomiast zastosowania w toku oceny zasadności wymienionej w nim przesłanki wznowienia i nie stanowi podstawy do orzekania w tym zakresie. Nie był więc on stosowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie, podobnie zresztą jak przepis art. 34 P.p.s.a., który adresowany jest do stron postępowania, a nie do sądu administracyjnego.

W całości nieuzasadniony jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 91 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 67 § 5 P.p.s.a. i art. 45 P.p.s.a. Po pierwsze trzeba zauważyć, że zarzut ten kierowany jest pod adresem postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 705/04, a nie wobec wyroku, od którego złożona została skarga kasacyjna w niniejszej sprawie. Już tylko z tych powodów zarzut ten nie może być skuteczny. Określona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. podstawa skargi kasacyjnej odnosi się wyłącznie do naruszenia przepisów w postępowaniu zakończonym zaskarżonym orzeczeniem. Odnosząc się jednak do stanowiska zaprezentowanego przez autora skargi kasacyjnej odnośnie interpretacji art. 91 § 2 P.p.s.a. i art. 65 § 5 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym w przypadku ustanowienia przez stronę pełnomocnika procesowego wszelkie pisma doręcza się temu pełnomocnikowi.

Należy wyjaśnić, że pisma w postępowaniu sądowym, to nie tylko pisma procesowe strony, o jakich mowa w art. 45 P.p.s.a., ale także pisma innych osób biorących udział w postępowaniu sądowym, jak i stojących poza nim.

Niewątpliwie poza pismami ww. osób w postępowaniu sądowym występują także pisma sądowe pochodzące od sądu, do których zasada wyrażona w art. 67 § 5 P.p.s.a. znajduje pełne zastosowanie.

W orzecznictwie sądowym istnieje ugruntowany pogląd, zgodnie z którym jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika to doręczenia wszelkich pism sądowych, a do takich zaliczyć należy zawiadomienie o terminie rozprawy, dokonuje się temu pełnomocnikowi (por. wyrok SN z dnia 22 września 1982 r. sygn. akt II CR 177/82, OPS 1983, nr 6, poz. 122; postanowienie SN z dnia 20 sierpnia 1965 r. sygn. akt II PZ 37/65, Lex nr 13888; wyrok SN z dnia 24 marca 1975 r. sygn. akt I PR 28/75, Lex nr 7681).

Ponadto doręczenie w takiej sytuacji pod adresem strony jest bezskuteczne w stosunku do jej pełnomocnika, a zatem bezskuteczne procesowo (por. wyrok SN z dnia 22 maja 1965 r. sygn. akt I PR 161/65, "Biuletyn Informacyjny SN", 1965, nr 11, poz. 215).

Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.