Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 517/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-02-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie - art.260 par.1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A w P. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji udzielonej z budżetu gminy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że postanowieniem z dnia 18 lipca 2016 r. zwolnił skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych, jednocześnie odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie,

tj. w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Podniósł w nim, że co prawda wniosek Stowarzyszenia cechują pewne wątpliwości i mankamenty dowodowe, to jednak z uwagi na fakt, że opłaty sądowe są tym elementem kosztów sądowych, które determinują

w istocie prawo do Sądu zagwarantowanego w Konstytucji, należało zwolnić skarżącą

w tym zakresie. Zdaniem referendarza sądowego również art. 239 § 2 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U.

z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "ppsa") w brzmieniu obowiązującym od

15 sierpnia 2015 r., potwierdza powyższe stwierdzenie, gdyż ustawodawca wprowadził dodatkową grupę podmiotów korzystających ze zwolnienia od opłat sądowych z mocy prawa - m.in. organizacje pożytku publicznego, albowiem do strefy zadań publicznych takich podmiotów należą m.in. zadania w zakresie przeciwdziałania uzależnieniom

i patologiom społecznym (art. 4 ust. 1 pkt 32 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r., poz. 239). Referendarz sądowy podkreślił, że zgodnie z treścią statutu skarżącego Stowarzyszenia, jednym z jego celów jest wszechstronna pomoc osobom uzależnionym motywująca do leczenia i rehabilitacji społecznej (patrz art. 2 pkt 1 statutu). Tym samym mimo, że strona skarżąca nie jest z formalnego punktu widzenia organizacją pożytku publicznego, o tyle profil jej działalności jest (był) zogniskowany wokół celów, które są typowe dla tych właśnie organizacji. Odnosząc się do sytuacji finansowej skarżącego Stowarzyszenia referendarz sądowy podkreślił, że w omawianym przypadku można mieć wątpliwości, co do jej rzeczywistej sytuacji, jednakże przyjął, że wątpliwości te będą miały wpływ wyłącznie na rozstrzygnięcie dotyczące ewentualnych dalszych kosztów procesowych związanych ze wstąpieniem do sprawy profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego odmowę przyznania prawa pomocy w tej części uzasadnia m.in. fakt, że Stowarzyszenie, wbrew stanowisku jego Przewodniczącej, nie zakończyło swojej działalności z formalnego punktu widzenia. Nie umknęło też uwadze rozpoznającego wniosek, że w ramach likwidacji rachunku bankowego uzgodniono, że saldo tego rachunku zostanie stronie wypłacone w gotówce. Brak jest przy tym informacji jaka to była kwota i w jaki sposób została następnie rozdysponowana. Referendarz sądowy stwierdził, że pomimo zobowiązania Stowarzyszenia w pkt 4 wezwania z dnia 9 czerwca 2016 r. do ujawnienia historii dwóch rachunków bankowych, strona skarżąca udokumentowała jedynie fakt zamknięcia jednego z nich. Za przyznaniem prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata, zdaniem rozpoznającego wniosek, nie może przemawiać nadto okoliczność, że Stowarzyszenie pomimo deklarowanych trudności konsultowało się adwokatem (patrz "ad. 5" pisma z 28 czerwca 2016 r.), co oznacza, że posiadało środki na tego typu usługi obce. Na dalszym etapie postępowania Stowarzyszenie ponowiło wniosek o ustanowienie adwokata w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznane prawa pomocy z dnia 8 grudnia 2016 r. W motywach wniosku Przewodnicząca Stowarzyszenia odnotowała, że działalność jednostki oparta była na wolontariacie, a w skład zarządu wchodzą osoby nie związane z prowadzeniem finansów. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani nie osiąga dochodów. Pismem z dnia 16 grudnia 2016 r. referendarz sądowy, uwzględniając korespondencję Stowarzyszenia nadesłaną do sprawy o sygn. akt I SA/Gl 519/16, wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) nadesłanie wyciągów i wykazów z rachunku bankowego nr [...] , obrazujących operacje dokonane w jego ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy (wskazano przy tym, że w przypadku jego zamknięcia należy nadesłać dokumenty potwierdzające tę okoliczność); 2) wskazanie etapu postępowania likwidacyjnego wszczętego uchwałą nr [...] (w tych ramach należało wykazać czynności określone w art. 37 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach - Dz. U. z 2015 r., poz. 1393); 3) złożenie wyjaśnień, co do oświadczenia H. D. złożonego w ramach czynnego udziału przed organem odwoławczym w dniu 28 stycznia 2016 r., z którego wynika, że majątek stowarzyszenia został zlikwidowany (należało w tej materii przedłożyć stosowne dokumenty potwierdzające tę okoliczność oraz wskazujące na jej przebieg). Odpowiadając na wezwanie, Stowarzyszenie nadesłało pismo z dnia 5 stycznia 2017 r., w którym jego Przewodnicząca wyjaśniła, że wskazany w wezwaniu rachunek bankowy został zamknięty w 2012 r., a jedynym dowodem na tę okoliczność jest otwarcie rachunku w Banku A. Z kolei odnośnie podjęcia działań skutkujących likwidacją jednostki, Przewodnicząca podniosła, że Stowarzyszenie korzystało z opinii Informatorium dla Organizacji Pozarządowych w W., z opinii Kancelarii Adwokackiej adwokata M. P. oraz Biura Rachunkowego [...] w P.. Stwierdziła, że "do tej pory nie otrzymaliśmy pozytywnej opinii w sprawie kontynuowania procesu likwidacyjnego." Przewodnicząca oświadczyła dalej, że Stowarzyszenie nie posiadało i nie posiada majątku, było organizacją non profit. Działalność odbywała się wyłącznie ze środków publicznych przekazywanych przez Urząd Miasta w P. i nieodpłatnej pracy wolontariuszy. Urząd finansował działanie Stowarzyszenia od 1992 r. do 2013 r., które prowadziło świetlicę dla dzieci z rodzin niewydolnych wychowawczo oraz punkt konsultacyjny dla osób uzależnionych od narkotyków. Określenie "majątek" użyte w trakcie czynnego udziału przed organem odwoławczym w dniu 28 stycznia 2016 r. jest określeniem w znaczeniu potocznym i obejmuje przedmioty, w które świetlica Stowarzyszenie była wyposażona, służące do pomocy w nauce oraz zajęć wychowawczo-terapeutycznych m.in. były to przybory szkolne, artykuły papiernicze, książki, zabawki.

Referendarz sądowy zaakcentował, że w niemalże równocześnie prowadzonym postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 519/16, Stowarzyszenie nadesłało dokument wypowiedzenia rachunku bankowego w B w dniu 28 listopada 2013 r. oraz sprawozdanie końcowe z wykonania zadania publicznego z okresu od 2 stycznia 2013 r. do 3 października 2013 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie z dnia 26 stycznia 2017 r. referendarz sądowy na wstępie zacytował treść art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, a następnie powrócił do konkluzji przyjętych w ramach poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że Stowarzyszenie dysponowało wystarczająco długim okresem czasu, wydłużonym dodatkowo o wezwanie z dnia 16 grudnia 2016 r., aby zgromadzić dokumenty, które w sposób jednoznaczny wskazałyby na zaistnienie w tym przypadku przesłanki przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Tymczasem przedstawione materiały źródłowe, pomimo tego, że już uprzednio budziły wątpliwości, nie ujawniły, co weszło w skład majątku jednostki i w jaki sposób majątek ten został ewentualnie rozdysponowany. Referendarz sądowy zaakcentował także, że nie ujawniono wyciągów z drugiego z rachunków bankowych prowadzonego na rzecz wnioskującej jednostki przez C S.A. Odpowiadając na punkt wezwania dotyczący tego właśnie rachunku, Przewodnicząca oświadczyła, że jedynym dowodem likwidacji ww. rachunku bankowego jest fakt otworzenia kolejnego, w innym banku, którego likwidację wykazano w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 519/16. Zdaniem referendarza sądowego samo zaś oświadczenie Przewodniczącej jest niewystarczające dla przyjęcia, że rachunek został zamknięty. Odnosząc się natomiast do tej części argumentacji Przewodniczącej Stowarzyszenia, w której akcentuje, że jednostka była organizacją non profit, referendarz sądowy przywołał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznał, że

z faktu, iż stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione

z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Nadto podkreślił, że zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność m. in. ze składek członkowskich. Podobnie art. 32 Statutu Stowarzyszenia przewiduje, że źródłem uzyskiwania środków finansowych przez Stowarzyszenie są m. in. składki członkowskie. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję, czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach oraz Statutu Stowarzyszenia wynika, że majątek Stowarzyszenia tworzą m.in. składki członkowskie. Majątek ten służy wyłącznie do realizacji celów statutowych Stowarzyszenia. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na pokrycie należnych kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Ewentualna rezygnacja ze składek członkowskich bądź też ich nieregularne wpływy jest dobrowolną decyzją Stowarzyszenia, zaś skuteczność w ich egzekwowaniu jest kwestią wewnętrzną organizacji i nie może oznaczać przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru finansowania postępowania sądowego. W kontekście tych ostatnich uwag, a w szczególności majątku Stowarzyszenia, referendarz sądowy podkreślił, że w świetle zgromadzonego materiału można jedynie stwierdzić, że jednostka w istocie podjęła uchwałę o likwidacji, niemniej jednak z aktu tego, wszak pkt 2 uchwały Nr 1 z dnia 13 lutego 2014 r. pozostał niewypełniony, nie wynika tak naprawdę jaki był dalszy los majątku Stowarzyszenia. Złożone zaś oświadczenia Przewodniczącej w tym zakresie, nie poparte żadną dokumentacją źródłową, nie mogą mieć znaczenia przesądzającego w omawianej materii. Reasumując referendarz sądowy stwierdził, że skoro Stowarzyszenie nie wykorzystuje przewidzianych prawem możliwości zgromadzenia środków finansowych, nie może zatem skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy w całości. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika rodzi bowiem ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się w znacznej mierze finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Powołując się na orzecznictwo sądowe wskazał, że Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności

przez Państwo. Zaznaczył ponadto, że w toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia tego, iż skarżące Stowarzyszenie, pomimo deklarowanych problemów finansowych, korzystało już z usług kancelarii adwokackiej. Zdaniem referendarza sądowego nie wykazano w tej sprawie, że wnioskujące Stowarzyszenie może być beneficjentem prawa pomocy w pełnym zakresie, wszak ustanowienie adwokata w chwili obecnej, oznaczałoby przyznanie, niejako na raty, prawa pomocy w zakresie całkowitym. Taki stan rzeczy jest niedopuszczalny w świetle wszystkich akcentowanych wyżej wątpliwości. Od ww. postanowienia referendarza sądowego skarżące Stowarzyszenie, w terminie przewidzianym dla dokonania tej czynności, złożyło sprzeciw wnosząc o przyznanie pomocy prawnej. W uzasadnieniu podniesiono, że Stowarzyszenie liczy siedemnastu członków, którzy nie są w stanie pokryć kosztów kancelarii adwokackiej. Wyjaśniono, że członkowie Stowarzyszenia realizowali jego cele bezpłatnie, a składki członkowskie nigdy nie były wnoszone. Równocześnie wskazano, że wspomniane korzystanie z usług kancelarii adwokackiej było bezpłatne z uwagi na przyjazne relacje Przewodniczącej i zrozumienia dla problemów Stowarzyszenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt

6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki

Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy

o zażaleniu. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przyjdzie przy tym wskazać, iż wniosek ten był kolejnym wnioskiem strony skarżącej, albowiem wniosek z dnia 4 maja 2016 r. został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia

18 lipca 2016 r., którym to postanowieniem zwolniono skarżące Stowarzyszenie od kosztów sądowych oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.

Rację miał zatem referendarz sądowy uwzględniając w zaskarżonym postanowieniu okoliczności towarzyszące wydaniu uprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało przesłanek uzasadniających przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Jak słusznie stwierdził referendarz sądowy Stowarzyszenie pomimo skierowania do niego kolejnego wezwania na podstawie art. 255 ppsa nadal nie przedstawiło, pomimo znacznego upływu czasu (kilku miesięcy) od uprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, wszystkich dokumentów obrazujących jego rzeczywistą sytuację finansową, w szczególności dotyczących wszystkich posiadanych rachunków bankowych, jak również ewentualnego rozdysponowania środków z likwidacji rachunku bankowego w banku C S.A., jeżeli do likwidacji tego rachunku doszło. Powstałe u referendarza sądowego wątpliwości co do rzeczywistej możliwości ustanowienia pełnomocnika zawodowego z wyboru potęguje fakt, że z jednej strony skarżące Stowarzyszenie twierdzi, że nie posiada środków finansowych umożliwiających mu takie działanie, w tym w sprzeciwie wskazuje, że świadomie odstąpiło od pobierania od swoich członków składek członkowskich, by jednocześnie przyznać, że konsultowało możliwość swojej likwidacji z pełnomocnikiem z wyboru. Okoliczności te stoją we wzajemnej sprzeczności i nie pozwalają w sposób jednoznaczny ustalić, czy skarżące Stowarzyszenie spełnia przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Należy przypomnieć zatem, że to po stronie wnioskującego o przyznanie prawa pomocy leży obowiązek wykazania, w tym stosownymi dokumentami, iż wniosek jest zasadny. Nieuzupełnienie na żądanie Sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji finansowej strony skarżącej.

Jednocześnie Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, do którego nawiązał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że zaniechanie przez Stowarzyszenie pozyskania jakichkolwiek

środków, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo powoduje bowiem, że działalność takiego stowarzyszenia jest finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). To, że działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jej członków nie oznacza, że jest ono zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej (statutowej), w tym możliwości ustanowienia pełnomocnika z wyboru w sytuacji, w której istnieje konieczność zaskarżenia decyzji organu do sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 1047/13).

W niniejszej sprawie skarżące Stowarzyszenie, co wynika z jego statutu, może prowadzić działalność w oparciu o składki członkowskie czy otrzymywane darowizny od osób fizycznych i prawnych (§ 5 tiret 3 Statutu). Tymczasem z wniesionego sprzeciwu wynika, że skarżące Stowarzyszenie nie tylko nigdy nie pobierało składek członkowskich, ale również pomimo wnoszenia kolejnych skarg do tut. Sądu nie podjęło czynności polegających na ich ściągnięciu od swoich członków, czy też pozyskaniu darowizn. Powyższe oznacza, że to po stronie wnioskującego Stowarzyszenia doszło do zaniechań, które to zaniechania nie mogą być podstawą wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Reasumując powyższe należy stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a tym samym postanowienie referendarza sądowego z dnia

26 stycznia 2017 r. należało utrzymać w mocy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak

w sentencji.