Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 2410/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1 ust. 2, art. 33 § 1 pkt 6, art. 27 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej C. sp. z o. o. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 274/19 w sprawie ze skargi C. sp. z o. o. z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od C. sp. z o. o. z siedzibą we W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 18 grudnia 2019 r. I SA/Gl 274/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę C. sp. z o. o. z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 29 stycznia 2019 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła:

1. Naruszenie przepisów postępowania tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie nienależytej kontroli sposobu postępowania podatkowego, pomimo naruszenia zasad określonych art. 146 o.p. przez organ podatkowy pierwszej i drugiej instancji i prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o niedoręczoną prawidłowo decyzję podatkową. Tym samym sąd nieprawidłowo stwierdził o nienaruszeniu:

- art. 59 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) wobec nieistnienia dochodzonego w egzekucji obowiązku;

- art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i dopuszczalności egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w oparciu o niedoręczoną stronie skarżącej, decyzję podatkową.

- art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., pomimo że w tytule egzekucyjnym treść obowiązku i określenie jego wymagalności, wynikają z nieistniejącej w obrocie prawnym, decyzji organu drugiej instancji.

2. Naruszenie przepisów postępowania tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przedstawienie w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym - w zakresie ustalenia, że prawidłowo dokonano doręczenia tytułu egzekucyjnego zaś zarzuty skargi dotyczyły niedoręczenia prawidłowego decyzji podatkowej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Przepis ten stanowi o niedopuszczalności egzekucji lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Egzekucja administracyjna może być niedopuszczalna z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Przesłanki podmiotowe odnoszą się do zobowiązanego lub do organu egzekucyjnego. Z tych przyczyn egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, gdy przepisy prawa wyłączają prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, a także gdy egzekucję prowadzi podmiot niebędący organem egzekucyjnym. Przesłanki przedmiotowe niedopuszczalności egzekucji natomiast odnoszą się do przedmiotu egzekucji i jej podstaw. Z przesłanką przedmiotową niedopuszczalności egzekucji mamy do czynienia, gdy jej przedmiotem jest świadczenie niepodlegające egzekucji administracyjnej, lub gdy tytuł wykonawczy został wystawiony przez podmiot nieuprawniony. Niedopuszczalność egzekucji ma charakter generalny i bezwarunkowy, niezależny od konkretnego postępowania egzekucyjnego i aktualny zawsze, w każdym postępowaniu. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (por. np. wyroki NSA: z 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10 oraz z 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie egzekucja administracyjna była dopuszczalna zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Nie zaszła bowiem żadna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji administracyjnej.

W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z brzmieniem art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Powyższy przepis jest wyrażeniem (rozszerzeniem) obowiązującej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji zasady niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Zasada ta sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja w ramach, których dany zarzut byłby rozpatrywany na podstawie kilku środków ochrony prawnej, co ma zapobiegać komplikacjom wynikającym z uruchomienia różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej co do przedmiotu sprawie. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Natomiast art. 29 § 1 u.p.e.a. rozszerza tę zasadę niekonkurencyjności na postępowanie administracyjne (podatkowe) będące podstawą do przeprowadzanej egzekucji. Podzielić należy w związku z tym pogląd sądu pierwszej instancji, poparty bardzo licznym orzecznictwem sądów administracyjnych, że w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady nie bada się kwestii prawidłowości doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułu wykonawczego, albowiem zarzut wskazujący na brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, dotyczyć może wyłącznie sytuacji, kiedy ów brak wymagalności obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły już po wydaniu tego tytułu (zob. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2018r., II FSK 324/16).

Mając jednak na uwadze niezaskarżalność do sądu administracyjnego postanowień wierzyciela w orzecznictwie zaczęto wymagać od organu egzekucyjnego odniesienie się do przedmiotowych kwestii, chociażby z tego względu, by tak jak w sprawie niniejszej, sprawa doręczenia decyzji wymiarowej nie została w tym badaniu, przy sformułowaniu stosownego zarzutu, w ogóle pominięta. Dotycząca tej sprawy decyzja podatkowa (wymiarowa) będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była przedmiotem orzekania przez WSA we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z 15 grudnia 2017r., I SA/Wr 1099/17. W orzeczeniu tym, sąd administracyjny zbadał sprawę w jej całokształcie, zgodnie z dyrektywami art. 134 § 1 p.p.s.a., co w sposób jednoznaczny wynika z pisemnych motywów uzasadnienia, w których sąd stwierdził, że w toku postępowania prowadzonego przez organ podatkowy zarówno spółka jak i stowarzyszenie nie przedstawiły wiarygodnych dowodów, które dałyby podstawę do stwierdzenia, że powierzchnia nieruchomości zajęta na potrzeby prowadzonej przez stowarzyszenie statutowej działalności była zajęta na te cele przez cały 2012 rok. Taka konstatacja oznacza, że prawidłowość doręczenia decyzji wymiarowej musiała być badana z urzędu przez sąd, skoro jak wynika z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Podważanie tych ustaleń w postępowaniu egzekucyjnym jest niedopuszczalne.

W świetle powyższych uwag za niezasadne należało również uznać zarzuty naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Prawomocna decyzja wymiarowa stanowiła prawidłową podstawę prawną do wystawienia tytułu wykonawczego i brak było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób opisany w zarzucie i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wyjaśnić należy, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo w sytuacji, gdy nie zawiera stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego, jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09), jak również, gdy sporządzone jest w sposób uniemożliwiający instancyjną kontrolę zaskarżonego wyroku (por. np.: wyrok NSA z 12 października 2010 r., II OSK 1620/10; wyrok NSA z 5 kwietnia 2012 r., I FSK 1002/11). Uchybieniem, nie pozostającym bez wpływu na rezultat kontroli kasacyjnej zaskarżonego orzeczenia, jest bowiem uzasadnienie, w którym ocena o zgodności/niezgodności z prawem zaskarżonego aktu formułowana jest bez odniesienia się do okoliczności konkretnego stanu faktycznego sprawy. Tych wad uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera. Wprost przeciwnie, spełnia wszystkie kryteria z art. 141 § 4 p.p.s.a. i w sposób szczegółowy i wyczerpujący odnosi się do wszystkich zarzutów strony skarżącej.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).