Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 775/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt. 1-7, art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1, art. 2, art. 3, art. 4, art. 5
journal: Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
law: Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.
article: art. 75 ust. 1
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
journal: Dz.U. 1950 nr 45 poz 416
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność  Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości  jest nieznany.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędzia del. WSA Marzenna Linska – Wawrzon (spr.) Protokolant Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ł. w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 963/08 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa Ł. w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 963/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwo Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Dnia [...] marca 2004 r. A. L. K. złożyła do Wojewody Małopolskiego wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] października 1955 r. wydanego dla wsi Ł. w części dotyczącej W. i A. J. oraz o zwrot części nieruchomości wymienionych właścicieli pozostających w zasobach Skarbu Państwa i przyznanie mienia zamiennego za część własności W. i A. J. rozdysponowanego na rzecz osób trzecich.

Powyższe orzeczenie z [...] października 1955 r. wydane zostało na podstawie dekretu nacjonalizującego z 5 września 1947 r. o przejściu na rzecz Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) i dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzono konieczność uregulowania stosunków własnościowych we wsi Ł. w związku z tym, że jedna część osób została przesiedlona do ZSRR, a inna część (w tym B. J.) została objęta akcją przesiedleńczą na Ziemie Zachodnie i związanym z tym opuszczeniem gospodarstw oraz przebywaniem byłych właścicieli w nieznanym miejscu. Zgodnie z tym orzeczeniem przejęto na własność Państwa nieruchomości W. J. (pozycja [...]) jako osoby nieznanej z miejsca pobytu, która opuściła swoje gospodarstwo rolne w związku z akcją przesiedleńczą na "Ziemie Zachodnie", a w rzeczywistości przesiedlonej w ramach akcji "Wisła". Wnioskodawczyni podniosła, że W. J. i A. J. z domu T. posiadali prawo własności do 18,7929 ha gruntów oraz udział w wysokości 1008/67200 w majątku spółki tartacznej w Ł. Podstawą do stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia miało być w ocenie wnioskodawczyni rażące naruszenie prawa – art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341) w tym zakresie, że orzeczenie to nie zawierało numerów parcel gruntowych ani numerów lwh (liczba wpisu hipotecznego) uwidocznionych w księdze gruntowej gminy katastralnej Ł. i tym samym nie określało przejmowanego mienia. Ponieważ orzeczenie to nie identyfikowało przejmowanego na rzecz Państwa mienia, dotychczasowi właściciele nie mogli otrzymać mienia zamiennego, gwarantowanego im ww. dekretem z 27 lipca 1949 r., dekretem z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz dekretem z 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej stanowiło również naruszenie art. 1,3 i 5 dekretu z 27 lipca 1949 r. oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r.

W trakcie postępowania administracyjnego ustalono krąg spadkobierców po zmarłym W. i A. J. oraz wyjaśniono, że właściwym imieniem zapisanego pod pozycją [...] B. J. powinien być W. J. Spadkobiercami po zmarłych byli: A. L. K., O. A. P. (J.), B. A. L., A. G., O. J. (J.), U. J., I. E. J., U. N. O.i M. L. K.

W. J. w okresie od 1947 r. do 1965 r. mieszkał w S., a następnie Z.W. przy ul. [...]. A. J. zamieszkała w Z.W. od 1952 r. do 1963 r. i następnie z przerwami do 1974 r. Nadto ustalono, że W. i A. J. nie nadano nieruchomości zamiennej.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Wojewoda Małopolski stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej we wsi Ł. stanowiącej własność W. J.

Na skutek wniesionego odwołania, decyzją z [...] kwietnia 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność decyzji Wojewody Małopolskiego z [...] kwietnia 2005 r. z powodu wydania jej przez niewłaściwy organ, jakim był Wojewoda Małopolski. Uznając, że właściwym rzeczowo organem winno być w tej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu.

Od tej decyzji złożono wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i decyzją z [...] lipca 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy poprzednią decyzję z [...] kwietnia 2006 r. Decyzja ostateczna została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 14 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1802/06 skargę oddalił w uzasadnieniu wskazując, że w tej sprawie organem właściwym do jej załatwienia winno być samorządowe kolegium odwoławcze.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2007 r. A. K. ponowiła żądanie stwierdzenia nieważności części orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r., znak: [...]. Rozpoznając ten wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej we wsi Ł., stanowiącej własność W. J.

Organ wyjaśnił, że powyższe orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej we wsi Ł., stanowiącej własność W. J., w sposób rażący narusza art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Brak określenia w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia ocenić bowiem należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, ponieważ prowadziło ono do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło być tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości. Kolegium stwierdziło, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez Państwo oraz wskazania, iż dotyczyło ono budynków mieszkalnych i gospodarczych, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości. Nie określono w osnowie decyzji w sposób zgodny z przepisami przedmiotu przejęcia, co stanowiło rażące naruszenie powyższych przepisów, prowadzące do niewykonalności takiej decyzji i nie mogące skutkować odebraniem nieruchomości.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyły Lasy Państwowe. We wniosku zarzucono, iż decyzja została wydana bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i narusza art. 77 K.p.a. poprzez nieustalenie przedmiotu postępowania, w szczególności oznaczenia nieruchomości, której właścicielem był poprzednik prawny wnioskodawczyni, art. 7 K.p.a, poprzez nie poczynienie powyższych ustaleń, co narusza interes społeczny oraz art. 80 K.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem oznaczenia przedmiotu postępowania.

Zdaniem skarżącego w trakcie postępowania należało ustalić, do jakiej miejscowości został przesiedlony W. J. oraz czy otrzymał w miejscu przesiedlenia lub w innej miejscowości nieruchomość zamienną. Natomiast za otwartą należy uznać kwestię nieodwracalności skutków prawnych, które mogło wywołać orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach, w związku z zasadzeniem lasem pola przez aktualnego właściciela, włączeniem tego obszaru do regularnej planowej gospodarki leśnej, właściwą eksploatacją 50 letniego lasu. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy SKO w Nowym Sączu decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2008 r.

Kolegium w całości podtrzymało swoje stanowisko zawarte we wcześniejszej decyzji. Brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskich, stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. R.P. z 1928 r. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), ma przesądzające znaczenie dla uznania, że orzeczenie to dotknięte jest wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem oraz art. 1, art. 2, art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Przepisy wykonawcze wydane na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. jasno wskazywały, w jaki sposób ma być oznaczony w decyzji o przejęciu nieruchomości przedmiot takiej decyzji. W myśl § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich (Dz. U. Nr 45, poz. 416) w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany, w orzeczeniu należało przedmiot przejęcia wskazać poprzez wskazanie danych tej nieruchomości obejmujących obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy granice te były zatarte – opis granic zespołu gruntów, składających się na tą nieruchomość, lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Nadto przepis art. 5 dekretu przyznawał właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa w tym trybie uprawnienie do nabycia nieruchomości zamiennych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętych (art. 7 ww. dekretu). Dla umożliwienia właścicielom realizowania tego uprawnienia niezbędnym było wskazanie w orzeczeniach o przejęciu nieruchomości danych dotyczących tych nieruchomości poprzez podanie ich powierzchni. Brak określenia w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia pozbawiał osobę, której orzeczeniem takim odjęto własność, możliwości uzyskania ekwiwalentu, o którym mowa w art. 5 dekretu. Ustosunkowując się natomiast do podniesionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu dotyczącego nieustalenia przedmiotu postępowania poprzez oznaczenie nieruchomości przejętej Kolegium stwierdziło, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na okoliczność, iż organ administracyjny właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w wadliwej decyzji, lecz orzeka jak organ kasacyjny. W swej decyzji orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, a nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach, dotyczących istoty sprawy. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 K.p.a. wymaga innego podejścia do sprawy niż w pierwszej instancji lub przed organem odwoławczym. Organ administracyjny ocenia kwestie czysto prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowania kasacji. Z tego też względu organ nie może podejmować czynności postępowania zmierzających do załatwienia sprawy co do jej istoty. Taką czynnością, zdaniem Kolegium, byłoby ustalenie danych dotyczących przejmowanych nieruchomości, bowiem prowadziłoby to do ustalenia przez organ nadzoru jaka jego zdaniem powinna być treść rozstrzygnięcia zawartego w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Kodeks postępowania administracyjnego nie wyklucza możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w części, ale musi to być faktycznie istniejąca część decyzji, dająca się wyodrębnić z rozstrzygnięcia zawartego w ocenionej decyzji. Wobec tego, że badane w postępowaniu nadzorczym orzeczenie w ogóle nie zawiera danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości od osób wymienionych w tym orzeczeniu, zamieszczając jedynie wzmiankę przy poszczególnych nazwiskach co do zabudowań, to niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w części, której faktycznie w orzeczeniu tym nie ma (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt IV SA 1771/02, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2003 r., sygn. akt IV SA 4194/01). Skoro nie jest możliwe ustalenie, które działki objęte zostały zaskarżonym orzeczeniem – gdyż nie zostały w nim wymienione – to organ administracyjny nie może ustalać, jaka powinna być prawidłowa treść badanego orzeczenia i tym samym nie może stwierdzić, które konkretnie nieruchomości powinny być w nim wymienione. Zdaniem organu żądanie skarżącego dotyczące ustalenia do jakiej miejscowości został przesiedlony W. J. oraz czy otrzymał w miejscu przesiedlenia lub w innej miejscowości nieruchomość zamienną nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zdaniem Kolegium okoliczności te nie mają znaczenia dla oceny legalności decyzji o przejęciu. Odnosząc się do kolejnych zarzutów wskazano m. in., że tożsamość byłego właściciela przejętej nieruchomości ustalono na podstawie danych wynikających z rejestru pomiarowo-klasyfikacyjnego starego stanu posiadania, założonego w 1949 r. dla wsi Ł., w którym wpisane są nazwiska J. W. s. G. i J. A. z T. z adnotacją Lw h [...],[...],[...],[...],[...]; natomiast nie występuje nazwisko J. B.

Nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że rozważenie nieodwracalnych skutków prawnych można, zgodnie z art. 156 § 2 K.p.a., odnosić wyłącznie do skutków prawnych wywołanych przez decyzję nieważną, a nie do zdarzeń prawnych, które wynikają z innych decyzji czy czynności cywilnoprawnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2007 r., I OSK 755/06, LEX nr 337023). Bezpośrednim skutkiem prawnym jaki wywołało orzeczenie jest nabycie własności przez Państwo z równoczesnym pozbawieniem własności dotychczasowego właściciela nieruchomości objętej orzeczeniem. Skutek ten w ocenie Kolegium Odwoławczego nie należy do nieodwracalnych skutków prawnych, a zatem nie ma przeszkód do stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia. Wszelkie późniejsze zdarzenia, np. takie jak zbycie nieruchomości, nie należą do bezpośrednich skutków prawnych wywołanych poprzez przedmiotowe orzeczenie.

Skargę na powyższą decyzję złożył Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...].04.2008 r.

Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności: art. 107 § 1 K.p.a. w ten sposób,. że osnowa decyzji stanowi o ustaleniu prawa, a rozstrzygnięcie musi być sformułowane w taki sposób, aby możliwe było następnie wykonanie decyzji, co wynika z tezy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 1998 r. I SA /Łd 1478/96 w której stwierdza się, że rozstrzygnięcie musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a nie pośrednio wynikać z uzasadnienia, a osnowy skarżonych decyzji takich podstawowych wymogów nie spełniają; art. 77 K.p.a. w tym zakresie, że nie został ustalony przedmiot postępowania, a w szczególności oznaczenie nieruchomości, której właścicielem miał być poprzednik prawny wnioskodawczyni i innych wykazanych uczestników postępowania, zaś dokumenty załączone do wniosku A. K. nie zawierają właściwych potwierdzeń Starostwa Powiatowego w Gorlicach, mapy – wyrys z pierwowzoru scaleniowego wsi Ł. z 1938 r. oraz mapy ewidencji gruntów zalegalizowane są jedynie pieczątką geodety, załączony do akt wypis uproszczony z rejestru gruntów zawiera klauzulę "nie przeznaczony do dokonania wpisu do KW", mapy nie zawierają potwierdzeń osoby prowadzącej powszechną ewidencję gruntów – co jest niezgodne z rozporządzeniem Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. i stanowi rażące naruszenie prawa; art. 7 K.p.a., gdyż niepoczynienie ustaleń opisanych wyżej narusza interes społeczny, w tym przypadku Skarbu Państwa Lasów Państwowych w którego imieniu działa Nadleśnictwo Ł.; art. 80 K.p.a. w tym zakresie, że skarżone orzeczenia zapadły z pominięciem całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności oznaczenia przedmiotu postępowania jak też ostatecznie bezpośrednio nie ustalono czy w danym przypadku chodzi o nazwisko i imię W. czy też B. J.; art. 156 § 2 K.p.a. w ten sposób, że nieruchomość zasadzona lasem, a stanowiąca uprzednio nieruchomość rolną zmieniła swoją strukturę, zmieniła się jej wartość i przeznaczenie i stanowi obecnie strategiczny zasób naturalny kraju.

Dodatkowo zarzucono zaskarżonej decyzji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności ustalenia, do jakiej miejscowości został przesiedlony poprzednik prawny wnioskodawczyni i innych uczestników W. J. jak też uzyskanie ze Starostwa Powiatowego właściwego dla miejsca przesiedlenia informacji, czy W. J. w miejscowości przesiedlenia otrzymał nieruchomość zamienną za nieruchomości pozostawione we wsi Ł. w oparciu o takie tytuły prawne jak akt nadania ziemi, orzeczenie, względnie decyzję o wykonaniu aktu nadania ziemi, decyzję o zwolnieniu z obowiązku uiszczenia ceny nabycia gospodarstwa, gdyż przedmiotowe ustalenia mają istotne znaczenie dla rozpatrywanej nawet w tym trybie sprawy. Zarzucono również nie wyjaśnienie nieodwracalności skutków prawnych decyzji czy obsadzenie lasem przez aktualnego właściciela pola uprawnego poprzedniego właściciela, włączenie tego obszaru do planowej gospodarki leśnej, właściwa eksploatacja obecnie 50 letniego lasu nie stanowi nieodwracalnych skutków prawnych, skoro aktualna wartość nieruchomości stanowiącej las jest znacznie wyższa od wartości pola uprawnego niskiej klasy gruntu, a nakłady z tym związane poniosło wyłącznie Nadleśnictwo bez udziału osób trzecich, a przedmiotowa nieruchomość jest obecnie nieruchomością leśną. Podniesiono w skardze, że wydanie orzeczenia "w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej położonej we wsi Ł. stanowiącej własność W. J." nie jest jasne i nie wiadomo co ona ma oznaczać, skoro nie kwestionuje się całości orzeczenia PPRN w Gorlicach, które miało być wydane z naruszeniem przepisów art. 75 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem oraz art. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., a nieruchomość W. J. nie została w danym przypadku indywidualnie oznaczona, więc do jakiej konkretnej nieruchomości została stwierdzona nieważność powołanego wyżej orzeczenia PPRN w Gorlicach. Wskazano również na niezgodność orzeczenia z treścią art. 2 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju w tym lasów państwowych stanowiących własność Skarbu Państwa, według której lasy nie podlegają przekształceniom własnościowym, a roszczenia osób fizycznych byłych właścicieli, spadkobierców z tytułu utraty prawa własności mają być zaspokajane w formie rekompensat wypłacanych ze środków budżetu Państwa na podstawie odrębnych przepisów.

Skarżący podkreślił, iż nie można stwierdzić nieważności decyzji, bowiem na dzień dzisiejszy na gruntach objętych postępowaniem w niniejszej sprawie Nadleśnictwo w oparciu o plan urządzania lasu prowadzi trwale zrównoważoną gospodarkę leśną.

Nadto zdaniem skarżącego zaszły nieodwracalne skutki na spornym gruncie, co stanowi przesłankę negatywną do stwierdzenia nieważności decyzji. Obsadzenie lasem w kompleksie nieruchomości stanowiącej uprzednio własność poprzednika prawnego wnioskodawczyni i pozostałych uczestników przez aktualnego właściciela, włączenie tego areału do planowej gospodarki leśnej właściwa eksploatacja obecnie ponad 50 letniego lasu stanowi, iż nieruchomość spełnia cele społeczne jako las. Skarżący wskazał, iż nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej musi być rozpatrywana w zakresie obowiązywania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, a w tym przypadku ustawy o lasach oraz ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju w tym lasów państwowych stanowiących własność Skarbu Państwa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadniając wyrok w pierwszej kolejności zaznaczył, że zgodnie z wyrokiem Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 marca 2007 r. właściwym w tej sprawie organem było właściwe miejscowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna w tym zakresie stała się wiążąca dla organu administracyjnego i Sądu.

Sąd Wojewódzki dalej stwierdził, że zasadnie Kolegium uznało, iż w tej sprawie zachodzi przesłanka rażącego naruszenia prawa, skutkująca stwierdzeniem nieważności przedmiotowego orzeczenia w oznaczonej części.

Rażące naruszenie prawa dotyczy art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), zwanego dalej w skrócie "dekretem" oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Orzeczenie z [...] października 1956 r. nie zawierało żadnego z oznaczeń nieruchomości wymaganych przez wspomniany art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, tj. określenia nieruchomości ziemskiej, wskazanie danych co do obszaru, numeru ewidencyjnego, granic.

Dodatkowo § 1 rozporządzenia nakazywał, aby w przypadku, gdy granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskie były zatarte, określenia przedmiotu nabycia na rzecz państwa własności dokonywano poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów. Oznacza to, że nawet wówczas, gdyby nabywane w tym trybie na rzecz Państwa (Skarbu Państwa) nieruchomości nie miały wyraźnie określonych granic, orzeczenie właściwego organu nie mogło nie określać takich nieruchomości. W tej zaś sprawie nie ulega zaś żadnej wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r. nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości W. J. Tak wydana decyzja prowadzić powinna do niewykonalności tego orzeczenia i nie mogła być ona tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości. Powyżej przytoczone rozważania prowadziły do jedynie możliwego wniosku, a mianowicie do konieczności stwierdzenia nieważności części decyzji.

Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela. Zgodnie z art. 3 dekretu właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa przysługiwała możliwość nabycia gruntów rolnych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu), stąd dla zapewnienia właścicielom możliwości ubiegania się o grunty rolne na zasadach wymienionych w art. 5 dekretu niezbędnym było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości przez podanie danych co do ich powierzchni. Brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem ocenić należy jako rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 dekretu z 27 lipca 1949 r., bowiem prowadziło ono do niemożności uzyskania przez osobę, której odjęto tym orzeczeniem tytuł własności, możliwości uzyskania ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 dekretu.

Dla nieruchomości posiadających urządzoną księgę wieczystą decyzja stanowiła podstawę dla dokonania odpowiedniego wpisu w zakresie tytułu własności Państwa, stąd niezbędne było dokładne określenie przedmiotu przejęcia. W myśl art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnem każda decyzja winna zawierać osnowę rozstrzygnięcia. W przypadku decyzji wydawanych na mocy wymienionego dekretu osnowa decyzji spełniająca wymagania cytowanego przepisu winna określając nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa – wskazywać dane tej nieruchomości obejmujące obszar granic położenia, gdy granice te były zatarte stosownie do § 1 rozporządzenia z 16 września 1950 r. i numery ewidencyjne działek. Nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji ocenić należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia

o postępowaniu administracyjnem, bowiem prowadziło ono do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go organy Państwa, które nie respektowało nawet własnych stanowionych przez siebie przepisów i które było zaprzeczeniem praworządności określanej obecnie jako państwo prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił poglądu, jakoby w tej sprawie naruszono art. 107 § 1 K.p.a. i art. 77 § 2 K.p.a. poprzez brak jasnego i precyzyjnego rozstrzygnięcia oraz nieokreślenia szczegółowo tych nieruchomości, których właścicielem był W. J. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyraźnie określają swój przedmiot, jakim było stwierdzenie nieważności w opisanej tą decyzją części orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r. W tym postępowaniu, dotyczącym stwierdzenia nieważności, organ administracyjny nie mógł ustalać szczegółowo nieruchomości objętych orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z [...] października 1956 r., gdyż stanowiłoby to merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Okoliczność ustalenia prawidłowego imienia W. J. została, wbrew twierdzeniom skarżącego, wyjaśniona w trakcie postępowania. Nie są zasadnym i te zarzuty skargi, które dotyczą niekompletności zebranego materiału dowodowego i dokonania wadliwych ustaleń. Wszystkie istotne okoliczności zostały ustalone. Wykazano w dostateczny sposób, że w 1956 r. miejsce zamieszania W. J. powinno być znane organom administracyjnym, ponieważ był on w tym czasie zameldowany na pobyt w Zduńskiej Woli. Fakt dokładnego ustalenia nieruchomości W. J. również nie powinien być problemem dla ówczesnego prezydium Powiatowej Rady Narodowej, skoro w tym postępowaniu, po ponad 50 latach następca prawny po W. J. wnioskodawczyni A. K. w dostateczny sposób wykazała numery działek gruntowych i ich powierzchnię, co mogło być objęte tym orzeczeniem. Ustalono również, że W. J. nie otrzymał żadnej nieruchomości zamiennej za utracone mienie.

Nie jest zasadnym powoływanie się na naruszenie interesu społecznego zaskarżoną decyzją w tym zakresie, że Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa prowadzi zrównoważoną gospodarkę leśną na tym obszarze i jej działania zmierzają do ochrony zasobów naturalnych (klimatu, powietrza, wody, itp.). Żaden z przepisów K.p.a. nie pozwala na odstąpienie od stwierdzenia nieważności z powołaniem się na interes społeczny.

Sąd nie podzielił również stanowiska, iż o nieodwracalnych skutkach prawnych można mówić w kontekście ustawy z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1051 z późn. zm.). Zgodnie z art. 1 pkt 3 wymienionej ustawy do strategicznych zasobów naturalnych kraju zaliczono lasy państwowe, które stanowiąc własność Skarbu Państwa nie podlegają przekształceniom własnościowym, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w ustawach szczególnych (art. 2 ww. ustawy).

Powołane przepisy nie mogą być traktowane jako nieodwracalny skutek prawny wywołany orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z [...] października 1956 r. ponieważ nieodwracalny skutek prawny musi wynikać z treści samej decyzji (orzeczenia administracyjnego), a nie późniejszej (po 45 latach od daty wydania orzeczenia) ustawy. Ustawa z 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju w żadnym zakresie nie ogranicza stosowania art. 156 K.p.a., a w sprawie nie chodzi o dokonywanie przekształceń własnościowych w rozumieniu tej ustawy, ale o stwierdzenie, że do żadnych przekształceń nie powinno dojść, bo o nabyciu własności przez Państwo orzeczono

z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności orzeczenia przejmującego na własności Państwa nieruchomości nie stanowi o przekształceniu własnościowym lasu państwowego, ale dotyczy tylko wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego mocą którego nastąpiło nabycie własności przez Państwo (Skarb Państwa).

Tym samym należy stwierdzić, że następcy prawni byłych właścicieli po wyeliminowaniu z obrotu prawnego aktu administracyjnego orzekającego o przejściu przedmiotowych nieruchomości na własność Państwa, mają roszczenia dotyczące tych nieruchomości. Roszczenia te jednak zostały ograniczone art. 7 ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, zgodnie z którym roszczenia spadkobierców byłych właścicieli z tytułu utraty zasobów stanowiących obecnie strategiczny zasób naturalny kraju zostaną zaspokojone w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie było przeszkód do stwierdzenia nieważności części decyzji skoro można było wyodrębnić zakres rozstrzygnięcia administracyjnego podlegającego w takim zakresie stwierdzeniu nieważności.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną wniósł Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. w Ł., zarzucając wyrokowi:

1)

– naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię polegająca na tym, że orzeczenie PPRN w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r., w części dotyczącej przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej we wsi Ł., stanowiącej własność W. J., jest dotknięte wadą prawną z uwagi na brak prawidłowego określenia przedmiotu postępowania stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o postępowaniu administracyjnem oraz art. 1, 2, 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego – skoro powołany dekret nie zawierał żadnych w zasadzie wymogów formalnych przejęcia, w szczególności wyraźnego i bezwzględnego oznaczenia przejmowanej nieruchomości;

– treści art. 7 ust. 2 dekretu, zgodnie z którym w razie zatarcia granic przejętej nieruchomości należało przyjąć, że wartość przejmowanej nieruchomości wynosiła 200 kwintali żyta;

– treści § 1 ust. 1 rozporządzenia z 1950 r., tj. zamieszczenia w danym orzeczeniu opisu granic zespołu gruntów składających się na te nieruchomości lub też wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają przejmowany obszar gruntów;

– brak określenia w skarżonej decyzji SKO, do jakiej konkretnej nieruchomości została stwierdzona nieważność części orzeczenia;

nie zostało wzięte pod uwagę, że miejscowość Ł. została objęta postępowaniem regulacyjnym, którego efektem było orzeczenie PPRN

w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r. poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym – orzeczenie to zawiera numery parcel i oznaczenie ich właścicieli;

2) naruszenie przepisów postępowania:

– art. 174 ust. 2 p.p.s.a. polegające na tym, że organem, właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PPRN w Gorlicach z dnia [...] października 1956 r. był Wojewoda małopolski a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Nowym Sączu, co wynika z aktualnej linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pomimo, że WSA powołuje się na treść przepisu art. 153 p.p.s.a. w związku z wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 14 marca 2007 r., IV SA/Wa 1823/06;

– art. 156 § 2 k.p.a. polegające na tym, iż wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nieodwracalne skutki prawne w danym przypadku nastąpiły

i są ewidentne, co wykazano w uzasadnieniu skargi wniesionej do WSA, albowiem nastąpiło trwałe rozdysponowanie prawa własności przejętej nieruchomości na rzecz osób trzecich, przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, o czym przesądziła treść orzeczenia PPRN w Gorlicach i nastąpiły takie zdarzenia prawne, które spowodowały zmianę granic, nastąpiły inne oznaczenia zarówno w księdze wieczystej jak i operacie ewidencyjnym.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie można podzielić podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie, że obecnie, zgodnie z najnowszym orzecznictwem NSA, jako organy właściwe do rozpoznawania wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji prezydiów powiatowych rad narodowych w przedmiocie przejęcia na własność Państwa nieruchomości nie pozostających w faktycznym władaniu ich właścicieli, wskazuje się wojewodów zamiast samorządowe kolegia odwoławcze.

Prawdą jest, że Naczelny Sad Administracyjny aktualnie rozstrzygając spory kompetencyjne potwierdza właściwość wojewodów do rozpatrywania tego rodzaju spraw (m.in. postanowienia NSA z 30 grudnia 2009 r., I OW 165/09, I OW 166/09, I OW 169/09 i inne), jednak w niniejszej sprawie Wojewoda Małopolski wydał już raz decyzję w dniu [...] kwietnia 2005 r. i to właśnie Lasy Państwowe Nadleśnictwo Ł. doprowadziły (na skutek wniesionego odwołania) do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia Wojewody Małopolskiego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], z uwagi na brak właściwości rzeczowej.

Co jednak ważniejsze, właściwość Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w Nowym Sączu do załatwienia tej konkretnej sprawy potwierdzona została prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie z 14 marca 2007 r., w efekcie czego kwestia ta, jako rozstrzygnięta w sposób wiążący nie mogła stać się przy ponownym rozpoznaniu przedmiotem oceny organu administracji oraz sądu. W myśl art. 153 p.p.s.a. zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązani są zastosować się do oceny prawnej zawartej w orzeczeniu sądu, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., I SA 977/98, wyrok NSA z 27 listopada 1998 r.,

I SA 1015/98, wyrok NSA z 8 stycznia 2001 r., II SA 896/00 ONSA 2002 z. 1. poz. 38, J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz Wyd. 4 LexisNexis Warszawa 2010 r. str. 360).

Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia art. 1,2, i 3 dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), zwanego dalej "dekretem z 1949 r." – zauważyć należy, że całkowicie nieuprawnionym jest twierdzenie autora skargi kasacyjnej, iż "powołany dekret nie zawierał w zasadzie wymogów formalnych przejęcia, w szczególności wymogu wyraźnego

i bezwzględnego oznaczenia przejmowanej nieruchomości".

Przede wszystkim należy rozróżnić materialnoprawne przesłanki przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskich wskazanych w dekrecie z 1949 r. od formalnoprawnych wymogów, jakim powinna odpowiadać decyzja w tym przedmiocie wydawana. Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy spełnione były kumulatywne następujące warunki: nieruchomość położona była w wymienionych powiatach i województwach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. Przepis ust. 2 art. 1 uregulował dalsze przesłanki dokonywania nacjonalizacji.

Zaznaczyć trzeba, że przejście na własność nieruchomości w trybie omawianego dekretu nie następowało z mocy praw, lecz orzekały o tym organy administracji,

a wydawane decyzje miały charakter konstytutywny. Dlatego istotnym było, aby decyzja, z mocy której dochodzić miało do zmiany w zakresie prawa własności, konkretyzowała nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa.

Wprawdzie przepisy wym. dekretu nie wskazywały elementów składowych omawianej decyzji, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu decyzji, wynikała

z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r.

o postępowaniu administracyjnem stanowiącym, iż decyzja – obok innych elementów – powinna zawierać osnowę decyzji. W doktrynie wskazuje się, że " Rozstrzygniecie, określane mianem "osnowy" decyzji, stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów (...)" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydanie 10 Wyd. C. H. Beck Warszawa 2009 r., s. 408).

Podkreślić jednak należy, że w sytuacji gdy z mocy decyzji nastąpić miała zmiana w zakresie prawa własności konkretnej nieruchomości ziemskiej, to nieruchomość ta wymagała zidentyfikowania. Przepis art. 3 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe stanowił: "Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności". W aktualnym, ale też poprzednim stanie prawnym identyfikacja nieruchomości gruntowej dokonywana była w dwóch płaszczyznach:

– po pierwsze w warstwie dokumentacyjnej (rejestry w postaci ksiąg wieczystych, katastru, ewidencji gruntów i budynków)

– po drugie, w wytyczeniu granic na gruncie

(por. System Prawa Prywatnego Tom 3 Prawo rzeczowe pod red. T. Dylewskiego wyd. C.H. Beck Instytut Nauk Prawnych PAN Warszawa 2003 r. str. 242).

Zauważyć przy tym należy, że w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej obowiązek organu orzekającego posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji poszczególnych rejestrów wynikał pośrednio również z art. 4 dekretu z 1949 r. Wymieniany przepis przewidywał bowiem, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowiło podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i w zbiorach dokumentów przejęcia własności na rzecz Skarbu Państwa. Warto więc w tym miejscu odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 1999 r. (sygn. NSA 1632/97), w którym stwierdzono, iż "nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji oceniać należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go ograny Państwa, które nie respektowało nawet własnych skonstruowanych przez siebie przepisów i które było zaprzeczeniem praworządności określonej obecnie jako państwo prawa."

Dodatkowo trzeba też podnieść, iż brak prawidłowego określenia przejęcia nieruchomości ziemskiej prowadził do niemożności uzyskania przez osobę, której odjęto tytuł własności, ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych, zgodnie z art. 5 dekretu.

W konsekwencji trzeba uznać, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co

w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1,2,3, i 4 dekretu z 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 cyt. rozporządzenia.

Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także w piśmiennictwie (por. wyroki NSA z 29 listopada 1999 r., IV SA 1632/97, z 25 lutego 2000 r., IV SA 146/98, z 16 maja 2000 r., IV SA 856/98, z 1 października 2001 r., IV SA 835/01, z 17 marca 2003 r., IV SA 1771/02; Ł. Bielecki "Nacjonalizowanie nieruchomości ziemskich na obszarze południowo-wschodniego pogranicza Polski" cz. II. Rejent rok 17 nr 6 (194) 2007 r. str. 50-67).

Jako niezasadne należało też uznać dalsze zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące zawartej w omawianym dekrecie i rozporządzeniu wykonawczym regulacji

w przedmiocie tych przypadków, gdy zatarte zostały granice nieruchomości ziemskich przejmowanych na własność Państwa. Zauważyć bowiem trzeba, że ustawodawca zakładając, że przy przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa mogą ujawnić się trudności w określeniu granic nieruchomości, jak i przypisaniu jej własności określonemu podmiotowi – w art. 3 ust. 2 dekretu z 1949 r. przewidział wydanie przepisów wykonawczych normujących sposób określania przejmowanych nieruchomości ziemskich, w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości był nieznany.

Z przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa

i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 416) na pewno nie wynika, wbrew temu co wywodził autor skargi kasacyjnej, możliwość odstąpienia od jakiegokolwiek zidentyfikowania przejmowanej nieruchomości, a w rezultacie globalnego przejęcia gruntów położonych na terenie określonej wsi, jak to miało miejsce

w niniejszej sprawie. Regulacja dotycząca przypadków gdy granice nieruchomości ziemskich zostały zatarte dowodzi tego, że każdorazowo konieczne było konkretne oznaczenie przejmowanej nieruchomości, z tym że w zależności od posiadanych danych rejestrowych, określenie to mogło być różnie dokonane.

Prawidłowa wykładnia omawianych przepisów, nie tylko literalna, ale też systemowa, nakazuje przyjąć, że organy orzekające w tych sprawach miały obowiązek

w wydawanych decyzjach wyszczególnić grunty składające się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela.

Odnosząc się do dalszego zarzutu stwierdzić należy, że nietrafnie autor skargi kasacyjnej podniósł kwestię braku w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego określenia do jakiej konkretnie nieruchomości orzeczono nieważność. Jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki sentencja decyzji stwierdzającej nieważność jest efektem tego, że właśnie to kontrolowane orzeczenie PPRN w Gorlicach z [...] października 1956 r. nie zawierało jakiegokolwiek oznaczenia identyfikującego nieruchomość stanowiąca własność W. J. i przejętą na rzecz Skarbu Państwa.

Podkreślić należy, że przedmiotem postępowania nieważnościowego jest kontrola decyzji administracyjnej pod kątem ewentualnych wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 kpa, w wyniku której może dojść do całkowitego wyeliminowania zakwestionowanej decyzji z obrotu prawnego, a nie jej korygowania czy uzupełniania. Dokonywane w tym trybie stwierdzenie nieważności dotyczyć więc musi decyzji w takiej postaci w jakiej ona istnieje, bez żadnej modyfikacji. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem samodzielnym podstępowaniem administracyjnym i organ nadzorczy nie może orzekać co do tego, co było przedmiotem postępowania zwykłego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 maja 2000 r. sygn. IV SA 856/98, wypowiadając się w podobnej sprawie, zwrócił uwagę na niedopuszczalność dokonywania przez organ nadzorczy uzupełnień, czy uściśleń treści decyzji, co do której stwierdzana jest nieważność.

Kolejny zarzut podlegający rozpoznaniu związany jest z zagadnieniem nieodwracalności skutków prawnych orzeczenia PPRN z [...] października 1956 r.

o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa. Według treści art. 156 § 2 nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy decyzja wywierała nieodwracalne skutki prawne.

W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki wykluczając istnienie powyższej przesłanki negatywnej, przedstawił w uzasadnieniu wyroku wyczerpującą argumentację, którą należało w pełni zaakceptować. Dodatkowo wskazać warto na stanowisko wyrażone uchwale NSA z 20 marca 2000 r. sygn. OPS 14/99 (ONSA 2000 r. Nr 3, poz. 93), iż nieodwracalność skutku prawnego decyzji nie podlega na tym, że w wyniku stwierdzenia jej nieważności nastąpi przywrócenie całego stanu prawnego istniejącego poprzednio, albowiem nie chodzi o odwrócenie wszystkich skutków prawnych, lecz

o odwrócenie tych tylko skutków prawnych, które wywarła sama decyzja dotknięta wadą nieważności. W innym orzeczeniu (wyrok NSA z 1 października 2001 r., IV SA 835/01) zwrócono uwagę, że skutki prawne wywołane nie przez decyzję o przejęciu nieruchomości na rzecz Państwa, ale przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym taka decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. W orzecznictwie wskazano w szczególności, że nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych dokonany na podstawie decyzji administracyjnej wpis prawa własności do księgi wieczystej (wyrok NSA z 30 września 2002 r., II SA/Ka 2651/00 ONSA 2004 r. Nr 1 poz. 18).

Według oceny komentatorów w orzecznictwie zmierza się w kierunku ścieśniającej wykładni pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych i tym samym ograniczania zakresu jego stosowania w razie wątpliwości co do natury prawnych skutków decyzji dotkniętej wadą nieważności (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego op. cit. str. 590).

W świetle powyższych uwag, okoliczności powoływane przez stronę skarżącą nie mogły podważyć oceny Sądu pierwszej instancji w tym zakresie. Podnieść w tym miejscu należy, że całość wywodów zawartych w skardze kasacyjnej ma charakter polemiczny i w istocie stanowi powtórzenie zarzutów podnoszonych przez stronę na etapie postępowania administracyjnego oraz w skardze skierowanej do Sądu Wojewódzkiego. Dlatego zaznaczenia wymaga to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekające w niniejszej sprawie przedstawiło w uzasadnieniu wydanej decyzji obszerną argumentację, świadczącą o wszechstronnym ustaleniu i ocenie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz kwestii podnoszonych przez stronę skarżącą. Również Sąd Wojewódzki w sposób przekonujący uzasadnił swoje stanowisko co do legalności zaskarżonej decyzji. Zgodzić się w rezultacie należało z rozstrzygnięciem Sądu oddalającym skargę skoro w sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z [...] października 1956 roku, w oznaczonej części.

W konsekwencji skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.