Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 370/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2022-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 maja 2022 r., nr UP-393/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga E. S. (dalej: "strona", "skarżąca") dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") uchylającej w całości decyzję tego organu z 7 sierpnia 2020 r. nr 1347/2020 i odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 4.777,06 zł.

Z przekazanych Sądowi przez organ wraz z tą skargą akt sprawy wynika, że wnioskiem z 19 maja 2020 r. (data wpływu do organu), uzupełnionym przy piśmie z 9 czerwca 2020 r., strona zwróciła się do organu o umorzenie ww. należności w całości. Wyjaśniła, że od 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą "[...]", terminowo opłacając należne składki. Wskazała, że [...] czerwca 2019 r., na skutek zatoru miejskiej kanalizacji sanitarnej w K., został doszczętnie zniszczony lokal, w którym prowadziła działalność oraz cały znajdujący się w nim sprzęt telewizyjny, co wykluczyło stronę całkowicie z rynku pracy. Podała, że przez okres ok. 11 miesięcy próbowała ustalić sprawcę zajścia i udowodnić mu winę (wysokość strat strona określiła na ok. 100.000 zł), a sprawa dotycząca należnego odszkodowania zostanie skierowana na drogę postępowania sądowego. Podniosła, że z przyczyn prawnych nie mogła wcześniej zakończyć działalności, a nie osiągając dochodu nie mogła uregulować należnych składek. Zaznaczyła, że nie ponosi winy w zaistniałej sytuacji. Dodała, że aktualnie działalność jest zawieszona, strona planuje jej ponowne uruchomienie, jednak sytuacja związana z pandemią koronawirusa utrudnia funkcjonowanie w przestrzeni publicznej. Nadmieniła, że nie otrzymała żadnej pomocy de minimis, w tym w ramach tarczy antykryzysowej, a blokada jej kont jest dla niej ogromnym utrudnieniem.

Natomiast w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej (k. 10-14 akt adm.) strona wskazała przychody i dochody z lat 2017-2019 osiągane z tytułu prowadzonej wówczas działalności gospodarczej. Podała, że nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń i nie osiąga dochodów z innych źródeł, pobiera natomiast zasiłki z pomocy społecznej w kwocie 1.500 zł oraz świadczenie 500+; nie korzysta z innych form pomocy. Określiła, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 50 zł i opłat eksploatacyjnych w kwocie 300 zł oraz inne stałe wydatki w kwocie 100 zł. Wyjaśniła, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, który osiąga dochód w kwocie 3.000 zł, a na utrzymaniu pozostaje dorosła córka ([...] lata) i małoletni syn ([...] lat). Strona oświadczyła także, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętego w 2017 r. (na okres 30 lat) kredytu hipotecznego w kwocie 395.000 zł, który spłacany jest w miesięcznych ratach po 3.000 zł oraz z tytułu podatków za 2019 r. w kwocie 1.062 zł - płatność jednorazowa; jest właścicielką domu o powierzchni 135 m2, samochodu [...] z 2009 r. oraz [...] z 2010 r., a ponadto posiada inne składniki mienia ruchomego (sprzęt AGD) o łącznej wartości 5.000 zł; nie posiada natomiast innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.

Decyzją z 7 sierpnia 2020 r. nr 1347/2020 organ odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 5.757,35 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ocenił, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.; w dacie wydania zaskarżonej decyzji - t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009; dalej: "u.s.u.s."). Uznał także, że strona nie wykazała, zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); dalej: "rozporządzenie MGPiPS", że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jej gospodarstwa domowego. Ponadto stwierdził, że strona nie przedłożyła żadnej dokumentacji potwierdzającej występowanie zdarzeń losowych lub klęsk żywiołowych powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności. Dodał, że strona nie powołała we wniosku o umorzenie należności swojej sytuacji zdrowotnej i konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wyraziła niezadowolenie z wydanej decyzji podnosząc, że rozstrzygnięcie organu nie jest adekwatne do jej sytuacji. Zwróciła także uwagę na nieprawidłowe ustalenie wysokości zaległych składek, w której nie uwzględniono wyegzekwowanej kwoty 2.469,79 zł.

Zaskarżoną decyzją organ uchylił decyzję z 7 sierpnia 2020 r. i odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 4.777,06 zł. Decyzja ta była trzecim z kolei rozstrzygnięciem organu wydanym w postępowaniu odwoławczym, gdyż dwie poprzednie decyzje tego organu zostały uchylone wyrokami tutejszego Sądu odpowiednio: z 31 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 884/20 (dotyczy decyzji z 15 października 2020 r. nr UP-703/2020) oraz z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 675/21 (dotyczy decyzji z 20 sierpnia 2021 r. nr UP-737/2021) W obu tych orzeczeniach Sąd ocenił, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do "zdarzenia nadzwyczajnego", o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, polecając organowi rozważenie, czy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności mając na uwadze zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ocenił, że w niniejszej sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Podał bowiem, że przesłanka wymieniona w pkt 1 tego przepisu (odnosząca się do śmierci dłużnika) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, zaś przesłanki opisane w pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów dotyczących prowadzonego wobec strony postępowania upadłościowego bądź likwidacyjnego. ZUS przyjął, że nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s, gdyż nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie jej zawieszenie, co oznacza, że działalność ta może zostać wznowiona przez stronę i stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS. Organ zauważył przy tym, że strona jest właścicielem na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej (tereny mieszkaniowe) o powierzchni 0,2400 ha, a ponadto posiada również majątek ruchomy, tj. dwa samochody osobowe o szacunkowej wartości 24.800 zł ([...] z 2009 r.) oraz 37.000 zł ([...] z 2010 r.), na których z uwagi na ich wartość istnieje możliwość dokonania zastawu skarbowego. Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą także przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 4a i 5 u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zaś ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie organu, w tej sprawie nie zachodzi również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż dotychczasowe działanie Dyrektora oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego doprowadziło do przymusowego wyegzekwowania na poczet zaległych składek kwoty 4.560 zł, która pokryła większość zadłużenia widniejącego na koncie strony jako płatnika składek. Dodał, że postępowanie egzekucyjne dotyczące pozostałej części należności nie zostało jeszcze zakończone, a strona posiada majątek ruchomy i nieruchomy, który może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Wobec uznania braku możliwości pozytywnego załatwienia wniosku strony na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ przystąpił do rozpatrzenia tego wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Organ wywiódł przy tym, że regulacje zawarte w tych przepisach uprawniają do umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS dotyczącej poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, organ stwierdził, że zadłużenie strony powstało wskutek nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Przyjął bowiem, uwzględniając w tym względzie ocenę tutejszego Sądu zawartą w wydanych w tej sprawie orzeczeniach, że nadzwyczajnym zdarzeniem jest zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, np. gwałtowne uszkodzenie lub zniszczenie obiektu bądź urządzeń technicznych powodujące trwałą utratę możliwości ich użytkowania. Stwierdził, że z taką okolicznością mamy do czynienia w niniejszej sprawie w związku z zalaniem lokalu zajmowanego przez [...] po awarii miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej w dniu [...] czerwca 2019 r. Podał, że wystąpienie tego zdarzenia potwierdziły właściwe służby, w tym: państwowej straży pożarnej, inspekcji nadzoru budowlanego, inspekcji sanitarno-epidemiologicznej. Zauważył przy tym, że w aktach sprawy znajdują się również pisma z towarzystw ubezpieczeniowych o odmowie wypłaty stronie odszkodowania za powstałe szkody, natomiast straty powstałe na skutek ww. zdarzenia zostały wycenione na kwotę 117.811 zł, jednakże dotychczas strona nie otrzymała żadnego odszkodowania. Dodał, że ze względu na brak środków finansowych strona dopiero w maju br. skierowała sprawę odszkodowania na drogę sądową, przy czym szacuje się, że postępowanie w tej sprawie potrwa kilka lat.

Pomimo wystąpienia w przedmiotowej sprawie ww. przesłanki mogącej skutkować umorzeniem należności, organ za zasadną uznał jednak odmowę umorzenia stronie zaległości z tytułu składek. Stwierdził bowiem, że na podstawie tylko takich danych (które pomimo wezwania nie zostały uzupełnione), organ w żaden sposób nie ma możliwości ocenić strat, jakie w wyniku tego zdarzenia strona poniosła i w jakim stopniu uległ zniszczeniu zajmowany lokal oraz sprzęty się w nim znajdujące, a co za tym idzie, czy było to bezpośrednią przyczyną zawieszenia działalności lub uniemożliwiło dalsze jej kontynuowanie. Podkreślił, że zaległości strony dotyczą okresu 5-9,11/2019 i 1/2020, co oznacza, że przez kilka miesięcy po opisanym zdarzeniu strona prowadziła jeszcze działalność gospodarczą i właśnie w tym okresie powstało zadłużenie. Organ zanegował przy tym stanowisko strony, że z przyczyn prawnych nie mogła wcześniej zakończyć działalności, a nie mając dochodu nie mogła uiścić należnych składek. Powołał się przy tym na informacje, jakie umieszczane były w okresie powstania zadłużenia na profilu społecznościowym [...], z których wynika, że ta zrealizowała reportaże m.in. z [...]. W tych okolicznościach ocenił, że podnoszone przez stronę poniesienie strat materialnych w wyniku opisanych powyżej zdarzeń nie powoduje, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności ani też, że strona była pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie składek. Organ stwierdził ponadto, że działalność nie została definitywnie zlikwidowana, a jedynie zawieszona, a strona deklaruje zamiar jej wznowienia.

Odnośnie do pozostałych przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, organ podał, że strona nie udowodniła aby nie mogła uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, a okoliczności te nie zostały nawet podniesione przez stronę. Zauważył, że strona ma [...] lat, a pozostałe do osiągnięcia wieku emerytalnego [...] lat aktywności zawodowej daje organowi podstawę do przypuszczeń, że strona będzie jeszcze (na przestrzeni kilku lat) czynna zawodowo, a zatem będzie osiągała dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę zadłużenia w ZUS. Nie stwierdził przy tym podstaw do uznania, że aktualna sytuacja finansowa strony miała charakter trwały, zaś strona nie udowodniła aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie była w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych. Zauważył, że strona w odniesieniu do swojej sytuacji materialnej, poza deklarowaniem wysokości posiadanych dochodów i ponoszonych kosztów, nie przedstawiła dokumentów je potwierdzających lub choćby uprawdopodabniających, a sytuacja materialna strony nie została przez nią uaktualniona w toku postępowania, pomimo skierowania przez organ pouczeń w tym przedmiocie. Uznał, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego strony spowodowana jest właściwie wyłącznie brakiem zatrudnienia strony, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej lecz z biernej postawy zawodowej. ZUS przyjął także, że sama sytuacja związana z pandemią koronawirusa (i inne wiążące się z tym negatywne konsekwencje zarówno dla aktywnych przedsiębiorców, jak i dla pozostałych ubezpieczonych) nie jest podstawą do umorzenia zaległości, gdyż muszą tutaj zachodzić również inne szczególne okoliczności. Wskazał, że stan epidemii jest stanem przejściowym i choć stwarzał pewne ograniczenia, to nie wykluczał zupełnie z możliwości podjęcia zatrudnienia.

Końcowo organ zwrócił uwagę, że strona, pomimo deklarowanej trudnej sytuacji materialnej związanej z brakiem osiąganych dochodów, posiadała i nadal posiada środki na uiszczanie zobowiązań z tytułu zaciągniętego w 2017 r. (na okres 30 lat) kredytu hipotecznego w kwocie 395.000 zł, który spłaca w miesięcznych ratach po 3.000 zł , nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec ZUS z tytułu składek. Ocenił, że jako wierzyciel należnych składek, nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli strony, a ta nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Wywiódł, że aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Zauważył także, że zadłużenie strony z tytułu składek jest stosunkowo niewysokie, w związku z czym uzasadnione jest założenie, że do czasu przedawnienia należności istnieje realna możliwość jego wyegzekwowania lub spłaty w dłuższym okresie czasu i w dogodnych ratach.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżąca wniosła o jej uchylenie lub zmianę. Zarzuciła, że organ nadal nie zastosował się do oceny prawnej zawartej w obu ww. wyrokach tutejszego Sądu wydanych w niniejszej sprawie, a argumentacja organu zawarta we wszystkich wydanych w tej sprawie decyzjach jest taka sama. Uznała, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty, takie jak: zaświadczenie o interwencji Straży Pożarnej, pisma Państwowej Powiatowej Stacji Sanitarnej, pismo Miejskich Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. oraz pisma ubezpieczycieli odmawiających wypłaty odszkodowania – nie tylko potwierdzają zator miejskiej kanalizacji sanitarnej w dniu [...] czerwca 2019 r. i w jego wyniku zniszczenie lokalu, w którym skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, ale są także wystarczające do określenia skali zniszczenia, w tym całkowitego zniszczenia sprzętu wykorzystywanego w prowadzonej działalności gospodarczej. Wywiodła, że ww. zdarzenie wpłynęło na zawieszenie przez skarżącą działalności gospodarczej, która po tym zdarzeniu była prowadzona jedynie przez kilka dni w miesiącach wrzesień i listopad 2019 r. oraz styczeń 2020 r. Wyjaśniła, że niektóre z wymienionych przez organ programów ([...]) zrealizowała przy pomocy pożyczonego sprzętu w wykonaniu wcześniejszych zobowiązań umownych, pozostałe zaś reportaże to materiały zrealizowane non – profit w ramach misji mediów.

Ponadto skarżąca podniosła, że powstały zator w sieci kanalizacyjnej, który zniszczył całkowicie jej firmę, był zdarzeniem, którego w żaden sposób nie mogła przewidzieć, gdyż nie miał nic wspólnego z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą i nie jest związany z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia. Wskazała, że podejmowała próby zamierzające do zatrudnienia i odbudowania własnej pozycji zawodowej w przestrzeni publicznej, jednak nie przyniosły one dotychczas rezultatu, a istotną przeszkodą w osiągnięciu założonego celu była sytuacja na rynku pracy wywołana pandemią koronawirusa. Wyraziła przy tym niezadowolenie z wywodów ZUS dotyczących jej sytuacji życiowej i zawodowej, uznając ocenę organu w tym zakresie za niesprawiedliwą i subiektywną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymał przy tym dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, a sprawa zainicjowana tą skargą, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd miał na uwadze, że zakres niezbędnych ustaleń dla oceny zasadności rozstrzygnięcia w zakresie wniosku skarżącej o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wyznaczają przede wszystkim przepisy u.s.u.s. Stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane co do zasady tylko w przypadkach całkowitej ich nieściągalności, a ta zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w ust. 3 tego przepisu. Z takimi przypadkami nie mamy jednak do czynienia w kontrolowanej sprawie, co jest niesporne pomiędzy stronami i nie budzi także zastrzeżeń Sądu w świetle ustaleń organu opisanych na s. 3-4 niniejszego uzasadnienia.

Wobec uznania braku możliwości pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s., prawidłowe było przystąpienie przez organ do rozpatrzenia tego wniosku z uwzględnieniem regulacji zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustanawia bowiem wyjątek od powyższej reguły i przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, warunkując jednak umorzenie tych należności od wystąpienia innych "uzasadnionych przypadków". W takim jednak przypadku zastosowanie znajdują przepisy rozporządzenia MGPiPS, wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Stosownie do w § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W przepisie tym wyraźnie zaznaczono, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek, zaś stwierdzenie ich wystąpienia, nie obliguje do wydania decyzji umarzającej należności, lecz tylko umożliwia organowi wydanie takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego. Treść powyższych przepisów rozporządzenia wykonawczego prowadzi do wniosku, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn obiektywnych, czy niezależnych od dłużnika. Natomiast uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu. Organ ma wybór dokonanego rozstrzygnięcia. Trzeba też zwrócić uwagę, na specyficzny charakter postępowania w przedmiocie umorzenia należności. Przystępując do rozpoznania wniosku o umorzenie, organ w pierwszej kolejności bada, czy w sprawie występują przesłanki warunkujące umorzenie. W wypadku, gdy stwierdzi, że przesłanki nie występują organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i zobowiązany jest odmówić umorzenia należności. Natomiast w wypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia organ ma uprawnienie, a nie obowiązek podjąć swobodnie wybrane przez siebie rozstrzygnięcie.

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne. Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach odnoszących się do celowości, rzetelności, gospodarności i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Działając w oparciu o uznanie administracyjne, organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych, zaś swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Organ zobowiązany jest zatem do przeprowadzenia szczególnie wnikliwej analizy stanu faktycznego w kontekście przesłanek umorzenia oraz takiego uzasadnienia stanowiska, by gwarantować pełną realizacje zasady przekonywania i nie narażać się na zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego na rzecz dowolności i arbitralności rozstrzygnięcia. Z tego względu decyzja wydana na podstawie art. 28 ust. 3 lub 3a u.s.u.s. powinna także uwzględniać cele leżące u podstaw akceptowalnych warunków umorzenia należności z tytułu składek. Jednocześnie decyzja ta powinna znajdować uzasadnienie w konieczności ochrony innych istotnych wartości, niż interes dłużnika. Powołując się na prawo do działania w ramach uznania administracyjnego istotne jest by organ rozważył sytuację dłużnika w szerszej perspektywie. Uwzględniając natomiast przy rozstrzyganiu powołanego przez organ interesu ogólnospołecznego organ musi brać pod uwagę nie tylko charakter należności i wpływ zadłużenia na dobra chronione innych osób ale także ocenę przyszłych skutków odstąpienia od udzielenia ulgi, a więc jakie są realne perspektywy zmiany sytuacji strony i odzyskania długu i czy np. nieprzyznanie w danej sytuacji ulgi będzie się de facto wiązało ze zwiększeniem obciążeń budżetu wobec trwałego uzależnienia dłużnika od świadczeń społecznych (por. wyrok NSA z 11 marca 2020 r. sygn. akt I GSK 185/18, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zdaniem Sądu, w okolicznościach kontrolowanej sprawy, organ, odmawiając skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 u.s.u.s. Nie uchybił też przepisom postępowania administracyjnego, a także, wbrew twierdzeniom skarżącej, zastosował się do oceny prawnej zawartej w obu ww. wyrokach tutejszego Sądu, wydanych w tej sprawie, tj. z 31 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 884/20 oraz z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Ol 675/21. Wymaga bowiem zauważenia, że w obu tych wyrokach Sąd choć ocenił, że w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do "zdarzenia nadzwyczajnego", o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, to jednak polecił organowi rozważenie, czy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności mając na uwadze zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W gestii organu pozostawało zatem nadal rozstrzygnięcie, zarówno co do wystąpienia w tej sprawie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, jak i wyboru sposobu załatwienia sprawy w ramach przysługującego temu organowi uznania administracyjnego.

Odnośnie bowiem do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS należy zauważyć, że jej wystąpienie warunkuje nie tylko "poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia", ale także istnienie związku pomiędzy tym zdarzeniem i wynikającym z tego brakiem możliwości opłacenie należności z tytułu składek mogącym pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Z lektury uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyraźnie wynika, że organ, uwzględniając w tym względzie ocenę tutejszego Sądu zawartą w wydanych w tej sprawie orzeczeniach, stwierdził, że zalanie lokalu zajmowanego przez [...], po awarii miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej w dniu [...] czerwca 2019 r., było nadzwyczajnym zdarzeniem, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS. Podał, że wystąpienie tego zdarzenia potwierdziły właściwe służby, w tym: państwowej straży pożarnej, inspekcji nadzoru budowlanego, inspekcji sanitarno-epidemiologicznej. Zauważył przy tym, że w aktach sprawy znajdują się również pisma z Towarzystw Ubezpieczeniowych o odmowie wypłaty stronie odszkodowania za powstałe szkody, natomiast straty powstałe na skutek ww. zdarzenia zostały wycenione na kwotę 117.811 zł, jednakże dotychczas strona nie otrzymała żadnego odszkodowania.

Organ stwierdził jednak, że na podstawie tylko takich danych (które pomimo wezwania nie zostały uzupełnione), organ w żaden sposób nie ma możliwości ocenić strat, jakie w wyniku tego zdarzenia skarżąca poniosła i w jakim stopniu uległ zniszczeniu zajmowany lokal oraz sprzęty się w nim znajdujące, a co za tym idzie, czy było to bezpośrednią przyczyną zawieszenia działalności lub uniemożliwiło dalsze jej prowadzenie. Podkreślił, że zaległości skarżącej dotyczą okresu 5-9,11/2019 i 1/2020, co oznacza, że przez kilka miesięcy po opisanym zdarzeniu strona prowadziła jeszcze działalność gospodarczą i właśnie w tym okresie powstało zadłużenie. Organowi udało się ponadto ustalić, czego strona w istocie nie zanegowała, że pomimo zaistnienia opisanego powyżej nadzwyczajnego zdarzenia i po jego wystąpieniu, skarżąca zrealizowała reportaże, które zamieściła na profilu społecznościowym [...] m.in. z [...]. W tych okolicznościach uprawniona jest ocena organu, że - podnoszone przez skarżącą -poniesienie strat materialnych w wyniku opisanego powyżej zdarzenia, nie powoduje, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić skarżącą możliwości dalszego prowadzenia działalności ani też, że skarżąca była pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie składek.

Trafne jest przy tym spostrzeżenie organu, że działalność gospodarcza nie została definitywnie zlikwidowana przez skarżącą, a jedynie zawieszona, a skarżąca deklaruje zamiar jej wznowienia. W skardze podała zaś, że jedną z przyczyn, którą określiła jako istotną przeszkodę, uniemożliwiającą odbudowanie własnej pozycji zawodowej w przestrzeni publicznej, jest sytuacja na rynku pracy wywołana pandemią koronawirusa. Skarżąca zdaje się zatem dostrzegać, że poniesione straty materialne w wyniku zalania lokalu zajmowanego przez [...] nie były jedyną przyczyną braku możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie składek. Istotne znaczenie dla wyniku tej sprawy ma natomiast okoliczność, że skarżąca była w stanie przezwyciężyć trudności wynikające z poniesionych strat materialnych, o czym świadczą ww. reportaże, które skarżąca – jak wyjaśniła w skardze - zrealizowała korzystając w części z pożyczonego sprzętu.

Skoro w kontrolowanej sprawie nie wystąpiły wszystkie elementy umożliwiające organowi umorzenie należności z tytułu składek na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS, a strona nie wykazała istnienia także innych okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia MGPiPS (nawet ich nie podnosząc), to organ nie miał wyboru rozstrzygnięcia i zobowiązany był odmówić umorzenia tych należności.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.