Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 196/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Izabela Bąk-Marciniak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu ortezy oraz leków uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2011r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2011r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art.2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art.8, art. 39 ust. 1 i 2, art.41 pkt 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.u. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), art. 104 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej Kpa) odmówił K. W. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, na zwrot zakupionej ortezy i leków w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe i tym samym nie kwalifikuje go do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego przewidzianego w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa (wnioskodawca i żona) wyniósł [...] zł. Dalej organ podniósł, iż zgodnie z art.41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany, specjalny zasiłek celowy lub zasiłek celowy, jednak organ wyjaśnił, iż w miesiącu maju 2011r. wnioskodawca poniósł wydatki na zakup leków [...] zł, zapłacił czynsz w kwocie [...] zł, gaz -[...] zł, prąd – [...] zł, które to wydatki po odliczeniu od dochodu uczyniły, że wnioskodawcy pozostała kwota [...] zł na życie. W związku z czym wnioskodawca był w stanie zakupić leki oraz ortezę za sumę [...]zł. Organ podniósł, iż obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznania mu uprawnień i środków. Organ wskazał, iż przepis art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze zasiłku specjalnego. W ocenie organu sytuacja wnioskodawcy nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, który uzasadniałby przyznanie pomocy we wnioskowanym zakresie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. W. wskazując, iż od wielu lat zmaga się z różnymi chorobami. Zakupiona orteza pozwala mu poruszać się w miarę normalnie. On i żona są osobami długotrwale chorymi i całkowicie niezdolnymi do pracy, często przebywają w szpitalach.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż organ I instancji miał pełne podstawy do odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, w oparciu o przepis art.39 ustawy o pomocy społecznej z uwagi na to, że dochód odwołującego przekracza kryterium dochodowe. W tej sytuacji należało rozważyć możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. Uwzględniając jednak znacznie przekroczone kryterium dochodowe, organ uznał, że nie zachodzą żadne specjalne okoliczności , które przemawiałyby za przyznaniem tej pomocy. Ponadto w związku z pokryciem tych kosztów przez klienta organ uznał, że potrzeba ta została zaspokojona we własnym zakresie i utraciła przymiot niezbędności. Dalej organ wyjaśnił, iż pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego czy celowego specjalnego nie ma charakteru obligatoryjnego lecz wyłącznie jest to świadczenie, którego przyznanie należy każdorazowo do uznania administracyjnego.

Skargę na powyższą decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł K. W.. zarzucając brak wnikliwego zbadania sprawy. Podając, że jego świadczenie rentowe jest zajęte przez komornika w wysokości [...] zł, a po uiszczeniu wszystkich opłat do życia pozostaje mu kwota [...] zł miesięcznie. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący podniósł, iż brak definicji takich pojęć jak "trudna sytuacja życiowa", "niezbędna potrzeba" wymagają indywidualnego podejścia do każdej ze spraw.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji oraz podnosząc, iż organ w sposób wystarczający uzasadnił odmowę przyznania wnioskowanej pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] o odmowie przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu ortezy oraz leków w kwocie [...]zł. .

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Ponadto zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej).

Natomiast w myśl art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym.

Jednym z podstawowych warunków przyznania zasiłku celowego o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 477,00 zł miesięcznie (art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz.U. nr 135, poz. 950), a w przypadku gospodarstwa dwuosobowego 702 zł miesięcznie (art.8 ust.1 pkt 2 cyt. ustawy) przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej.

Powołane wyżej przepisy w sposób jednoznaczny określają przesłanki, jakie muszą zostać spełnione przez osobę ubiegającą się o tę formę pomocy społecznej.

Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu wnioskowanej pomocy z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Należy wskazać, że wniosek o zasiłek skarżący złożył [...] kwietnia 2011 r. Wobec powyższego co do zasady, zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej sytuację materialną wnioskodawcy należało ocenić z uwzględnieniem wszystkich przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku.

W świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

W niniejszej sprawie organ zasadnie uznał, iż dochodem skarżącego jest zarówno renta inwalidzka skarżącego w wysokości [...]zł, renta inwalidzka jego żony w kwocie [...]zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, zasiłki pielęgnacyjne skarżącego i jego żony w kwocie [...] zł x 2 os = [...]zł. Co łącznie daje dochód [...] zł. A zatem w niniejszej sprawie kryterium dochodowe zostało przekroczone. Przy tak ustalonym stanie faktycznym nie ulega wątpliwości, iż skarżącemu nie przysługiwał zasiłek celowy o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże organ nie wziął pod uwagę okoliczności, iż skarżącemu ze świadczenia rentowego zostaje potrącana znaczna kwota na skutek zajęcia komorniczego. Tej okoliczności organ w ogóle nie zbadał i nie poczynił żadnych ustaleń.

Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego wskazać w pierwszej kolejności należy, iż powyższe świadczenia w myśl art. 3 ustawy o pomocy społecznej mogą być przyznane celem zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz umożliwienie beneficjentom pomocy społecznej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Organ I instancji odmawiając przyznania zasiłku na zakup ortezy i leków wskazał, iż odpadła przesłanka niezbędności albowiem potrzeba została zaspokojona przez skarżącego we własnym zakresie. Z powyższym nie można się zgodzić. Zakup ortezy należy uznać, za potrzebę pierwszoplanową, gdyż umożliwia ona skarżącemu w miarę sprawne poruszanie się i w ocenie Sądu mieści się w katalogu niezbędnej potrzeby umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

W orzecznictwie wskazuje się, iż pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych za niezbędną potrzebę bytową należy uznać taką, która jest niezbędna do normalnej egzystencji osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku, w warunkach odpowiadających godności człowieka (wyrok NSA z 3 października 2008 r., I OSK 1523/07, LEX nr 529118). Niezbędna potrzeba to taka bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie (wyrok NSA z 30 września 2008 r., I OSK 1451/07, LEX nr 489096). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 kwietnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 116/10, LEX nr 594935) wskazał, iż w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2 - 4 ustawy o pomocy społecznej.

Organ rozpoznając wniosek skarżącego w zakresie przyznania pomocy finansowej na zakup ortezy i leków winien mieć na uwadze, iż posiadanie takiej ortezy stanowi jeden z elementów, które zapewniają godne życie. Organ rozpoznając sprawę w tym zakresie winien mieć również na uwadze wiek skarżącego, jego stan zdrowia oraz stan zdrowia jego małżonki. Oboje są ludzmi bardzo schorowanymi. W ocenie składu orzekającego fakt wystąpienia choroby, utrudniającej codzienne egzystowanie, bez względu na wiek w jakim wystąpiła stanowi szczególną okoliczność. Podstawą odmowy nie może być stwierdzenie przez organ, iż skoro skarżący kupił ortezę ze srodków własnych to odpadła przesłanka niezbędności. Takie stanowisko organu przeczy instytucji pomocy społecznej, jest sprzeczne z postanowieniami ustawy jak i Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Natomiast w myśl art. 32 Konstytucji Rp wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Wskazać również należy, iż art. 67 Konstytucji stanowi, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.

Należy wskazać , iż zasiłek z art. 41 ustawy o pomocy społecznej może zostać przyznany na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Zatem chodzi o potrzeby przyszłe. Podkreślić należy, iż w ustawie o pomocy społecznej brak jest zapisu, z którego wynikałby obowiązek organu do zwrotu poniesionych kosztów celem zaspokojenia potrzeby bytowej, to jednakże z powyższego nie wynika, iż taki zasiłek nie może zostać przyznany w szczególności jeżeli chodzi o przyznanie pomocy na zakupione już lekarstwa czy sprzęt ortopedyczny. Wskazać w tym miejscu należy, iż strona ubiegając się o przyznanie zasiłku celowego na kupno ortezy określiła brakującą częsć kwoty, którą musiała uiscić. Jednakże nie można oczekiwać od strony, iż do czasu rozpoznania jej wniosku, będzie czekać z kupnem ortezy, czy leków co będzie skutkować znacznym pogorszeniem jej warunków zdrowotnych i życiowych. W tym miejscu przypomnieć należy, iż celem pomocy społecznej jest m.in. umożliwienie beneficjentowi takiej pomocy życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Zatem, co do zasady świadczenia z pomocy społecznej mogą być przyznane wyłącznie na zaspokojenie przyszłych potrzeb, to jednakże w niektórych sytuacjach nie można wykluczyć, iż takie świadczenie może zostać przyznane pomimo zaspokojenia wnioskowanej potrzeby. W tym miejscu zauważyć należy, iż zaspokojenie wnioskowanej potrzeby po złożeniu wniosku nie może prowadzić do uznania, iż traci ona przymiot niezbędności.

Abstrahując od powyższego jednakże wskazać należy, iż przedkładając opłacony rachunek skarżący może wnioskować m.in. o przyznanie zasiłku w wysokości wskazanej w rachunku aby pieniądze uzyskane w ten sposób przekazać następnie osobie trzeciej tytułem zaciągniętych zobowiązań na zapłatę tego rachunku. Wyjaśnić należy, iż istotną zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi w art. 63, 128 i 140 Kpa jest jego odformalizowanie tak, aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Stosownie do treści art. 61 § 1 Kpa żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do organu administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1990 roku, sygn. akt I SA 367/90, ONSA z 1990, Nr 2-3, poz. 47). Wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości, co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. W przedmiotowej sprawie organ wbrew obowiązującym regułom, nie podjął kroków niezbędnych w celu ustalenia rzeczywistego żądania wniosku. Zdaniem Sądu obowiązkiem organu było co najmniej zwrócenie się do strony o sprecyzowanie żądania (art. 7-9 Kpa ). Przepis art. 7 Kpa wymaga załatwienia wniosku po myśli strony, z uwzględnieniem jej słusznego interesu, a wszelkie niejasności i niedopowiedzenia nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść. Jednocześnie art. 8 Kpa nakazuje prowadzenie postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Zatem na gruncie niniejszej sprawy skoro skarżący przedłożył opłacony rachunek za ortezę i jednocześnie oświadczył, iż zapożyczył się obowiązkiem organu było ustalenie faktycznej treści żądania czy nie stanowi on m.in. żądania o przyznanie zasiłku w wysokości wskazanej w rachunku aby pieniądze uzyskane w ten sposób przekazać następnie osobie trzeciej tytułem zaciągniętych zobowiązań na zapłatę tego rachunku.

Powyższe rozważania nie prowadzą do uznania, iż skarżącemu wnioskowana pomoc się należy. Rozpoznając niniejszą sprawę należy mieć na uwadze, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom oraz możliwościom pomocy społecznej.

W tym miejscy podkreślić należy, iż kwestia przyznania zasiłku celowego oraz jego wysokości pozostawiona została uznaniu organów. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Jest okolicznością powszechnie znaną, iż organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana.

W tym miejscu wskazać należy, iż decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli jest inaczej ukształtowany - Sąd bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. np.: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 494-495, wraz z powoływanym tam orzecznictwem NSA). Badaniu podlega zatem, czy przy podjęciu decyzji spełniona została zawarta w art. 7 Kpa powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, że stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony (por. art. 10 § 1 i 77 Kpa) w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. A zatem organ administracji publicznej, działając w granicach uznania administracyjnego, przed podjęciem rozstrzygnięcia, ma również obowiązek wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy. Podnieść należy, że okoliczność, iż przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji. Nie może ono opierać się na ogólnych stwierdzeniach, lecz musi zawierać konkretne ustalenia faktyczne, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Decyzje uznaniowe wymagają również uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. Organ administracji publicznej jest także zobowiązany do podania pełnego uzasadnienia prawnego, w szczególności wyjaśnienia motywów skorzystania ze swych uprawnień. Inaczej rzecz ujmując organ administracji publicznej w każdym wypadku musi przedstawić przesłanki, jakimi kierował się działając w granicach uznania administracyjnego. Należy podkreślić, że załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji uznaniowej nie upoważnia organu do podejmowania rozstrzygnięć mających cechy dowolności.

Ponadto wskazać należy, iż w orzecznictwie zwraca się uwagę, iż osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, ze w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorem niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" (zob. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1911/10, Lex nr 896581).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż powołanie się na ograniczone możliwości finansowe może uzasadniać odmowę przyznania wnioskowanej pomocy, w szczególności jeżeli chodzi o zasiłki o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, przyznawane w wyjątkowych sytuacjach, to jednakże organ winien wykazać, iż faktycznie sytuacja ośrodka nie pozwala na przyznanie wnioskowanej pomocy. Powoływanie się przez organ na ograniczone środki bez poparcia ich konkretnymi wskazaniami i wyliczeniami, są gołosłowne. W przedmiotowej sprawie organ I instancji nie wskazał, w jakiej sytuacji finansowej był Ośrodek w dniu podejmowania decyzji oraz jakie zadania miał do spełnienia wobec innych podopiecznych. Te ostatnio wymienione okoliczności, wskazujące na możliwość Ośrodka, z uwagi na treść przepisów art. 7, 77, 107 Kpa powinny być, zdaniem Sądu, poparte konkretnymi danymi liczbowymi. Organy w uzasadnieniach decyzji nie wskazały precyzyjnie faktycznego stanu funduszy przeznaczonych na świadczenia z pomocy społecznej oraz nie przedstawiły liczby wniosków, które zostały rozstrzygnięte pozytywnie i na podstawie, których udzielono pomocy innym uprawnionym.

Konsekwencją błędów w postępowaniu organu I instancji były także uchybienia w pracy organu odwoławczego, który oparł się w pełni na twierdzeniach zawartych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, mimo że dokonując kontroli rozstrzygnięcia organu niższej instancji, powinien w toku postępowania administracyjnego wszechstronnie i wnikliwie zebrać materiał dowodowy i ocenić go stosownie do wymogów art. 80 Kpa, co winno następnie znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzony zgodnie z art. 107 § 3 Kpa. SKO nie dokonało jednak tej kontroli w sposób prawidłowy i w uzasadnieniu decyzji, z obrazą art. 107 § 3 Kpa, nie przedstawiło motywów, jakimi kierowało się przy wydawaniu nieprzychylnej dla strony decyzji.

Zdaniem Sądu, jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 Kpa), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem- zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z podstawowych warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez Sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art.135 Ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku uchylając decyzje organów obu instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organy mając na uwadze, iż wnioskowana pomoc na zakup ortezy i leków mieści się w kategorii niezbędnej potrzeby bytowej, ponownie rozpozna wniosek skarżącego mając na uwadze jego stan zdrowia, sytuację życiową i rzeczywiste miesięczne wydatki, wydając stosowne orzeczenia dając następnie wyraz swoim ustaleniom w należycie sporządzonym uzasadnieniu.

MZ