Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1811/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2, ust 3, ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art.10 par 1, art.11, art.77 par 1, art.80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1811/12 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 kwietnia 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Piotr Głowacki, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r., sprawy ze skargi T.S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 4 października 2012 r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wraz z odsetkami, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 17 sierpnia 2012 r. , II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku, III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 257 zł ( dwieście pięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 października 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia skarżącej T.S. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wraz z odsetkami.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ decyzją z dnia 17 sierpnia 2012r. odmówił T.S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 3.150,45 zł.

W dniu 6 września 2012 roku matka skarżącej M.O. działając w imieniu T.S., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, że sytuacja materialna córki nie pozwala na uregulowanie należności. Skarżąca nie jest w stanie regulować bieżących opłat, korzysta z pomocy rodziny, która dodatkowo zajmuje się Jej nieletnimi dziećmi jako rodzina zastępcza. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, skarżąca nie jest zdolna do podjęcia pracy, posiada I stopień inwalidztwa przyznany na 3 lata. Wskazano, iż obciążenie skarżącej jakimikolwiek zobowiązaniami finansowymi mogłoby doprowadzić Ją do ruiny i pogorszenia stanu zdrowia. Skarżąca pozostaje w leczeniu z powodu choroby psychicznej od 2007 roku. Do wniosku załączono dokumenty medyczne i orzeczenia sadowe potwierdzające podnoszone okoliczności.

Celem ponownego rozpatrzenia wniosku ustalił, iż skarżąca prowadziła działalność gospodarczą i nie dopełniła obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w okresie od lipca 2011r. do marca 2012r.

Zadłużenie na koncie nie było kierowane do przymusowego dochodzenia.

T.S. od 10 marca 2012 roku nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest nigdzie zatrudniona na podstawie umowy o pracę czy w ramach umów zlecenia, pobiera zasiłek stały wypłacany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w wysokości: za miesiące czerwiec i lipiec 2012r. - w kwocie 444 zł, zaś w miesiącu sierpniu 2012r. - 85,50 zł. Świadczenie to zostało przyznane do 31 maja 2015 roku.

Organ potwierdził także, iż skarżąca, zgodnie z przedstawioną dokumentacją medyczną, pozostaje w stałym leczeniu z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej.

Ponownie rozpoznając wniosek T.S. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz analizując stan faktyczny w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie brak jest wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia należności.

W szczególności organ nie stwierdził w przedmiotowej sprawie całkowitej nieściągalności należności, której sytuacje zostały zdefiniowane wart. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stwierdzając brak całkowitej nieściągalności organ uwzględnił okoliczność, iż S. nie posiada aktualnie ujawnionych źródeł dochodu oraz nie ujawniono majątku, którego spieniężenie pozwoliłoby na spłatę przedmiotowego zadłużenia. Należy podkreślić, iż całkowita nieściągalność, musi mieć charakter trwały, a nieprzemijający, gdy ze zgromadzonych dowodów i okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika.

Jedynymi środkami finansowymi posiadanymi przez S. jest kwota zasiłku stałego wypłacana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w wysokości 444 zł, a w miesiącu sierpniu 2012r. - 85,50 zł. Zaległości figurujące na koncie Zobowiązanej nie były kierowane do przymusowego dochodzenia. W związku z tym Organ egzekucyjny nie mógł stwierdzić braku majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji i na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie stwierdzić, iż w toku ewentualnie podejmowanych czynności egzekucyjnych nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne, a jednocześnie wpływających na obniżenie zaległości składkowych. Zaznaczyć należy, iż informacje będące w posiadaniu organu o braku zatrudnienia czy też o braku majątku nieruchomego i ruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wobec stwierdzenia braku trwałej nieściągalności składek, organ analizował sytuację T.S. pod kątem przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3a w związku z przepisami § 3 ust. 1 pkt. 1-3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności. Organ uznał, iż sytuacja materialna T.S. jest trudna, głównie z uwagi na brak stałego i regularnego źródła dochodu, a stan zdrowia nie pozwala Jej w pełni na podejmowanie aktywności zawodowej. S. pozostaje bowiem w stałym leczeniu z rozpoznaniem schizofrenii paranoidalnej; w związku ze swoimi dolegliwościami była kilkakrotnie hospitalizowana. Zobowiązana ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności z kwalifikacją: "niezdolna do pracy" na okres do 31 maja 2015 roku. Nie mniej jednak orzeczenie to zostało wydane okresowo, a zatem nie można wykluczyć, iż przy odpowiednio zastosowanym leczeniu stan zdrowia Płatniczki poprawi się na tyle, że będzie mogła podjąć zatrudnienie, z którego dochód umożliwiłby Jej spłatę zobowiązań względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z ustaleń wynika, iż T.S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; dwaj synowie Zobowiązanej są aktualnie pod opieką dziadków macierzystych, tj. J.O. oraz M.O.. Jedyne środki finansowe pozostające w jej dyspozycji to kwota zasiłku stałego wypłacanego w wysokości 444 zł miesięcznie. Zobowiązana nie wskazała w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, oświadczyła jedynie, iż w regulowaniu rachunków pomaga Jej rodzina. Nie poinformowała także jakie kwoty przeznacza na leczenie i zakup leków. Pomimo wystąpienia sytuacji związanej z niskimi dochodami nie uprawdopodabnia przy tym, że ma trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, a trudna sytuacja materialna nie wymusza obecnie konieczności korzystania z form pomocy opieki społecznej. Na obecnym etapie postępowania nie można jednoznacznie uznać, iż przystąpienie przez S. do spłaty obciążających Ją należności składkowych w kwocie 3 150,45 zł doprowadzi do sytuacji, w której nie będzie dysponowała Ona środkami finansowymi pozwalającymi na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 107 § 3 w związku z art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem zasad doświadczenia życiowego;

- naruszenie art. 20 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia, przez przyjęcie, iż ściągnięcie należności z tytułu składek nie pociągnie i nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny, pomimo dostatecznego udowodnienia przez skarżącą tej okoliczności, w szczególności wykazania istnienia przewlekłej choroby.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Przechodząc zatem do merytorycznego rozpoznania skargi stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.), jak również art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365). Zgodnie zatem z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu w pkt od 1 do 6.

W stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi przepis art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy wprowadził wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane przez Zakład, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei odnoszący się do takich sytuacji przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym podnieść należy, że w art. 24 ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej wskazano, iż pojęciem "należności z tytułu składek" objęte są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata. Na uwadze należy mieć też treść art. 32 tejże ustawy, który z kolei do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie stosowania umorzeń nakazuje stosowanie odpowiednie przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu.

Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

W wyroku z dnia 16 listopada 1999r. (sygn. akt III SA 7900/98 LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego". Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01 LEX nr 149543) Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych".

Podkreślić więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a.

W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, a także mając na uwadze okoliczność, że zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze stwierdza, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należy podnieść, że zamknięty katalog przypadków całkowitej nieściągalności zawiera art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten stanowi, że całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na tle tak brzmiącego przepisu należy zaznaczyć, że wprawdzie ocena, odnośnie do braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, to jednak organ rentowy jako wierzyciel nie wskazał, jakie dostrzegł dalsze możliwości wyegzekwowania zaległych składek w drodze przymusowej. Stwierdził tylko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zawsze ma taką możliwość.

Organ wielokrotnie w uzasadnieniu decyzji podkreśla, iż w chwili obecnej (tj. w dacie orzekania) skarżąca nie posiada środków na uiszczenie zaległych należności, nie jest także prowadzona egzekucja. Być może w przyszłości dochodzenie należności będzie możliwe. Taki argument pozostaje w sprzeczności z istotą postępowania w zakresie orzekania o umorzeniu należności, bowiem organ ma badać i oceniać aktualną sytuację wnioskodawcy w kontekście przywołanych wyżej przepisów. Zaznaczyć przy tym należy, że niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036).

Jak wskazano wyżej umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko w wypadku ich całkowitej nieściągalności, albo, w odniesieniu wyłącznie do ubezpieczonych będących płatnikami składek, w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przypadki, których stwierdzenie może uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych przez ZUS określa rozporządzenie w § 3 ust. 1. Zgodnie z jego treścią ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślić należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 wyżej cytowanego rozporządzenia, szczególnie wnikliwego przeanalizowania wymagają wskazywane przez wnioskującego o umorzenie okoliczności, wskazujące na ciężkie skutki materialne spłaty zadłużenia.

Sam organ wręcz nie kwestionuje, iż z uwagi na przewlekłą i bezdyskusyjną chorobę skarżącej i brak środków utrzymania Jej sytuacja jest trudna. Skarżąca ma orzeczoną niepełnosprawność, pobiera zasiłek stały wypłacany

przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej..

Oznacza to, że skarżąca nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić elementarnych, minimalnych i niezbędnych potrzeb bytowych, skoro musi sięgać do środków pomocowych państwa, aby uzyskać fundusze na tak podstawową kwestię jaką jest wyżywienie. W sytuacji gdy miesięczny dochód nie wystarcza na zaspokojenie miesięcznych kosztów wyżywienia i obowiązkowych opłat, na co wprost wskazuje okoliczność korzystania z pomocy MOPS, trudno przyjąć, że pozwala on jednocześnie na opłacenie należności z tytułu zaległych składek. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06 oraz z dnia 2 grudnia 2010 r. o sygn. akt II GSK 1036/09, zgodnie z którym sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Obowiązek oceny aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego przy badaniu przesłanek z art. art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powoduje nadto, że nie są istotne ani przyczyny powstania zaległości (zawinione lub subiektywnie niezawinione), ani też dochody jakie skarżąca uzyskiwała w poprzednich latach.

Stwierdzić na koniec należy, że wprawdzie, jak to wspomniano na wstępie, decyzje dotyczące umorzenia mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i oraz art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może przybrać charakter wyłącznie papierowy i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw (por. uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07, LEX nr 447314). O tym, że organ potraktował niniejszą sprawę bezrefleksyjnie, w sposób automatyczny, a nie zindywidualizowany, świadczy również okoliczność, że w ogóle sytuacji związanej ze stanem zdrowia i przewlekłą chorobą skarżącej nie odniósł do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, gdzie wprost ustawodawca wskazał na okoliczność przewlekłej choroby zobowiązanego, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ta przesłanka istnieje w niniejszej sprawie.

W sytuacji zatem spełnienia przez wnioskodawczynię przesłanek wskazanych w wyżej przytoczonych przepisach, a zdaniem orzekającego Sądu na gruncie niniejszej sprawy taka okoliczność miała miejsce, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia winien przekonać wnioskującą stronę, iż ta nie ma racji twierdząc, że nie jest w stanie spłacić należności, ale jednocześnie wskazać jakie możliwości w tym zakresie strona realnie posiada, czego w zaskarżonej decyzji zabrakło. To ostatnie stwierdzenie jest o tyle istotne, że jak wskazano wyżej skarżąca jest schorowany, nie pracuje, korzysta ze stałej pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ani żadnych cennych ruchomości.

W sprawach dotyczących umorzenia konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (tak: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 130/12, LEX nr 1145285).

Trudno w wyżej opisanej sytuacji skarżącej doszukać się realnych możliwości pozyskania takich środków finansowych, czy takiego majątku, który pozwoliłby na zaspokojenie zaległych należności. Zresztą organ w zaskarżonej decyzji, uznając wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, że zobowiązana ma możliwość spłaty zadłużenia i na tej podstawie odmawiając umorzenia zaległości składkowych, także nie był w stanie wskazać z jakiego konkretnie majątku ruchomego, czy nieruchomego, albo z jakich dochodów skarżąca miałby zaspokoić dług i jakie ma realne możliwości jego spłaty w tak drastycznym stanie finansów i zdrowia.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności oceny materiału dowodowego w sposób dowolny, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji.

Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.

Sąd przyznał także koszty związane z udziałem w sprawie pełnomocnika skarżącej.