Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1062/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 35 ust. 1, art. 36 ust. 1, ust. 2, ust. 3,
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 112 ust. 2, art. 124 ust. 1, ust. 4, art. 128 ust. 2, ust. 4, art. 130 ust. 2, ust. 3, art. 129 ust. 3, ust. 5, art. 154 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 §1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi A. S.A. w [...] na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania -skargę oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1062/19

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi A S.A. z/s w [...] – J. jest decyzja Wojewody [...] z [...] lipca 2019 r. nr [...] dotycząca ustalenia odszkodowania.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Starosta [...] na wniosek W.D. wszczął [...] grudnia 2017 r. postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości położonej w obr. [...] gm. [...] oznaczonej jako działka nr 165, w związku z wybudowaniem na niej przez Zakład Energetyczny w [...] w oparciu o decyzję Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1981 r. nr [...] napowietrznej linii elektroenergetycznej 750 kV.

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Starosta ustalił na rzecz W.D. odszkodowanie w wysokości 3 151 zł i obciążył obowiązkiem jego zapłaty A S.A. jako następcę prawnego Zakładu Energetycznego w [...]; w następstwie odwołań W.D. i A S.A. decyzja ta została uchylona decyzją Wojewody z [...] października 2018 r. nr [...] z uwagi na nieustalenie przez organ I instancji, czy nie zostało wcześniej wypłacone odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości oraz niewyjaśnienie kwestii przeznaczenia nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego w dacie wydania decyzji z [...] września 1981 r. Wojewoda wskazał również na uchybienia sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego operatu szacunkowego.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Starosta decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] – wydaną na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130, art. 132 ust. 1a, 2 i 6, art. 134 w zw. z art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm., dalej: u.g.n.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: K.p.a.) - ustalił na rzecz W.D. odszkodowanie w wysokości 4 403 zł z tytułu poniesionych szkód spowodowanych realizacją na działce nr 165 o pow. 0,77 ha w obr. [...] inwestycji celu publicznego polegającą na założeniu i przeprowadzeniu przewodów napowietrznej linii elektroenergetycznej (pkt 1), zobowiązując do wypłaty tego odszkodowania A S.A. (pkt 2).

Odwołanie od ww. decyzji wniosła W.D. oraz A S.A.

W.D. zarzuciła naruszenie art. 7, 77 i 107 K.p.a. z powodu braku rzetelnej weryfikacji ustaleń dokonanych przez rzeczoznawcę majątkowego oraz niewyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, a także naruszenie art. 128 i 129 u.g.n. na skutek błędnego wyliczenia należnego odszkodowania.

Spółka zarzuciła natomiast naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezawiadomienie o złożeniu przez rzeczoznawcę majątkowego odpowiedzi na jej zarzuty do operatu szacunkowego. Podniosła także naruszenie prawa materialnego poprzez błędne przyjęcie, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. znajduje zastosowanie także do wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu prawa do nieruchomości, a nie jak wynika z jego brzmienia tylko do pozbawienia prawa w ramach wywłaszczenia (w ocenie Spółki przepis ten nie obejmuje ponadto swoim zakresem spraw sprzed wejścia w życie u.g.n.). Spółka zarzuciła także naruszenie art. 128 ust. 4 u.g.n. poprzez przyjęcie, że odszkodowanie obejmuje również szkody w pożytkach spowodowanych wprowadzeniem naziemnych elementów infrastruktury oraz naruszenie art. 112 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie ustawowego rozróżnienia na wywłaszczenie polegające na ograniczeniu prawa do nieruchomości oraz wywłaszczenie polegające na pozbawieniu prawa do nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołań Wojewoda wskazaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2019 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. - w pkt 1: uchylił pkt 1 decyzji Starosty z [...] lutego 2019 r., w pkt 2: ustalił na rzecz W.D. odszkodowanie w wysokości 4 180 zł z tytułu wybudowania na nieruchomości, położonej w obr. [...] gm. [...], oznaczonej jako działka nr 165, urządzeń linii elektroenergetycznej kV 750, w pkt 3: utrzymał w mocy pkt 2 ww. decyzji Starosty.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji, wg których linia elektroenergetyczna została usytuowana na działce nr 165 na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z [...] września 1981 r. nr [...], zezwalającej Zakładowi Energetycznemu w [...] na wybudowanie napowietrznej linii elektroenergetycznej 750 kV ZSRR - R. (W.) na działkach położonych na terenie gminy [...], zgodnie z decyzją Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w [...] z [...] lipca 1981 r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego elektroenergetycznej linii 750 kV ZSRR - R. Podstawę prawną decyzji z [...] września 1981 r. stanowił art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64, dalej: u.z.t.w.n.). W dacie wydania tej decyzji właścicielką przedmiotowej nieruchomości była W.D., która pozostając nią nadal posiada legitymację do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu zmniejszenia jej wartości.

W treści decyzji z [...] września 1981 r. nie podano jednak szczegółowego wykazu działek objętych tą inwestycją, a przebieg linii 750 kV zawierał załącznik nr 1 do decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny, którego to dokumentu nie udało się odszukać (nie posiada go również aktualny właściciel linii). Z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji - w tym z wniosku ZE [...] z [...] grudnia 1985 r. w sprawie korekty decyzji Wicewojewody [...] z [...] lutego 1982 r. zezwalającej na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze pod budowę linii 750 kV, z decyzji Urzędu Gminy [...] z [...] listopada 1988 r. L.dz.[...] dot. zmiany klasyfikacji gruntów wsi N. (w tym działki nr 165) oraz z pisma Spółki z [...] listopada 2016 r. nr [...] - bezspornie jednak wynika, że w oparciu o decyzję z [...] września 1981 r. na nieruchomości W.D. wybudowano odcinek linii 750 kV, co potwierdza także stanowiący załącznik do operatu szacunkowego protokół oględzin działki sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Roszczenia odszkodowawcze wynikające z tego przepisu - z wyłączeniem odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i plonach - nie podlegały przedawnieniu.

Wojewoda wskazał, że w aktach sprawy znajduje się adresowana m.in. do W.D. decyzja Naczelnika z [...] listopada 1988 r. L. dz. [...] dot. zmiany klasyfikacji gruntów pod słupami linii energetycznej 750 kV wsi N. (w tym gruntu pod słupem położonym na działce nr 165), która w pkt 3 zawiera rozstrzygniecie oparte na art. 61 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości wskazujące na konieczność ustalenia jednorazowego odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności w wysokości 10 - krotnej rocznej wartości utraconych pożytków i zobowiązania do jego wypłaty ZE w [...] w terminie do 31 grudnia 1988 r.; podjęte przez Starostę działania zmierzające do odszukania decyzji o odszkodowaniu okazały się bezskuteczne. W związku z tym organ I instancji opierając się na oświadczeniu W.D. z [...] maja 2018 r. prawidłowo uznał, że odszkodowanie nie zostało wypłacone.

W przypadku, gdy doszło do ograniczenia prawa własności bez ustalenia odszkodowania, to obecnym przepisem umożliwiającym odpowiednie działanie w tym zakresie jest art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowiący, że starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, powołany przepis ma zastosowanie również do stanów faktycznych zaistniałych przed dniem wejścia w życie u.g.n.

Ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego. W przypadku gdy starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu (art. 130 ust. 1 u.g.n.). Zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n., odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.

Szczegółowe zasady określania wartości poniesionych szkód na nieruchomości oraz określania zmniejszania wartości nieruchomości o których mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n. zawarte są w § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r., Nr 207 poz. 2109). Stosownie do jego § 43 ust. 1 pkt 1, przy określaniu wartości poniesionych szkód na nieruchomości uwzględnia się stan zagospodarowania nieruchomości na dzień wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości oraz stan zagospodarowania nieruchomości na dzień zakończenia działań uzasadniających wydanie tej decyzji, a także utratę pożytków w okresie od dnia wydania decyzji do dnia zakończenia działań uzasadniających jej wydanie. Natomiast zgodnie z ust. 3 tego przepisu, przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości uwzględnia się zmianę warunków korzystania z nieruchomości, zmianę przydatności użytkowej nieruchomości, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń.

W przedmiotowej sprawie wysokość odszkodowania została ustalona przez organ I instancji w oparciu o operat szacunkowy z [...] grudnia 2018 r. na kwotę 4 403 zł. Uwzględniając w toku postępowania odwoławczego uwagi Wojewody (poczynione w wyniku uwzględnienia w tym zakresie zarzutu odwołania A S.A.) co do błędnie przyjętej przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości powierzchni gruntu stanowiącego pas technologiczny (w powierzchni tej wynoszącej 0,7338 ha znalazł się również grunt o pow. 0,05 ha zajęty pod posadowienie słupów linii elektroenergetycznej, co powoduje, że grunt wykorzystywany w 100% przez właściciela sieci został wyceniony dwukrotnie, tj. przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości oraz przy określaniu wartości szkody jaką jest posadowienie słupów na gruncie), rzeczoznawca majątkowy przedłożył [...] maja 2019 r. skorygowany operat szacunkowy określający wartość poniesionych szkód i zmniejszenie wartości nieruchomości odpowiednio na kwotę 1 119 i 3 061 zł. W związku z tym Wojewoda uchylił punkt 1 decyzji Starosty z [...] lutego 2019 r. i ustalił odszkodowanie na rzecz W.D. w wysokości 4 180 zł.

Wyceny działki dokonano podejściem porównawczym, metodą korygowania ceny średniej. Do porównań przyjęto nieruchomości gruntowe przeznaczone w opracowaniach planistycznych na cele rolne. Z uwagi na brak dokumentów planistycznych określających przeznaczenie nieruchomości wg stanu na dzień [...] września 1981 r., rzeczoznawca uwzględnił położenie działki nr 165 w kompleksie gruntów rolnych (taki sposób jej użytkowania potwierdziły także informacje uzyskane od właścicielki). Obecnie działka jest użytkowana jako teren zielony, w części zadrzewiona. Wyliczona przez biegłego jednostkowa wartość rynkowa nieruchomości wynosi 22 380 zł za 1 ha gruntu i mieści się w przedziale cen nieruchomości podobnych, przyjętych do porównania.

Za bezpodstawny Wojewoda uznał zarzut A S.A. wskazujący na brak podstaw do wypłaty odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Celem tego przepisu jest umożliwienie przyznania odszkodowania w przypadku pozbawienia praw do nieruchomości bez jego ustalenia, gdy obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W przedmiotowej sprawie na skutek budowy linii 750 kV doszło niewątpliwie do ingerencji w prawo własności nieruchomości poprzez ograniczenie sposobu jej korzystania, a w prowadzonym w tej sprawie postępowaniu nie odnaleziono dowodów potwierdzających wypłatę odszkodowania z tytułu ograniczenia praw właścicielki. W obecnym porządku prawnym przepisem przewidującym odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności jest art. 128 ust. 4 u.g.n. Z kolei z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że w sytuacji w której nie wypłacono odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności dokonanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jego ustalenie i wypłata może nastąpić na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Nieuzasadniony był również zarzut W.D., iż przy wyliczaniu odszkodowania nie uwzględniono utraty pożytków w okresie od dnia zakończenia działań uzasadniających wydanie decyzji wywłaszczeniowej (zdaniem jej pełnomocnika, ponosi ona stratę w związku z posadowieniem urządzeń elektroenergetycznych, ponieważ nie może zmienić przeznaczenia nieruchomości w rodzaju upraw, np. na uprawę chmielu lub posadzenia drzew owocowych, a ponadto ma utrudnioną możliwość wprowadzenia na nieruchomość ciężkiego sprzętu w celu wykonania określonych prac polowych, których to aspektów nie uwzględniono przy ustalaniu odszkodowania). Zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia RM z dnia 21 września 2004 r. (§ 43 ust. 1 pkt 2), utrata pożytków dotyczy okresu od dnia wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości do dnia zakończenia działań uzasadniających jej wydanie. Nie jest zatem możliwe uwzględnienie na drodze administracyjnej przy określaniu wartości poniesionych na nieruchomości szkód utraty pożytków w okresie od dnia zakończenia działań uzasadniających wydanie decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości. Wszelkie powstałe na niej ograniczenia wynikające z wybudowania urządzeń elektroenergetycznych (w tym związane z reglamentacją upraw) zostały uwzględnione przy określaniu przez rzeczoznawcę majątkowego zmniejszenia wartości przedmiotowej nieruchomości poprzez zastosowanie odpowiedniego współczynnika.

Za bezzasadny organ odwoławczy uznał również zarzut właścicielki nieruchomości, , iż rzeczoznawca majątkowy w dokonanej wycenie nie uwzględnił faktu, że ulokowanie linii na działce uniemożliwia jej odrolnienie i lokalizację siedliska. Zdaniem Wojewody, kwestie te nie mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu odszkodowania w sprawie, ponieważ zgodnie z art. 130 ust. 1 u.g.n., wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw. Późniejsze (potencjalne) możliwości zagospodarowania nieruchomości pozostają więc bez znaczenia.

Wg Wojewody, nie budziła też zastrzeżeń wartość podważanego przez właścicielkę nieruchomości współczynnika współkorzystania z nieruchomości, ustalonego w wysokości 0,20, co biegły przekonująco uzasadnił. Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca grunt rolny może być bowiem wykorzystywana przez cały czas bez zakłóceń przez jej właścicielkę na cele rolne w sposób niezmieniony (poza obszarem o pow. 0,05 ha, na którym zlokalizowane są słupy sieci elektroenergetycznej), czyli w większym stopniu niż przez właściciela urządzenia przesyłowego, który będzie z niej korzystał jedynie w razie konserwacji lub awarii urządzeń.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję Wojewody z [...] lipca 2019 r. A S.A. zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 K.p.a. w tym zakresie obowiązkowi i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a.;

2) art. 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie w treści decyzji, dlaczego art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. który dotyczy pozbawienia prawa własności znajduje zastosowanie w sprawie w której własność została jedynie ograniczona, co zostało potwierdzone przez organ w treści uzasadnienia wydanej decyzji;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie także do wywłaszczenia polegającego na ograniczeniu prawa do nieruchomości, podczas gdy z brzmienia tego przepisu wyraźnie wynika, że odnosi się on wyłącznie do pozbawienia prawa w ramach wywłaszczenia oraz w świetle dokonanego przez ustawodawcę wyraźnego rozróżnienia pojęć: ograniczenie oraz pozbawienie prawa nieruchomości, gdyż nie obejmuje swoim zakresem spraw sprzed wejścia w życie u.g.n., a wyłącznie zgodnie z art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie przepisów u.g.n., co w konsekwencji doprowadziło do błędnego zastosowania i przyznania odszkodowania,

2) art. 112 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pominięcie ustawowego rozróżnienia na wywłaszczenie polegające na ograniczeniu prawa do nieruchomości oraz wywłaszczenie polegające na pozbawieniu prawa do nieruchomości.

Z uwagi na powyższe Spółka wniosła o uchylenie decyzji organu obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Wojewody Sąd wskazanych wyżej naruszeń nie stwierdził. Decyzja ta dotyczy ustalenia odszkodowania z tytułu wybudowania na nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawczyni urządzeń napowietrznej linii energetycznej 750 kV, realizowanej przez poprzednika prawnego skarżącej Spółki (Zakład Energetyczny w R.) w oparciu o decyzję Naczelnika Gminy W. z [...] września 1981 r. wydaną na podstawie art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n.

Zgodnie tym przepisem, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Ponadto, stosownie do ust. 2 tego artykułu, osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją.

Związane z powyższym kwestie odszkodowawcze regulował art. 36 tej ustawy; miało być ono ustalane na podstawie wzajemnego porozumienia stron, a w razie sporu wysokość odszkodowania miał ustalać na wniosek zainteresowanej strony odpowiednio naczelnik gminy, prezydent lub naczelnika miasta /dzielnicy (ust. 1). Odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach miało być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie; roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody (ust. 2). Stosownie do ust. 3 tego artykułu, właścicielowi prawo do odszkodowania nie przysługiwało, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody.

Jak wynika z opisanych regulacji, odszkodowanie o jakim mowa w art. 36 ust. 1 nie ograniczało się wyłącznie do strat w zasiewach, uprawach i plonach, a wyodrębnienie dokonane w ust. 2 podyktowane było zamiarem oddzielnego uregulowania kwestii ustalenia odszkodowania i przedawnienia roszczenia wyłącznie tej kategorii szkód. Prowadzi to do wniosku, że odszkodowanie o jakim mowa w art. 36 ust. 1 odnosiło się do wszelkich szkód związanych z ograniczeniem własności na podstawie art. 35, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości (tak m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 20 stycznia 2010 r. III CZP 116/09 – LEX nr 537076).

W okolicznościach sprawy jako istotne jawią się w związku ustalenia poczynione przez orzekające w sprawie organy, że żadne odszkodowanie z tytułu poprowadzenia urządzeń linii energetycznej 750 kV przez nieruchomość W.D. nie zostało ustalone i wypłacone; ustalenia te – którym organy dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji – nie budzą zastrzeżeń Sądu, nie są także kwestionowane przez żadną ze stron, w szczególności przez A S.A.

Ponieważ u.z.t.w.n. utraciła moc z dniem 1 sierpnia 1985 r. a wniosek W.D. został złożony w czasie obowiązywania aktualnej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, kwestią zasadniczą było ustalenie, czy jej przepisy stwarzają materialnoprawną podstawę do uwzględnienia żądania.

W u.g.n. kwestie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w celu zakładania i przeprowadzania na nich ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń - jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody - uregulowane są w art. 124 ust. 1 i 4 u.g.n., które nakazują też odpowiednie stosowanie art. 128 ust. 4 u.g.n. w przypadkach, gdy przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe lub powoduje nadmierne trudności lub koszty. Zgodnie zaś z tym ostatnim przepisem, "odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu". Analiza tych przepisów wskazuje na analogiczne uregulowanie kwestii odszkodowawczych za ograniczenie własności nieruchomości jak w ustawie wywłaszczeniowej z 1958 r.

Sytuacja, w której nastąpiło ograniczenie własności nieruchomości z przyczyn wskazanych w art. 124 u.g.n., bez odszkodowania przewidzianego w art. 128 ust. 4, wypełnia hipotezę art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy. Stanowi on, że "starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji publicznej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie".

W związku z rodzajem podniesionych w skardze zarzutów, decydującego znaczenia dla sprawy nabierają dwie kwestie, tj. czy art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. obejmuje swoim zakresem stany faktyczne sprzed wejścia w życie u.g.n. oraz czy znajduje on zastosowanie do ograniczenia prawa do nieruchomości, czy wyłącznie do jego pozbawienia w ramach wywłaszczenia, zwłaszcza wobec dokonanego w art. 112 ust. 2 u.g.n. wyraźnego normatywnego rozróżnienia obydwu tych pojęć.

W związku z powyższym Sąd orzekający w niniejszej sprawie pragnie podkreślić, że ma świadomość rozbieżności, jakie dotyczyły możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów faktycznych zaistniałych przed jego wejściem w życie (22 kwietnia 2004 r.), czy wręcz przed wejściem w życie u.g.n. (1 stycznia 1998 r.). Zgodnie z pierwotnie dominującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, art. 129 ust. 5 u.g.n. znajdował zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych zaistniałych pod rządami tej ustawy lub takich, w których sprawa została wszczęta i niezakończona przed wejściem jej w życie (art. 233 u.g.n.); podkreślano brak przepisów przejściowych pozwalających rozszerzyć stosowanie tej regulacji na przypadki wywłaszczeń dokonywanych w przeszłości na podstawie innych aktów prawnych, o ile sprawa odszkodowania nie została wszczęta przed wejściem u.g.n. w życie.

Zgodnie jednak z aktualnie prezentowanym w orzecznictwie sądowym stanowiskiem, przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie również do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., a więc dotyczy sytuacji w których w obrocie prawnym pozostaje akt na mocy którego doszło do wywłaszczenia, a nie zostało z tego tytułu ustalone i wypłacone odszkodowanie, mimo że przepisy na podstawie których nastąpiło przejęcie takie odszkodowanie przewidywały. Jak wskazano m.in. w wyrokach NSA z 27 lutego 2018 r. I OSK 908/16 – LEX nr 2469196 i z 17 września 2015 r. I OSK 90/14 - LEX nr 1985988), w sytuacjach kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej, jednak trwają dalej – po wejściu w życie nowej ustawy.

Jako niedopuszczalna jawi się zatem taka interpretacja przepisu art. 129 ust. 5 u.g.n., wg której ma on zastosowanie wyłącznie do spraw wszczętych po dniu wejścia tej ustawy w życie. Skoro bowiem zarówno poprzednia ustawa pod rządami której ograniczono prawo własności, jak i obecna ustawa przewidują odszkodowanie z tego tytułu, to niepodobna bronić poglądu o jego nieprzysługiwaniu (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2017 r. I OSK 23/16 - LEX nr 2422990, z 25 maja 2017 r. I OSK 13/17 – LEX nr 2442348, z 6 kwietnia 2017 r. I OSK 1857/15 - LEX nr 2290841, z 17 września 2015 r. I OSK 90/14 - LEX nr 1985988, z 16 kwietnia 2015 r. I OSK 2035/13 - LEX nr 1794783, z 19 listopada 2014 r. I OSK 713/13 - LEX nr 1591051, z 26 sierpnia 2014 r. I OSK 147/13 - LEX nr 1511959 i z 6 marca 2012 r. I OSK 397/11 - LEX nr 1136699).

Jak stwierdził przy tym NSA w wyroku z 11 grudnia 2018 r. I OSK 4191/18 - LEX nr 2624691, art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. został zamieszczony wśród przepisów ustanawiających w sposób enumeratywny wyjątki od jednoczesnego orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu (sposób sformułowania art. 129 ust. 5 u.g.n. wręcz nakazuje uregulowanie roszczeń we wszystkich sprawach, w których doszło do pozbawienia praw do nieruchomości bez ustalonego odszkodowania). Gdyby zatem uznać, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie ma zastosowania do wywłaszczenia dokonanego w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 1998 r., przepis ten byłby praktycznie przepisem martwym i miałby jedynie marginalne zastosowanie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. I OSK 1857/15 - LEX nr 2290841 i z 21 grudnia 2009 r. I OSK 1111/08 - LEX nr 582460).

Niezależnie od tego że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., nie budzi również wątpliwości, że dotyczy zarówno sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości bez ustalenia należnego właścicielowi odszkodowania (tak m.in. wyrok NSA z 29 czerwca 2016 r. I OSK 2306/14 - LEX nr 2082537, z 26 sierpnia 2014 r. I OSK 147/13 - LEX nr 1511959). Ponieważ wywłaszczenie może polegać na odebraniu prawa własności ale także na ograniczeniu tego prawa, ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. poprzez usytuowanie na niej elementów infrastruktury linii energetycznej należy kwalifikować jako jeden ze sposobów szeroko rozumianego wywłaszczenia, rzutujący w istotny sposób na wykonywanie prawa własności.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 2015 r. I CSK 717/14 - LEX nr 1678063, wydanie decyzji mającej podstawę w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. prowadzi do trwałego ograniczenia prawa własności nieruchomości, gdyż sprawia, że właściciel ma obowiązek znoszenia stanu faktycznego ukształtowanego przebiegiem urządzeń przez strefę, w której było lub mogło być wykonywane jego prawo.

Tym samym, skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności nieruchomości zajętej pod budowę linii energetycznej nie zostało dotychczas przyznane, brak jest przeszkód, aby mimo stosownego wniosku nie zostało ustalone w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W kontekście powyższego jako niezasadne należy ocenić podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organy administracji I i II instancji art. 129 ust. 5 pkt 3 wz. z art. 233 i art. 112 ust. 2 u.g.n., których wykładnia jawi się jako w pełni prawidłowa. Skoro bowiem przysługujące na gruncie u.z.t.w.n. z 1958 r. uprawnienie do odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nie zostało zrealizowane a obowiązujące przepisy u.g.n. przewidują analogiczne uprawnienie, brak jest przeszkód do skorzystania z przepisów tej ustawy i ich zastosowania do stanu faktycznego zaistniałego przed jej wejściem w życie. Przyjęcie odmiennej interpretacji stałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą ochrony własności (art. 64 Konstytucji RP) oraz wyrażoną w jej art. 21 ust. 2 zasadą gwarantującą prawo do odszkodowania w przypadku wywłaszczenia.

Sąd zauważa przy tym, mimo że nie zostało to objęte zarzutami skargi, iż bez znaczenia w sprawie pozostaje upływ czasu od wydania decyzji z [...] września 1981 r. Jak generalnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym, odszkodowanie ustalane na drodze administracyjnej nie podlega przedawnieniu, o ile tylko nie doszło do wydania w tym zakresie decyzji administracyjnej. Odmiennie niż na gruncie prawa cywilnego dla którego przedawnienie jest zasadą, przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to przewidują. O ile zatem z mocy wyraźnego wskazania zawartego w art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n. straty w zasiewach, uprawach i plonach przedawniały się z upływem 3 lat od powstania szkody, brak jest podstaw do wywodzenia przedawnienia roszczenia wynikającego z ust. 1 tego artykułu, jeżeli tak jak w rozpoznawanej sprawie do decyzyjnego ustalenia odszkodowania nie doszło.

Zgodnie z art. 130 ust. 2 u.g.n., ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym (m.in. wyroki NSA z 5 lutego 2015 r. I OSK 1224/13 – LEX nr 1771894 i z 10 lipca 2015 r. I OSK 2546/13 - LEX nr 1794862), operat szacunkowy stanowi sformalizowaną prawnie opinię rzeczoznawcy majątkowego wydawaną w zakresie posiadanych przez niego wiadomości specjalistycznych odnośnie szacowania nieruchomości i jest on dowodem w sprawie i jako taki podlega ocenie, tak jak każdy inny dowód, stosownie do art. 77 § 1 K.p.a. Organ prowadzący postępowanie a także sąd nie mogą wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponują wiadomościami specjalnymi które posiada biegły. W związku z tym mogą dokonać oceny operatu szacunkowego wyłącznie pod względem formalnym, tj. zbadać czy został on sporządzony przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane prawem elementy, nie zawiera niejasności, pomyłek czy braków, które powinny zostać sprostowane czy uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową.

W przypadku gdy starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu (art. 130 ust. 1 zdanie drugie). Zgodnie z przytoczonym już wyżej art. 128 ust. 4 u.g.n., odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód oraz uwzględniać zmniejszenie się wartości nieruchomości, jeżeli do takiego doszło wskutek ograniczenia sposobu korzystania z niej. Stosownie natomiast do art. 154 ust. 1 u.g.n., wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych.

Oceniając w w/w zakresie sporządzony w sprawie operat szacunkowy Sąd podziela stanowisko Wojewody co do jego prawidłowości i dopuszczalności ustalenia na jego podstawie zaskarżoną decyzją należnego wnioskodawczyni odszkodowania. Operat ten odpowiada wymaganiom wynikającym z regulacji u.g.n. oraz z przepisów rozporządzenia RM z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, w tym jego § 43, który w ust. 1 i 3 precyzuje wymagania jakie w przypadku o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n. powinny być w szczególności uwzględnione przy określaniu wartości poniesionych na nieruchomości szkód oraz przy określaniu zmniejszenia jej wartości.

W przedmiotowej sprawie, w oparciu o wskazane przepisy oraz ustalony stan faktyczny i prawny nieruchomości rzeczoznawca majątkowy w sposób nie budzący wątpliwości wykazał, że w sprawie zaistniała po stronie wnioskodawczyni szkoda oraz zmniejszyła się wartość stanowiącej jej własność nieruchomości. Ich łączna wysokość ustalona w operacie szacunkowym z [...] grudnia 2018 r. na kwotę 4 403 zł stanowiła punkt odniesienia dla ustalonego przez organ I instancji na rzecz wnioskodawczyni odszkodowania, które w toku postępowania odwoławczego w wyniku dokonanej [...] maja 2019 r. korekty operatu zostało następnie skorygowane na kwotę 4 180 zł i w takiej wysokości przyznane zaskarżoną decyzją (1 119 zł z tytułu szkody spowodowanej posadowieniem na działce wnioskodawczyni słupów kratowych oraz 3 061 zł za zmniejszenie wartości rynkowej nieruchomości); jak trafnie bowiem zauważył Wojewoda rozpatrując odwołanie, rzeczoznawca przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości przyjął błędną powierzchnię gruntu, uwzględniając całą powierzchnię pasa technologicznego (0,7338 ha), bez wyłączenia z niej gruntu zajętego w całości przez właściciela urządzenia przesyłowego na posadowienie słupów linii elektroenergetycznej (0,05 ha), co powodowało, że grunt wykorzystywany tylko przez właściciela sieci został wyceniony dwukrotnie, tj. przy określaniu zmniejszenia wartości nieruchomości oraz przy określeniu wartości szkody wynikającej z posadowienia słupów na gruncie.

Zdaniem Sądu, tak poprawiony operat szacunkowy jawi się jako wewnętrznie spójny i logiczny oraz uwzględniający wszystkie mające wpływ na ustalenie odszkodowania okoliczności. Zostały one wyczerpująco przedstawione i uzasadnione wraz z opisem podstaw prawnych wyceny, jej metodologii i obliczeniami niezbędnymi do jej wykonania, co prawidłowo uznał i wyczerpująco wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda i co nie jest wraz z wyliczoną kwotą odszkodowania kwestionowane przez strony postępowania.

Analiza akt administracyjnych sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie stwarza również żadnych podstaw, aby wiązać z nią naruszenie przepisów postępowania o możliwym istotnym wpływie na jej wynik. W sprawie – stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. - został wyczerpująco zebrany i rozpatrzony niezbędny do jej rozstrzygnięcia materiał dowodowy, co znalazło odzwierciedlenie w spełniającym wymogi art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo odnoszącym się do ustaleń stanu faktycznego i prawnego oraz zarzutów odwołania.

W konsekwencji, nie stwierdzając uchybień przepisom prawa materialnego i procesowego uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego – w tym nie podzielając podniesionych w skardze zarzutów - Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako bezzasadną.