Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 449/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2009-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 83 ust. 4,
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 105
journal: Dz.U. 2001 nr 124 poz 1361
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 października 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędzia NSA Maria Wieczorek (sprawozdawca), Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r., znak [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w wyniku wniosku A. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 grudnia 2008r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił zakres odpowiedzialności spadkobierców tj. A. B., M. W., M. F. i R. F. z tytułu nieopłaconych przez T. F. należności z tytułu składek, w łącznej kwocie 9.118,24 zł. Spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność w stosunku do wielkości udziałów, tj. po 1/4 części każdy z nich co stanowi łącznie kwotę 2.279,56zł. Z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w T. I Wydział Cywilny z dnia 27 grudnia 2005 r., sygn. akt I Ns 535/05 wynika, że spadek po zmarłym w dniu 27 października 2005r., T. F. nabyli: A. B., M. W., M. F., R. F. po 1/4 części każdy z nich. Z ustaleń Oddziału wynika, że przed Sądem Rejonowym w T. I Wydział Cywilny nie toczyło się postępowanie o dział spadku po zmarłym T. F.. Natomiast spadkobiercy pismami z dnia 9 stycznia 2007r. poinformowali, że doszło do podziału majątku po spadkodawcy. W myśl art. 1034 § 2 kodeksu cywilnego od chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. Każdy zatem ze spadkobierców odpowiada za 1/4 części zaległości.

Organ wskazał, że A.B. w dniu 21 stycznia 2008r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 2.279,56zł. Wniosek umotywowała tym, że nie posiada żadnego źródła dochodu i jest osobą bezrobotną , zasiłek wynosi 530 zł. Mąż pracuje piekarni jako kierowca i otrzymuje minimalne wynagrodzenie. Mają troje dzieci na utrzymaniu. Córka uczęszcza do pierwszej klasy gimnazjum, syn do drugiej klasy, najmłodsze dziecko ma 2 lata. Korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Zaciągnęli kredyt na kupno domu w wysokości 109 000 zł, dom jest objęty hipoteką, rata kredytu wynosi 800 zł. Wnioskodawczyni podniosła, iż jej sytuacja rodzinna jest bardzo trudna i w związku z tym nie jest w stanie spłacić długu.

Decyzją z dnia 3 grudnia 2007r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia przedmiotowych należności. Od decyzji tej A. .B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że wnioskodawca zobowiązana jest do zapłaty należności w sytuacji gdy świadczenie jej zmarłego ojca na rzecz ZUS z tytułu składek za lata 1993, 1994 dawno uległo przedawnieniu;

2) nie uwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy poprzez pominięcie, że sytuacja finansowa wnioskodawcy uniemożliwia zapłatę należności;

3) brak wskazania podstawy prawnej na podstawie, której organ który wydał decyzję uznającą, że świadczenie na rzecz ZUS jest wymagalne i dochodzone zgodnie z prawem w aspekcie przepisów o przedawnieniu wierzytelności na rzecz ZUS, które w okresie powstania zaległości wynosiło 5 lat a w chwili obecnej wynosi 10 lat co daję podstawę, że należność jako przedawniona nie istnieje.

We wniosku A. B. ponownie podniosła, iż w jej sytuacji rodzinnej i finansowej nie jest w stanie spłacić długu po zmarłym ojcu.

Uzasadniając ponowną odmowę umorzenia należności z tytułu składek organ wskazał, iż stanowiący podstawę wydania decyzji o umorzeniu art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) zawiera wyczerpujące wyliczenie sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla Zakładu tylko możliwość umorzenia, a nie prawny obowiązek, o czym świadczy użycie zwrotu "mogą".

W ocenie organu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Zdaniem organu oczywistym jest, iż w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1,2,4,6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zachodzi także przesłanka określona w pkt 4a powołanego przepisu, gdyż koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym są w oczywisty sposób mniejsze niż kwota zadłużenia. Zakład nie prowadził postępowania egzekucyjnego za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego ani komornika sądowego, w wyniku którego stwierdzona byłaby całkowita nieściągalność, wobec czego nie zachodzi też przesłanka określona w pkt 5. Wreszcie odnośnie przesłanki umorzenia, wskazanej w pkt 3 powołanego wyżej przepisu organ stwierdził, że M. W. posiada majątek nieruchomy tj. współwłasność 1/4 z gospodarstwa rolnego w miejscowości W. oraz współwłasność 1/8 z gospodarstwa rolnego w miejscowości Z., a także ruchomości (samochód marki Renault rok produkcji 1991). Z majątku tego zdaniem organu można egzekwować należności w sposób pozwalający na przypuszczenie, że kwoty uzyskane zaspokoją nie tylko koszty postępowania, ale przynajmniej część (jeżeli nie całość) nieopłaconych należności. Istnienie majątku zobowiązanej stanowi przesłankę uniemożliwiającą umorzenie zobowiązania.

W ocenie organu za odmową umorzenia składek oraz odsetek za zwłokę przemawia również okres jaki ZUS ma na dochodzenie swoich należności oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie jest możliwe zastosowanie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, a tym samym w sprawie nie ma zastosowania § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Organ podniósł, iż wnikliwie przeanalizował wszystkie aspekty sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, zarówno dotyczące źródeł utrzymania, jak i koniecznych wydatków w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i stwierdził, że z analizy tej nie wynika jednoznacznie brak możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę. Na potwierdzenie swego stanu zdrowia zobowiązana nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów. Organ przeanalizował złożone przez zobowiązaną dokumenty dotyczące sytuacji finansowej wnioskodawczyni, ale zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład nie mógł rozpatrzyć wniosku zobowiązanej o umorzenie w oparciu o w/w przepis.

Organ wskazał także, że A. B. może podjąć spłatę należności wynikających z decyzji odpowiedzialności na przykład poprzez spłatę zadłużenia w układzie ratalnym.

Ustosunkowując się do zarzutów zobowiązanej dotyczących przedawnienia należności wynikających z decyzji z dnia 29 sierpnia 2007r. organ stwierdził, że postępowanie w przedmiocie umorzenia nie dotyczy ustalenia, jakie należności obciążają spadkobierców. Nie można więc w nim skutecznie kwestionować zakresu odpowiedzialności spadkobierców, a do tego zmierza zarzut objęcia decyzją określającą przedawnionych należności. Tak więc powyższy zarzut nie mógł zostać wzięty pod uwagę, gdyż nie dotyczy postępowania mającego za przedmiot umorzenie należności. Zgodnie z zasadą trwałości decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego kwestionowanie treści decyzji z dnia 29 sierpnia 2007r. może się odbyć wyłącznie w trybie uchylenia, zmiany, stwierdzenia nieważności tej decyzji lub wznowienia postępowania nią zakończonego, na zasadach określonych w przepisach prawa.

Organ wskazał ponadto, że z uwagi na dyspozycję art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności objęte decyzją z dnia 29 sierpnia 2007r. ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), czyli najpóźniej po upływie 10 lat od ich wymagalności. Należności, będące przedmiotem postępowania w przedmiocie umorzenia, nie uległy jednak przedawnieniu z uwagi na zabezpieczenie hipoteką przymusową. W dniu 14 kwietnia 1997r. Zakład dokonał zabezpieczenia zaległości T. F. poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej jego własność: W takiej sytuacji należności te na podstawie art. 30 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) w zw. z § 1 pkt 12 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych (Dz. U. z 1989r. Nr 6, poz. 40 ze zm.) oraz w zw. z art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu, lecz można ich dochodzić jedynie z przedmiotu zabezpieczenia. Nawet gdyby zarzut objęcia decyzją z dnia 29 sierpnia 2007r. przedawnionych należności mógł być rozpatrywany, to jego ocena nie wpłynęłaby na sposób rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie, gdyż same należności nie uległy przedawnieniu ze względu na zabezpieczenie hipoteką.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. B. podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przez przyjęcie, że sytuacja finansowa skarżącej uniemożliwia zastosowanie tej normy prawnej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż organ błędnie ocenił, że w jej sprawie nie zaistniały przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek. Ponadto skarżąca zarzuciła, nie uwzględnienie przez organ faktu, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. stwierdzono nieważność decyzji z dnia 29 sierpnia 2007 r. przenoszącej odpowiedzialność spadkobierców.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazał ponadto na wyłącznie rzeczowy charakter odpowiedzialności skarżącej i stwierdził, że egzekucja należności, których umorzenia odmówił organ, może być prowadzona wyłącznie z obciążonej hipoteką przymusową nieruchomości, w której skarżąca nie zamieszkuje. Taka sytuacja powoduje, że w żaden sposób nie dojdzie do pozbawienia środków utrzymania skarżącej oraz jej rodziny, bowiem jej bieżące wydatki nie są finansowane z obciążonego hipoteką majątku, ani też nie pozbawia jej miejsca zamieszkania.

Odnosząc się do zarzutu braku uwzględnienia przy rozpoznawaniu wniosków o umorzenie faktu stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 29 sierpnia 2007r., organ stwierdził, iż wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanej decyzji nie rzutuje w żaden sposób na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. W ocenie organu stwierdzenie nieważności decyzji określającej zakres odpowiedzialności spadkobierców nie powoduje umorzenia postępowania umorzeniowego z uwagi na odpowiedzialność rzeczową wnioskodawców, wynikającą z nabycia w drodze spadku nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową. Pomimo rzeczowej odpowiedzialności wnioskodawców ich wnioski o umorzenie należności obciążonych hipoteką musiały być bowiem dalej rozpatrywane w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż zmiana charakteru (tytułu) ich odpowiedzialności nie wpływa w żaden sposób na charakter należności, których spłata ich obciąża.

Zdaniem organu stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2007r. nie wpływa też na zastosowanie w postępowaniu umorzeniowym przesłanek z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sąd administracyjny opiera się na kryterium legalności (art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), przy czym dla wskazania zakresu tej kontroli celowe jest odwołanie się do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.), w świetle którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga wnoszona do sądu jest wprawdzie elementem niezbędnym, aby uruchomić kontrolę sprawowaną przez sąd administracyjny, ale nie jest ona wiążąca dla ustalenia zakresu tej kontroli. Niezależnie od zasadności zarzutów podnoszonych w skardze sąd administracyjny zobowiązany jest dokonać kompleksowej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i władny jest usunąć decyzję z obrotu prawnego jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dającego do tego podstawę, nawet jeśli zarzuty skarżącego nie są w pełni uzasadnione.

Taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie – skarżąca błędnie wskazuje przepis, który został jej zdaniem naruszony przez organ administracji (art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), nie wszystkie argumenty podnoszone w skardze są zasadne, ale Sąd, z urzędu zobligowany do kompleksowej oceny legalności decyzji dostrzegł uchybienia, które muszą skutkować jej uchyleniem.

Podstawę prawną orzekania w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stanowi art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określający przesłanki umorzenia należności. Ocena merytoryczna prawidłowości zastosowania w zaskarżonej decyzji przytoczonego przepisu pod kątem zaistnienia bądź niezaistnienia przesłanek w nim wskazanych nie jest jednak możliwa na tym etapie postępowania z powodu istotnych uchybień procesowych, jakich dopuścił się organ wydając zaskarżoną decyzję.

W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z jednej z podstawowych reguł postępowania administracyjnego – zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 KPA) płynie obowiązek organu dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Decyzja oparta na nie w pełni wyjaśnionych wszystkich okolicznościach sprawy musi być uznana za wadliwą i to w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Źródłem zobowiązania skarżącej do zapłaty zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne była decyzja z dnia 29 sierpnia 2007r., którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych określił zakres odpowiedzialności spadkobierców T. F., tj. A. B., M. W., M. F. i R. F. z tytułu nieopłaconych przez spadkodawcę należności z tytułu składek.

Nie może budzić żadnych wątpliwości, że orzekanie przez organ administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczyć może tylko należności istniejących, do których uiszczenia płatnik lub inna osoba ponosząca za nie odpowiedzialność jest zobowiązana. Brak podstawy do obciążania obowiązkiem zapłaty zaległych należności powoduje brak przedmiotu orzekania w sprawie umorzenia należności. Nie można umorzyć należności nieistniejących.

Skarżąca podniosła w skardze, iż decyzją z dnia 4 kwietnia 2008r., Nr 34/2008 stwierdzono nieważność decyzji z dnia 29 sierpnia 2007r., przenoszącej na skarżącą odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu zaległych składek jako spadkobiercę zmarłego T. F.. Na wezwanie Sądu pełnomocnik organu przedłożył odpis decyzji wraz ze zwrotnym poświadczeniem odbioru przez skarżącą.

Decyzja stwierdzająca nieważność decyzji przenoszącej na skarżącą odpowiedzialność za zaległe składki została wydana na kilkanaście dni przed wydaniem decyzji o odmowie umorzenia należności. Do faktu tego organ w żaden sposób nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, uczynił to dopiero w odpowiedzi na skargę.

W tej sytuacji należy przyjąć, że organ wydał decyzję bez wyjaśnienia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a takie uchybienie niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Usunięcie z obrotu prawnego decyzji przenoszącej na skarżącą odpowiedzialność za zaległe składki czyniłoby co do zasady bezprzedmiotowym orzekanie o umorzeniu należności, skoro nie byłoby podstaw do obciążania skarżącej tymi należnościami. Sytuację komplikuje w niniejszej sprawie fakt, że jak twierdzi organ, zaległe należności były zabezpieczone hipoteką na nieruchomości będącej własnością T. F., po którym jako córka dziedziczyła skarżąca.

Przez ustanowienie hipoteki powstaje odpowiedzialność rzeczowa, polegająca na tym, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności z przedmiotu zabezpieczenia to w wysokości jego wartości, ponieważ do tej wysokości ogranicza się odpowiedzialność dłużnika hipotecznego.

Uprawnienie wierzyciela hipotecznego wyczerpuje się w uprawnieniu do zaspokojenia się z obciążonej nieruchomości bez względu na to, kto stał się jej właścicielem i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi, nie obejmuje natomiast władztwa w stosunku do nieruchomości ani pobierania z niej pożytków.

Hipoteka nie ogranicza właściciela (współwłaściciela) w rozporządzaniu nieruchomością (art. 72 i art. 91-93ustawy o księgach wieczystych i hipotece ).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jednak jakichkolwiek rozważań na temat wpływu stwierdzenia nieważności decyzji przenoszącej na skarżącą odpowiedzialność za zaległe na przedmiot postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, czyli na kwestię umorzenia zaległych należności. Taka sytuacja świadczy o istotnym naruszeniu obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, skoro decyzja o stwierdzeniu nieważności została wydana w tym samym Oddziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., na kilkanaście dni przed wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności. Ponadto ani z rozważań organu zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ani z akt sprawy nie wynika, na jakiej podstawie organ przyjął, że skarżąca stała się właścicielem nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą zaległe należności z tytułu składek, a przez to dłużnikiem rzeczowym Zakładu. Ustalenia w tym zakresie warunkują istnienie przedmiotu orzekania przez organ w kwestii umorzenia należności w stosunku do skarżącej, a także czy w tym postępowaniu można A. B. przypisać charakter strony; są to zbyt istotne elementy dla sprawy aby mogły wynikać z enigmatycznych stwierdzeń organu nie popartych żadnymi dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych przekazanych do sądu. Za niewystarczające w tym względzie należy uznać odwołanie się organu do postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po zmarłym T. F. – z postanowienia tego nie wynika czy skarżąca stała się właścicielem (współwłaścicielem) nieruchomości obciążonej hipoteką. Organ z jednej strony twierdzi, iż z poczynionych przezeń ustaleń wynika, że nie toczyło się postępowanie sądowe o dział spadku, z drugiej wskazuje na pismo spadkobierców z dnia 9 stycznia 2007r., w którym poinformowali, że doszło do podziału majątku po spadkodawcy. Brak stosownych dokumentów w aktach administracyjnych przekazanych do sądu uniemożliwia kontrolę prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń w tym zakresie.

Uwagi organu na temat oceny wpływu stwierdzenia nieważności decyzji przenoszącej na skarżącą odpowiedzialność za zaległe składki znalazły się dopiero w odpowiedzi na skargę do sądu administracyjnego, jednakże fakt ten nie tylko nie konwaliduje wskazanych wyżej wad proceduralnych zaskarżonej decyzji, ale wręcz przeciwnie – potwierdza zaniedbania w zakresie wyjaśniania okoliczności sprawy w toku postępowania administracyjnego, skoro organ dostrzegł fakt wydania decyzji stwierdzającej nieważność dopiero na skutek zarzutu strony podniesionego w skardze do sądu.

W dalszej kolejności należy stwierdzić, że dla oceny istnienia przedmiotu orzekania w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne może być istotne ustalenie charakteru hipoteki zabezpieczającej należność. Hipoteka przymusowa, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie może być bowiem zarówno hipoteką zwykłą, jak i kaucyjną. Dla orzeczenia organu administracji w przedmiotowej sprawie istotna jest ta różnica pomiędzy obydwoma typami hipoteki, która wyraża się w tym, że wierzyciel hipoteczny nie może powoływać się na wpis hipoteki kaucyjnej w celu udowodnienia wierzytelności zabezpieczonej (art. 105 ustawy z 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz. U. z 2001r., Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.), to zaś oznacza, że musi udowodnić istnienie wierzytelności na ogólnych zasadach. Odnosząc te uwagi do badanej przez Sąd decyzji trzeba stwierdzić, że sam wpis hipoteki nie zawsze będzie wystarczający do powstania odpowiedzialności nabywcy praw do nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą należności z tytułu zaległych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. W przypadku zabezpieczenia należności hipoteką kaucyjną musi istnieć pozostająca w obrocie prawnym decyzja potwierdzająca fakt istnienia wierzytelności, którą zabezpiecza. Ocena merytoryczna prawidłowości postępowania organu nie jest jednak w tym momencie możliwa z uwagi na wspomniane wyżej istotne uchybienia proceduralne organu, który zaniedbał wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i rozważenia ich w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wskazane wyżej uchybienia proceduralne wymagają uchylenia zaskarżonej decyzji, tak aby organ ponownie przeanalizował, tym razem wszechstronnie wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i rozstrzygnął sprawę stosując właściwe przepisy. Sąd nie wskazuje, czy postępowanie winno zakończyć się decyzją merytoryczną, czy w inny sposób kończącą postępowanie administracyjne – ta bowiem kwestia zależy od poczynionych przez organ ustaleń faktycznych. W szczególności organ powinien ustalić, czy istnieją podstawy do przyjęcia odpowiedzialności skarżącej za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 29 sierpnia 2007r. oraz w sytuacji ich zabezpieczenia hipoteką na nieruchomości stanowiącej własność zmarłego T. F.. Wszelkie ustalenia w tym względzie muszą opierać się na dokumentach dołączonych do akt sprawy. Wyczerpująca analiza tych ustaleń musi znaleźć się w uzasadnieniu decyzji.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.