Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1867/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.33 pkt 1 i 4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art.151,art.184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie del. WSA Monika Nowicka ( spr.) NSA Marek Stojanowski Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 635/06 w sprawie ze skargi B. D. na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów do tytułów wykonawczych oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Warszawie z dnia [...] nr [...] o uznaniu za bezzasadne zarzutów wniesionych od tytułów wykonawczych.

W uzasadnieniu w/w wyroku Sąd stwierdził, co następuje:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 1995 r. nr [...] Kierownik Garnizonowej Administracji Mieszkań Nr [...] W. - [...] przydzielił B. D. lokal nr [...] przy ul. [...] w W..

W dniu 24 listopada 2004 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W., w związku z powstałymi zaległościami z tytułu opłat za używanie przedmiotowego lokalu i opłat pośrednich, z tytułu jego zajmowania (według stanu na dzień 16 listopada 2004 r.), przesłał B. D. upomnienie wzywające go do uregulowania w/w należności, w łącznej kwocie 14.689,25 zł (w tym odsetek na dzień 30 września 2004 r.) wraz z pouczeniem o konsekwencjach ich nieuregulowania we wskazanym terminie. Następnie Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W., działając jako organ egzekucyjny, wystawił tytuły wykonawcze nr [...], [...], [...], [...], które doręczone zostały zainteresowanemu w dniu [...] stycznia 2005 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego.

W dniu 26 stycznia 2005 r. B. D., wobec wskazanych wyżej tytułów wykonawczych, wniósł zarzuty - na podstawie art. 33 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005, Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Wskazał w nich na wykonanie obowiązku, wyjaśniając, że jego była żona - G. D. opłaciła czynsz za okres objęty tytułami egzekucyjnymi a ponadto zarzucił także błąd, co do wskazania jego - jako osoby zobowiązanej. Dłużnik stwierdził bowiem, że w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje od 1996 r., co - jego zdaniem - winno skutkować w stosunku do jego osoby umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Po kolejnym rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. uznał zarzuty za bezzasadne a rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy w/w postanowienie Dyrektora Oddziału.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że od momentu powstania zaległości z tytułu czynszu i opłat za kwaterę, dłużnicy nie wnosili wymaganych opłat na bieżąco, lecz dokonywali pojedynczych wpłat, w różnych wysokościach, nie wskazując wierzycielowi sposobu ich zarachowania oraz nie kwestionowali samego faktu istnienia długu. Według Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, prezentowana przez B. D. interpretacja wpłat z tytułu czynszu dokonywanych przez G. D. była nieuprawniona. Organ powołał się w tym miejscu na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1973 r. sygn. akt II PR 287/73, w którym Sąd ten stwierdził, że przewidziane w art. 451 k.c. prawo wskazania, na poczet którego z kilku długów wobec tego samego wierzyciela winna być zarachowana zapłata, należy wyłącznie do dłużnika dokonującego zapłaty. W tych warunkach interpretowanie dokonywanych wpłat przez G. D. w taki sposób, który spowodowałby pokrzywdzenie wierzyciela oraz uniemożliwiłby egzekucję było - w ocenie organu odwoławczego - nieuzasadnione.

Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej stwierdził również, że - stosownie do art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 ze zm.) B. D. był zobowiązany do wnoszenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich z tytułu jego zajmowania. Natomiast osoby dorosłe zamieszkujące w lokalu odpowiadają za zapłatę czynszu i opłat za jego zajmowanie solidarnie - na podstawie art. 37 ust. 2 w/w ustawy. W związku z tym uznano, że wierzyciel mógł wybrać osobę zobowiązaną, od której będzie dochodził opłat z tytułu zajmowania lokalu.

W złożonej od powyższego postanowienia skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. D., wnosząc o jego uchylenie, zarzucił organowi naruszenie art. 33 pkt 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisu art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia zamiaru i sposobu regulowania przez G. D. bieżących opłat za czynsz. Jego zdaniem okoliczność ta winna to zostać wyjaśniona przez odebranie od jego byłej żony wyjaśnień - w trybie art. 36 powołanej wyżej ustawy egzekucyjnej.

Skarżący stał również na stanowisku, że nie spełnia przesłanek z art. 37 § 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, obligujących go do ponoszenia opłat z tytułu używania lokalu i opłat pośrednich, ponieważ nie zamieszkuje w lokalu. Uważał, bowiem że przepis ten uzależnia zobowiązanie do ponoszenia opłat czynszowych od tego, kto zajmuje lokal, a nie komu prawnie przysługuje kwatera stała. Skarżący podkreślił też, że od 1996 r. nie zajmuje kwatery wojskowej a obecnie pozostaje w trudnej sytuacji rodzinnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty podniesione w zaskarżonym postanowieniu.

Oddalając skargę na postanowienie Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia 12 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zarzuty skarżącego do tytułów wykonawczych dotyczących zaległości czynszowych za zajmowaną kwaterę oparte zostały na podstawie art. 33 pkt 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie zaś w w/w przepisami, zarzutem do prowadzonej egzekucji administracyjnej jest wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (art. 33 pkt 1), oraz prowadzenie egzekucji w stosunku do niewłaściwej osoby.

Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego Sąd stwierdził, że nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż organy na skutek nie wyjaśnienia sprawy błędnie przyjęły, że należności objęte wystawionymi tytułami egzekucyjnymi nie zostały opłacone. W zgromadzonym materiale dowodowym sprawy brak było bowiem wyraźnego wskazania przez dłużnika realizującego dług co, do którego zadłużenia należało zarachować uiszczoną zapłatę. W tych okolicznościach zatem, wierzyciel był uprawniony do zaliczenia tych wpłat na poczet długu wcześniejszego.

Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Sąd odwołał się do treści przepisu art. 37 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP, zgodnie z którym opłaty za używanie lokalu i opłaty pośrednie z tytułu zajmowania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnych, stanowiących podstawę prawną do zajmowania lokalu mieszkalnego, nieuiszczone w ustalonym terminie płatności, podlegają, wraz z odsetkami w wysokości ustawowej za zwłokę, przymusowemu ściągnięciu na podstawie tytułu wykonawczego, w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W ocenie Sądu z powołanego przepisu wprost wynikało, że zobowiązanym do uiszczenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich z tytułu zajmowania lokalu jest osoba zajmująca lokal na podstawie tytułu prawnego, a więc podmiot, który ten tytuł posiada. Natomiast treść przepisu art. 37 ust. 2 tej ustawy wskazuje jedynie, że osoby dorosłe zamieszkujące w tym lokalu są zobowiązane solidarnie do uiszczania opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich z tytułu zajmowania lokalu. Oznacza to, że jeżeli jest kilku dłużników zobowiązanych do spełnienia świadczenia, to wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym może żądać całości lub części świadczenia albo od wszystkich dłużników, albo od każdego z osobna. Solidarność bowiem stanowi wyjątek od podzielności zobowiązania. Przy solidarności, choć przedmiot świadczenia, w tym przypadku należność z tytułu czynszu i innych świadczeń jest podzielna, ale przez to że ustawodawca zastrzegł odpowiedzialność solidarną, to uprawnieniem wierzyciela jest ściągnięcie należności nawet od jednego z dłużników.

Zdaniem Sądu I instancji, ponieważ treść przepisu art. 37 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP nie wskazuje, że osoby posiadające tytuł prawny do lokalu, lecz w nim niezamieszkujące, są wyłączone z obowiązku uiszczenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich, nieuprawnioną była interpretacja tego przepisu wywiedziona przez skarżącego, że tylko faktyczne zajmowanie przydzielonego lokalu obliguje do uiszczania opłat za jego używanie i opłat pośrednich z tytułu jego zajmowania. Za prawidłowe zatem Sąd ocenił postępowanie organów, które uznały zarzuty skarżącego za bezzasadne i z tego powodu - na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) - skargę oddalił.

W złożonej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej B. D., wskazując jako jej podstawę art. 173 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi - na zasadzie art. 174 § 1 i 2 cytowanej wyżej ustawy ustrojowej - naruszenie prawa materialnego tj. art. 37 § 1 i 2 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że osoba posiadająca tytuł prawny do lokalu, w którym nie zamieszkuje jest zobowiązana do ponoszenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich; a także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonego postanowienia i pominięcie dowodu z akt postępowania administracyjnego w postaci kserokopii dowodów wpłat czynszowych uiszczonych przez G. D..

Skarżący kasacyjnie podkreślił w szczególności, że na mocy przepisu art. 36 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP obowiązek uiszczania opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich ciąży na osobach zamieszkujących w danym lokalu. Podobnie w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 stycznia 2005 r. w sprawie opłat za używanie lokali mieszkalnych i opłat pośrednich ( Dz. U. Nr 14, poz. 118 ) również uzależniono obowiązek ponoszenia opłat od zamieszkiwania w lokalu. Z tego względu - zdaniem skarżącego - także art. 37 § 2 cytowanej ustawy nie wiąże odpowiedzialności za uiszczanie opłat z przesłanką zajmowania lokalu na podstawie tytułu prawnego lecz z faktem zamieszkiwania w lokalu.

Ponadto B. D. twierdził, że znajdujące się w aktach administracyjnych kopie dowodów wpłat dokonywanych przez jego byłą żonę świadczą o wskazaniu przez nią długów, które regulowała., G. D. korzystała bowiem z blankietów udostępnionych przez Wojskową Agencję Mieszkaniową, na których wydrukowano oznaczenie miesiąca za jaki jest uiszczana dana oplata czynszowa i z uwagi na powyższe trzeba w tym przypadku było przyjąć, iż opłaty za listopad i grudzień 2003 r. a także za styczeń, luty, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2004 r. a więc za okresy czasu za które m. In. wystawiono tytuły egzekucyjne, zostały wniesione.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej wniósł o jej oddalenie podnosząc m. in., że w słowniczku zawartym w ustawie o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP zawarto legalną definicję pojęcia "zamieszkiwanie" natomiast nie figuruje w nim pojęcie "zajmowanie lokalu mieszkalnego", które w tej sprawie miało istotne znaczenie. Zgodnie jednak z wyjaśnieniem słownikowym "zajmowanie" oznacza wzięcie w użytkowanie jakiś lokal na stałe lub okresowo a więc to ostatnie pojęcie jest określeniem szerszym od pojęcia "zamieszkiwania".

Organ podkreślił też, że w sytuacji faktycznej skarżącego, zajmowanie lokalu mieszkalnego przezeń było bezsporne. W obiegu prawnym pozostaje bowiem cały czas decyzja o przedzieleniu mu spornego lokalu. W tych warunkach Wojskowa Agencja Mieszkaniowa, właśnie z uwagi na zajmowanie przez skarżącego przedmiotowego lokalu, nie ma możliwości zadysponowania nim. Dopiero protokolarne zdanie lokalu ( art. 32 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP) stanowić będzie podstawę do zwolnienia skarżącego z obowiązków dotyczących zajmowania lokalu. Faktyczne zaś opuszczenie lokalu przez osobę upoważnioną do dysponowania nim, pozostaje bez wpływu na zakres jej obowiązków związanych z lokalem, gdyż, w dalszym ciągu osoba taka może tym lokalem dysponować.

Organ nadmienił również, że w aktach sprawy brak było wyraźnego wskazania przez dłużnika regulującego dług, co do której należności następuje wpłata, co zaakcentował Sąd I instancji. Ponadto wpłaty te były uiszczane nieregularna a ich wysokość nieodpowiadała kwotom należnym z tytułu korzystania z lokalu w danym miesiącu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, która to sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodziła. W tym wypadku zatem, postępowanie kasacyjne sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podniesionych przez skarżącego podstaw kasacyjnych.

Zarzuty kasacyjne w niniejszej sprawie dotyczyły naruszenia przez Sąd I instancji zarówno prawa procesowego jak i materialnego, przy czym oba w/w rodzaje zarzutów okazały się nie uzasadnione.

Przewidziana przepisami art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi kontrola sądu administracyjnego działalności administracji publicznej została dokonana w tej sprawie w sposób prawidłowy.

Na wstępie należy zaznaczyć, że wprawdzie przedmiotowa sprawa dotyczyła postępowania egzekucyjnego a zatem tego rodzaju etapu postępowania, w którym organ, będący organem egzekucyjnym, nie rozpatruje sprawy od strony merytorycznej, bowiem w takim przypadku stałby się de facto organem III instancji, jednak w myśl orzecznictwa sadowoadministracyjnego, w pewnych wypadkach przy rozpatrywaniu zarzutów opartych na takich podstawach prawnych jak np. właśnie wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku, organ egzekucyjny a w dalszej kolejności sąd administracyjny w pewnym sensie wnika w meritum sprawy ( vide: wyrok NSA z 19 września 1996 r. SA/Łd 2282/95 niepubl. ).

Biorąc powyższe pod uwagę trzeba podnieść, że skarżącemu, jako żołnierzowi zawodowemu, został przedmiotowy lokal przydzielony decyzją administracyjną, jako realizacja przysługującego mu prawa do kwatery - w rozumieniu art. 24 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP. Decyzja ta pozostaje cały czas w mocy i z tego powodu B. D. jest uprawnionym do zajmowania przyznanej mu kwatery. Okoliczność, w jaki sposób powyższe prawo skarżący realizuje tj. czy faktycznie w tym lokalu zamieszkuje, czy też w rzeczywistości przebywa w innym miejscu, dla kwestii jego obowiązków związanych z przydzieloną mu kwaterą, pozostaje bez wpływu. Jak słusznie zauważył to bowiem organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną, dopóki skarżący nie zwróci w sposób formalny podzielonego mu lokalu, kwaterą tą nie może dysponować Wojskowa Agencja Mieszkaniowa a może nią dysponować B. D.. Prawo do zamieszkiwania w przedmiotowym mieszkaniu przez rodzinę skarżącego a obecnie jego byłą żonę nie jest uprawnieniem samoistnym. Uprawnienie to ma bowiem swoje źródło w tym, że to skarżący uzyskał przydział tego lokalu, jako żołnierz zawodowy. Stosunek prawny, który dotyczy przedmiotowej kwatery istnieje zatem pomiędzy z jednej strony - żołnierzem a z drugiej strony - dysponentem lokalu ( Wojskową Agencją Mieszkaniową ). Z tego powodu nie można stać na stanowisku, że okoliczność, iż uprawniony do zajmowania kwatery stałej żołnierz, który dobrowolnie nie zamieszkuje w tej kwaterze, automatycznie jest zwolniony od obowiązku ponoszenia opłat za ten lokal. Wspomniany bowiem stosunek prawny, powstały na skutek przydziału kwatery żołnierzowi, nadal trwa i nie wpływa na jego treść porozumienie, jakie ewentualnie istnieje pomiędzy żołnierzem a osobami, które w tej kwaterze faktycznie przebywają.

Ustawa o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP przewiduje w przepisie art. 37 ust. 2 solidarną odpowiedzialność wszystkich dorosłych osób, które zajmują przydzieloną żołnierzowi kwaterę. Przepis ten jest wyrazem wzmocnienia sytuacji Wojskowej Agencji Mieszkaniowej jako podmiotu uprawnionego do pobierania czynszu i innych opłat związanych z przydzielonym lokalem. Solidarność ta zatem umożliwia - jak słusznie podniósł to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - dokonanie przez wierzyciela wyboru, od której osoby zobowiązanej i w jakim stosunku chce on domagać się zrealizowania swoich wierzytelności.

Ponieważ - zgodnie ze wspomnianym na wstępie - orzecznictwem, współdłużnicy solidarni nie mogą w ramach art. 375 § 1 k.c. domagać się innego zarachowania zapłaty niż uczynił to dłużnik dokonujący jej ( wyrok SN z dnia 13 listopada 1973 r. sygn. akt II PR 287/73, LEX nr 7336 ), takie uprawnienie w tej sprawie przysługiwało jedynie G. D. - jako osobie, które regulowała należności czynszowe związane ze wspomnianym lokalem.

Sam fakt, iż dokonywane przez nią wpłaty następowały z wykorzystaniem blankietów urzędowych, sam z siebie nie uniemożliwiał jej zamieszczenia na poszczególnym blankiecie odpowiedniej adnotacji. Podkreślić też trzeba, że złożenie oświadczenia woli o odpowiednim zarachowaniu wpłacanej przez dłużnika należności winno nastąpić w momencie spełnienia przez niego świadczenia a nie w okresie późniejszym ( art. 451 § 1 k.c.). W sytuacji, gdy tego rodzaju informacji na wspomnianych blankietach nie było, organ miał prawo - stosownie do art. 451 § 3 k.c. - zarachować uiszczone przez G. D. kwoty, na poczet długu najdawniejszego. Twierdzenie, iż uiszczone przez byłą żonę skarżącego kwoty dotyczyły tych okresów płatności, jakie były wydrukowane na poszczególnych blankietach, nie było trafne. Na blankietach tych bowiem wydrukowane było określonej treści oświadczenie, przy czym w treści jego zamieszczono imię i nazwisko B. D.. G. D. (już po rozwodzie), nie posiadając stosownego pełnomocnictwa, nie była natomiast osobę upoważnioną do składania w imieniu skarżącego żadnych oświadczeń. W tych warunkach zatem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwie ocenił, że wystawienie przedmiotowych tytułów wykonawczych - w oparciu w przepis art. 37 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP - było prawidłowe a wniesione w stosunku do nich zarzuty, ze wskazaniem na przepis art. 33 pkt 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - były niezasadne.

Uznając zatem, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.