Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1352/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 426
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2021 r. sprawy ze skargi S. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej S. U. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. U. (dalej w skrócie: "skarżąca") reprezentowanej przez r. pr. M. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] października 2020 r. nr [...], uchylająca decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej w skrócie: "Prezydent Miasta") z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] i odmawiająca przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [..] lipca 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 17, art. 24 ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) - odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – W. L. w okresie od [...] czerwca 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta podał, że w dniu [...] czerwca 2020 r. skarżąca złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, W. L., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. znak: [...] została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność W. L..

Prezydent Miasta ustalił, że skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką W. L., zamieszkałą w miejscowości oddalonej o ok. 20 km od miejsca zamieszkania skarżącej. W. L. liczy 87 lat, jest wdową, mieszka sama w domu jednorodzinnym. Z powodu niepełnosprawności oraz wieku wymaga opieki i pielęgnacji ze strony osób drugich. Porusza się przy pomocy balkoniku. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, schorzenia słuchu, oraz schorzeń narządu ruchu. Z wniosków pracownika socjalnego wynika, że skarżąca zabezpiecza wszelkie niezbędne potrzeby W. L., tj. przygotowuje i podaje posiłki, podaje lekarstwa, udziela pomocy w higienie osobistej, mierzy ciśnienie, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, robi zakupy, dokonuje opłat oraz wszelkie inne niezbędne czynności, które są konieczne do prawidłowego funkcjonowania.

Prezydent Miasta stwierdził, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności oraz daty jej powstania powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę.

Prezydent Miasta uznał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uzasadnia wydanie decyzji odmownej. Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności W. L. wynika, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast podstawową przesłanką ustawową jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Prezydent Miasta stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 nie spowodował usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku Trybunału wymaga bowiem podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust 1 Konstytucji RP,

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną u której daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść art. 17 ust. 1, 1a i 1b wskazując, że określone w nich warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że muszą być spełnione łącznie. W konsekwencji niespełnienie którejkolwiek z nich skutkuje brakiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO nie podzieliło stanowiska Prezydenta Miasta, że brak możliwości ustalenia, od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, skutkować musi odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. SKO wyjaśniło, że nie można pominąć orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 jako elementu kształtującego poddany tej ocenie stan prawny. Z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, kwestionującego zgodność z Konstytucją RP określonych uregulowań prawnych, następuje obalenie domniemania ich konstytucyjności, co oznacza, że nawet w razie odroczenia mocy obowiązującej badanego aktu normatywnego, sądy nie powinny stosować podważonych regulacji, które już od chwili rozpoczęcia ich obowiązywania były niezgodne z prawem. Stanowisko powyższe nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny, za. niezgodny z ustawą zasadniczą ma taki charakter od momentu jego wejścia w życie, a fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli administracyjnego. Skoro więc ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, a zawarta w sentencji wyroku derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej to zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu może być stosowany.

SKO uznało jednak, że w sprawie nie można przyznać wnioskowanego świadczenia, z uwagi na sposób sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną matką. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zamieszkuje w odległości ok. 21,3 lub 25,6 km od osoby wymagającej opieki - w zależności od trasy. Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika ponadto, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto do opieki nad matką powinny włączyć się pozostałe córki - nie koniecznie w formie bezpośredniej i osobistej opieki ale w formie świadczeń finansowych czy też zapewnienia i opłacenia usług opiekuńczych.

SKO podkreśliło, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania tego świadczenia jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną, która musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. SKO zwróciło uwagę, że u.ś.r. nie zawiera co prawda definicji sprawowania opieki, ale już z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała, lub długoterminowa. Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona jedynie czasowo.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta, oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że zakres opieki opisany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest stały, długotrwały. Skarżąca zakwestionowała stanowisko organu, że osoba wymagająca opieki przez część doby jest jej pozbawiona. Skarżąca mimo faktycznego nie zamieszkiwania z matką, co w jej ocenie nie jest warunkiem koniecznym, w sytuacjach gdy jest poza domem matki - jest z nią w ciągłym kontakcie i w całodobowej gotowości świadczenia opieki. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła orzeczenia sądów administracyjnych, z których wynika, że określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkująca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesłanka sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym nie jest powiązania w sposób konieczny z warunkiem stałego zamieszkiwania osoby sprawującej opiekę z osobą niepełnosprawną.

Skarżąca podniosła, że zastosowanie przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje:

W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ).

Realizując swoją ustrojową kompetencję sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Analiza przedstawionych sądowi akt niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że organy obu instancji naruszyły tak przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, i to w stopniu który niewątpliwie, zasadniczo przełożył się na treść rozstrzygnięcia.

Wstępnie Sąd podaje, że podziela stanowisko SKO co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13,

w którym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Nie ma wątpliwości, że oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest niedopuszczalne. W tym kontekście rozstrzygnięcie organu I instancji niewątpliwe było więc wadliwe.

Zgodnie ze stanowiącym materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji

art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem

o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd podziela stanowisko SKO, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje

w razie rezygnacji z pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej

i osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Sąd zgadza się również z dalej idącym wnioskiem, że przedmiotowa opieka na osobą niepełnosprawną musi cechować się tak znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia lub kontynuacji pracy zarobkowej. Sąd nie zgadza się natomiast z tezą, że ustalenie wykonywania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza fakt odrębnego zamieszkiwania opiekuna, choćby odległość pomiędzy miejscem jego zamieszkania a miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki była nieznaczna, jak w niniejszym wypadku, około 20 kilometrów. Formułowanie takiego wniosku

a limine, bez oceny okoliczności charakteryzujących dany układ faktyczny Sąd uznaje za wadliwe.

Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Ustawodawca wymaga aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w ust. 1 i 1a art. 17 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z

koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazany związek przyczynowo - skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia

z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy. Zasadne jest zatem, aby w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wskazać przy tym jednak należy, że przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę, na którą to okoliczność zwraca uwagę orzecznictwo sądowe – wyrok NSA z 7 maja 2020 roku, sygn. I OSK 1049/19. Norma prawna wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w tym zakresie regulację tę należy uznać za kompletną. Stanowisko SKO o braku sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad matką jest błędne, bowiem nie uwzględnia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Pogląd prezentowany przez SKO opiera się jedynie na argumencie dotyczącym posiadania przez skarżącą innego miejsca zamieszkania niż matka, nad którą sprawuje opiekę w sytuacji, gdy – jak wyżej zaznaczono - w świetle regulacji prawnych wspólne mieszkanie osoby niepełnosprawnej i tej, która się nią opiekuje, nie jest warunkiem uzyskania świadczenia, którego sprawa dotyczy (podobnie wyroki: NSA z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i WSA w Rzeszowie

z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1329/18, WSA w Rzeszowie z 8 marca 2018 r. II SA/Rz 156/18 i z 10.04.2018 II SA/Rz 254/18). Oczywiście, w razie gdy odległość pomiędzy miejscami zamieszkania powyższych osób jest zbyt duża, wówczas rzeczywiście - mając na uwadze zgromadzony w sprawie określony materiał dowodowy obrazujący przede wszystkim stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i wynikające z niego wymagania - można przyjąć, że uniemożliwia to sprawowanie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W wypadku jednak, gdy - jak w sprawie niniejszej - odległość ta jest niewielka, to niewłaściwe jest arbitralne stwierdzenie, iż wyklucza ona możliwość sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Pod pojęciem opieki stałej należy zatem rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość

i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. – wyroki WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gd 482/20 oraz WSA w Poznaniu z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. IV SA/Po 483/20.

Wsparciem dla niniejszych wywodów jest treść art. 4 ust. 1 z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz. U. 2020 r. poz. 426, który stanowi, że "Do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej

i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji."

Z treści cytowanego przepisu wynika zatem, że osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, w określonych warunkach może pracować, co jednak w żaden sposób nie wyłącza konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki. Sam fakt, że w pewnych okresach dobowych, na przykład w nocy, osoba niepełnosprawna nie potrzebuje pomocy, nie świadczy o tym, że opieka nie jest sprawowana stale

i długotrwale.

W sprawie nie ma sporu, że matka skarżącej – W.L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (na stałe), ma znacznie ograniczone możliwości samodzielnej egzystencji, i wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy – orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] litego 2015 roku, [...]. Ma [...] lat, jest wdową, mieszka sama w domu jednorodzinnym. Porusza się przy pomocy balkoniku. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, schorzenia słuchu, oraz schorzeń narządu ruchu. Z wniosków pracownika socjalnego wynika, że skarżąca zabezpiecza wszelkie niezbędne potrzeby W. L., tj. przygotowuje i podaje posiłki, podaje lekarstwa, moczy stopy, smaruje kolana, udziela pomocy w higienie osobistej, pomaga w ubieraniu się, mierzy ciśnienie, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty, robi zakupy, sprząta, dokonuje opłat oraz wszelkie inne niezbędne czynności, które są konieczne do prawidłowego funkcjonowania. Czynności te wykonywane są codziennie; skarżąca często również zostaje u matki na noc. Z oświadczeń skarżącej oraz wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca przebywa u matki od ok. godziny 7.00 do godziny 22.00, przy czym pomiędzy godziną 12.00 a 15.30-16.00 przebywa u siebie w domu.

Sąd nie podziela stanowiska SKO, że skarżąca nie sprawuje nad matką opieki w sposób stały. SKO przyjętą ocenę uzasadnia założeniem, że brak opieki nad matką przez część doby, z uwagi na powrót skarżącej do swojego miejsca zamieszkania, oddalonego o 20 km., wyklucza ustalenie, że opieka ta ma charakter trwały. W ocenie Sądu ocena SKO była przedwczesna i powierzchowna. Rzeczą organów w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie ocenić zgromadzony materiał dowodowy w kontekście zaprezentowanego przez Sąd kierunku wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Końcowo Sąd zwraca uwagę, na poruszoną zdawkowo przez SKO kwestię, dotyczącą rodzeństwa skarżącej, które nie sprawuje opieki nad matką. Z akt sprawy wynika, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z wielością podmiotów, które jako zstępni tożsamego stopnia (dzieci) osoby wymagającej opieki mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia złożyła jedynie skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki, co nie wyłącza obowiązku organów w zakresie oceny, czy i w jakim zakresie pozostali zstępni mogą osobiście lub za pośrednictwem odpowiednich nakładów finansowych zapewnić opiekę niepełnosprawnej matce. Zgodnie bowiem z treścią art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Oznacza to, że nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez jedno z dzieci, które nie podejmuje lub rezygnuje

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na niepełnosprawnym rodzicem, jest możliwe tylko w razie stwierdzenia, że pozostałe dzieci nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi alimentacyjnemu (por. art. 132 k.r.o.) w zakresie zapewnienia należytej opieki niepełnosprawnemu rodzicowi

(z zastrzeżeniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.) w formie świadczeń osobistych albo - jeżeli osobiste świadczenia opiekuńcze nie są obiektywnie możliwe - w formie świadczeń finansowych, stosownie do możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 129 § 2 k.r.o.). Obowiązek poczynienia odpowiednich ustaleń faktycznych

w powyższym zakresie obciąża organy orzekające w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym organy te są zobowiązane wskazać te przesłanki zależne od strony, których niespełnienie może skutkować wydaniem decyzji negatywnej (art. 79a § 1 k.p.a.).

Uwzględnienie naprowadzonych ocen prowadzi do wniosku, że decyzje organów obu instancji naruszają przepisy prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1

lit. a P.p.s.a w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz prawa procesowego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., co mogło mieć zasadniczy wpływ na treść rozstrzygnięcia i w konsekwencji zobowiązywało Sąd do uwzględnienia skargi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.