Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 300/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga A. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] z [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 31 marca 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) wpłynął wniosek A. L. (dalej: skarżący, wnioskodawca) o umorzenie zaległości z tytułu składek za okres do 1998 r. Jako podstawę wniosku skarżący podał, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w związku z występującą konkurencją na rynku z branży obrotu nieruchomościami i spadkiem zainteresowania obrotem nieruchomościami. Nadto podniósł, że ze względu na duże zadłużenie wobec ZUS, stan majątkowy (nie posiada majątku) oraz sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić wszystkich należności, ponieważ zapłata pozbawiłaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny. Jednocześnie skarżący zauważył, że roszczenie uległo przedawnieniu.

Decyzją znak UNW Nr [...] z [...] maja 2015 r. organ orzekł

o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne własne wraz z odsetkami za okres od lutego 1998 r. do listopada 1998 r. Na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją znak [...] z [...] sierpnia 2015 r. orzekł o utrzymaniu

w mocy zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 11 maja 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 833/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi wnioskodawcy, orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie przez Sąd, że organ - pomimo ciążącego na nim takiego obowiązku - nie zebrał i nie rozpatrzył w wyczerpujący sposób materiału dowodowego, co mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Poza tym organ nie przedstawił Sądowi całości akt sprawy administracyjnej. W aktach brakowało dokumentów, na które powoływał się organ w swoich decyzjach, np. oświadczenia wnioskodawcy o stanie rodzinnym i majątkowym, dowodów na okoliczność jego sytuacji materialnej

i zdrowotnej, dowodów potwierdzających prowadzone przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne, które to spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia dla spornych składek i wydłużenie okresu ich przedawnienia do 10 lat. Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przede wszystkim zgromadził w wyczerpujący sposób materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a na jego podstawie przeprowadził, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami procedury, postępowanie wyjaśniające. Dopiero bowiem dokonanie powyższego umożliwi Sądowi prawidłową ocenę, czy skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości czy przewidywań dotyczących przyszłości. Następnie organ winien wydać rozstrzygnięcie w sprawie, mając na uwadze w szczególności art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, ZUS decyzją znak [...]

z dnia [...] października 2016 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, zwana dalej: u.s.u.s.), orzekł

o odmowie umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne za okres od lutego do sierpnia 1998 r., październik 1998 r. i listopad 1998 r. kwoty [...] zł i z tytułu odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł.

W ocenie organu w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia wnioskowanych należności, o których mowa w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej: rozporządzeniem).

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że

w okresie od 9 czerwca 1997 r. do 8 sierpnia 2016 r. (w tym zawieszenie od 1 sierpnia 2014 r.) wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Nie podlega on obecnie ubezpieczeniu z jakiegokolwiek tytułu. W latach poprzedzających złożenie wniosku skarżący wykazał: w 2013 r. – dochód w wysokości [...] zł, w 2014 r. – stratę

w kwocie [...] zł, a w 2015 r. - zerowy wynik finansowy. Skarżący posiada zaległości z tytułu zobowiązań podatkowych, które na dzień 25 sierpnia 2016 r. wynoszą: [...] zł (+ odsetki) z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r., [...] zł (+odsetki) z tytułu podatku od towarów i usług za lata 2002-2010. Żona wnioskodawcy, z którą ma rozdzielność majątkową, podlega obecnie ubezpieczeniu z tytułu umowy o pracę, jej miesięczne wynagrodzenie wynosi [...] zł netto. Syn wnioskodawcy od 14 lutego 2011 r. do nadal prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący mieszka z żoną i synem, nie posiada majątku. W ramach układu ratalnego (umowa ratalna Nr [...]) wnioskodawca spłaca zadłużenie z tytułu składek za okres od sierpnia 2004 r. do lipca 2014 r. w miesięcznej wysokości ok. [...] zł. Miesięczne koszty własnego utrzymania skarżący szacuje na [...] zł, zaś koszty leczenia na [...] zł. Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej, wykreślił swoją działalność gospodarczą z ewidencji. Organ prowadzi wobec niego - za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. - postępowanie egzekucyjne, a więc nie można stwierdzić, iż oczywistym jest, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS wyjaśnił także, iż zadłużenie za okres objęty decyzją zostało skierowane do przymusowego dochodzenia za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] czerwca 1999 r. Prowadzone jest administracyjne postępowanie egzekucyjne, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. składek i wydłużyło okres ich przedawnienia. Nadto, według informacji organu skarbowego, od momentu wystawienia pierwszych tytułów egzekucyjnych ([...] kwietnia 1998 r.) dokonano zajęcia rachunku bankowego i zajęcia innych wierzytelności. Należności objęte niniejszą decyzją nie są przedawnione, bowiem bieg terminu przedawnienia został zawieszony od 1 stycznia 2003 r. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

ZUS podał, że wprawdzie sytuacja materialna skarżącego ze względu na obecny brak zatrudnienia jest niewątpliwie trudna, to nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, np. w formie układu ratalnego. Wnioskodawca jest obecnie w wieku aktywności zawodowej. Mimo że ponosi koszy leczenia, to nie wykazał, że nie może podjąć zatrudnienia ze względu na stan zdrowia lub opiekę nad schorowanym członkiem rodziny. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżący świadczył usługi, na które istnieje popyt na rynku. Ponadto za dwa lata nabędzie prawo do emerytury. Mieszka wraz z małżonką oraz synem, którzy prawdopodobnie partycypują w kosztach utrzymania. Choć pozostaje bez zatrudnienia, to od kwietnia 2015 r. spłaca układ ratalny, posiada także zobowiązanie w [...] Urzędzie Skarbowym

w R. i nie wykazał, aby ubiegał się o jego umorzenie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie składek zgodnie z jego wnioskiem. Podał, iż jego sytuacja materialna nie uległa zmianie, a ze złożonych w sprawie dokumentów ewidentnie wynika, że spełnia wszystkie wymogi ustawowe warunkujące umorzenie składek. Wskazał dalej, iż z przekazanych dowodów wynika, że za umorzeniem składek przemawia jego ważny interes (osoby zobowiązanej do ich opłacania), pogarszający się stan zdrowia (schudł ponad 10 kg, dolegliwości układu krążenia, żylaki kończyn dolnych, podejrzenie cukrzycy) oraz fakt wykreślenia działalności gospodarczej.

Oświadczył, że mimo zawartej intercyzy, to żona go żywi i utrzymuje. Trudno, aby jeszcze spłacała jego długi, zabrakłoby im pieniędzy na wyżywienie i koszty utrzymania.

Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot oceny w niniejszej sprawie decyzją znak [...] z [...] lutego 2017 r. ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W uzasadnieniu podjętej decyzji organ wskazał, że należności z tytułu składek

i odsetek na ubezpieczenie mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, albo pomimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacji, gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej.

W odniesieniu do pierwszej z ww. przesłanek organ dokonał analizy sytuacji skarżącego, powielając ustalenia zawarte w decyzji z [...] października 2016 r. ZUS wskazał na okoliczność, że w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] czerwca 1999 r. skierował do organu skarbowego tytuły wykonawcze obejmujące nieopłacone składki za okres od lutego 1998 r. do sierpnia 1998 r. w celu prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego nadal prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne, więc zgodnie z art. 24 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia jest zawieszony od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Ocenił, iż umorzenie należności na podstawie przesłanek całkowitej nieściągalności jest możliwe m.in. w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności.

W przypadku wnioskodawcy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie jest on w posiadaniu majątku ruchomego i nieruchomego, lecz prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone stwierdzeniem całkowitej nieściągalności, a więc nie można stwierdzić, że nie uzyska się z niego kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zatem nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w tym także punkty 3, 5 i 6.

Odnosząc się do drugiej grupy przesłanek (gdy pomimo braku całkowitej nieściągalności za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej), ZUS podał, że w sprawie wnioskodawcy trudno wskazać kwotę średniomiesięcznego dochodu rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ nieznana jest wysokość dochodów jego syna z prowadzonej przez niego działalności. Pomimo nieosiągania przez skarżącego dochodów spłaca on układ ratalny dotyczący należności za okres po 1 stycznia 1999 r. Organ ustalił, że żona skarżącego pozostaje

w zatrudnieniu, syn prowadzi działalność gospodarczą, zaś sam skarżący niebawem nabędzie prawo do emerytury. Nie zachodzi zatem przesłanka ubóstwa, a trudności finansowe nie mają charakteru trwałego i pogłębiającego się. W przypadku zakończenia spłaty objętej układem ratalnym skarżący będzie spełniał warunki umorzenia należności w trybie "ustawy abolicyjnej" i zostanie mu wydana decyzja o umorzeniu należności

w kwocie [...] zł, co znacznie zmniejszy wysokość jego ogólnego zadłużenia. Ponadto posiada on inne zobowiązania i nie wykazał, że starał się o ich umorzenie.

Odnosząc się do wskazywanych przez wnioskodawcę problemów zdrowotnych organ podał, że przedłożone przez niego wyniki badań lekarskich czy recepty nie są wystarczającym dowodem na stwierdzenie, że zły stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Ww. dokumenty poświadczają jedynie fakt wykonania badań

i przyjmowania leków.

Organ dalej stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły zdarzenia losowe oraz klęski żywiołowe, które doprowadziłyby do pogorszenia się jego sytuacji finansowej, a więc nie zachodzą przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Nie stwierdzono też istnienia przesłanki interesu publicznego, ponieważ rodzina nie korzysta i nie korzystała ze świadczeń pomocy społecznej.

W konsekwencji ZUS ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego, jakkolwiek niewątpliwie trudna, nie wykazuje znamion ubóstwa zagrażającego egzystencji i nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia w dłuższym okresie.

W sprawie nie zaistniały nowe okoliczności mające wpływ na zmianę decyzji z [...] października 2016 r. W ocenie ZUS, optymalną formą pomocy może być rozłożenie całości zadłużenia na dogodne raty. Rezygnacja z dochodzenia należności ZUS musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek, zatem nawet ustalenie, że istnieją przyczyny, które uzasadniałyby umorzenie należności, nie zobowiązują organu do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony. Jeżeli bowiem organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności.

W skardze złożonej na powołaną decyzję do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, bowiem w jego sprawie zaistniały przesłanki, które uzasadniają umorzenie należnych składek. Zdaniem skarżącego, przesłanki te ZUS interpretuje dowolnie, dlatego zaskarżona decyzja nie wniosła nic nowego do sprawy. Podał, że od 1995 r. posiada z żoną umowę wyłączającą wspólność majątkową małżeńską, z synem też nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Syn mieszka i pracuje poza R. i sam się utrzymuje. Skarżący wskazał, że działalność gospodarczą zakończył, gdy był już chory i nie posiada żadnego majątku, ani zasobów finansowych. Nie ma możliwości spłaty kolejnego zadłużenia. Nadto uważa, że ściganie go przez prawie 20 lat za składki jest niekonstytucyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga jest zasadna o tyle, że skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodne z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przypomnieć należy, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z 11 maja 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 833/15 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję o odmowie umorzenia zaległych składek. Podstawę orzeczenia stanowiło ustalenie, że organ nie przedstawił Sądowi całości akt niniejszej sprawy; przekazane przy skardze akta administracyjne nie zawierały podstawowych dokumentów, na które powoływał się organ w swoich decyzjach (np. oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym

i majątkowym oraz sytuacji materialnej). W aktach administracyjnych niniejszej sprawy brak było również dowodów potwierdzających prowadzone przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne, które to spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia dla spornych składek i wydłużenie okresu ich przedawnienia do 10 lat. Jest to zaś bardzo istotne, bowiem według skarżącego przedmiotowe należności są przedawnione.

Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zgromadził w wyczerpujący sposób materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, na jego podstawie przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ocenił, czy skarżący spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości czy przewidywań dotyczących przyszłości.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Zawarte w analizowanym tu przepisie wyrażenie "ocena prawna wyrażona

w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy (wyrok NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2101/11, publ. LEX nr 1277944). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ponownie rozpatrując sprawę organ administracyjny powinien zastosować się nie tylko do tej oceny, która legła u podstaw wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, ale także oceny prawnej, która w kontekście zarzutów skargi i dokonanej kontroli legalności uznawała działania organu administracji za zgodne z prawem.

Z kolei związanie sądu administracyjnego przyjętą oceną prawną oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie i wynika z uzasadnienia wyroku sądu, zaś "wskazania" określają sposób postępowania organu w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania

w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie

w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia.

Analizując zaskarżone decyzje Sąd stwierdza, iż w postępowaniu prowadzonym po ww. wyroku organ częściowo nieprawidłowo wykonał zalecenia wskazane w tym orzeczeniu.

Podać należy, iż po doręczeniu odpisu prawomocnego wyroku, ZUS pismem z 16 sierpnia 2016 r. poinformował skarżącego o możliwości uzupełnienia jego wniosku

o umorzenie składek poprzez złożenie: zeznania podatkowego za 2015 r., dokumentów potwierdzających posiadane zobowiązania i wierzytelności oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Jednocześnie wystąpił do właściwego ośrodka pomocy społecznej z zapytaniem, czy ww. jednostka posiada wiedzę na temat sytuacji materialnej, bytowej i zdrowotnej skarżącego i członków jego rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, nadto czy rodzina skarżącego pobiera pomoc pieniężną. Organ zwrócił się także do właściwego organu skarbowego o wskazanie wysokości dochodu wnioskodawcy w latach 2013 – 2015 r. oraz czy posiada on zaległości w spłacie zobowiązań podatkowych. Wystąpił także do MSWiA o informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów w celu ustalenia, czy skarżący jest właścicielem pojazdu.

W odpowiedzi na powyższe wystąpienia Prezydent Miasta R. poinformował organ, że rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy społecznej. Z kolei organ skarbowy podał, iż w 2013 r. wnioskodawca osiągnął przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, zaś dochód wyniósł [...] zł. W 2014 r. wnioskodawca osiągnął przychód [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, zaś dochód był ujemny - strata w kwocie [...] zł. W 2015 r. skarżący osiągnął przychód zerowy, także dochód wyniósł 0,00 zł. Przy piśmie z 26 października 2016 r. organ skarbowy przedłożył także metryki spraw do tytułów wykonawczych (kserokopie niepotwierdzone za zgodność z oryginałem) wraz z informacją, iż część należności została wyegzekwowana.

Z MSWiA wpłynęła informacja, że skarżący nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów.

W piśmie z 8 września 2016 r. (data wpływu do organu) skarżący podał, iż aktualny jest jego wniosek z 31 marca 2015 r. i zawarte w nim dane. Wskazał także, iż od

1 sierpnia 2014 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ została ona wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji Gospodarczej. Oświadczył, iż

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie posiada on majątku do pokrycia zaległości składkowych. Tym samym istnieje całkowita nieściągalność składek, co wypełnia ustawową przesłankę ich umorzenia. Z tego powodu organ skarbowy postanowieniem z 30 czerwca 2016 r. całkowicie umorzył postępowanie egzekucyjne dotyczące należności skarbowych.

W odniesieniu do przedstawionych wyżej czynności organu stwierdzić należy, iż podjął on działania zmierzające do ustalenia aktualnej sytuacji materialnej, finansowej, bytowej rodziny skarżącego, dołączył również brakujące akta sprawy związane

z wnioskiem skarżącego z dnia 31 marca 2015 r.

Organ nie wykonał jednak w wystarczający sposób wytycznych Sądu w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego sprawy w zakresie niezbędnym do dokładnego

i wszechstronnego wyjaśnienia kwestii przedawnienia w odniesieniu do składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego za okres od lutego do sierpnia 1998 r. oraz za październik i listopad 1998 r. Skarżący podnosił kwestię przedawnienia roszczeń już we wniosku z dnia 31 września 2015 r., następnie we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z 25 listopada 2016 r. oraz w skardze i w piśmie procesowym z 20 lipca 2017 r. Przedstawione przy skardze akta administracyjne sprawy w dalszym ciągu nie pozwalają na weryfikację podnoszonych przez organ twierdzeń co do braku przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za ww. okres. W tym zakresie brak jest

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przekonywującego wywodu.

W wydanej [...] października 2016 r. decyzji organ wyjaśnił, że zasady przedawnienia składek w okresie do [...] listopada 1998 r. wynikały z przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm., zwana dalej: u.o.f.u.s.). Zgodnie z art. 35 ust. 3 u.o.f.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat (art. 35 ust. 4 u.o.f.u.s.). Następnie od 25 listopada 1998 r., tj. od dnia wejścia w życie u.s.u.s., zasady przedawnienia należności z tytułu składek wynikają z art. 24 tej ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 4 i ust. 5 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W dniu 1 stycznia 2003 r. weszły w życie nowe zasady, wprowadzające 10 letni okres przedawnienia należności z tytułu składek. Wprowadzono generalną zasadę, iż składki przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności. Jednocześnie zmiana ustawy wprowadziła katalog przesłanek, których spełnienie umożliwiło zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia.

Według wyjaśnień ZUS zadłużenie za okres objęty decyzją zostało skierowane do przymusowego dochodzenia za pośrednictwem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] czerwca 1999 r. Prowadzone postępowanie egzekucyjne spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia dla ww. składek i wydłużyło okres ich przedawnienia. Należności objęte zaskarżoną decyzją nie są przedawnione, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia zakończenia postępowań egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu, znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy dokumentacja

z egzekucji należności na podstawie 9 tytułów wykonawczych (kserokopia niepotwierdzona za zgodność z oryginałem, k. 79-89) w żaden sposób nie wskazuje, jakich zobowiązań dotyczy, czy rzeczywiście są to należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z dołączonych zbiorczo dokumentów skarbowych nie wynika,

a organ tego nie omówił, które tytuły wykonawcze dotyczą których okresów zaległych składek, jakie czynności i w jakich datach były przeprowadzane w odniesieniu do poszczególnych wymaganych miesięcy, czy podejmowane czynności (np. zajęcie rachunku bankowego, zajęcie innych wierzytelności) zmierzające do ściągnięcia należności były skuteczne, tzn. czy dłużnik był o nich powiadomiony. Te wszystkie informacje winny być jasno wytłumaczone i rozpisane, aby nie było żadnych wątpliwości, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wymagane za poszczególne miesiące są w dalszym ciągu wymagalne, nieprzedawnione.

ZUS w sentencji zaskarżonej decyzji odmówił skarżącemu umorzenia należności

z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 9 miesięcy 1998 r. (luty-sierpień oraz październik i listopad), natomiast w jej uzasadnieniu wskazał, że w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] czerwca 1999 r. skierował do egzekucji tytuły wykonawcze obejmujące nieopłacone składki za okres 7 miesięcy (od lutego do sierpnia 1998 r.). Nie można zatem uznać, że organ wyjaśnił kwestię przedawnienia w ten sposób, aby była ona weryfikowalna nie tylko dla Sądu, który kontroluje przedmiotową decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem, ale i dla samego skarżącego. Tym samym ZUS naruszył przepisy postępowania, tj. art. 153 p.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie przez organ, czy sporne należności za okres 9 miesięcy 1998 r., przy uwzględnieniu zmiany przepisów prawnych i okresów przedawnienia, jest pierwszorzędne, zanim przejdzie się dalej do oceny przesłanek do ich umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 2 – ust. 4 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia.

Organ winien również mieć na uwadze wskazania Sądu zawarte w wyroku z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie VIII SA/Wa 833/15, że ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia muszą się odnosić do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości czy przewidywań dotyczących przyszłości. Ustalenia te muszą dotyczyć rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, a więc organ nie może opierać się na ustaleniach prawdopodobnych (str. 4 uzasadnienia decyzji ZUS z [...] października 2016 r.). Jeśli organ poza wszelką wątpliwość ustali, że wobec skarżącego nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i ust 3 u.s.u.s.), to wówczas rozważy, czy występują przesłanki określone w § 3 rozporządzenia. Wydając decyzję uznaniową, będzie miał na uwadze, że należy dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes skarżącego (art. 7 k.p.a.).

Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.