Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 622/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67 a pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 622/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 października 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2011 r., sprawy ze skargi J.K., na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 14 lutego 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 października 2010r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 207, art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w zw. z § 15 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 165, poz. 1371 ze zm.), odmówił J. K. umorzenia zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. w kwocie 69.595,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę należnymi od tej zaległości podatkowej w wysokości 1.144,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż udzielenie ulgi podatkowej jest uzasadnione w sytuacjach szczególnych i wyjątkowych, na które strona nie miała wpływu i które były niezależne od sposobu jej postępowania, co nie występuje w niniejszej sprawie. Okoliczności powstania zaległości podatkowej nie uzasadniają ważnego interesu podatnika lub interesu społecznego. Zaległość podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych obejmuje 2009 r. i wynika ze złożonego zeznania podatkowego PIT-36 za 2009 r., w którym podatnik wykazał w ramach przychodów z innych źródeł kwotę 245.404,63 zł. Z tego tytułu należna kwota do zapłaty wyniosła 69.595,00 zł. Powyższa kwota jest następstwem zawartej z Bankiem [...] ugody dot. spłaty kapitału podstawowego w kwocie 58.470,92 zł wraz z odsetkami skapitalizowanymi w kwocie 11.472,27 zł z zaciągniętego w 1991 r. kredytu mieszkaniowego przy jednoczesnym umorzeniu odsetek od zadłużenia przeterminowanego związanych z przedmiotowym kredytem w kwocie 498.100,40 zł. Zobowiązany był w pełni świadomy jakie będą następstwa podatkowe zawartej ugody. Nieregulowanie kredytu, nie może stanowić przesłanki do przyznania stronie żądanej ulgi. J. K. razem z żoną wypełniając warunki zawartej umowy ugody z bankiem spłacili w okresie 5 lat kwotę 69.943,19 zł, która w pierwszej kolejności została zaliczona na spłatę kapitału, a następnie odsetek skapitalizowanych, w związku z czym bank - wierzyciel zwolnił dłużników z długu w zakresie odsetek od zadłużenia przeterminowanego. Organ podatkowy wskazał przy tym, iż podatnicy byli w stanie przez 5 lat "dźwigać ciężar" spłaty zadłużenia wobec banku. Ponadto strona nie może oczekiwać, że spłacając zadłużenie wobec banku - z pominięciem spłaty należnego zobowiązania podatkowego uzyska ulgę w postaci umorzenia przedmiotowej zaległości podatkowej. Zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w każdym przypadku wymaga znalezienia takich argumentów, które świadczyłyby o niezawinieniu sytuacji oraz wystąpieniu nadzwyczajnych, tj. nieprzewidzianych okoliczności, które usprawiedliwiałyby odstąpienie od żądania zapłacenia zaległego podatku.

Analizując materiał dowodowy zebrany w sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, iż strona we wniosku nie wskazała ważnego interesu strony, ważnego interesu publicznego jak również innych argumentów, które przemawiałyby za zastosowaniem przedmiotowej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Bieżąca sytuacja materialna i finansowa strony jest niewątpliwie trudna, jednak nie może być w tym przypadku czynnikiem decydującym o przyznaniu wnioskowanej ulgi. Podatnik posiada stałe źródło utrzymania z tytułu emerytury w kwocie 1.589,00 zł netto miesięcznie. Żona podatnika uzyskuje również z tytułu emerytury kwotę 723,69 zł netto miesięcznie. Zobowiązany zamieszkuje wspólnie z żoną w domu (wraz z gospodarstwem rolnym). Ich dzieci mają swoje rodziny i mieszkają oddzielnie. Stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem domu, które ponosi strona stanowią kwotę 1.128,00 zł (składają się na nie opłaty za: energię elektryczną - 175,00 zł, gaz (kuchnia) - 33,00 zł, telefon - 80,00 zł, wodę - 35,00 zł, wywóz odpadów - 20,00 zł, zakup lekarstw 300,00 zł, opał - 460,00 zł, podatek od nieruchomości - 25,00 zł). Kwotę 160,00 zł miesięcznie również za gaz płaci żona podatnika. Problemy zdrowotne podatnika nie przyczyniły się do powstania przedmiotowej zaległości podatkowej. Mimo licznych schorzeń podatnik wspólnie z jego żoną spłacali przez okres 5 lat wierzytelność wobec baku z tytułu umowy kredytowej w kwocie 69.943,19 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego zauważył, że nie można przenieść na budżet Państwa odpowiedzialności za podejmowane przez podatnika decyzje finansowe. Uregulowanie zobowiązania podatkowego od uzyskanego przychodu w związku z zawarciem przedmiotowej ugody stanowi duże obciążenie finansowe nie mniej jednak okoliczność ta nie może stanowić przesłanki do umorzenia zaległości podatkowej za 2009 r.

J. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej zmiany poprzez umorzenie zaległości podatkowej. Zarzucił naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez wydanie decyzji wykraczającej poza uznanie administracyjne i mającej znamiona dowolności.

Uzasadniając powyższe wskazał na nadzwyczajność sytuacji podatnika wyrażająca się w pozostawaniu w faktycznej separacji z żoną, która sama dysponowała środkami z uzyskanego kredytu bankowego, którymi J. K. nie został wzbogacony. Nadto odwołujący zwrócił uwagę na uzyskiwanie przez niego dochodu jedynie z renty inwalidzkiej, a także na swój podeszły wiek i choroby. Przymusowa spłata zaległości podatkowej spowoduje zagrożenie egzystencji podatnika i konieczność korzystania z pomocy społecznej.

Decyzją z dnia 14 lutego 2011r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zawarcie korzystnej dla podatnika ugody z bankiem niewątpliwie przyczyniło się do przysporzenia dużej korzyści majątkowej. Organ podał także, iż przedmiotowy kredyt nie został spłacony terminowo, a karne odsetki są naturalną konsekwencją takiego działania strony, zatem ich umorzenie stanowi źródło dochodu strony, który z mocy prawa podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Separacja z żoną oraz dysponowanie przez nią uzyskanym kredytem nie może mieć wpływu na udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległego podatku. Podatnik wyrażając zgodę na zaciągnięcie przedmiotowego kredytu posiadała prawo do dysponowania środkami finansowymi pochodzącymi z tego kredytu, zatem jest współodpowiedzialny za powstanie przedmiotowej zaległości podatkowej. Skoro dobrowolnie zrezygnował z dochodów uzyskanych z tytułu przedmiotowego kredytu, powinien teraz we własnym zakresie pozyskać środki pieniężne na zapłatę należnego podatku dochodowego, bez uciekania się do pomocy Państwa a w szczególności do skorzystania z tak korzystnej ulgi jaką jest umorzenie zaległości podatkowych. Organ podał także, iż podatnik podaje sprzeczne informacje, co do relacji z żoną. W odwołaniu podał, iż nie wie gdzie przebywa żona (najprawdopodobniej u syna za granicą), natomiast w informacji o aktualnej sytuacji finansowej złożonej w organie podatkowym I instancji w dniu 29.06.2010r. oświadczył, iż mieszka wspólnie z żoną, która pokrywa część wydatków związanych z kosztami utrzymania. Przedstawiając wyliczenie dochodów i wydatków organ wskazał, że dochód pozwala na pokrycie bieżących kosztów utrzymania oraz leczenia bez zagrożenia egzystencji.

Ponadto na okoliczność sytuacji zdrowotnej wnioskodawca przedstawił wypisy ze szpitala pochodzące z lat 2002 i 2004, zatem przewlekłe dolegliwości powstały na długo przed powstaniem zaległości podatkowej. O braku zagrożenia egzystencji świadczy również fakt, iż przez 5 lat spłacał zadłużenie wobec banku w wysokości 1.500,00 zł miesięcznie na co przeznaczał znaczną część dochodów uzyskiwanych z tytułu świadczenia emerytalnego, posiadając równocześnie środki na pokrycie bieżących kosztów utrzymania.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. K., podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu, tj. naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne przyjęcie, że nie spełniona został przesłanka ważnego interesu podatnika.

Uzasadniając powyższe skarżący wskazał, że obowiązek podatkowy powstał w związku z zawarciem ugody z Bankiem[...]., w zakresie kredytu zaciągniętego w 1991 r., a zatem w czasie, gdy nie działały przepisy "antylichwiarskie". W obecnym stanie prawnym zastosowanie tak niekorzystnej stopy oprocentowania nie byłoby możliwe, w związku z czym Bank zdecydował się umorzyć nierealne do spłaty odsetki. Organ podatkowy odmawiając zatem umorzenia należności podatkowych, nie baczy na genezę powstania "przysporzenia" majątkowego, w postaci "zwolnienia z długu". Skarżący ponownie również wskazał na swoją trudna sytuację materialną uniemożliwiająca mu spłatą zaległości podatkowej. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej domagał się oddalenia skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Skarga jest uzasadniona , albowiem organy rozstrzygając wniosek podatnika niedostatecznie rozważyły przesłankę interesu publicznego warunkującą wszak możliwość umorzenia zaległości podatkowej. Stwierdzenie to jest uprawnione zwłaszcza w kontekście argumentów podnoszonych przez podatnika , a dotyczących specyficznego źródła powstania owej zaległości, ocenianej przez pryzmat działań samego ustawodawcy , który dostrzegając w tego rodzaju sytuacjach zagrożenia w szerszym wymiarze podjął skutecznie działania mające na celu ich wyeliminowanie. Okoliczność występowania w latach dziewięćdziesiątych i do połowy pierwszej dekady lat dwutysięcznych w obrocie prawnym niczym nieograniczonej stopy odsetek od czynności cywilnoprawnych była przedmiotem powszechnej kontestacji. Dostrzegano tu źródło patologii, do której często dochodziło poprzez popadanie dłużników w spirale zadłużenia odsetkowego. Nawet relatywnie sumienni dłużnicy masowo popadali w niewypłacalność determinowaną niebotyczną wysokością zastrzeżonych przez wierzycieli odsetek. Ta sytuacja spowodowała interwencję Państwa, które w ustawie z 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw ( Dz.U. 2005 r. nr 157 , poz. 1316 ) wprowadziło daleko idące ograniczenia przy ustalaniu maksymalnych wysokości odsetek od czynności prawnych. Ustawodawca położył tym samym kres praktykom obecnym na rynku , które uznał za niepożądane i szkodliwe. Powyższe zaszłości nie mogą pozostawać bez znaczenia dla oceny – w realiach niniejszej sprawy – przesłanki interesu publicznego w rozumieniu nadanym jej w art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie zastosowania ulgi podatkowej na podstawie art. 67a o.p. nie odnosi się do ustalania przesłanek udzielenia ulgi. W tym zakresie organ nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na zastosowanie ulgi organ jest związany określonymi w o.p. zasadami oraz regułami logiki. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (zastosować ulgę lub jej nie stosować) w razie prawidłowego ustalenia, że udzielenie ulgi jest możliwe, bowiem przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie ulgi podatkowej. ( I SA / Łd 871 / 09 , LEX 600946 ) Interesu publiczny należy rozumieć, jako dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (jednostka samorządu terytorialnego), takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego itp. ( III SA / Wa 3775 / 06 , LEX 344093 )

W tym kontekście dostrzec należy , że skoro samo Państwo zdecydowało się na wyrugowanie ze sfery życia społecznego praktyki , która doprowadziła do powstania zadłużenia wnioskodawcy , i to zadłużenia tak znacznego , że aż nie pozostającego w wyobrażalnym związku z kwotą zobowiązanie głównego , to tym samym za niedopuszczalne uznać należy domaganie się przez to samo Państwo należności podatkowej mającej źródło w tym samym zdarzeniu. Przemawia przeciwko temu już sama tylko mająca swe konstytucyjne umocowanie koncepcja państwa prawa oraz konieczność respektowania zasady zaufania do organów państwa. Zatem organy rozpoznające sprawę dopuściły się naruszenia art. 67 a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej , a ich rzeczą przy ponownym rozstrzyganiu będzie ocena przesłanki interesu publicznego przy uwzględnieniu powyższych wskazań.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 "a " ustawy o p. p. s. a.