Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2875/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 125 par. 1 pkt 1 i 2, art. 134 par. 2, art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA del. Jacek Niedzielski (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. J.-J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Lu 1005/14 w sprawie ze skargi M. J.-J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 14 sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 15 maja 2015 r. o sygn. akt I SA/Lu 1005/14 oddalił skargę M. J.-J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z 14 sierpnia 2014 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

1.2. W uzasadnieniu Sad I instancji stwierdził, że zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 18 kwietnia 2013 r. w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej zarzutów na postępowanie egzekucyjne i w tej części przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. prowadzi wobec majątku Skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych m.in. o numerach: [...],[...],[...] i [...], którymi objęte zostały zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za grudzień 1998 r. i sierpień 2004 r. oraz w podatku od towarów i usług za kwiecień 2001 r. i marzec 2005 r. W dniu 12 kwietnia 2011 r. strona wniosła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia za pracę na podstawie art. 33 ust. 1, 6 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm., aktualnie Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. – dalej: "upea"), doprecyzowane pismem z dnia 5 maja 2011 r.

Postanowieniem z dnia 24 maja 2011 r. organ pierwszej instancji stwierdził uchybienie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie postanowieniem z dnia 7 lipca 2011 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 600/11, uchylił zaskarżone postanowienie w części stwierdzającej uchybienie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], oraz w pozostałej części (w tym dotyczącej postępowania egzekucyjnego prowadzonego m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...]) skargę oddalił.

Mając na uwadze treść wyroku z 7 lutego 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 13 lipca 2012 r. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 24 maja 2011 r. w części stwierdzającej uchybienie terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z., w wyniku powtórnego rozpoznania zarzutów z dnia 11 kwietnia 2011 r. na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] - stwierdził, że złożone zostały one z uchybieniem terminu. Rozpoznając zażalenie na powyższe postanowienie organ stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających skuteczne doręczenie zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...], co doprowadziło organ odwoławczy do uchylenia w tej części ww. postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia (postanowienie z dnia 5 października 2012 r.). W toku postępowania Skarżąca zarzucała (pismo z 30 stycznia 2013 r.), iż tytuły wykonawcze o nr: [...],[...],[...] i [...] nie zostały jej w żaden sposób doręczone, zaś widniejące na tych tytułach podpisy nie są jej własnoręcznymi podpisami, w związku z czym wniosła o nieprowadzenie egzekucji na podstawie tych tytułów, cofnięcie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz zwrot wraz z odsetkami kwot dotychczas wyegzekwowanych. Pismo strony zostało potraktowane jako zarzuty na postępowanie egzekucyjne, w konsekwencji których strona wniosła również o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2013 r. działając na podstawie art. 27 § 1 pkt 9 w związku z art. 33 i 34 § 4 upea odmówił uwzględnienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze o nr: [...],[...],[...] i [...] z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia oraz jednocześnie na podstawie art. 105 § 1 Kpa w związku z art. 17 § 1 i 18 upea odmówił wszczęcia postępowania w sprawie złożonych zarzutów i umorzył postępowanie ze względu na bezprzedmiotowość. Dyrektora Izby Skarbowej w wyniku rozpoznania zażalenia postanowieniem z dnia 7 czerwca 2013 r. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej tytułów wykonawczych o nr [...] oraz [...], przekazując w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, natomiast w części dotyczącej tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] - utrzymał w mocy ww. postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów. Postanowienie organu odwoławczego Skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 942/13, uchylił zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 18 kwietnia 2013 r. (tj. dotyczącego tytułów wykonawczych o nr [...] i [...]), natomiast w pozostałej części skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji zawiera trzy odrębne i zarazem wykluczające się rozstrzygnięcia podjęte w jednej, tożsamej sprawie - zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. Wszystkie te rozstrzygnięcia winny być zatem objęte zakresem kontroli instancyjnej organu odwoławczego w toku postępowania zażaleniowego, co z kolei winno znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Wyrok uprawomocnił się z dniem 21 czerwca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie, uzasadniając skarżone w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcie zauważył w pierwszej kolejności, iż – mając na względzie treść powyższego wyroku, aktualnie pozostaje do rozpoznania przez ten organ zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 18 kwietnia 2013 r. w przedmiocie zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...]. W tym kontekście organ wskazał na treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W tym kontekście organ odwoławczy wskazał, że zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji, wydane w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] nie czyni zadość wymogom zakreślonym w art. 124 § 1 Kpa, w szczególności w zakresie wskazania jego właściwej i jednoznacznej podstawy prawnej oraz odpowiedniego sformułowania sentencji podjętego rozstrzygnięcia. Organ stwierdził, że rozstrzygnięcie postanowienia stanowi jego integralną część, zatem jego treść musi być sformułowana w sposób jasny i precyzyjny, a nie pośrednio wynikać z uzasadnienia postanowienia. Skoro w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2013 r. organ egzekucyjny zawarł trzy odrębne formy rozstrzygnięć, odnoszące się i rozstrzygające w całości w tej samej sprawie, tj. zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych (postanowieniem tym, organ egzekucyjny w oparciu o przepisy art. 27 § 1 pkt 9 w związku z art. 33 i 34 § 4 ww. upea odmówił uwzględnienia zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia i jednocześnie na podstawie art. 105 § 1 Kpa w związku z art. 17 § 1 i art. 18 upea odmówił wszczęcia postępowania w sprawie złożonych zarzutów i umorzył postępowanie ze względu na bezprzedmiotowość), to takie sformułowanie sentencji "osnowy" postanowienia jest nieprawidłowe, gdyż prezentuje rozbieżne stanowiska organu egzekucyjnego w jednej, tej samej skonkretyzowanej co do przedmiotu sprawie. Rozstrzygnięcia podejmowane w trybie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej - o odmowie uwzględnienia zarzutów, art. 61a Kpa - o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów czy art. 105 § 1 Kpa - o umorzeniu postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość nie są ze sobą tożsame. Rozstrzygnięcia te przewidziane są bowiem dla odrębnych, zasadniczo różnych sytuacji faktycznych i prawnych, które się wykluczają. Postanowienie organu pierwszej instancji, zawierające w swej treści trzy wykluczające się ze sobą rozstrzygnięcia w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] dotknięte jest istotną wadą, która ze względu na jego charakter nie może zostać konwalidowana przez organ odwoławczy w toku postępowania zażaleniowego. Organ zaznaczył przy tym, że nowe rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. powinno uwzględnić prawomocne orzeczenie WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 600/11, w którym została przesądzona kwestia, które tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanej, a w odniesieniu do których fakt i data doręczenia wymaga wyjaśnienia.

2.1. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisu art. 7 Kpa w zw. z art. 84 kpa oraz art.136 Kpa w zw. z art. 138§ 2 Kpa. oraz art. 8 Kpa. Zaznaczyła przy tym, iż skarga dotyczy postanowienia organu w części dotyczącej nie uchylenia postanowienia z dnia 18 kwietnia 2013 r. w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...].

2.2. Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji przypomniał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po tym jak poprzednie postanowienie organu odwoławczego zostało uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 942/13, który uchylił zaskarżone postanowienie w części utrzymującej w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z 18 kwietnia 2013 oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie. Przedmiotem oceny Sądu jest ponownie wydane postanowienie przez organ odwoławczy wobec uchylenia poprzedniego postanowienia przez WSA. W motywach uzasadnienia WSA stwierdził, że Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji odnośnie odmowy wszczęcia postępowania, a jednocześnie nie wyeliminował z obrotu prawnego rozstrzygnięcia organu I instancji o odmowie uwzględnienia zarzutów i o umorzeniu postępowania wywołanego tymi zarzutami, dotyczącymi tych samych tytułów wykonawczych, tj. o nr: [...] i [...]. Porównując treść art. 34 § 4 upea z art. 61a § 1 i art. 105 § 1 Kpa Sąd stwierdził, że między tymi rozstrzygnięciami istnieje zakresowa rozdzielność. Nie odpowiada prawu sytuacja, w której, w odniesieniu do zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...], organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie tych zarzutów i nie orzekł w żaden sposób w kwestii pozostałych rozstrzygnięć organu I instancji, zasadniczo wykluczających to utrzymane w mocy. Takie postępowanie organu, Sąd ocenił jako jedynie częściowe rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy w drugiej instancji, z naruszeniem art. 15, art. 138 § 1 Kpa w powiązaniu z art. 18 upea wskazując, iż nie można bowiem domniemywać ani uchylenia, ani utrzymania w mocy postanowienia organu I instancji. Mając powyższe na uwadze w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku Sąd wskazał, że organy podatkowe winny w pierwszej kolejności zastosować odpowiednio art. 138 k.p.a., w sposób adekwatny do ustaleń faktycznych i oceny prawnej oraz do treści rozstrzygnięć powziętych przez organ I instancji w postanowieniu objętym zażaleniem.

W związku natomiast z tym, że wyrok o sygn. I SA/Lu 600/11 nie został zaskarżony skargą kasacyjną, wobec czego stał się prawomocny, stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a. wiązał w sprawie organ, którego działanie było przedmiotem skargi do Sądu, co zresztą organ wskazał w motywach podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśniając, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia.

Sąd I instancji zauważył, że prawomocny wyrok WSA z dnia 19 marca 2014 r., był dla Skarżącej korzystny w tym sensie, że uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie, w jakim utrzymywało ono w mocy postanowienie z dnia 18 kwietnia 2013 r. w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]. Natomiast w pozostałym zakresie WSA skargę oddalił ze wskazaniem, iż Sąd nie kwestionuje w tym zakresie legalności zaskarżonego postanowienia, stojąc na stanowisku, że byłoby to niedopuszczalne z uwagi na obowiązujący zakaz orzekania na niekorzyść skarżącej określony w art. 134 § 2 p.p.s.a. Dalej Sąd podkreślił, że argumentacja skargi w sprawie niniejszej sprowadza się do podważenia prawidłowości ustalonego w sprawie stanu faktycznego, to jest kwestii prawidłowości doręczenia stronie skarżącej tytułów wykonawczych (strona podnosi, że jej podpis na tytułach wykonawczych o numerach [...] i [...] został sfałszowany). Przepisy procedury sądowoadministracyjnej zawierają określone gwarancje procesowe, w ramach których strona może kwestionować niekorzystne dla niej ustalenia i rozstrzygnięcia organów podatkowych, a następnie w toku instancyjnym, wyrok sądu pierwszej instancji. Jeżeli strona z tych gwarancji i uprawnień procesowych na odpowiednim etapie postępowania nie korzysta, to z racji przyjętych w procedurze rozwiązań prawnych, w tym przypadku art. 153 p.p.s.a., jej pozycja procesowa ulega istotnemu osłabieniu. Nie może już bowiem na dalszych etapach tego postępowania skutecznie zakwestionować przesądzonych wcześniej kwestii. Chodzi przy tym o to, że na danym etapie sprawy zarzuty nie mogą już być skutecznie podnoszone. Skarżąca nie skorzystała z możliwości zaskarżenia skargą kasacyjną ani wyroku z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. I SA/Lu 600/11 (który przesądził prawidłowość doręczenia tytułów wykonawczych, których dotyczy skarga w sprawie niniejszej), ani też wyroku WSA z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 942/13, co spowodowało prawomocność tych wyroków. Stąd też, wobec jednoznacznie wyrażonego stanowiska w każdym z tych prawomocnych wyroków bezzasadne jest teraz, w celu podważenia tego stanowiska, wskazywanie na uchybienia postępowania administracyjnego oraz braki w materiale dowodowym. Ostatecznie Sąd stwierdził że uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu. Mogłoby się tak stać, gdyby organ odwoławczy, pomijając powyższy przepis, ponownie przystąpił do analizy sprawy w zakresie, w jakim domagała się tego skarżąca.

3.1. Skarżąca wywiodła skargę kasacyjną, którą zaskarżyła wyrok w części oddalającej skargę. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:

1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie miało miejsce naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie stanowi istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie dostrzeżone przez Sąd uchybienia, jak nieprzedstawienie okoliczności, które organ brał pod uwagę w sprawie oraz nieuzasadnienie rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych w sposób prawidłowy, pełny i przekonujący, miały miejsce;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie i sporządzenie ogólnikowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie oddalenia zarzutów strony Skarżącej, nie odniesienie się do wszystkich zarzutów strony skarżącej;

3. stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. - powoływanej dalej jako p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. a w konsekwencji art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez przyjęcie stanu faktycznego sprawy nieznajdującego odzwierciedlenia w aktach sprawy, a w szczególności przyjęcie przez Sąd, iż nie ma racji skarżąca kwestionując własnoręczność podpisów pod tytułami wykonawczymi i niczym nie uzasadnione przyjęcie przez Sąd, iż są to jej podpisy pomimo nie zweryfikowania w żaden sposób tej okoliczności;

4. stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. a w konsekwencji art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz w związku z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedostrzeżenie przez WSA Lublin w postępowaniu przed organem egzekucyjnymi naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, polegającego na nie należytym ustaleniu stanu faktycznego m.in. poprzez nie powołaniu biegłego w celu wykluczenia autorstwa podpisów skarżącej na tytułach wykonawczych oraz art. 136, art. 138 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nie wydanie orzeczenia reformatoryjnego w sytuacji zaistnienia w sprawie przesłanek do jego zastosowania a tym samym nadużycie kompetencji do wydania orzeczeń o charakterze kasatoryjnym;

5. stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania poprzez nie zawieszenie postępowania (naruszenie art. 125 § 1 pkt 1, pkt 2 p.p.s.a.) do czasu rozstrzygnięcia kwestii wywołanej działaniem na podstawie art. 304 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego tj. zawiadomieniem organów ścigania o prawdopodobieństwa popełnienia przestępstwa fałszerstwa dokumentów tj. podpisów skarżącej na tytułach wykonawczych oraz niedostrzeżenie przez Sąd, iż w sprawie winien mieć zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez naruszenie art. 125 § 1 pkt 1, pkt 2 p.p.s.a. - nie zawieszenie przez Sąd postępowania z urzędu gdyż ujawnił się czyn (fałszerstwo podpisów skarżącej na tytułach wykonawczych), którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej;

6. stosownie do art. 174 pkt 2 p.p.s.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. a w konsekwencji art. 141 § 4 p.p.sa., art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż organy egzekucyjne prawidłowo zastosowały art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaś zgodnie z prawem i stanem faktycznym sprawy nie powinny wydać orzeczenia kasacyjnego lecz refomatoryjne zgodnie z 138 § 1 pkt 2 kpa;

7. naruszenie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię polegającą na rozstrzygnięciu przez Sąd, że organ pierwszej instancji jest związany wyrażonymi w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej ocenami, poglądami i stanowiskiem organu drugiej instancji odnośnie wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o chylenie wyroku w zakresie jego punktu I (oddalenia skargi) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Nadto wniesiono o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

3.2. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

4.2. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), dalej zwaną p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej.

4.3. W skardze kasacyjnej postawiono zarzuty naruszenia szeregu przepisów ale w uzasadnieniu odniesiono się praktycznie wyłącznie do zarzutu naruszenia art. 125 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd I instancji przyjął stan faktyczny nieznajdujący odzwierciedlenia w aktach sprawy, w szczególności poprzez przyjęcie, że nie ma racji Skarżąca kwestionując własnoręczność podpisów pod tytułem wykonawczym. Sąd w ocenie Skarżącej nie uzasadnił przyjęcia, że są to

jej podpisy. Okoliczność ta powinna być zweryfikowana. Dalej wskazał, że w przypadku powzięcia przez Sąd informacji na temat fałszowania podpisów na dokumentach urzędowych winien on postąpić zgodnie z art. 304 § 3 Kodeksu karnego, tj. zawiadomić organy ścigania o prawdopodobieństwie popełnienia przestępstwa.

Z tak sformułowanym zarzutem nie można się zgodzić.

Przypomnieć wypada, że zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:

1) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej;

2) jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej.

W art. 125 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zostały wymienione dwie przesłanki związane z innymi postępowaniami mogącymi mieć wpływ na rozstrzygnięcie w rozpatrywanej sprawie sądowoadministracyjnej. Fakultatywne zawieszenie postępowania na podstawie komentowanego przepisu zależy od uznania sądu, który powinien rozważyć, czy w danym wypadku jest celowe wstrzymywanie biegu sprawy z uwagi na opisane okoliczności i czy nie naruszy ono praw gwarantowanych w ustawie zasadniczej. W orzecznictwie podkreśla się, że uznanie przewidziane w tym przepisie nie może mieć dowolnego charakteru. Obowiązkiem sądu jest rozważenie, a w konsekwencji wyjaśnienie w uzasadnieniu postanowienia przesłanek uzasadniających zawieszenie postępowania w sprawie (zob. postanowienia NSA z dnia: 25 marca 2005 r., I FZ 134/05, CBOSA; 2 kwietnia 2012 r., II FZ 182/12, LEX nr 1137696). Ponadto sąd musi rozważyć przesłanki umożliwiające zawieszenie postępowania w świetle nakazu rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady szybkości postępowania wynikającej z art. 7 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA z dnia: 24 sierpnia 2011 r., II FZ 390/11, LEX nr 896353; 17 listopada 2011 r., II FZ 673/11, LEX nr 1070136; 12 stycznia 2012 r., II FZ 832/11, LEX nr 1104148).

W wypadku, o którym mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z uwagi na prejudycjalność innego toczącego się postępowania, którego wynik będzie miał wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Warunkiem skorzystania z tej podstawy, mającej związek z wynikiem innego postępowania administracyjnego (ogólnego lub podatkowego), sądowoadministracyjnego, sądowego jest wystąpienie sytuacji, w której to inne postępowanie jest już rozpoczęte (zob. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., II GZ 299/14, LEX nr 1492998). Nie można więc łączyć § 1 zastosowania pkt 1 komentowanego artykułu z regulacją zawartą w § 2 odnoszącą się jedynie do hipotezy opisanej w § 1 pkt 2.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że analiza akt sądowych prowadzi do wniosku, że w sprawie nie toczyło się (było rozpoczęte) inne postępowanie, którego wynik mógł mieć wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

To Skarżąca powoływała się na okoliczność fałszowania podpisów na dokumentach, jednak nie wykazała aby w tym zakresie toczyło się jakiekolwiek postępowanie, zwłaszcza postepowanie karne, stanowiące przesłankę ewentualnego zawieszenia postępowania przez sąd.

Uwzględniając również fakt, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jest fakultatywne, podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut uznać należało za całkowicie nieuzasadniony.

4.4. Stosownie do art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. możliwe jest również zawieszenie postępowania, jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. W tym wypadku, w przeciwieństwie do sytuacji, o której mowa w pkt 1, do zawieszenia postępowania formalnie nie jest konieczne wszczęcie postępowania karnego lub dyscyplinarnego. Stosownie do § 2 komentowanego przepisu, w razie gdy postępowanie karne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd w drodze niezaskarżalnego postanowienia wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych wypadkach może zwrócić się do właściwego organu. Regulacja ta wskazuje, że zanim zostanie wydane postanowienie o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd powinien podjąć działania, o których mowa w § 2 tego artykułu. Jeżeli bowiem strona nie będzie chciała współpracować i nie złoży wniosku, niecelowe byłoby zawieszanie postępowania sądowoadministracyjnego.

Zarzut naruszenia art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. również okazał się niezasadny. Raz jeszcze Sąd pragnie podkreślić, ze zawieszenie postępowania na podstawie wskazanego przepisu ma charakter fakultatywny, co oznacza, iż Sądowi pozostawiona jest swoboda w podejmowaniu w tym zakresie decyzji.

Autorowi skargi kasacyjnej umknęło, iż Sąd I instancji działał w warunkach związania ocenę prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnych wyrokach z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Lu 600/11 oraz z 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 942/13. Sąd wskazał, że jest na podstawie art. 153 p.p.s.a. związany tymi wyrokami.

Prawidłowo dostrzegł zatem Sąd I instancji, że prawomocny wyrok WSA z dnia 19 marca 2014 r., był dla Skarżącej korzystny w tym sensie, że uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie, w jakim utrzymywało ono w mocy postanowienie z dnia 18 kwietnia 2013 r. w części odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...]. Natomiast w pozostałym zakresie WSA skargę oddalił ze wskazaniem, iż Sąd nie kwestionuje w tym zakresie legalności zaskarżonego postanowienia, stojąc na stanowisku, że byłoby to niedopuszczalne z uwagi na obowiązujący zakaz orzekania na niekorzyść skarżącej określony w art. 134 § 2 p.p.s.a.

Zasadnie uznał również Sąd I instancji, że argumentacja skargi w sprawie sprowadzała się do podważenia prawidłowości ustalonego w sprawie stanu faktycznego, to jest kwestii prawidłowości doręczenia stronie skarżącej tytułów wykonawczych (strona podnosi, że jej podpis na tytułach wykonawczych o numerach [...] i [...] został sfałszowany). Jednak, na co wskazał Sąd przepisy procedury sądowoadministracyjnej zawierają określone gwarancje procesowe, w ramach których strona może kwestionować niekorzystne dla niej ustalenia i rozstrzygnięcia organów podatkowych, a następnie w toku instancyjnym, wyrok sądu pierwszej instancji. Jeżeli strona z tych gwarancji i uprawnień procesowych na odpowiednim etapie postępowania nie korzysta, to z racji przyjętych w procedurze rozwiązań prawnych, w tym przypadku art. 153 p.p.s.a., jej pozycja procesowa ulega istotnemu osłabieniu. Nie może już bowiem na dalszych etapach tego postępowania skutecznie zakwestionować przesądzonych wcześniej kwestii. Ponieważ Skarżąca nie skorzystała z możliwości zaskarżenia skargą kasacyjną ani wyroku z dnia 7 lutego 2012 r. sygn. I SA/Lu 600/11 (który przesądził prawidłowość doręczenia tytułów wykonawczych, których dotyczy skarga w sprawie niniejszej), ani też wyroku WSA z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 942/13, co spowodowało prawomocność tych wyroków.

Należy zaaprobować pogląd Sąd I instancji, że wobec jednoznacznie wyrażonego stanowiska w każdym z tych prawomocnych wyroków, bezzasadne jest teraz, w celu podważenia tego stanowiska, wskazywanie na uchybienia postępowania administracyjnego oraz braki w materiale dowodowym. Zasadnie zatem Sąd powołał się w tym wypadku na wynikającą z art. 153 p.p.s.a. zasadę związania oceną prawną, co umknęło autorowi skargi kasacyjnej.

4.5. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który został sformułowany w zarzutach od 1 do 4 skargi kasacyjnej i powiązany innymi przepisami ustawy.

Stosownie do wskazanego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Natomiast fakt nieodniesienia się przez Sąd I instancji do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza per se, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 oraz art. 3 § 1 p.p.s.a.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił ponadto motywy podjętego rozstrzygnięcia. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.

4.6. Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.