Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 248/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a  i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 48
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2021 r. nr SKO.PS/4110/732/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie gorącego posiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r. nr SKO.PS/4110/732/2021, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 7, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o Pomocy Społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. ), § 2 ust. 3 pkt 3, § 3, § 5 ust. 1 pkt 1, § 6 ust. 2 Uchwały XCV/1425/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 15.01.2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy Miejskiej Kraków pomocy w zakresie dożywiania rozporządzenia (Dz. Urz. Woj. Małop. Z 2014 r. poz. 415) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 5 października 2021 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania M. S. (dalej: skarżący) świadczenia w formie gorącego posiłku w barze.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 24 września 2021 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o udzielenie pomocy w formie posiłków w barze.

Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku, Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 5 października 2021 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie gorącego posiłku w barze.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dochody skarżącego w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku nie przekroczyły kryterium dochodowe ustalone dla osoby samotnie gospodarującej 150 % kwoty kryterium dochodowego ustalonego na podstawie ustawy o pomocy społecznej, które to kryterium w tym czasie wynosiło 701,00 zł, zaś dochód skarżącego "na rękę" wyniósł 732,86 zł. Niemniej jednak organ podkreślił, iż niezwykle istotne z punktu widzenia celów pomocy społecznej jest to, aby osoby korzystające z tej pomocy i ubiegające się o taką pomoc współdziałały w rozwiązywaniu ich sytuacji życiowej. Bez spełnienia tego warunku nie możliwa jest poprawa warunków materialnych i bytowych klientów pomocy społecznej. Stąd ustawodawca w art. 4 ustawy ustanowił, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich sytuacji życiowej. Pomimo spełnienia w/w przesłanek uzasadniających przyznanie stronie wnioskowanej pomocy, organ może odmówić jej udzielenia, jeżeli zaszły okoliczności wymienione w art. 11 lub art. 12 ustawy.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji przywołał treść art. 11 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Zdaniem organu I instancji w rozpoznawanej sprawie brak było współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe odmówiono przyznania wnioskowanej formy pomocy.

Od powyżej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożył M. S. W uzasadnieniu podniósł, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji, która jest dla niego krzywdząca. Skarżący uzasadnił swoje zarzuty oraz wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie wskazał, że jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek celowy, który może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Niezbędnym jednak warunkiem przyznania zasiłku celowego jest uprzednie spełnienie kryteriów dochodowych. Jak wynika bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych, z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 złotych, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Jak wynika z akt sprawy dochodem skarżącego poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku (tj. sierpniu 2021 r.) była renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 810,73 zł. Przy czym kwota otrzymywana przez skarżącego do wypłaty wynosiła 732,86 zł z uwagi na potrącenie z tytułu pobieranego zasiłku okresowego w zbiegu uprawnień do świadczeń ZUS i MOPS. Ustalono ponadto, iż wydatki związane z utrzymaniem domu oraz media skarżący ponosi co drugi miesiąc, bowiem opłaca je na przemian z żoną. Ustalono ponadto, iż skarżący posiada własne zasoby w postaci działki zlokalizowanej przed domem, na której posadowiony jest garaż zaadaptowany na warsztat samochodowy oraz plac, mogący służyć jako parking, gdyż cały teren działki jest ogrodzony.

W niniejszej sprawie organ I instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego, wskazał, że skarżący posiada własne zasoby w postaci działki zlokalizowanej przed domem, na której posadowiony jest garaż zaadaptowany na warsztat samochodowy oraz plac, mogący służyć jako parking, gdyż cały teren działki jest ogrodzony, które powinny zostać w pierwszej kolejności wykorzystane przez skarżącego w celu poprawy własnej sytuacji. W związku z powyższym organ zobowiązał skarżącego do poczynienia kroków w kierunku wynajęcia garażu -warsztatu, bądź całej posesji. Pomimo uzgodnień dokonanych ze skarżącym w ww. zakresie, skarżący nadal nie wykorzystuje posiadanych przez siebie zasobów i nie podejmuje działań w kierunku przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znajduje. W tym stanie rzeczy – zdaniem Kolegium - organ I instancji prawidłowo ocenił działania skarżącego, jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, który w rozważanym przypadku również stanowił uzasadnioną podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie organu odwoławczego na podstawie powyższych okoliczności organ I instancji prawidłowo ocenił sytuację materialno - bytową skarżącego, a wyciągnięte przez organ wnioski w pełni uzasadniały odmowę przyznania zasiłku celowego motywowaną stwierdzoną dysproporcją między udokumentowanym dochodem a sytuacją majątkową (finansową) skarżącego oraz wynikającą z tego możliwością samodzielnego przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej (o ile taka w ogóle zachodzi), a także brakiem współdziałania z organami pomocy społecznej, o jakim stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ocena sytuacji życiowej przeprowadzona przez organ I instancji w niniejszej sprawie uwzględnia sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową skarżącego, w tym faktyczny dochód i stan zdrowia. Należy bowiem mieć na uwadze, iż wprawdzie zasiłek celowy specjalny może być przyznany w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, to jednak nie oznacza to, że organy oceniając kwestię przyznania zasiłku mogą abstrahować od sytuacji majątkowej stron.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zakwestionował wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd. W ocenie skarżącego decyzja zapadła w oparciu o bardzo indywidualną i stronniczą interpretację faktów, jak również opiera się na twierdzeniach nieprawdziwych. Skarżący wyjaśnił, że uzyskany jednorazowy dochód w kwocie 500 zł przeznaczył na bieżące naprawy w budynku, w którym zamieszkuje, chociaż nie był on wystarczający. Zdołał jednak pokryć koszty związane z instalującą osuszacza oraz naprawą pompy. Gdyby nie pozyskał środków pieniężnych we własnym zakresie, doprowadziłoby to do zagrzybienia pomieszczeń mieszkalnych oraz braku wody do celów sanitarnych. Jest w 50 % właścicielem budynku gospodarczego, który obecnie ma 70-90 lat i grozi mu zawalenie. Nie stać go na jego remont. Przed budynkiem planowana jest trasa rowerowa co wyklucza ewentualne pozyskanie inwestora w celu jego odbudowy. Obecnie użytkowany jest przez pewną osobą na cele hobbistyczne, przy świadomości zagrożenia. Od wielu lat korzysta z pomocy MOPS w Krakowie. Nadto skarżący podkreślił, że podejmował różne próby wynajmu przedmiotowego obiektu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 28 lipca 2022 r., Sąd ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.

W piśmie z dnia 10 października 2022 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał twierdzenia i wnioski zawarte w skardze i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 8 grudnia 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 5 października 2021 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie gorącego posiłku, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.)., zwanej dalej "u.p.s." oraz uchwały nr XCV/1425/14 Rady Miasta Krakowa z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy Miejskiej Kraków pomocy w zakresie dożywiania (t.j. Dz. Urz. Woj. Małop. z 3.09.2021r., poz. 4958), zwana dalej "uchwałą".

Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest przewidziana w art. 48b ust. 2 u.p.s. pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie. Przysługuje ona osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Nadto jak wynika z art. 48 u.p.s. osoba ma prawo do posiłku, jeżeli jest tego pozbawiona.

Z kolei § 1 uchwały stanowi, iż przyjmuje się program osłonowy dotyczący udzielania mieszkańcom Gminy Miejskiej Kraków pomocy w zakresie dożywiania. Natomiast w świetle § 2 ust.1 powołanego aktu celem realizacji programu jest zapewnienie pomocy w formie dożywiania wszystkim osobom potrzebującym. Dalej przewiduje się, że program realizowany jest przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie we współpracy z innymi jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej oraz jednostkami działającym w obszarze oświaty na terenie Gminy Miejskiej Kraków. W ramach programu udziela się pomocy:

1) dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej;

2) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej;

3) pozostałym osobom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym i niepełnosprawnym.

Natomiast § 5 uchwały przewiduje, że pozostałym osobom (a więc nie będącym dziećmi i uczniami) pomoc w formie posiłku przysługuje:

1) bez obowiązku zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kwoty kryterium dochodowego,

2) pod warunkiem zwrotu 25 % wydatków na udzielone świadczenie w sytuacji, gdy dochód na osobę lub dochód na osobę w rodzinie przekracza 150 %, a jednocześnie nie przekracza 200% kwoty kryterium dochodowego.

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżący nie przekroczył 150 % kwoty kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Organu odmówił mu natomiast przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na brak współdziałania skarżącego z organem pomocy społecznej, co polegało na nie wynajęciu przez skarżącego garażu, placu, czy też całej posesji celem przezwyciężenia problemów finansowych. Należy przy tym wskazać, że skarżący podejmował próby wynajęcia garażu, czy placu przed swoim domem, tym niemniej nie doprowadzało to do wynajęcia przedmiotowych nieruchomości. Był to podstawowy powód odmowy przyznania przez organ I instancji skarżącemu pomocy społecznej. Organ II instancji podtrzymał te argumentację wskazując, że skarżący posiada własne zasoby – działkę pod domem przy ul. [...], które powinien wykorzystać.

Trafnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że jeżeli dana osoba jest w stanie przezwyciężyć określone trudności związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych (np. żywieniowych) przez wykorzystanie własnych zasobów finansowych lub możliwości w zakresie korzystania z usług innych osób (np. przez zamawianie posiłków w placówkach gastronomicznych), to niewątpliwie świadczenie niepieniężne z pomocy społecznej (np. w formie posiłku) nie przysługuje tej osobie (Wyrok WSA w Rzeszowie z 8.01.2019 r., II SA/Rz 1124/18, LEX nr 2619564). Trudno jednak w niniejszej sprawie twierdzić, że skarżący nie starał się wykorzystać własnych zasobów. Podejmował takie próby, które jednak nie doprowadziły do pozytywnego rezultatu. Należy przy tym wskazać, że dom, którego skarżący jest współwłaścicielem, znajduje się przy wąskiej drodze asfaltowej, naprzeciwko którego znajdują się tereny rekreacyjne (ogródki działkowe). Należy także zauważyć, że z zewnątrz dom skarżącego jest odnowiony, nie sprawia wrażenia zaniedbanego, ani nie sprawia wrażenia, że jego współwłaściciel potrzebuje pomocy opieki społecznej. Natomiast zdaniem Sądu nie można jednak skarżącemu czynić zarzutu z tego, że nie udało mu się wynająć terenu zgodnie z zamysłem organu, gdyż kwestia znalezienia właściwego kontrahenta nie jest łatwa, zwłaszcza w sytuacji, gdy miałby on prowadzić na tejże posesji działalność gospodarczą. Co więcej na taki wynajem musiałaby się zgodzić również małżonka skarżącego, która jest współwłaścicielem tej nieruchomości. Natomiast organ nie wykazał w żaden sposób, ze skarżący posiada jakieś inne zasoby majątkowe, które mógłby sprzedać, czy wynająć celem uzyskania dodatkowych dochodów. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest współwłaścicielem działki [...] w obr. [...] jednostki ewidencyjnej K., która została przez niego przekazana nieznanej osobie w nieodpłatne posiadanie. Z wywiadu środowiskowego z 15 stycznia 2019r. wynika, że skarżący wraz z żoną nabyli sąsiednią działkę do tej zamieszkiwanej (skarżący wraz z żoną zamieszkuje pod adresem [...] 10, a nabycie dotyczyło działki pod adresem [...] 12), na której zaczęła mieszkać córka żony skarżącego. Wynika z tego, że adres [...] 12 znajduje się na działce [...]. Skarżący jest więc ciągle jej współwłaścicielem, a znajduje się ona w dobrze prosperującej dzielnicy K. Organ jednak nie podjął żadnych kroków celem wyjaśnienia dokładnego stanu posiadania skarżącego, zarzucając mu jedynie, że nie wynajął w wyznaczonym terminie placu i garażu znajdującego się pod adresem [...] 10, o co trudno mieć do skarżącego pretensje. Nie została przesłuchana także żona skarżącego, z którą skarżący rozwodzi się od 2019r. i jak sam twierdzi jest w konflikcie.

Zdaniem jednak Sądu kluczowym elementem w niniejszej sprawie jest fakt właśnie nie udzielenia tej konkretnej pomocy w formie gorącego posiłku. Jedzenie jest kluczowe dla życia jednostki, wyjątkowo więc można odmówić tego typu pomocy. Nikt w Polsce nie powinien być głodny. Jak już było wskazane skarżący mieści się w kryterium dochodowym wyznaczonym przez Radę Miasta Krakowa. Art. 48 u.p.s. stanowi, że osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Organ w niniejszej sprawie nie wykazał, że skarżący ma środki na pokrycie kosztów wyżywienia. Co więcej z jego miesięcznych dochodów wynika, jak ustalił organ, że jego dochody są niewiele wyższe niż kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w ustawie o pomocy społecznej. Uchwała Rady Miasta Krakowa jest z kolei tak zbudowana, że w zasadzie pozostałym osobom pomoc w zakresie gorącego posiłku obligatoryjnie przysługuje pomoc, o ile spełniają określone w niej kryterium dochodowe. Niewątpliwie Skarżący sprostał takiemu wymaganiu.

Biorąc pod uwagę fakt, że z jednej strony, organ nie wykazał, iż skarżący posiadał zasoby majątkowe, które pozwoliłyby mu na samodzielne wyżywienie się, z drugiej strony, fakt, że posiłek i wyżywienie dla ludzi jest kwestią podstawową i decydującą o godnym życiu, a po trzecie, iż budowa §5 uchwały wskazuje, że aby otrzymać pomoc w formie gorącego posiłku wystarczające jest jedynie spełnienie wyznaczonego kryterium dochodowego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji.

Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Obecnie obowiązują dwa różne rozporządzenia regulujące w rzeczywistości dwie odmienne kwestie odnoszące się do kosztów sądowych tytułem zastępstwa procesowego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2021 r., III SA/Kr 1133/19, dostępne https://orzeczenie.nsa.gov.pl.). Pierwszym jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.), które zostało wydane na podstawie art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1651 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę do zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich, mając na względzie, że ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, o której mowa w ust. 3, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy adwokata. Z kolei jego ust. 3 stanowi, że Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, stawki minimalne za czynności adwokackie, o których mowa w ust. 1, mając na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany nakład pracy adwokata. Rozporządzenie to reguluje kwestię wysokości kosztów, które są zwracane stronie wygrywającej proces z tytułu zastępstwa procesowego.

Drugim aktem normatywnym jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18, zwane dalej rozporządzeniem z 2016 r.), które zostało wydane na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, który stanowi, że Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ponoszenia kosztów, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Rozporządzenie to reguluje więc kwestię wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu przyznawane od Skarbu Państwa. Należy przy tym odnotować, że powyższe rozporządzenie nie było dotychczas przedmiotem kontroli z punktu widzenia jego zgodności z Konstytucją RP.

Problemem spornym jest natomiast, czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania wyżej wymienionego obowiązującego rozporządzenia z 2016 r. i przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie według stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wynika to z faktu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19) uznał, że poprzednio obowiązujący § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801, zwane dalej rozporządzeniem z 2015 r.) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy przy tym podkreślić, że rozporządzenie, którego § 4 ust. 1 uznano za niekonstytucyjny już w czasie orzekania przez Trybunał Konstytucyjny nie obowiązywało. Trybunał jednak stwierdził, że uchylenie całego rozporządzenia z 2015 r. przez § 23 rozporządzenia z 2016 r., nie wpłynęło na modyfikację położenia prawnego skarżącego, a treść przepisu intertemporalnego zawartego w § 22 rozporządzenia z 2016 r. prowadzi wprost do wniosku, iż § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2015 r. nadal obowiązuje odnośnie do spraw wszczętych i niezakończonych w danej instancji przed 2 listopada 2016 r. W innym zakresie do obowiązującej obecnie regulacji Trybunał nie odniósł się w uzasadnieniu. Nie wyraził więc nawet pośrednio opinii na ten temat, chociaż przepisy ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) tego nie zakazywały, a samo rozporządzenie z 2016 r. było znane.

Konstrukcja z kolei rozporządzenia z 2015 r. była odmienna niż konstrukcja obecnie obowiązującej regulacji. Przede wszystkim § 4 ust. 1 stanowił, że opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Można więc przyjąć, że jako zasadę wskazywał na połowę stawki zasądzanej tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, przy czym stawki maksymalne były wskazane w dalszej części tego samego rozporządzenia. Te stawki maksymalne były z kolei identyczne jak opłaty za czynności adwokackie przewidziane w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Ustawodawca obniżał więc zasądzane wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu o połowę, co było regułą, przyjmując jednocześnie, że maksymalne stawki w nim przewidziane były wyjątkiem. Należy bowiem zauważyć, że ust. 2 § 4 rozporządzenia z 2015 dawał możliwość podwyższenia zasądzonego wynagrodzenia do stawki maksymalnej.

Obecna regulacja z kolei przewiduje odmienne rozwiązanie. W rozporządzeniu z 2016 r. ustalone zostały bowiem ściśle określone stawki, które są przyznawane od Skarbu Państwa tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Co więcej stawka ta może zostać podniesiona do 150% w ściśle określonych sytuacjach związanych z nakładem pracy adwokata, stopniem zawiłości sprawy czy z uwagi na wartość przedmiotu sporu. Porównując jedynie same kwoty przewidziane w rozporządzeniu z 2016 oraz rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie należy zauważyć, że w sprawach, w których występuje wpis stały w postępowaniu przed sądami administracyjnymi kwoty przyjęte w rozporządzeniu z 2016 r. są o połowę niższe niż opłaty minimalne przyznawane stronie wygrywającej proces na podstawie rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Jednak w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, a więc gdy wpis w danej sprawie sądowej jest stosunkowy nie ma już takiego prostego przelicznika i stosunku 1:2 pomiędzy kwotami określonymi w rozporządzeniu z 2016 r. i rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Należy także podkreślić, że zarówno na mocy rozporządzenia z 2015 r., jak i obecnie rozporządzenia z 2016 r., pełnomocnikowi sąd przyznając określone wynagrodzenie podwyższa je o kwotę podatku od towarów i usług. Tej regulacji z kolei nie ma w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Tak więc stronie zwraca się określoną kwotę ustaloną w tym rozporządzeniu nie zasądzając podatku VAT. Należy więc przyjąć, że profesjonalny pełnomocnik, który świadczy pomoc prawną z wyboru musi ją samodzielnie uiścić na rzecz Skarbu Państwa, z kwoty zapłaconej mu przez klienta z tytuły reprezentacji przed sądem. Porównując więc wynagrodzenie, które adwokat otrzymuje tytułem zastępstwa procesowe z urzędu i z wyboru z uwzględnieniem stawki VAT (jest to oczywiście głębokie uproszczenie ze względu na fakt, że w jednym przypadku mamy do czynienia ze zwrotem opłaty z tytułu zastępstwa procesowego stronie wygrywającej, która nie jest wynagrodzeniem pełnomocnika, a z drugiej mamy jednak do czynienia z zapłatą wynagrodzenia), to różnica pomiędzy nimi wcale nie przedstawia się to jako połowa wartości, ale jest mniejsza.

Opłata określona w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie zawsze jest ponoszona przez stronę przegrywającą dane postępowanie. Wyjątkowo może być ona poniesiona przez Skarb Państwa w sytuacji gdy jest on stroną w danym postępowaniu. Takim wyjątkiem są więc postępowania przed sądami administracyjnymi, w których zawsze jedną ze stron jest organ administracji publicznej (nie ma przy tym znaczenia, czy mamy do czynienia z administracją rządową, czy samorządowa, gdyż zarówno funkcjonowanie jednej, jak i drugiej oparte jest o finanse publiczne). W sytuacji więc uchylenia aktu administracyjnego albo stwierdzenia bezczynności na rzecz strony skarżącej zasądzany jest zwrot poniesionych kosztów sądowych. Nie jest to jednak wynagrodzenie dla pełnomocnika. Wynagrodzenie jest bowiem płatne na podstawie umowy zawartej przez klienta z jego pełnomocnikiem z wyboru. To jest jedynie zwrot stronie poniesionych kosztów, przy czym prawodawca doskonale zdaje sobie sprawę, że nie są to całkowite koszty zastępstwa procesowego.

Jednak patrząc się na kwestię zasądzanych kosztów zastępstwa procesowego z wyboru zawsze należy mieć na uwadze, że koszty te ponosi przegrywający. Należy przy tym pokreślić, że koszty te są zasądzane na rzecz konkretnej strony, skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie jest więc do końca pewne, czy kwota ta summa summarum wpłynie na konto pełnomocnika z wyboru, o ile taka była umowa miedzy skarżącym, a pełnomocnikiem z wyboru dotyczące zapłaty jego wynagrodzenia.

W wyroku z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19) Trybunał Konstytucyjny uznał jedynie za niekonstytucyjny określony zapis w § 4 ust. 1, że opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Tak więc nie zostały uchylone zapisy odnoszące się do wszystkich stawek określonych w rozporządzeniu z 2015 r. W innym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27lutego 2018 r., SK 25/15 dotyczącego § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, także zakwestionowany został tylko jeden konkretny przepis. Trybunał Konstytucyjny nie uchylił więc całego rozporządzenia z 2015 r.

Obowiązujące obecnie rozporządzenie z 2016 r. wprost określa wysokość zasądzanego od Skarbu Państwa wynagrodzenia, zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Powołana podstawa prawna do wydania tego rozporządzenia wyraźnie wskazuje obowiązek określenia w drodze rozporządzenia sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Tak też ta dyspozycja ustawowa została wykonana. Zostały wskazane określone kwoty, które dotyczą wszystkich pełnomocników z urzędu. Nie ma więc w tym przypadku zróżnicowania podmiotowego. Co więcej zasądzone wynagrodzenie tytułem zastępstwa procesowego jest podnoszone o podatek VAT. Należy przy tym podkreślić, że dla zasądzonej kwoty nie ma znaczenia czy pełnomocnik z urzędu wygra proces, czy też go przegra. Nie ma także znaczenia jakość samej reprezentacji, trafność i właściwość podnoszonych zarzutów, czy nakład pracy. Wskazana w rozporządzeniu stawka zawsze zostanie zasądzona. Co więcej pełnomocnik z urzędu ma pewność, że Skarb Państwa (w tym przypadku sąd administracyjny) zasadzoną kwotę wypłaci i jest ona płatna bezpośrednio na jego ręce. Nie jest więc możliwe, aby w jakikolwiek sposób utracił to wynagrodzenie.

Należy także zauważyć, że rozporządzenie z 2016 r. wciąż obowiązuje i ono reguluje kwestę wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Sąd nie jest więc związany w tym zakresie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19). Zresztą, gdyby zakwestionować wszystkie kwoty przewidziane w rozporządzeniu z 2016 r., to nie byłoby w ogóle podstawy prawnej do zasądzenia wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu. W odniesieniu bowiem do rozporządzenia z 2015 r. Trybunał Konstytucyjny uchylił jedynie jego jeden przepis, który o połowę zmniejszał minimalne wynagrodzenie należne pełnomocnikowi z urzędu. Pozostawił natomiast w mocy pozostałe przepisy, które określały stawki, które można było zasądzić tytułem wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu.

Należy przy tym dodatkowo podkreślić, że nieogłoszony jeszcze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022r., w którym to stwierdzono, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.) są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , nie odnosi się do stawki określonej za pomoc udzieloną z urzędu w ramach procedury sądowo administracyjnej. Należy podkreślić dodatkowo, że pełnomocnik skarżącego sporządził jedynie jedno pismo adresowane wspólnie do dwóch różnych spraw. Jego nakłady pracy nie uzasadniają więc przyznania kwoty ponad tę określoną w obecnie obowiązujących przepisach.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 250 § 1 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18) pełnomocnikowi przyznano wynagrodzenie w wysokości 240 zł podwyższone o stawkę podatku VAT obowiązującą w dniu orzekania.