Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 904/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 6, art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 10 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2018 roku sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]. LS


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. F., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:

Prezydent Miasta Ł., po rozpatrzeniu wniosku K. F., decyzją z dnia [...] roku orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad P. F. od dnia 1 lipca 2017 roku. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 17 ust. 3a, art. 23 i art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1518 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.").

Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniosła K. F., która wyrażając niezadowolenie z wydania zaskarżonej decyzji zarzuciła jej naruszenie:

1. prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt uzyskania i pobierania przez odwołującą specjalnego zasiłku opiekuńczego ma istotne znaczenie dla oceny jej wniosku, a także całkowite oderwanie tego przepisu, a co za tym idzie podstawy prawnej rozstrzygnięcia od wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn.: K 38/13;

2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257, dalej jako: "K.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując iż sam fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalania organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

3. błędne ustalenie stanu faktycznego powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r., iż odwołującej jako małżonce nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy sprawowaniu opieki stronie zostało przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem P. F. decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...];

4. art. 6, art. 7 oraz art. 8 K.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, uznało iż nie zasługuje ono na uwzględnienie, zatem utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i przedstawiając treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 u.ś.r. wskazał, iż K. F. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku o przyznaniu K. F. specjalnego zasiłku opiekuńczego w celu sprawowania stałej opieki nad P. F.). Osoba wymagająca opieki tj. P. F. pozostaje w związku małżeńskim z K. F., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak następnie wskazało Kolegium z art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w tym przepisie – poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, które nie są w sprawie sporne, a tym samym nie wymagają szerszego ustosunkowania się – muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega – co do zasady - na nie podejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" lub "b" u.ś.r. Prawo do świadczenia określonego w art. 17 u.ś.r. stanowi zamkniętą regulację normującą możliwość jego przyznania.

W ocenie Kolegium, podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie jest zasadne i znajdujące oparcie w ww. przepisach. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że są one chybione i w konsekwencji pozostają bez wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. W szczególności odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 6, art. 7 i art. 8, oraz art. 77 i art. 80 K.p.a. Kolegium napisało, że jest on chybiony i w konsekwencji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie. W ocenie Kolegium, postępowanie poprzedzające wydanie kontestowanej decyzji zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, w tym m.in. zasady prawdy obiektywnej i przestrzegania prawa w postępowaniu administracyjnym, zaś sama decyzja wydana została po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, który odnosił się do przedmiotu prowadzonego postępowania.

W skardze na powyższą decyzję K. F. zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nie zastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. i przez to, nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń jak wynika z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r.;

2. błędne ustalenie stanu faktycznego powołując się na art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. "a" u.ś.r., iż skarżącej jako małżonce nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przyjmując, iż sam fakt pobierania zasiłku dla opiekuna skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony;

Opierając się na wskazanych zarzutach autorka skargi wniosła o jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r. w zgodzie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, tj. zobowiązanie organów do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie z jej wnioskiem.

W motywach skargi jej autorka napisała, iż P. F. urodzony w 1991 roku jest osobą niepełnosprawną, chorą na czterokończynowe porażenie (tetraplegia), brak mu czucia od pach w dół z powodu nieszczęśliwego upadku z wysokości spowodowanego zaniedbaniami technicznymi w kamienicy, w której mieszka. Mąż skarżącej jest zatem osobą leżącą, z wieloma odleżynami, która nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] roku P. F. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na czas określony, datę powstania niepełnosprawności datuje się od dnia 27 września 2015 roku, a ustalony stopień niepełnosprawności od dnia 25 listopada 2015 roku. Organ pierwszej instancji w decyzji wskazał, iż skarżąca nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednak organ ten nie pouczył skarżącej w dniu składania wniosku o specjalny zasiłek opiekuńczy, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skarżąca zauważyła, iż fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej sytuacji nie można bowiem uznać za nieodwracalną – wymaga to wyeliminowania z obrotu prawnego, czy też wygaszenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy jedynie po to, aby nie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. "b" u.ś.r. Organ może też działając z urzędu – na podstawie art. 155 K.p.a. – uchylić decyzję ostateczną przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy przy ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W dotychczasowej ocenie Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, ratio legis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie kilku świadczeń, np. specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, których celem jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy zatem interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. Ponadto, przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. powoływany jako jedna z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji wyraźnie mówi o wyborze jednego ze świadczeń. Oznacza to, że strona ma prawo do zmiany zdania w zakresie rodzaju świadczenia, które chciałaby uzyskiwać i w tym znaczeniu ustalenie prawa do jednego z wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełniania określonych przepisami warunków, do ubiegania się o przyznanie innego świadczenia.

Skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 14 lipca 2017 roku złożyła również oświadczenie, że ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego chce zrezygnować w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 155 K.p.a. Prezydent Miasta Ł. pominął treść ww. oświadczenia, jak również regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie czyniąc tego przedmiotem rozważań, akcentując natomiast wyłącznie istnienie według niego zbiegu prawa do świadczeń. W tej sytuacji, wskazane przez organy obu instancji okoliczności nie mogą stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, doszło bowiem do błędnego zastosowania przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy.

Zastosowanie przez organy wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy. Odstępstwo od sensu językowego przepisu było nie tylko prawem, ale wręcz obowiązkiem organów. Nie może budzić wątpliwości, iż sytuacja prawna uzasadnia konieczność kreatywnej interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. i odstąpienia od jego literalnego sensu w celu zapewnienia zgodności wykładni przepisu z Konstytucją i mając na uwadze orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego bezpośrednio kształtujące sytuację beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięganie do innych sposobów wykładni. Organ winny były zatem podjąć próbę zinterpretowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. Interpretacja przepisów ustawowych musi być zawsze dokonywana przy zastosowaniu techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją.

Organy odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., gdyż pominęły prawnie uzasadnione cele tej ustawy oraz zasady konstytucyjne. Należyta interpretacja aktu normatywnego polegająca na odczytaniu zeń właściwego i zgodnego z intencjami prawodawcy sensu, wymagała od organów zastosowania metod wykładni zmierzających do ustalenia celu, w jakim wydano dane przepisy, i tłumaczących ich sens w świetle tego celu. Odstąpienie od ścisłej wykładni językowej i posłużenie się inną metodą wykładni w sprawie było nieodzowne, a brak aktywności organu w tej mierze doprowadził do rażąco niesprawiedliwego rozstrzygnięcia poprzez zastosowanie prawa materialnego w sposób zakłócający ratio systemu zabezpieczenia społecznego.

Za uznaniem zasadności powyższej tezy w sytuacji prawnej skarżącej przemawiają również istotne argumenty funkcjonalne. W przypadku skarżącej można mówić o ekspektatywie nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skoro spełnia ona wszelkie przesłanki wymagane ustawą, a jedyną przeszkodę stanowi wcześniejsze uzyskanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Prawo do świadczeń rodzinnych jest realizacją polityki społecznej i gospodarczej uwzględniającej dobro rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Każdy z zapisów znajdujących się w tym akcie prawnym musi pozostawać w zgodzie z jego funkcją.

Zasada pierwszeństwa wykładni językowej nie może prowadzić do wniosku, że interpretatorowi wolno jest w każdych okolicznościach ignorować wykładnię systemową czy funkcjonalną. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej, co w ocenie skarżącej miało miejsce w sprawie. Organy rozstrzygające o prawie opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej do świadczenia pielęgnacyjnego winny dokonać prokonstytucyjnej wykładni przepisów i procedować w oparciu o odpowiadające gwarancjom konstytucyjnym normy prawne.

Nie bez znaczenia jest okoliczność, że skarżąca została niejako zmuszona do wystąpienia o specjalny zasiłek opiekuńczy przez ustawodawcę. Taka sytuacja nie może pociągać za sobą aż tak daleko idących konsekwencji, jak pozbawienie skarżącej możliwości uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego też sam fakt uzyskania przez skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może mieć ostatecznego znaczenia dla oceny jej wniosku z dnia 14 lipca 2017 roku, tzn. nie może przesądzać o niemożności przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalnym jest zatem czynić zarzut skarżącej, że jest na prawie do mniej korzystnego świadczenia gdyż organ pierwszej instancji nie wywiązał się z obowiązku i nie poinformował jej, że w związku z ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku i powstałymi skutkami prawnymi, zmieniła się także jej sytuacja prawna jako opiekunki sprawującej wyłączną i całodobową opiekę nad mężem.

W sprawie prawidłowe odczytanie treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a posiadanie uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może skutkować odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. obliguje skarżącą do wyboru jednego ze świadczeń, co uczyniła.

Organy administracji wskazały również na fakt, iż skarżąca pozostaje w związku małżeńskim przywołując zapis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" u.ś.r. i wskazały ten zapis jako kryterium negatywne przy ustaleniu prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca opiekuje się niepełnosprawnych w stopniu znacznym mężem. Przy sprawowaniu opieki nad mężem, skarżącej przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy mimo, iż spełniała także warunki do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem organ pierwszej instancji nie poinformował skarżącej, że zgodnie z art. 27 ust 5 u.ś.r. ma ona prawo do wyboru jednego ze świadczeń opiekuńczych.

Obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność.

Zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego obliguje skarżącą do dokonania wyboru jednego ze świadczeń. Małżonek znajduje się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji zaskarżone decyzje powinny zostać uchylone, gdyż zostały wydane w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem.

Przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, iż skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy.

Tytułem wstępu wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przewidzianego w tym przepisie – poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych – muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega – co do zasady – albo na nie podejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną – stosownie do art. 17 ust 1 u.ś.r. Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w jej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" lub "b" u.ś.r.

Sąd podziela pogląd organów administracji, który zresztą nie podlega kontestacji strony skarżącej w zakresie uznania, iż strona pobierająca specjalny zasiłek opiekuńczy nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. jest niewątpliwa i nie nastręcza różnorakich dywagacji interpretacyjnych.

Skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, czego nie kontestuje, ale uwadze organów umknęła treść oświadczenia z dnia 14 lipca 2017 roku, które skarżąca dołączyła do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W oświadczeniu tym wskazała ona, iż ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z którego chce zrezygnować w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, taka treść oświadczenia skarżącej powinna poskutkować wszczęciem postępowania w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie – w razie spełnienia przesłanek – wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięcie treści oświadczenia skarżącej poskutkowało wydaniem decyzji z naruszeniem art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a., które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, zatem – w ocenie Sądu – prowadzi do uchylenia decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Zgodnie z wynikającą z art. 6 K.p.a. zasadą praworządności, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Jakkolwiek art. 6 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (por. np. wyrok NSA z dnia 29 października 2015 roku, sygn. I OSK 557/14; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Zlekceważenie przez organ władzy publicznej tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Należy podkreślić, że obowiązek przestrzegania przez organy władzy publicznej wskazanych zasad w toku prowadzonych postępowań jest bezwzględny i konsekwentnie egzekwowany w orzecznictwie, także sądów administracyjnych.

Z wyrażonej w art. 7 K.p.a. zasady prawdy obiektywnej wynika, że organy w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie przez organy normie zawartej w art. 7 K.p.a. ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów, czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego – przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (por. np. wyrok NSA z dnia 12 września 2017 roku, sygn. II OSK 3091/15).

Natomiast przywołana już wcześniej zasada pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.) wskazuje, iż organy prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zasada pogłębiania zaufania do organów państwa zostaje naruszona, również kiedy organ nie przestrzega prawa w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 roku, sygn. II GSK 2834/15).

Konkludując Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 P.p.s.a.

A.B.