Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 265/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 par. 1 i 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 174 ust. 4 i art. 186 ust. 1, art. 94 ust. 1 pkt 7 i ust. 4, art. 2 pkt 14, art. 173 ust. 1, art. 199 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia NSA Bożena Popowska sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant sekretarz sądowy Małgorzata Kamińska po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 481/12 w sprawie ze skargi N. R. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 481/12 w sprawie ze skargi N. R. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w B. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów: 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w B. z dnia [...] stycznia 2012 r. bez numeru ; 2. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Wyrok zapadł na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna działająca na Uniwersytecie [...] w B., na podstawie art. 173, art. 175 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm., dalej: p.s.w.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), w związku z Regulaminem ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] nie przyznała skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów. Wskazała, że zgodnie z Regulaminem stypendia rektora otrzymują studenci, którzy znaleźli się w gronie 10 % najlepszych studentów danego kierunku i roku. Skarżąca natomiast znalazła się na pierwszym miejscu poniżej 10 % progu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że Komisja Wydziałowa nie uwzględniła podziału na specjalności, który przewiduje § 4 pkt 3 Regulaminu. Na kierunku skarżącej - edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej, istnieje podział na dwie specjalności: dyrygentura chóralna i muzyka estradowa. Skarżąca wskazała, że na specjalności dyrygentura chóralna uzyskała najwyższą punktację.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej Odwoławcza Komisja Stypendialna nie przyznała skarżącej stypendium rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu organ podniósł, że do wyliczeń procentowego stanu studentów danego roku, poszczególnych kierunków/specjalności przyjęte zostały listy z dziekanatów wykonane na dzień [...] października 2011 r. Organ wskazał także, że sugestie skarżącej zostaną uwzględnione na przyszłość, natomiast w bieżących roku akademickim komisja musi procedować na podstawie obowiązujących aktów prawnych.

W skardze skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji oraz ponowne rozpatrzenie jej wniosku o stypendium rektora dla najlepszych studentów. Oprócz zarzutu dotyczącego braku podziału na specjalności podniosła, że Komisja nie uwzględniła rzeczywistej liczby studentów na roku skarżącej. W terminie składania wniosku o przyznanie stypendium na roku skarżącej było 27 studentów, a według listy z dziekanatu, która była brana pod uwagę przy podziale stypendium, było 20 studentów.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna wniosła o jej oddalenie. Organ podniósł, że kierunek, na który uczęszcza skarżąca, nie jest kierunkiem z podziałem na specjalności. Podział na specjalności dotyczy kierunków, które w zasadzie bez nich nie istnieją bądź te specjalności są w zasadzie odrębnymi kierunkami studiów, np. w przypadku kierunku filologia - filologii jako takiej nie można studiować, gdyż studiuje się specjalność: filologia angielska, germańska, romańska itd., a nabór prowadzony jest na specjalność. Podział na specjalności, na który powołuje się skarżąca, jest natomiast podziałem wewnętrznym jednostki prowadzącej studia i jako taki nie może być uwzględniony przez komisję stypendialną. Odnośnie zarzutu uwzględnienia błędnego stanu studentów organ wskazał, że podał stan na dzień [...] października 2011 r. Organ podkreślił, że stan studentów jest zmienny i niewykluczone, że w związku z późniejszym rozliczeniem roku studentów było 27 a nie 20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga jest zasadna. Sąd wskazał, że w zakresie jego kompetencji nie mieści się ponowne rozpatrzenie wniosku stypendialnego skarżącej, lecz ocenia działań organów administracji publicznej. Sąd przypomniał treść art. 173 ust. 1 pkt 3 oraz art. 181 ust. 1, art. 186 p.s.w. i wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięć o przyznaniu stypendium rektora dla najlepszych studentów są nie tylko przepisy p.s.w., ale także przepisy wydanego przez rektora, na podstawie art. 186 p.s.w. regulaminu, będącego aktem wykonawczym mającym swoje umocowanie w ustawie. Zgodnie z § 4 ust. 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej, który miał zastosowanie w kontrolowanej sprawie "Liczba studentów, którzy mogą otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów nie może przekraczać 10 % liczby studentów każdego roku kierunków prowadzonych w uczelni lub każdej specjalizacji jeżeli kierunek takie posiada". Z jasnego brzmienia tego przepisu wynika, że w przypadku, kiedy dany kierunek prowadzony przez uczelnię posiada specjalizację – próg 10 % odnosi się do liczby studentów danej specjalizacji. Wymóg odniesienia progu 10 % do specjalizacji nie jest postulatem, ale regulacją obowiązująca w momencie orzekania przez Komisję Odwoławczą, jako że przedstawiony w aktach sprawy Regulamin w § 9 ust. 4 stanowi, że "Regulamin wchodzi w życie z dniem 1 października 2011 r.", natomiast żaden przepis Regulaminu nie zawiera zastrzeżenia, że wymóg progu 10 % może być stosowany tylko na takich kierunkach, gdzie specjalizacje nie są jedynie wewnętrznym podziałem jednostki prowadzącej studia. Z powyższego wynika, że jeżeli skarżąca studiuje na kierunku w obrębie którego wyróżniane są specjalizacje – komisje stypendialne winny ustalić liczbę studentów danej specjalizacji, aby stwierdzić, czy zachodzi powód odmowy przyznania stypendium określony w § 4 ust. 3 Regulaminu. Tymczasem w aktach sprawy nie ma dokumentów, które pozwoliłby na zbadanie tej okoliczności – znajduje się w nich tylko lista określająca liczbę studentów poszczególnych lat kierunku edukacja artystyczna bez podziału na specjalizacje. Co więcej - lista ta nie jest opatrzona żadna datą, w szczególności datą [...] października 2011 r., na którą powołuje się Komisja Odwoławcza. W postępowaniu stypendialnym stosuje się przepisy k.p.a., a więc również zasadę orzekania według stanu prawnego i stanu faktycznego istniejącego w momencie podejmowania decyzji. Jeżeli zatem Regulamin nie precyzuje, z jakiej daty należy uwzględniać liczbę studentów w celu obliczeniu 10 % progu – fakt ten winien być zbadany zgodnie z powołaną ogólną zasadą postępowania administracyjnego, tj. według stanu na dzień wydania decyzji. Powyższe prowadzi do wniosku, że odmowa przyznania skarżącej stypendium nastąpiła z naruszeniem § 4 ust. 3 Regulaminu - co miało wpływ na wynik sprawy poprzez brak przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego odnośnie liczby studentów na specjalizacji w ramach kierunku na którym studiuje skarżąca. W ponownym postępowaniu komisja stypendialna powinna zatem przeprowadzić postępowanie dowodowe odnośnie do liczby studentów na specjalizacji w ramach kierunku studiowanego przez skarżącą dopiero w oparciu o tak ustalony stan faktyczny, mając na względzie dokonaną przez sąd wykładnię § 4 ust. 3 Regulaminu, ponownie wydać rozstrzygnięcie.

Na to rozstrzygnięcie organ złożył skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi wskutek przyjęcia, że organ winien był przyznać stypendium rektora dla najlepszych studentów studentom kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej z uwzględnieniem podziału na specjalności w sytuacji, gdy kierunek ten specjalności nie posiada; naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 174 ust. 4 p.s.w. poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy zgodnie z ww. przepisem prawa materialnego stypendium rektora dla najlepszych studentów jest przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku, a w ocenie sądu należało dokonać tego podziału mając na uwadze specjalności na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej, przy czym naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania, ponieważ sąd w ten sposób stworzył nieznane p.s.w. kryterium przyznania stypendium z podziałem na specjalności w sytuacji, gdy p.s.w. przewiduje podział stypendium na obszarze całego kierunku; naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 186 ust. 1 p.s.w. w zw. z § 4 ust. 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu poprzez uznanie, że regulamin, przewidujący podział na specjalności w obrębie kierunku i jako taki, będący sprzecznym z art. 174 ust. 4 p.s.w., może być podstawą do przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów w zakresie, w którym pozostaje w sprzeczności, czyli z uwzględnieniem specjalności na kierunku studiów. Wniósł ponadto o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. Wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów: załącznika nr 4 do szczegółowych warunków i trybu rekrutacji na studia w roku akademickim 2009/2010 na okoliczność ustalenia, że nabór na edukację artystyczną w zakresie sztuki muzycznej jest prowadzony jako nabór na kierunek, a nie na specjalność oraz Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu na rok akademicki 2012/2013 na okoliczność ustalenia, że obecnie stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane w obrębie kierunku, bez podziału na specjalności. W uzasadnieniu wskazał, że na kierunku edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej nie prowadzi się naboru z podziałem na specjalności, co wynika z dokumentów zgłoszonych jako dowody w sprawie. Wskazywana przez skarżącą specjalność wynika z wewnętrznego podziału jednostki prowadzącej kierunek, nie zaś z uchwały rekrutacyjnej. Organ podkreślił, że w regulaminie brakuje zastrzeżenia o nieuwzględnianiu specjalności spoza uchwały rekrutacyjnej, gdyż regulamin formułowany był na podstawie delegacji ustawowej z art. 186 ust. 1 prawa o szkolnictwie wyższym. Sąd nie odniósł się do art. 174 ust. 4 ww. ustawy, który wprowadza limit 10 % przyznanych stypendiów rektora dla najlepszych studentów każdego kierunku. To właśnie kierunek studiów jest tu zasadniczym pojęciem. Niezastosowanie przez sąd tego przepisu skutkowało błędnymi wskazaniami co do dalszego postępowania dowodowego, stojącymi w sprzeczności z ustawą. Przepis jest jednoznaczny i nie wymaga wykładni. Przyznawanie stypendiów w oparciu o specjalności jest sprzeczne z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwym zastosowaniu (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że zakres jego kontroli ograniczony jest wyłącznie do oceny zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), której przesłanki określa przepis art. 183 § 2 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do podniesionych zarzutów dotyczących naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.a ppsa w zw z art.174 ust.4 i art.186 ust.1 ustawy o szkolnictwie wyższym ( Dz.U 2012.572 tj. ) oraz § 4 regulaminu należy stwierdzić co następuje: Zgodnie z art. 174 ust.4 ustawy o szkolnictwie wyższym, środki z dotacji, o których mowa w art. 94 ust. 1 pkt 7 i ust. 4, przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni stanowią nie więcej niż 40% środków przeznaczonych łącznie na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi. Natomiast art.2 pkt 14 ustawy określa kierunek studiów jako - wyodrębnioną część jednego lub kilku obszarów kształcenia, realizowaną w uczelni w sposób określony przez program kształcenia. Reguła zawarta w art.174 ust. 4 dotyczy wyłącznie podziału środków dotacji przeznaczonych w danym roku kalendarzowym na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi dla studentów. Istotą regulacji zawartej w art.174 ust.4 jest określenie jaki procent środków otrzymywanych z budżetu państwa uczelnia publiczna otrzymuje jako dotacje na: zadania związane z bezzwrotną pomocą materialną dla studentów w zakresie określonym w art. 173 ust. 1 oraz dla doktorantów w zakresie określonym w art. 199 ust. 1. Tym samym przepis art.174 ust.4 ustawy określa maksymalną liczbę studentów, którzy mogą otrzymać stypendium rektora, ta liczba została wskazana jako nie większa niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów jak również określa ile środków może być przeznaczonych na ten cel. Niezachowanie wskazanej w ust. 4 proporcji przy podziale środków dotacji przez uczelnię stanowiłoby naruszenie zasad dysponowania funduszami otrzymywanymi z budżetu państwa. Stosownie do art.186 ustawy szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Przyjęcie w regulaminie, że stypendia będą przyznawane studentom stanowiącym 10 % najlepszych studentów na każdej specjalności istniejącej na danym kierunku, a nie 10 % studentów danego kierunku, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi naruszenia art.174 ust.4 ustawy, albowiem w obu przypadkach taka sama liczba osób będzie uprawniona do otrzymania stypendium (np. 10 % studentów z kierunku liczącego 50 osób wyniesie 5 osób, a jeżeli na tym kierunku istnieją dwie specjalizacje liczące 20 i 30 osób to 10% z 20 stanowi 2 osoby, a 10% z 30 stanowi 3 osoby, czyli łącznie również 5 osób będzie uprawnionych do stypendium ) tak więc ustawowa zasada regulująca podział środków otrzymanych z budżetu państwa na stypendia rektora, a dotycząca liczby studentów uprawnionych do stypendium na danym kierunku nie zostaje naruszona. Tym samym w wydanym na podstawie art. 186 ustawy regulaminie dotyczącym ustalania wysokości, przyznawania, wypłacania, a także określenia szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, a jedną z tych form pomocy przewidzianą w art.173 ust.1 pkt 3 ustawy są stypendia rektora dla najlepszych studentów, można określić liczbę studentów uprawnionych do stypendium rektora odnosząc 10 % do całego kierunku, bądź z uwzględnieniem istniejących na nim specjalizacji. I taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, zgodnie bowiem z § 4 ust. 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej, który miał zastosowanie w kontrolowanej sprawie "Liczba studentów, którzy mogą otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów nie może przekraczać 10 % liczby studentów każdego roku kierunków prowadzonych w uczelni lub każdej specjalizacji jeżeli kierunek takie posiada". Z jasnego brzmienia tego przepisu wynika, że w przypadku, kiedy dany kierunek prowadzony przez uczelnię posiada specjalizację – próg 10 % odnosi się do liczby studentów danej specjalizacji. Natomiast w nowym Regulaminie ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...], który wszedł w życie od 1 października 2012r. wprowadzono w § 4 ust.3 zasadę, że 10 % liczby najlepszych studentów odnosi się tylko do kierunku, bez uwzględniania specjalizacji istniejących na danym kierunku. Stąd też zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, albowiem kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona przez Sąd I instancji jest zgodna z obowiązującym wówczas stanem prawnym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270 ), oddalił skargę kasacyjną.