Wyrok NSA, sygn. akt III SA 304/91
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1991-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 27 poz. 111
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: Dokonywanie szacunku nie jest automatyczną konsekwencją pominięcia ksiąg podatkowych jako dowodu w postępowaniu podatkowym.

Niezbędne dane do określenia podstawy obliczenia podatku, mogą być bowiem ustalone w oparciu o inne dowody.

Z kolei ocena tych dowodów nie może być utożsamiana z szacunkiem.

TEZY

Dokonywanie szacunku nie jest automatyczną konsekwencją pominięcia ksiąg podatkowych jako dowodu w postępowaniu podatkowym.

Niezbędne dane do określenia podstawy obliczenia podatku, mogą być bowiem ustalone w oparciu o inne dowody.

Z kolei ocena tych dowodów nie może być utożsamiana z szacunkiem.


UZASADNIENIE

Bogdan S. prowadził sklep z odzieżą, galanterią i obuwiem. W 1989 r., dwa razy skontrolowano jego księgi podatkowe i nie dopatrzono się w nich żadnych uchybień. Gdy 11 października 1990 r. skontrolowano księgę przychodów i rozchodów, to urząd skarbowy wydał decyzję ustalającą Bogdanowi S. zobowiązania w podatku dochodowym i obrotowym za 1989 r. Organ podatkowy uznał; że księga nie była prowadzona prawidłowo. Nie wpisano do niej bowiem końcowego remanentu, a przy księgowaniu kosztów nie podano daty ich powstania i rodzaju kosztów.

Za podstawę opodatkowania przyjęto zeznany obrót /212.234.000 zł/. Natomiast do obliczenia zysku netto zastosowano współczynnik 13 proc. udziału tego zysku w obrocie pomniejszonym o podatek obrotowy /jaki wystąpił u Bogdana S. w poprzednim roku podatkowym/.

Bogdan S. odwołał się od tej decyzji. Stwierdził, że zawsze księgował w sposób identyczny i nigdy nie było to kwestionowane. W dodatku 80 proc. jego obrotu to były buty, na, które producenci

dawali tylko 16 procent marży. W tej sytuacji nie mógł więc uzyskać 13 proc. zysku netto. W odwołaniu wspomniał też o wysokich kosztach jakie poniósł w 1888 r. z powodu odległego transportu towaru, podwyżki cen paliw i energii. Koszty określił na 6.871.024 zł.

Podatkowa Komisja Odwoławcza, przy Izbie Skarbowej częściowo uwzględniła odwołanie Bogdana S. Obniżyła dochód i zmniejszyła wysokość podatku dochodowego. Warto dodać, że ujęte w księdze podatkowej udokumentowane koszty organ podatkowy drugiej instancji uwzględnił w całości, Natomiast kaszty nieudokumentowane obniżono z 4.722.310 zł do 2.866.220 zł /taka była bowiem górna ich granica przy danej wielkości obroty/ na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 1988 r. w sprawia prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Bogdan S, odwołał się do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Domagał się uchylenia obu decyzji /zarówno tej wydanej w pierwszej, jak i w drugiej instancji/. W skardze zwrócił uwagę na to, że w decyzji nie wyjaśniono; dlaczego przyjęto właśnie takie, a nie inne proporcje między stopniem obniżenia przyjętego do opodatkowania dochodu a wysokością podatku dochodowego. W dodatku - jego. zdaniem - rozporządzenie Ministra Finansów /na które powołał się organ drugiej instancji/ pozwala na księgowanie bez udokumentowania kosztów w wysokości 6.133.000 zł.

Izba Skarbowa wnosiła o oddalenie skargi. Stwierdziła też przy tym, że wysokość dopuszczalnych nieudokumentowanych kosztów /na jakie powołał się -Bogdan S./ została wprowadzona dopiero dla roku podatkowego 1990 - rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 7 marca 1990 r.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę, zbadał zgodność z prawem zaskarżonej decyzji w zakresie nie objętym

skargą /art. 206 Kpa/. Doszedł do wniosku, że decyzja wydana w drugiej instancji naruszyła przepisy o właściwości. Par. 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 września 1982 r. w sprawie. zakresu działania, składu osobowego, trybu powołania oraz organizacji podatkowych komisji odwoławczych określa, że podatkowa komisja odwoławcza jest organem odwoławczym w sprawach dotyczących wymiaru podatku obrotowego i dochodowego od osób fizycznych. Ustała ten wymiar wówczas gdy podstawy - z braku niezbędnych danych do ich ustalenia - zostały określone w drodze szacunku, a wysokość spornej sumy podatków na rok podatkowy przekracza 50 tys. zł.

Zdaniem NSA dokonywanie szacunku nie jest automatyczną konsekwencją pominięcia ksiąg podatkowych jako dowodu w postępowaniu podatkowym. Niezbędne dane do określania podstawy obliczenia podatku, mogą być bowiem ustalone w oparciu o inne dowody. Z kolei ocena tych dowodów nie może być utożsamiana z szacunkiem.

Sąd uznał, że przewidziany w art. 11 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych szacunek to specyficzna instytucja prawa podatkowego. Opiera się on bowiem na pewnym procesie myślowym, opartym na wiedzy fachowej z dziedziny danej działalności gospodarczej; doświadczeniu i znajomości funkcjonowania tej branży w określonym terminie, zmierzającym do odtworzenia rozmiarów działalności gospodarczej, doświadczeniu i znajomości funkcjonowania tej branży w określonym terminie, zmierzającym do odtworzenia rozmiarów działalności gospodarczej podatnika.

Następnie NSA stwierdził, że w rozpatrywanej przez niego sprawie takiego szacunku nie dokonywano. Przyjęto wielkość obrotu opierając się jedynie na godnym zeznaniu podatnika. Natomiast koszty uzyskania przychodu w formie udokumentowanej ustalono w oparciu o konkretne dokumenty zarejestrowane w księdze podatkowej. Z kolei koszty nieudokumentowane obliczono na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 1988 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów /nie ma w nim żadnego "luzu"' na szacunek/.

NSA uznał więc, że podstawę opodatkowania ustalono dokonując oceny konkretnych dowodów, a nie na podstawie szacunku.

Z uwagi na to, że naruszono przepis o właściwości podatkowej komisji odwoławczej /wydany w oparciu o art. 176 par. 2 Kpa/, NSA uznał, że fakt ten obliguje go do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji /na podstawie art. 156 par. 1 pkt 1 Kpa/.