Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 736/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 59, art. 61, art. 103, art. 104
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), Sędziowie sędzia NSA Henryk Ożóg, sędzia NSA Julia Szczygielska, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia do zwrotu odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w G. oraz ustalenia terminu do zapłaty wydatków poniesionych przez MOPS w G. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata M. L.-S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania W.F. od decyzji z dnia [...] lipca 2013r. Nr [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., w przedmiocie: I. ustalenia do zwrotu miesięcznej opłaty W. F. za pobyt członka rodziny – K. W. w Domu Pomocy Społecznej w G. w okresie od 1 lutego 2012r. do 31 maja 2013r. w wysokości:

1. od 1 lutego 2012r. do 31 marca 2012r. - 1.457,82 zł miesięcznie,

2. od 1 kwietnia 2012r. do 31 lipca 2012r. - 1.390,27 zł miesięcznie,

3. od 1 sierpnia 2012r, do 31 października 2012r. - 1.590,27 zł miesięcznie,

4. od 1 listopada 2012r. do 30 listopada 2012r. - 1.045,13 zł,

5. od 1 grudnia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. - 995,13 zł,

6. od 1 stycznia 2013 r. do 1 stycznia 2013r. - 1.490,27 zł,

7. od 1 lutego 2013r. do 31 maja 2013r. - 1.680,27 zł miesięcznie, w łącznej wysokości 23.499,14 zł.

II. ustalenia terminu do zapłaty wydatków poniesionych przez MOPS w G. w wysokości 23.499,14 zł - 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r, Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) dalej k.p.a. orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu podano, że postanowieniem Nr [...] z dnia [...] stycznia 2013r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia W. F. opłaty z tytułu pobytu K. W. w Domu Pomocy Społecznej w .

W wyniku rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2013r. Nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. ustalił do zwrotu zainteresowanemu wydatki poniesione przez MOPS z tytułu opłaty za pobyt członka rodziny, matki, w Domu Pomocy Społecznej w G., w okresie od 1 lutego 2012r. do 31 maja 2013r., w łącznej wysokości 23.499,14 zł, którą skarżący obowiązany jest wnieść w terminie 6 miesięczny od daty uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołując się na art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stwierdził, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Wskazał, że zgodnie z 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą pensjonariusz oraz małżonek, zstępni przed wstępnymi, zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. Podkreślił również, ze zgodnie art. 61 ust. 3 ustawy, w przypadku nie wywiązania się osób o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel kosztów. Wskazał, że zgodnie z powołanymi przepisami opłatę ponosi pensjonariuszka w wysokości 70% osiąganego dochodu. Ustalono, że jest wdową i posiada troje dzieci. W wyniku podjęcia czynności ustalających sytuację dochodową zstępnych pensjonariuszki, w celu stwierdzenia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, dwoje z dzieci wyraziło zgodę na partycypowanie w kosztach pobytu pensjonariuszki w Domu Pomocy Społecznej w G.. Organ wskazał, że córka, zgodnie z zawartą umową dokonywała opłat za pobyt matki we dps w wysokości 200,00 zł miesięcznie, natomiast obecnie na mocy aneksu do umowy jest to kwota 100,00 zł. Natomiast syn pensjonariuszki J. zobowiązał się do wnoszenia opłaty w wysokości 500,00 zł miesięcznie począwszy od 12 sierpnia 2009 r.

Skarżący odmówił partycypowania w kosztach pobytu matki w Domu Pomocy Społecznej w G., powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną rodziny. Organ pomocy społecznej wskazał, że w wyniku przeprowadzonego z urzędu postępowania wyjaśniającego ustalono sytuację dochodową rodziny, wyliczone na tej podstawie kryterium dochodowe kwalifikuje stronę do ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Organ podał, że skarżący nie dostarczył dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i zdrowotną rodziny, mimo kilkukrotnego wzywania oraz odmówił sporządzenia wywiadu środowiskowego. W związku z odmową współpracy wydano decyzję na podstawie posiadanych informacji. W ocenie organu pomocy społecznej strona spełnia przesłanki do obciążenia jej kosztami pobytu matki w domu pomocy społecznej, w okresie od 1 lutego 2012r. do 31 maja 2012r., zastępczo poniesionymi przez MOPS. Wskazał ponadto, że wysokość opłaty ustalono uwzględniając uzyskiwane przez rodzinę w poszczególnych miesiącach dochody i kryterium dochodowe rodziny. Opłatę podlegającą zwrotowi ustalono jako różnicę między rzeczywistymi kosztami pobytu pensjonariuszki i opłatą wniesioną przez nią i syna J. oraz córkę M.. Organ I instancji przestawił szczegółowe wyliczenia opłaty wniesionej zastępczo przez MOPS, którą zgodnie z art 61 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 3 zobowiązany jest zwrócić skarżący, w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł zainteresowany, w którym wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Poinformował, że ma chorą żonę, która przeszła szereg operacji. Oświadczył, że był zmuszony zmienić mieszkanie, z uwagi na ograniczenia w poruszaniu się żony. Wskazał ponadto na konieczność spłaty kredytu w wysokości 2.352,99 zł. Ponadto podał, iż jego matka niezasadnie darowała należące do niej mieszkanie siostrze strony, co wyklucza jego zdaniem obowiązek ponoszenia ustalonej odpłatności. Dalej strona wykazała w sposób szczegółowy listę wydatków jakie ponosi w związku z codziennym życiem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. rozpoznając sprawę ustaliło, co następuje.

Problematykę opłat za pobyt w domu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r. poz. 182 z późn. zm.) – dalej ustawa.

Organ wskazał na treść z art. 54 ust. 1 ustawy, który stanowi w jakich okolicznościach przyznaje się prawo do umieszczania w domu pomocy społecznej. Stwierdził, że decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej (zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy) wydaje organ gminy właściwy dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Podał, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 c/o tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku nie wywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3 powołanego przepisu).

Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. W przypadku odmowy zawarcia umowy wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się, zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, w drodze decyzji administracyjnej.

Wskazał również na treść art. 8 ust. 3 ustawy, który określa jakie składniki należy uznać za dochód.

Uznał, że w świetle powyższych uregulowań, stwierdzić należy, iż zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Powołany art. 61 ust. 1 ustawy wskazuje enumeratywnie krąg podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, którymi są: mieszkaniec domu, a jeśli nie ponosi on pełnej opłaty, to małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu, W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Istotne przy tym jest, że jeżeli osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty, wymieniona art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, nie wywiązuje się ze swojego obowiązku, wówczas gmina wnosi powyższą opłatę zastępczo. Gminie z tego tytułu przysługuje żądanie zwrotu na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy, które konkretyzuje się w decyzji wdanej w trybie art. 104 ust. 3 ustawy.

W przedmiotowej sprawie ustalono, że decyzją z dnia [...] listopada 2008r. Nr [...]matka skarżącego została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w G.. Decyzją z dnia [...]sierpnia 2009r. Nr [...] działający z upoważnienia Starosty G.o, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w G. umieścił matkę skarżącego w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Somatycznie Chorych przy ul. [...]w G.. Koszt pobytu w placówce wynosił od 1 lutego 2012r. do 31 stycznia 2013r. – 3.070 zł, natomiast od 1 lutego 2013r. wynosi 3.260,00 zł. Pensjonariuszka ponosi odpłatność za pobyt w powyższej placówce w wysokości 70% swojego miesięcznego dochodu, w okresie od 1 lutego 2012r. do 31 marca 2012r. w wysokości 912,18 zł, natomiast od 1 kwietnia 2012r. do 31 maja 2013r. w wysokości 979,73 zł. Ustalono również, że marka skarżącego jest wdową i posiada troje dzieci: skarżącego, syna J. i córkę M.. Organ ustalił, że sytuacja materialna córki M. nie kwalifikowała ją do ponoszenia opłaty. Pomimo tego podpisała umowę, na podstawie której zobowiązała się do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w wysokości 100,00 zł miesięcznie, mimo nie spełniania ustawowego kryterium dochodowego. Syn J. w dniu 6 listopada 2009r., po wcześniejszym ustaleniu sytuacji materialno-bytowej rodziny, zawarł z Dyrektorem MOPS w G. umowę, na podstawie której zobowiązał się do ponoszenia opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 500,00 zł miesięcznie.

Ustalono też, że Ośrodek próbował przeprowadzić z wnioskodawcą wywiad środowiskowy, jednakże pomimo kilkakrotnych prób nawiązania kontaktu ze stroną było to niemożliwe. W związku z tym, organ I instancji, z urzędu podjął czynności w celu uzyskania informacji o dochodach rodziny strony. Na podstawie informacji z ZUS Inspektoratu w T. G. ustalono wysokość emerytury pobieranej przez skarżącego od stycznia 2012 r. do kwietnia 2013 r.

Ustalono, że ze stroną mieszka jej małżonka B., która nie uzyskuje żadnych dochodów.

Ustalono także kryterium dochodowe rodziny skarżącego. Podano, że w tym okresie Gmina ponosiła wydatki za pobyt matki zainteresowanego w Domu Pomocy Społecznej w G. w wysokości 912,18 zł miesięcznie, w okresie od 1 lutego 2012 r. do 31 marca 2012 r., 2.090,27 zł miesięcznie, w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 31 maja 2013 r., przy czym syn Janusz ponosi opłaty za pobyt matki w kwocie 500 zł miesięcznie. Natomiast w przypadku córki pensjonariuszki, M. mimo, że posiadany dochód nie kwalifikuje jej do ponoszenia opłaty, zgodnie z zawartą umową oraz aneksem do umowy ponosi odpłatność w okresie od 1 lutego 2012 r. do 31 lipca 2012 r. w wysokości 200 zł miesięcznie oraz w okresie od 1 lutego 2012 r. do 31 maja 2013 r. w wysokości 100 zł.

Zatem odpłatność strony należało ustalić jak w sentencji decyzji organu I instancji.

Powyższe ustalenia stanowiły podstawę do wydania przez organ I instancji decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez MOPS z tytułu pobytu pensjonariuszki za okres od lutego 2012 r. do maja 2013, w łącznej wysokości 23.499,14 zł.

Ostatecznie organ II instancji stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo określił wysokość opłaty z tytułu pobytu matki strony w Domu Pomocy Społecznej w G., wniesionej zastępczo przez Ośrodek. Podkreślił, iż na mocy decyzji Dyrektora MOPS w G. z dnia [...] marca 2012r. Nr [...]ustalono skarżącemu opłatę za pobyt matki w dps w łącznej kwocie 28.497,69 zł za okres od 12 sierpnia 2009r. do 31 stycznia 2012r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. rozstrzygnięciem z dnia 30 maja 2012r. Nr SKO/PS-411/60/2012, zaś skarga została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 31 października 2012r. Sygn. akt IV SA/Wr 539/12.

W tym stanie faktycznym i prawnym orzeczono jak w osnowie.

Skargę na powyższą decyzję wniósł zainteresowany, podał, że zaskarża ją w całości i zarzuca: – sprzeczność ustaleń MOPS w G. – z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego stanowiącego podstawę wydania decyzji a polegającej na wydaniu decyzji ustalającej odpłatność dla skarżącego za pobyt jego matki DPS w G.,

- nieuwzględnienie, że córka matki strony otrzymała od niej za dożywotnią opiekę mieszkanie, które sprzedała zatem może opłacić w całości pobyt matki w DPS; ponadto siostra strony weszła w posiadanie mieszkania po babce swojego męża,

- nieuwzględnienie sytuacji, że jest zadłużony, o czym informował MOPS,

- wskazywanie, że sytuacja córki pensjonariuszki M. jest trudna, natomiast skarżącemu organ przysyła co miesiąc rachunki do zapłaty 28.506,49 w terminie 7 dni,

- naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie.

Wskazując na powyższe wniósł:

o zmianę zaskarżonej decyzji SKO w L. poprzez nie obciążanie tą odpłatnością skarżącego.

W uzasadnieniu wskazano, że orzeczenie jest dla skarżącego krzywdzące i niesprawiedliwe, nie odpowiada jego możliwościom majątkowym z uwagi na znaczne zadłużenie jego rodziny.

Odmówił wywiadu – bo ma takie prawo, prawo na jakie się powołuje to ochrona danych osobowych,

- ma kredyt konsolidacyjny z dnia 21 marca 2013 r. w kwocie 167 tys. na 10 lat, rata wynosi 2.352,99 miesięcznie,

- ma córkę, która mieszka w Anglii, nie ma pracy, wychowuje samotnie 8 letniego syna. Jest zadłużony, bo pomaga córce, brał kredyt za kredytem by jej pomóc,

- również wziął kredyt aby syn mógł wyjechać do Francji. Został z niej deportowany i osadzony w Z.K. – nie ma pieniędzy na adwokata, syn jest na jego utrzymaniu.

Wydatki to 2.352,99 zł (rata kredytu) – wydatki mieszkaniowe 800 zł i 500 zł utrzymanie syna; pozostaje mu na życie 978 zł (żywność, leki, środki czystości).

Skarżący choruje na nadciśnienie, żona również ma nadciśnienie, migrenę, nieżyt żołądka, dyskopatie, zwyrodnienie kręgosłupa. Żona jest po 2 operacjach, choruje ginekologicznie. Zarzucił, że matka jest osobą zdrową, sprawną, nie powinna przebywać w DPS. Z uwagi na brak środków żona nie może być leczona kompleksowo. Skarżący ma zaplanowaną operację w związku z przykurczem ręki. Dlatego nie może ponieść kosztów. Cała emerytura przeznaczona jest na utrzymanie mieszkania, siebie, żony, syna oraz spłatę kredytu. Organ dokonał tylko czynności matematycznych.

Powyższą skargę uzupełnił ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 11 lutego 2014 r.

Wskazał w nim, że skarga dotyczy ostatecznej decyzji SKO w L. z dnia 26 sierpnia 2013r. (nr [...]) utrzymującej w mocy decyzję Dyrektora MOPS w G. nr [...] z dnia [...] lipca 2013r. Podał, że powyższą decyzję zaskarżono w całości, zarzucając jej:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 61 ust. 3 w zw. z art. 59 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w wyniku obciążenia skarżącego opłatą za pobyt matki w domu pomocy społecznej, mimo braku uprzedniego ustalenia jego zobowiązania w umowie lub decyzji administracyjnej wydanej w trybie art. 59 ustawy;

- art. 61 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w wyniku obciążenia skarżącego opłatą za okres od dnia 1 lutego 2012r., w sytuacji gdy organ może dochodzić zwrotu opłaty dopiero od dnia wezwania do zawarcia umowy w sprawie ustalenia wysokości odpłatności członków rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej, a skarżący otrzymał projekt umowy dopiero w dniu 21 stycznia 2013r.;

II. wydanie decyzji z naruszeniem prawa oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.;

- art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa i 80 kpa poprzez pominięcie twierdzeń skarżącego i dowodów wskazanych na okoliczność jego złej sytuacji materialnej, w sytuacji gdy powyższe przepisy nakazują organom administracji zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w tym również materiału zebranego przez organ odwoławczy.

W związku z powyższymi zarzutami wniósł o:

I. wstrzymanie wykonania decyzji przez Sąd na podstawie art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;

II. dopuszczenie dowodu z dokumentów przedłożonych przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji majątkowej i zarobkowej;

III. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

IV. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały w żadnym stopniu pokryte przez skarżącego, w wysokości według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podał, że podtrzymuje wszystkie zarzuty skarżącego zawarte w złożonej przez niego skardze, a dodatkowo zarzucił naruszenie art. 61 ust. 3 w zw. z art. 59 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w wyniku obciążenia skarżącego opłatą za pobyt matki w DPS, mimo braku uprzedniego ustalenia jego zobowiązania w umowie lub decyzji administracyjnej wydanej w trybie art. 59 ustawy. Wskazał, że zastępcze ponoszenie przez gminę opłat może nastąpić jedynie wówczas, gdy osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji (art. 59 tej ustawy) lub podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy (art. 103 ustawy), nie wywiązują się z tego obowiązku. Z art. 61 ust. 3 powołanej ustawy wynika, że aby mówić o opłatach zastępczych, ponoszonych w wypadku niewywiązywania się innych osób z obowiązku opłaty, musi być prawnie określony obowiązek opłaty obciążający inne osoby. Wobec skarżącego nie została wydana uprzednia decyzja nakładająca obowiązek wnoszenia opłat dlatego brak było podstaw do zastępczego uiszczenia tychże należności przez Gminę, a także brak było podstaw do wydania decyzji w sprawie zwrotu uiszczonych kwot.

Na potwierdzenie swojego stanowiska w sprawie przywołał fragmenty z uzasadnienia wyroku z dnia 30 października 2012 r. (I OSK 653/2012) a także wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 115/12.

Ostatni wskazany wyrok pełnomocnik skarżącego powołał w związku z zarzutem naruszenia art. 61 u.p.s. a to w związku z nałożonym obowiązkiem wniesienia opłaty za okres od 1 lutego 2012 r. w sytuacji, w której skarżący projekt umowy otrzymał dopiero 21 stycznia 2013 r. Jak stwierdził brak jest podstaw do obciążenia skarżącego opłatą za okres sprzed 21 stycznia 2013 r.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podkreślił, że zarzut skarżącego odnośnie nieuwzględnienia jego trudnej sytuacji materialnej jest chybiony ponieważ skarżący sam uniemożliwiał organowi zebranie tych informacji. Są to informacje ściśle związane z osobą skarżącego i mogą być one podane wyłącznie przez stronę, czego skarżący nie uczynił w toku postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego.

Wówczas to Sąd w oparciu o art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. – może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrola Sądu oparta na wskazanych wyżej przepisach daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji narusza prawo.

Przedmiotem skargi jak wskazano wyżej jest decyzja z dnia 11 lipca 2013 r. Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G.., którą to ustalono do zwrotu skarżącemu wydatki poniesione przez MOPS z tytułu opłaty za pobyt matki skarżącego w DPS w G. za okres od 1 lutego 2012 r. do 31 maja 2013 r. w łącznej kwocie – 23.499,14 zł oraz decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję.

Podstawę materialnoprawną do rozpatrzenia skargi, rozpoznania sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2 października 2009 r. Dz.U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Przede wszystkim art. 59 ust. 1 oraz art. 61 tej ustawy.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwy dla danej osoby w dniu jej skierowania do domu pomocy społecznej.

Z powyższego wynika, że decyzja w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej powinna zawierać dwa elementy. Pierwszy, co jest oczywiste dotyczący skierowania do domu pomocy społecznej, drugi w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu, do którego następuje skierowanie. Doktryna prawa administracyjnego potwierdza przedstawione rozumienie powyższego przepisu. (W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2013 r. s. 287).

Zatem już w momencie postępowania dotyczącego skierowania powinna być uregulowana sprawa dotycząca opłat.

Jeżeli idzie o stan faktyczny sprawy to niesporne jest że w momencie wydania decyzji o skierowaniu matki zainteresowanego do domu pomocy społecznej decyzja w przedmiocie opłaty nie zapadła.

Z dokumentów dołączonych do akt administracyjnych i zgodnych oświadczeń stron postępowania wynika, że organ podjął próbę zawarcia ze skarżącym umowy cywilnoprawnej dotyczącej wnoszonych opłat. Ostatecznie co jest niesporne do zawarcia opisanej umowy opartej na art. 103 ust. 2 u.p.s. nie doszło.

Zatem nie ma w obrocie prawnym decyzji ustalającej wysokość opłaty jaką powinien ewentualnie ponosić skarżący z tytułu pobytu jego matki w domu pomocy społecznej.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na dwie okoliczności podnoszone w orzecznictwie sądowym jak i doktrynie.

Fakt nie wydania decyzji w przedmiocie pobrania opłat w decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, nie zamyka drogi do wydania w tym przedmiocie decyzji w terminie późniejszym. Nie ma bowiem przepisu, który zabraniałby uregulowania tej kwestii w późniejszym terminie. Po drugie zawarcie umowy cywilnoprawnej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. może nastąpić tylko wówczas, gdy osoba zobowiązana do ponoszenia opłat z tytułu pobytu danej osoby w domu pomocy społecznej oferuje wyższą opłatę niż wynika to z decyzji opartej na art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. Umowa cywilnoprawna może być – co oczywiście wynika z jej charakteru – zawarta wówczas gdy obie strony umowy wyrażą wolę jej zawarcia.

Wnoszenie opłat przez określone osoby wg wskazanej wysokości reguluje prawo – art. 61 powołanej ustawy. To z mocy prawa nakłada się określone zobowiązania dotyczące opłat na określone osoby.

Art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi bowiem, że "obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (o ile mieszkaniec domu nie ponosi opłaty w całości).

Ust. 2 reguluje wysokość ponoszonej opłaty przez podmioty wskazane w ust. 1.

Istotny również do rozpoznania sprawy ust. 3 art. 61 u.p.s. stanowi, że "przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2, 2a z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej i gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków".

Z przepisu powyższego w ocenie składu orzekającego wynika jednoznacznie, że organ ma obowiązek wydania decyzji w przedmiocie ponoszenia opłat przez osoby wskazane w art. 1 pkt 1 i 2 ustawy i obowiązek zapłaty za pobytu w domu pomocy społecznej kreuje decyzja w tym przedmiocie a nie umowa cywilnoprawna, po drugie gmina ponosi zastępczo opłaty, które później podlegają zwrotowi, za osoby, które nie wywiązują się z obowiązku ponoszenia opłat. Taki obowiązek, co Sąd ponownie podkreśla, winien wynikać z decyzji (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 937/11 (W. Maciejko, P. Zaborniak Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2013 r., str. 302).

Takie rozumienie tego przepisu potwierdza w ocenie Sądu § 8 rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. Nr 217, poz. 1837), który mówi, że w momencie kierowania do domu pomocy społecznej, osoby zainteresowane składają oświadczenia co do wysokości dochodu osiąganego przez osoby zobowiązane do zapłaty.

Ponownie w tym momencie Sąd stwierdza, że wobec skarżącego nie zapadła decyzja dotycząca ponoszonych opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej za okres objęty zaskarżonymi decyzjami czyli od 1 lutego 2012 r. do 31 maja 2013 r.

Z urzędu Sądowi wiadomo, gdyż przed tutejszym Sądem toczyło się postępowanie oznaczone sygn. akt IV SA/Wr 539/12, w którym to przedmiotem zaskarżenia była decyzja SKO w L. z dnia [...] maja 2012 r. Nr SKO/PS-[...] utrzymująca w mocy decyzję MOPS w G. Nr [...]z dnia 22 marca 2012 r. Nr [...]o "ustaleniu miesięcznej opłaty" ponoszonej przez skarżącego za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w G. za okres od 12 sierpnia 2009 r. do 31 stycznia 2012 r. (powyższe decyzje dołączono również do akt administracyjnych sprawy), iż za wcześniejszy okres organ wydał decyzję ustalającą wysokość opłaty. W drugim punkcie decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2012 r. zobowiązano do zwrotu wymienionej w pkt II kwoty na rzecz MOPS w G..

Za późniejszy okres pobytu matki zainteresowanego w domu pomocy społecznej decyzji ustalającej opłaty ponoszone przez skarżącego nie podjęto. Podkreślić należy, iż decyzje będące przedmiotem oceny tut. Sądu zawierają sentencję mówiącą "o ustaleniu do zwrotu miesięcznej opłaty" za okres od 1 lutego 2012 r. do 31 maja 2013 r.

Mając na uwadze wcześniejsze rozważania należy uznać, że zwrot opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej mogłyby nastąpić wówczas, gdyby istniała podstawowa decyzja nakładająca obowiązek ponoszenia opłat za wskazany okres. Jeżeli osoby zobowiązane nie uregulują wymaganej płatności, gmina powinna wystąpić o wydanie na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. decyzji ustalającej wysokość należności z tytułu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej. Opłata za pobyt nie jest opłatą należną jeżeli dotychczas nie powstał obowiązek jej poniesienia, czyli nie została wydana decyzja określająca jej wysokość.

W orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja określająca wysokość jest decyzją konstytutywną, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania(ex nunc) a nie od chwili skierowania, czy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie wynika aby ustawodawca dał organom uprawnienia do określenia daty wcześniejszej jej ponoszenia przez zobowiązanego, niż data wydania decyzji o ustaleniu opłaty. Czyli omawiana ustawa nie pozwala stwierdzić, że obowiązek uiszczenia opłaty w określonej wysokości powstaje z mocą wsteczną wobec aktu konkretyzującego ten obowiązek. Organ powinien ustalić wysokość opłaty z chwilą kierowania osoby do domu pomocy społecznej, a jeżeli czyni to z opóźnieniem to wysokość opłaty może ukształtować wobec zobowiązanego z mocą wynikającą z daty wydania decyzji (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 493/13).

We wskazanych okolicznościach trafny jest zarzut pełnomocnika skarżącego, iż zaskarżone decyzje naruszają art. 61 ust. 3 i art. 59 ustawy o pomocy społecznej.

Natomiast jako pozbawione zasadności pozostaje twierdzenie, że organ wydając zaskarżoną decyzję naruszył art. 7 k.p.a., art. 77 i art. 80 k.p.a. albowiem stwierdzone wyżej naruszenia po pierwsze nie dają podstaw do podjęcia następnego kroku w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego opartego na art. 64 ustawy o pomocy społecznej, po drugie do rozważenia też pozostaje, czy nawet w postępowaniu ustalającym wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, bez uostatecznienia się tej decyzji może być rozpoznany taki wniosek (oparty na art. 64 u.p.s.).

Mając powyższe na uwadze Sąd nie mógł również pozytywnie rozpoznać wniosku pełnomocnika skarżącego o dopuszczeniu dowodu z dokumentów powołanych przez skarżącego na okoliczność jego sytuacji majątkowej i zarobkowej.

We wskazanych w sprawie okolicznościach nie mają też znaczenia zarzuty skarżącego zawarte w skardze dotyczące przede wszystkim jego stanu majątkowego, rodzinnego, zdrowotnego.

Na marginesie Sąd jedynie zauważa, że decyzja w przedmiocie skierowania matki skarżącego do domu pomocy społecznej jest ostateczna co zatem idzie polemika dotycząca tego, czy matka zainteresowanego jest osobą, która do takiego domu powinna być skierowana na tym etapie postępowania jest niedopuszczalna.

Decyzja w tym przedmiocie znajduje się w obrocie prawnym i wywołuje odpowiednie skutki.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" a także art. 152 i art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej.