Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1544/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a art. 11 ust. 1 art. 17 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 146 poz 1546
law: Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska (sprawozdawca), Protokolant st. sekr. sądowy Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2011 r. sprawy ze skargi K. O. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarżący K. O. wystąpił do Ministra Finansów o wydanie interpretacji indywidualnej w trybie art. 14b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych objęcia certyfikatów inwestycyjnych w funduszu inwestycyjnym w zamian za wniesione udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Przedstawiając stan faktyczny wskazał, że jest właścicielem 50% udziałów w spółce z o.o. z siedzibą oraz miejscem zarządu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Właścicielem pozostałych 50% udziałów jest jego brat. Spółka ta jest obecnie jedynym udziałowcem innej spółki z o.o., z siedzibą i miejscem zarządu na terenie Polski, z którą planuje połączyć się przez przejęcie. Spółka z o.o., w której mają udziały, będzie spółką przejmującą.

Podniósł, że zamierzają dokonać zbycia przedmiotowych udziałów. Rozważają mianowicie dokonanie darowizny w postaci udziałów spółki z o.o. na rzecz funduszu inwestycyjnego zamkniętego, działającego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 146, poz. 1546 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.f.i.". W funduszu tym są uczestnikami i posiadają certyfikaty inwestycyjne (każdy z nich objął wcześniej za gotówkę taką samą ilość certyfikatów inwestycyjnych). W wyniku darowizny nie otrzymają nowych certyfikatów inwestycyjnych, natomiast ulegnie zwiększeniu wartość posiadanych przez nich certyfikatów inwestycyjnych.

Skarżący wskazał, że rozważa również dokonanie wpłaty udziałami spółki z o.o. na certyfikaty inwestycyjne funduszu zamkniętego. Podniósł, że możliwość taka jest przewidziana w statucie funduszu.

Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego wystąpił między innymi z następującym zapytaniem:

Czy w świetle przepisów art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1, art. 18 oraz art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.); dalej "updof", w przypadku objęcia certyfikatów inwestycyjnych w funduszu zamkniętym za wpłatę w postaci udziałów w spółce z o.o., nie powstaje przychód (w tym przychód z odpłatnego zbycia praw majątkowych) w rozumieniu updof?

Zdaniem Skarżącego, w przypadku objęcia certyfikatów inwestycyjnych za wpłatę w postaci udziałów nie powstaje u niego przychód w rozumieniu updof.

Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że zgodnie z art. 128 u.f.i. możliwe jest wniesienie do funduszu inwestycyjnego zamkniętego wpłat w postaci papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu publicznego lub udziałami w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. Oznacza to, że można "opłacić" udziałami certyfikaty inwestycyjne. W momencie dokonania wpłat właścicielem udziałów stanie się fundusz, natomiast Skarżący otrzyma certyfikaty inwestycyjne tegoż funduszu. Transakcja ta jest ekwiwalentna, tj. wartość udziałów w spółce jest równa wartości certyfikatów inwestycyjnych. Zawiera ona w sobie dwa elementy będące częścią tej samej transakcji, tj. wpłatę do funduszu i nabycie certyfikatów inwestycyjnych. Taka transakcja jest unikalną czynnością prawną przewidzianą jedynie przez przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych i nie przewidzianą w innych ustawach, w tym w szczególności w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 18, poz. 93 ze zm.), czy w ustawie z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Zdaniem Skarżącego, taka transakcja nie jest też rodzajem aportu. Instytucja "aportu" jest swoistą instytucją prawa handlowego, gdzie aport (wkład niepieniężny) wnoszony jest na pokrycie kapitału zakładowego spółki kapitałowej. Wniesienie aportu podlega ściśle określonej tam procedurze, a wnoszący aport nabywa szereg uprawnień regulowanych kodeksem spółek handlowych, z których tylko część ma charakter majątkowy. Wnoszący nabywa m.in. prawo do udziału w zgromadzeniu wspólników, jak też prawo wyboru władz spółki. Nabycie certyfikatów inwestycyjnych nie daje jednak uczestnikowi funduszu uprawnień podobnych do wyżej opisanych.

W ocenie Skarżącego art. 17 ust. 1 updof, który zawiera enumeratywne wyliczenie przychodów z kapitałów pieniężnych, nie przewiduje powstania przychodu w przypadku nabycia certyfikatów inwestycyjnych, na które dokonano wpłaty udziałami w spółce, zgodnie z art. 128 u.f.i. W takiej sytuacji nie powstaje również przychód z praw majątkowych (art. 18 updof) oraz z innych źródeł (art. 20 updof). Nie dochodzi bowiem do odpłatnego zbycia, a do specyficznej transakcji opartej na unikalnej konstrukcji "dokonania wpłaty" udziałami, znanej jedynie ustawie o funduszach inwestycyjnych.

Dodatkowo Skarżący wskazał, iż ustawodawca wprowadził wyjątek od zasady kasowej rozpoznawania przychodu dla celów podatku dochodowego (ustalonej w art. 11 ust. 1 updof) w stosunku do przychodów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 6 i ust. 9 updof; w tych przypadkach przychód jest bowiem rozpoznawany zgodnie z zasadą memoriałową. Art. 17 ust. 1 pkt 6 updof określa moment powstania przychodu z "odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych" i należy go czytać w powiązaniu z art. 11 ust. 1. Zatem tylko przychód z odpłatnego zbycia, należny podatnikowi, ale nadal wyrażony w formie określonej w art. 11 ust. 1 (tj. pieniądze i wartości pieniężne, wartość świadczeń w naturze oraz innych nieodpłatnych świadczeń), może być uznany za przychód należny z odpłatnego zbycia w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a). Nie dokonano bowiem rozszerzenia katalogu "przychodów" w porównaniu do katalogu zawartego w art. 11 ust. 1. Wprowadzono tylko zasadę, iż przychód powstaje zgodnie z zasadą memoriału, przy czym przychód, o którym mowa w tym przepisie, musi być zaliczany do przychodów, o których mowa w art. 11 ust. 1. Jak bowiem wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 19 grudnia 2008 r. (sygn. akt SA/Po 1341/08) za żadną z tych form, o których mowa w art. 11 ust. 1, nie można uznać wniesienia akcji do zamkniętego funduszu inwestycyjnego w zamian za objęcie certyfikatów inwestycyjnych, a zatem nie można mówić o przychodzie należnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ww. ustawy. Podobnie orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 28 lipca 2008 r. (sygn. akt I SA/Po 583/08, I SA/Po 584/08). Prawidłowość powyższego stanowiska w zakresie wniesienia przez osobą fizyczną akcji w spółce akcyjnej lub udziałów w spółce z o.o. do funduszu inwestycyjnego w zamian za wydanie certyfikatu inwestycyjnego zajął również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 31 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 3471/08.

W interpretacji indywidualnej z dnia [...] marca 2010 r. Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącego za nieprawidłowe.

W motywach wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.f.i. fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego, a w przypadkach określonych w ustawie również niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe. Stosownie do przepisu art. 7 ust. 1 u.f.i. wpłaty do funduszu inwestycyjnego dokonywane są w formie pieniężnej. W myśl zaś art. 7 ust. 2 tej ustawy do funduszu inwestycyjnego mogą być wniesione:

- zdematerializowane papiery wartościowe, jeżeli statut funduszu tak stanowi lub

- inne niż zdematerializowane papiery wartościowe, lub udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli ustawa oraz statut funduszu tak stanowią.

Przy czym, ilekroć w ustawie jest mowa o wpłatach, rozumie się przez to również wniesienie do funduszu papierów wartościowych lub udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, o których mowa w ust. 2 (art. 7 ust. 4 u.f.i.).

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 2 u.f.i., w przypadku wpłat do funduszu inwestycyjnego, dokonywanych w innych niż zdematerializowane papierach wartościowych lub w udziałach w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne przenosi, w drodze umowy, zgodnie z odrębnymi przepisami, prawa z tych papierów lub udziałów na towarzystwo oraz składa u depozytariusza kopię tej umowy, a w przypadku papierów wartościowych, także te papiery lub, jeżeli papiery wartościowe nie mają formy dokumentu, dokument potwierdzający ich posiadanie wydany na podstawie właściwych przepisów.

Wniesienie papierów wartościowych lub udziałów w spółkach kapitałowych do funduszu inwestycyjnego jest zatem równoznaczne z wpłatą do funduszu.

Analiza powyższych regulacji uprawnia do wnioskowania, iż w zaprezentowanym zdarzeniu przyszłym, w momencie dokonania wpłaty, w postaci udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, za certyfikaty inwestycyjne, następuje odpłatne przeniesienie tytułu własności tychże udziałów na rzecz funduszu.

Jak stanowi art. 9 ust. 1 updof, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Żaden z powoływanych wyżej przepisów ustawy nie zwalnia z opodatkowania przychodów uzyskanych z tytułu wniesienia udziałów, akcji w spółce kapitałowej oraz innych papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 10 ust. 1 pkt 7 updof, do źródeł przychodów zalicza się kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a) - c). W myśl art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) updof, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

Wniesienie przedmiotowych udziałów, papierów wartościowych do funduszu inwestycyjnego powoduje zmianę ich właściciela - właścicielem staje się bowiem fundusz inwestycyjny - stąd mamy do czynienia z odpłatnym zbyciem wniesionych udziałów. Przychód z odpłatnego zbycia powstaje w momencie przeniesienia tytułu własności udziałów na ich nabywcę niezależnie od daty faktycznej zapłaty.

Wniesienie zatem przez wnioskodawcę udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością do funduszu inwestycyjnego zamkniętego będzie równoznaczne z ich odpłatnym zbyciem. Nastąpi bowiem przeniesienie własności wnoszonych udziałów, a wnioskodawca otrzyma w zamian certyfikaty inwestycyjne o określonej wartości. Wartość wnoszonych udziałów stanowić będzie dla celów podatkowych podlegający opodatkowaniu przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ww. ustawy. Wskazane zaś we wniosku przepisy art. 18 i art. 20 updof nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

Pismem z dnia 26 marca 2010 r. Skarżący wezwał Ministra Finansów do usunięcia naruszenia przepisów prawa.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia 28 kwietnia 2010 r. Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany wydanej interpretacji indywidualnej, podtrzymując argumentację w niej zawartą.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej, zarzucając naruszenie art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 1 oraz art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 updof, poprzez ich błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że w przypadku objęcia certyfikatów inwestycyjnych za wpłatę w postaci udziałów powstaje przychód w rozumieniu updof. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację zawartą we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej. Końcowo Skarżący powołał się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2009 r., III SA/Wa 1916/08, w którym stwierdzono, że od dnia 1 lipca 2007 r. art. 14e § 1 Ordynacji podatkowej wychodzi poza zasadę związania wyrokiem tylko w sprawie, w której on zapadł i nadaje orzecznictwu sądów administracyjnych walor normatywny także w stosunku do innych indywidualnych spraw załatwianych w drodze interpretacji przepisów prawa podatkowego. Od tej daty orzecznictwo stało się istotnym miernikiem legalności wydawanych interpretacji indywidualnych. Jego nieuzasadnione zaś pomijanie narusza wyrażoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych i może skutkować w ramach kontroli sądowoadministracyjnej uchyleniem interpretacji indywidualnej z tej przyczyny.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Odnosząc się do zarzutu, iż organ podatkowy dezawuuje znaczenie i skutki prawne wyroków sądów administracyjnych oraz interpretacji przepisów prawa podatkowego powołanych we wniosku i skardze, Minister Finansów uznał, że jest on bezzasadny. Wskazał, że zgodnie z art. 14a Ordynacji podatkowej minister właściwy do spraw finansów publicznych dąży do zapewnienia jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe oraz organy kontroli skarbowej, dokonując w szczególności jego interpretacji, przy uwzględnieniu orzecznictwa sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Zgodnie z definicją z Małego Słownika Języka Polskiego – "uwzględniać" to "brać pod uwagę, w rachubę" (Mały Słownik Języka Polskiego pod red. S.Skorupka, H.Auderska, Z.Łempicka, Wydawnictwo PWN, Warszawa 1993, s. 873). Jakkolwiek orzecznictwo sądów może kształtować pewną linię orzecznictwa, ale uwzględnianie, jest to branie pod uwagę, w rachubę, a nie nakaz stosowania orzecznictwa sądów w prawie podatkowym przez analogię. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Jednocześnie organ wskazał, że prawidłowość dokonanej interpretacji przepisów prawa podatkowego w zaskarżonej interpretacji została potwierdzona m.in. w wyrokach WSA w Warszawie z 27 maja 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2222/07, z 18 września 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 660/08 oraz w wyroku NSA z 19 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1844/08.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Kontroli Sądu poddana została interpretacja indywidualna z zakresu podatku dochodowego od osób fizycznych, dotycząca opodatkowania przychodu powstałego z tytułu wniesienia do zamkniętego funduszu inwestycyjnego posiadanych przez Skarżącego udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w zamian za które Skarżący miałby otrzymać certyfikaty inwestycyjne.

Skarżący uważał, że w przypadku objęcia certyfikatów inwestycyjnych za wpłatę w postaci udziałów przychód nie powstanie.

W ocenie Ministra Finansów w momencie wniesienia udziałów do funduszu inwestycyjnego powstanie przychód opodatkowany na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 updof.

Przepis powyższy stanowi, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

Zdaniem Sądu Minister Finansów dokonał prawidłowej wykładni tego przepisu uznając, iż na jego podstawie opodatkowaniu podlega również wniesienie udziałów do funduszu inwestycyjnego.

Sporne w rozpatrywanej sprawie zagadnienie opodatkowania wniesienia udziałów do funduszu inwestycyjnego było już przedmiotem oceny sądów administracyjnych (np. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1787/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1207/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 października 2009 r. sygn. akt I SA/Po 725/09; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 17 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Bk 517/08; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający w niniejszej sprawie podzielił pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1844/08 (dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), który – tak jak wyroki wskazane wyżej – potwierdził prawidłowość stanowiska organów podatkowych w tym względzie.

W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym, który powołał się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdzić należy, że pojęcie "zbycie" użyte w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) updof oznacza każdą formę przeniesienia własności udziałów lub akcji.

Rację miał zatem Minister Finansów twierdząc, że zbycie udziałów występuje w każdym przypadku zmiany ich właściciela. Z kolei zmiana właściciela może być wynikiem szeregu różnych zdarzeń prawnych, w tym również umów sprzedaży lub zamiany. Nie chodzi zatem o utożsamienie wniesienia udziałów do funduszu inwestycyjnego ze sprzedażą lub zamianą, a o zrównanie tych sytuacji z punktu widzenia skutków podatkowych, jako że mieszczą się one w kategorii "odpłatnego zbycia", o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a). Z tego względu tak samo jak sprzedaż (zamianę) należy traktować przeniesienie własności udziałów w zamian za certyfikaty inwestycyjne.

W świetle art. 28 ust. 2 u.f.i. przeniesienie praw z udziałów następuje na podstawie umowy, na mocy której w zamian za udziały wspólnik uzyskuje od funduszu świadczenie w postaci certyfikatów inwestycyjnych. Wskazana w tym przepisie umowa prowadzi – przy uwzględnieniu właściwych przepisów dotyczących zbywania udziałów – do przeniesienia praw z nich wynikających. Zdaniem Sądu ma ona charakter odpłatny, ponieważ każda z jej stron zobowiązuje się świadczyć na rzecz drugiej strony.

Skarżący jako udziałowiec wnosząc udziały do funduszu inwestycyjnego w rezultacie stanie się uczestnikiem funduszu, uzyskując jego certyfikaty inwestycyjne. Natomiast fundusz stanie się udziałowcem spółki, której udziały nabędzie od Skarżącego.

Nie ulega zatem wątpliwości, że dojdzie do zmiany właściciela udziałów. Właścicielem ich stanie się fundusz.

Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości także i to, że wniesienie udziałów do funduszu, skutkujące przeniesieniem ich własności na fundusz, wiąże się z uzyskaniem przez Skarżącego stosownego ekwiwalentu. Skarżący uzyskuje bowiem od funduszu certyfikaty inwestycyjne o określonej wartości. Wartość otrzymanych certyfikatów odpowiada wartości wnoszonych udziałów wycenianych według metody przyjętej przez fundusz dla wyceny aktywów netto (art. 28 ust. 2 u.f.i.). Wycena ta zawsze sprowadzona będzie do wartości bezwzględnych wyrażonych w pieniądzu jako mierniku wartości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 października 2009 r., sygn. akt I SA/Po 725/09).

Skład orzekający w rozpatrywanej sprawie podzielił przy tym pogląd wyrażony w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2010 r., że wartość certyfikatów inwestycyjnych stanowi cenę, po której udziały są zbywane. Cena to nie tylko wskazanie ceny udziałów, ale również określenie tej ceny poprzez wskazanie wartości ekwiwalentu uzyskanego przez zbywcę za te udziały. Nie można zatem zasadnie twierdzić, iż nie jest znana cena zbycia udziałów.

Pojęcie ceny musi uwzględniać okoliczność, że pojęcie "zbycia" w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) updof obejmuje nie tylko sprzedaż udziałów, ale też inne formy odpłatnego przeniesienia własności.

Wnosząc udziały do funduszu inwestycyjnego Skarżący uzyska określone przysporzenie majątkowe, które w ocenie Sądu będzie miało charakter definitywny, tak samo jak przeniesienie własności udziałów. Skoro zaś, zgodnie z art. 28 ust. 2 u.f.i. w przypadku, gdy wpłaty do funduszu inwestycyjnego dokonywane są w formie udziałów, wartość pieniężna będąca wynikiem wyceny wnoszonych udziałów stanowi wartość przysługującego Skarżącemu świadczenia w postaci certyfikatów inwestycyjnych, które to powiększą jego aktywa.

Zdaniem Sądu Minister Finansów prawidłowo uznał, iż wartość pieniężna certyfikatów inwestycyjnych nabytych przez Skarżącego w zamian za udziały będzie jego przychodem na dzień objęcia certyfikatów. W art. 11 ust. 1 updof wśród przychodów wymienione są także wartości pieniężne.

Sąd nie podzielił tym samym poglądu, że objęcie certyfikatów inwestycyjnych nie generuje rzeczywistego i definitywnego przysporzenia majątkowego, które ewentualnie powstanie dopiero z chwilą zbycia lub umorzenia certyfikatów.

Zważyć bowiem należało, że zgodnie z art. 26 ust. 2 u.f.i. osoba zapisująca się na certyfikaty inwestycyjne otrzymuje pisemne potwierdzenie wpłaty w formie udziałów (akcji). Zapis na jednostki uczestnictwa albo na certyfikaty inwestycyjne jest nieodwołalny i bezwarunkowy oraz nie może być złożony z zastrzeżeniem terminu (art. 26 ust. 3 u.f.i.). Z tą też chwilą osoba zapisująca się traci wszelkie uprawnienia wynikające z wniesionych akcji (udziałów).

W przyszłości, w momencie zbycia lub umorzenia certyfikatów inwestycyjnych zapewne wystąpi przychód z tego tytułu, jednakże na etapie wcześniejszym powstaje przychód z tytułu zbycia udziałów. Zbycie udziałów i zbycie certyfikatów inwestycyjnych są niezależnymi czynnościami, których przedmiot jest różny. Podlegają one zatem odrębnemu opodatkowaniu, aczkolwiek w każdym przypadku przychód zostanie rozpoznany w momencie zbycia (udziałów i certyfikatów inwestycyjnych).

Zaznaczyć przy tym należy, że nie ma niebezpieczeństwa podwójnego opodatkowania przychodu z tytułu zbycia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W przypadku bowiem rozpoznania przychodu w chwili przeniesienia udziałów na fundusz inwestycyjny w zamian za certyfikaty inwestycyjne o określonej wartości, kosztem uzyskania tego przychodu będą wydatki na nabycie udziałów. Natomiast gdy przychód będzie następnie rozpoznany w chwili umorzenia certyfikatów inwestycyjnych, to wówczas kosztem uzyskania tego przychodu będą wydatki na nabycie certyfikatów inwestycyjnych określone poprzez ich wartość z dnia przydziału w zamian za zapłatę dokonaną nie w pieniądzu, ale poprzez wniesienie do funduszu inwestycyjnego udziałów. Aby bowiem nabyć certyfikaty inwestycyjne Skarżący wyzbył się ze swojego majątku udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wskazać trzeba, że współcześnie przedmiotem wydatku może być nie tylko pieniądz, ale – tak jak w tym przypadku – także udziały w spółce (czy papiery wartościowe). Najczęściej wydatek odzwierciedla jakąś wartość (sumę) pieniężną, nie oznacza to jednak, że tylko pieniądz stanowi o wydatku. Pieniądz to jedna z najstarszych i najczęściej wykorzystywanych instytucji ekonomicznych, posiadająca trzy podstawowe funkcje: miernika wartości, środka płatniczego, środka tezauryzacji (zob. Leksykon finansów, red. J. Głuchowski, Warszawa 2001, s. 208). Trzeba przy tym zauważyć, że o ile w przypadku funkcji miernika wartości, pieniądz wydaje się być niezastąpiony, tak funkcję środka płatniczego przy wymianie dóbr i usług coraz częściej pełnią także inne instytucje, w tym między innymi weksle, czeki, akredytywy. Obok pieniędzy funkcjonują też inne rodzaje środków płatniczych. Oczywiście trudno przypisać klasyczną funkcję środka płatniczego udziałom w spółkach kapitałowych czy papierom wartościowym, jako że inkorporują one nie tylko uprawnienia majątkowe, ale także organizacyjne. Mimo to udziały oraz akcje, podobnie jak wymienione wcześniej dokumenty, inkorporują pewną wartość, która jest wyrażona w jednostkach pieniężnych. Udziały, czy też inne papiery wartościowe, nie są tożsame z pieniądzem, ale takiej formy zapłaty wcale nie wymaga przepis art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) updof. Ponadto zgodnie z regułami znaczeniowymi języka etnicznego wydatek to "suma, która ma być wydana albo suma wydana na coś" (por. Słownik języka polskiego, pod red. S. Dubisza, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 575).

Zdaniem Sądu zasadne było zatem odwołanie się przez Ministra Finansów do art. 7 u.f.i. Opisana przez Skarżącego zamierzona transakcja możliwa będzie z uwagi właśnie na ust. 4 tego artykułu, przewidującego wyjątek od ustanowionej w ust. 1 ogólnej zasady, że wpłaty do funduszu dokonywane są w formie pieniężnej. Przepis ust. 4 nakazuje na równi z wpłatą traktować wniesienie do funduszu udziałów (akcji). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej wyroku z 19 marca 2010 r., ekonomiczny sens takiej transakcji sprowadza się do tego, iż osoba obejmująca certyfikaty inwestycyjne wykorzystuje posiadane akcje (udziały) jako rodzaj środka płatniczego. Jest to pewne udogodnienie, które nie może być postrzegane jako sposób na uniknięcie opodatkowania przychodu.

Ponadto spójność wykładni wymaga jednakowego potraktowania sytuacji, w której za przeniesienie praw z udziałów (akcji) zbywca otrzymuje pieniądze (które wpłaca następnie do funduszu) oraz sytuacji, gdy zapłatą są certyfikaty inwestycyjne. W obu tych przypadkach powstaje przychód z odpłatnego zbycia udziałów (akcji).

Podkreślić należy raz jeszcze, że Skarżący dokonując wpłaty do funduszu poprzez wniesienie udziałów dokona zbycia tychże udziałów i ta właśnie okoliczność spowoduje powstanie obowiązku podatkowego w opisanym przez niego zdarzeniu przyszłym. Okoliczność, że w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) updof ustawodawca nie wymienił wprost wniesienia udziałów (akcji) do funduszy inwestycyjnych nie ma znaczenia. Wyliczenie wszystkich możliwych form zbycia akcji (udziałów) prowadziłoby do nadmiernej kazuistyki, a przy tym w gruncie rzeczy byłoby niewykonalne i niecelowe.

Zaznaczyć należy, że jest to sytuacja całkowicie odrębna od sytuacji przewidzianej w art. 17 ust. 1 pkt 9 updof, kiedy to opodatkowaniu podlega objęcie akcji (udziałów) w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część i gdzie przychód powstaje w momencie objęcia akcji (udziałów). Rozszerzenie przychodu o wartość nominalną akcji (udziałów) w spółce mającej osobowość prawną albo wkładów w spółdzielni, dokonane w art. 17 ust. 1 pkt 9 dotyczyło wniesienia aportu. Do zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji przepis art. 17 ust. 1 pkt 9 nie miał więc zastosowania, albowiem unormowane zostały w nim przychody inne niż z tytułu odpłatnego zbycia akcji (udziałów). Wskazać również należy, że nie sposób z jego wprowadzenia do updof wywodzić braku opodatkowania zbycia udziałów i akcji poprzez wniesienie ich do funduszu inwestycyjnego, opodatkowanego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6. Przepis ten od początku obowiązywania updof przewidywał opodatkowanie przychodów z odpłatnego przeniesienia tytułu własności udziałów w spółkach, akcji oraz innych papierów wartościowych.

Sąd zauważa przy tym, że wraz z wprowadzeniem do updof art. 17 ust. 1 pkt 9, ustawodawca zmodyfikował również treść art. 17 ust. 1 pkt 6, zastępując wyraz "przeniesienia" (udziałów i akcji) wyrazem "zbycia" (udziałów i akcji), a zatem wprowadzając pojęcie o szerszym znaczeniu.

Nie była również zasadna argumentacja Skarżącego odnosząca się do przepisu art. 12 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.). Przepis ten nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Ponadto zauważyć należy, że wprowadzenie powyższego przepisu do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych łączyło się przy tym z wykreśleniem art. 16 ust. 1 pkt 8a tej ustawy, na podstawie którego można było twierdzić, że skoro wydatki na nabycie (wytworzenie, ulepszenie) składników majątku będących przedmiotem wkładu niepieniężnego do spółki (spółdzielni) są kosztem podatkowym w przypadku zbycia udziałów (akcji) aportowych, to ustawodawca przesunął tym samym moment ustalenia dochodu (a w tym przychodu) z tytułu zbycia tych składników majątku (przedmiotu aportu), a mianowicie z dnia ich zbycia (w ramach "zamiany" na udziały lub akcje) na dzień zbycia samych udziałów bądź akcji. Dlatego też w orzecznictwie przyjmuje się, że wprowadzenie pkt 7 do art. 12 ust. 1 nie było wyrazem koncepcji ustawodawcy zamkniętego katalogu źródeł przychodu, a zmianą jego podejścia do "opodatkowania aportów" (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 10 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 995/07; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1347/10).

Wskazać przy tym należy, iż również na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że wniesienie udziałów (akcji) do funduszu inwestycyjnego powoduje powstanie przychodu z tytułu zbycia tychże akcji i udziałów (wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 939/08 i z 25 listopada 2009r. sygn. akt II FSK 959/08; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 maja 2010 r. sygn. akt SA/Kr 360/10; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 285/09; dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd nie stwierdził, aby w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia prawa, które miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Minister Finansów udzielił Skarżącemu prawidłowej interpretacji. Za niezasadny należało zatem uznać zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 updof. Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 18 ust. 1 i art. 20 updof, gdyż przepisy te nie miały w sprawie zastosowania.

Niezasadny był również zarzut naruszenia art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Sąd podziela poglądy strony o potrzebie budowania przez organy podatkowe poczucia bezpieczeństwa prawnego poprzez wnikliwe ustosunkowywanie się do powoływanych przez Skarżącego orzeczeń sądów oraz interpretacji podatkowych wydanych w innych sprawach. Jednocześnie jednak Sąd zwraca uwagę na fakt, że interpretacja spornego przepisu w opisanym stanie faktycznym była także przedmiotem orzecznictwa sądowego, w którym, jak już wskazano, podzielono stanowisko organu. Należało mieć także na uwadze, że organ wyjaśnił powody podjętego rozstrzygnięcia, a tym samym zarzuty Skarżącego nie mogły skutkować uwzględnieniem skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).