Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1915/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1,  ust. 3, i  ust. 4,  art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
article: art. 34 i 34a
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 38
journal: Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. sprawy ze skargi P. Spółki Akcyjnej w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

ISA/Wa 1915/15

UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] uchyliła decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w całości i stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto L. prawa własności części nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w L. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla L. - XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy

Prezydent Miasta L. wniósł o stwierdzenie nieodpłatnego nabycia nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), przedkładając dokumentację inwentaryzacyjną nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...], i nr [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Miasto L. własności części nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...], o pow. [...] ha, nr [...], o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej [...], prowadzonej przez Sad Rejonowy dla L. w L.XVI Wydział Ksiąg Wieczystych, działając na podstawie art. 18 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) w związku z art. 5 ust. 1 tej ustawy

Organ uzasadnił, że ze złożonej dokumentacji inwentaryzacyjnej wynika, że ww. nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., stanowiła własność Skarbu Państwa i wskazał, że na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których ww. organy pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych ww. organom, staje się z mocy prawa w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej.

W związku z zapisem w karcie inwentaryzacyjnej, że władającym przedmiotową nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. były P., Wojewoda [...] ustalił, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., pozostawała w zarządzie P., a przedmiotowe działki, zgodnie z mapą do celów prawnych nr ewid. [...] z dnia [...] czerwca 2005 r., stanową część dawnej działki nr [...], położonej we wsi Andrzejów gm. N. (na mapie działki nr: [...]), wywłaszczone zostały na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji [...] w L. na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] marca 1952 r., nr [...] - na cele budowy [...]. Zatem zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1926 r., o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312) nieruchomość ta z chwilą wywłaszczenia stała się własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu i zarządzie P.

Organ powołał wyroki, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09, z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 583/2005, prawo zarządu mieniem państwowym może powstać na mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie określonej państwowej jednostki organizacyjnej.

Wojewoda stwierdził, że celem ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138), obowiązującej w dniu 27 maja 1990 r., było wydzielenie z majątku Państwa części mienia dla [...] zapewniającego jej prawidłowe funkcjonowanie, z uwagi na znaczenie dla gospodarki państwa i jego obronności oraz powołał treść art. 11 ust. 1 pkt 1 wskazanej uprzednio ustawy stanowiący, że składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli w dniu wejścia w życie ww. ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., służyły wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej oraz organów władzy państwowej. Służenie w rozumieniu tego przepisu oznacza stan faktyczny istniejący w dniu 27 maja 1990 r., na który nie ma wpływu posiadanie lub brak posiadania tytułu prawnego do korzystania z mienia (vide wyroki NSA w Warszawie z dnia 30 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SA 1683/97, z dnia 11 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 128/10).

Prawną formą władania mieniem nieruchomym przez państwowe jednostki organizacyjne był w dniu 27 maja 1990 r. zarząd nieruchomością, którego ustanowienie regulowały przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74). Art. 87 tej ustawy stanowi, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. W przypadku przedsiębiorstwa państwowego "P." do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. Nr 54, poz. 311) nabycie zarządu następowało z mocy prawa na podstawie powołanych wyżej przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312). W związku z tym w przypadku mienia P. nie ma zastosowania art. 6 ust. 1 ww. ustawy, mówiący, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie i użytkowanie wieczyste, były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej, a zatem należały do tego organu w sensie władztwa administracyjnego. Wobec czego Wojewoda przyjął, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., pozostawała w użytkowaniu i zarządzie P. i z tego względu zostały spełnione przesłanki określone w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

Odwołanie od ww. decyzji Wojewody [...] wniósł Prezydent Miasta L. wskazując, że Wojewoda L. w swoim rozstrzygnięciu nie uwzględnił licznych wytycznych i wykładni Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego, zapadłego w podobnych sprawach. Prezydent podniósł także, że skoro bezspornym w sprawie jest, że przedsiębiorstwo państwowe P. nie legitymuje się tytułem prawnym do przedmiotowych gruntów, to odmowa stwierdzenia komunalizacji przedmiotowego mienia Skarbu Państwa nie znajduje uzasadnienia prawnego.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] uchyliła decyzję Wojewody L. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w całości I stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto L. prawa własności części nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, uregulowanej w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla L. - XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.

Organ II instancji uzasadnił że z brzmienia art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) wynika, że zawiera on wyjątek od zasady wyrażonej w art. 5 ust. 1-3 przewidującej komunalizację mienia ogólnonarodowego spełniającego wyrażone w tym przepisie przesłanki. Tym samym, obowiązkiem organów administracji orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy zachodzą przesłanki z art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) a dopiero w dalszej kolejności zbadanie, czy nie wystąpiły przesłanki wyszczególnione w art. 11-12 tejże ustawy.

W przedmiotowej sprawie tytuł prawny Skarbu Państwa do nieruchomości objętej decyzją komunalizacyjną nie jest kwestionowany. Skarb Państwa nabył prawo do przedmiotowej nieruchomości na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] marca 1952 r., co potwierdza wpis w ww. księdze wieczystej. Przedmiotowe orzeczenie obejmowało m.in. działkę o numerze [...], która w części stanowi obecnie działki nr [...], w obrębie ewidencyjnym [...]. Z archiwalnego wypisu z rejestru gruntów, sporządzonego według stanu na dzień 27 maja 1990 r., wynika, że właścicielem działek nr [...] w obrębie ewidencyjnym [...] był Skarb Państwa, zaś podmiotem władającym były [...] S.A.

Wskazał, że dla ustalenia, czy działki objęte skarżoną decyzją komunalizacyjną należały do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, niezbędne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "należące do". Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1697/11, dokonując wykładni tego wyrażenia, stanął na stanowisku, że pojęcie "należenia" mienia jest pojęciem normatywnym i wiąże się z regulacją zawartą w art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), w myśl którego terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste a więc w tej sytuacji należały do organu administracji państwowej.(..) Skoro zatem, w myśl art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień 27 maja 1990 r., terenowy organ administracji państwowej, sprawując zarząd gruntu, który nie został oddany w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, mógł powierzyć sprawowanie zarządu takiego gruntu, utworzonemu w tym celu przedsiębiorstwu bądź innej państwowej jednostce organizacyjnej, oznaczało to, że organ ten był uprawniony do tego gruntu. Jeśli zatem organ mógł, w taki władczy sposób, zadysponować wspomnianym gruntem, to w sensie normatywnym, należało przyjąć, że grunt ten "należał do" terenowego organu administracji państwowej.

Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości należały do właściwości rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej (art. 3 ust. 1 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości). Z kolei w ust. 2 art. 3 ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości stanowiła, że ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 87 ust. 2 tej ustawy zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Oznacza to, że takie prawo do gruntu jak zarząd, użytkowanie, czy też użytkowanie wieczyste nie mogło powstać z sposób dorozumiany.

W trakcie przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego nie odnaleziono dokumentu, na podstawie którego działki objęte decyzją komunalizacyjną zostałyby oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste przedsiębiorstwu, bądź innej państwowej jednostce organizacyjnej. Okoliczność ta jest bezsporna. Również odwołujący się Prezydent Miasta L. wskazał, że nie dysponuje dokumentami świadczącymi o tym. że w dniu 27 maja 1990 r. ww. nieruchomość pozostawała w zarządzie P. S.A. Prawa zarządu na rzecz przedsiębiorstwa P. nie można wywodzić z orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] marca 1952 r. mocą którego określone nieruchomości wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa.

Z ww. orzeczenia nie wynika, by na rzecz P. został ustanowiony zarząd, użytkowanie bądź użytkowanie wieczyste. Praw tych nie można wywodzić z powołanych przez organ I instancji przepisów prawa.

Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że tytuł prawny do nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją powstał z mocy prawa, a powołane przez organ I instancji wyroki i zawarte w nich stanowisko nie zostało podzielone przez późniejsze orzeczenia tego sądu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został natomiast ugruntowany pogląd, że akty prawne regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mając charakter ogólnych aktów normatywnych, nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego [vide np.: wyrok NSA z dnia 1 września 2008r. (sygn. akt l OSK 1947/06), wyrok NSA z dnia 15 października 2007 r. (sygn. akt I OSK 1456/06), wyrok NSA z dnia 15 października 2007 r. (sygn. akt. I OSK 1457/06), wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r. (sygn. akt I OSK 187/07), wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r. (sygn. akt I OSK 1941/11), wyrok NSA z dnia 8 maja 2014 r. (sygn. akt I OSK 2504/12), wyrok NSA z dnia 2 października 2014 r. (sygn. akt I OSK 592/13)].

Zdaniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, dokonanej na podstawie analizy załączonej dokumentacji, przedsiębiorstwu państwowemu P. nie przysługiwał w dniu 27 maja 1990 r. odpowiedni, przewidziany przepisami prawa, tytuł prawny do spornej nieruchomości. W związku z powyższym w świetle art. 6 w zw. z art. 3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień 27 maja 1990 r., działki objęte skarżoną decyzją komunalizacyjną należały do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, złożyły P. S.A. wnosząc o uchylenie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej w całości, albo uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

Spółka stwierdziła, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014.r. została w pełni i należycie uzasadniona, zaś nie można się zgodzić z zaskarżoną decyzją Komisji i wyrażonym w niej stanowiskiem, że przedmiotowa nieruchomość należała do gminy Miasto L., mimo braku jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego prawo tej gminy do spornej nieruchomości, przy czym należy uznać za fakt bezsporny, że nieruchomość ta pozostawała w posiadaniu i zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym - była i jest zarządzana przez skarżącą

P. S.A. nabyło prawo zarządu tą nieruchomością w oparciu o orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] marca 1952 r. o wywłaszczeniu na

rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej w L. Konstytuowało ono prawo zarządu na rzecz p.p. P. i taki stan istniał w dniu 27 maja 1990 r. W tamtym czasie nie istniał wymóg wydawania odrębnych decyzji zarządowych, aby to prawo należycie udokumentować i utrwalić Natomiast wywiedzenie, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego tylko dlatego, że negatywnie oceniono prawo zarządu P. jest całkowicie nieuprawnione.

Odpowiadając na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o oddalenie skargi. Podniosła, że zarzuty skarżącej stanowią w swej istocie polemikę z poglądem prawnym wyrażonym w zaskarżonej decyzji. Komisja stwierdziła, że obszernie uzasadniła swoje stanowisko w sprawie i podtrzymała je na obecnym etapie postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia komunalizacji mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm., dalej "ustawa komunalizacyjna"). Kończąca to postępowanie decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że stwierdza ona stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r.

Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Podstawowym zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było zatem ustalenie stanu prawnego i faktycznego spornej nieruchomości, a przede wszystkim ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe P. dysponowało tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez to przedsiębiorstwo było jedynie władztwem faktycznym. Przy czym ustalenie stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. musi być w oparte o obowiązujące w tym dniu przepisy.

Powoływanie się zatem na przepisy art. 34 i art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948, ze zm.) i skutki poszczególnych regulacji zawartych w tej ustawie, dla oceny stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., jest w tym postępowaniu chybione. Przepisy powołanej ustawy, która weszła w życie po dniu 27 maja 1990 r., mogą dotyczyć jedynie mienia stanowiącego aktualnie własność ogólnonarodową (państwową), komunalizowanego w trybie art. 5 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., czyli decyzjami konstytutywnymi, nie mogą natomiast odnosić się do mienia już skomunalizowanego z mocy art. 5 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, gdyż mienie to już w dniu 27 maja 1990 r. stało się mieniem komunalnym i od tej daty nie jest już mieniem państwowym. W kwestii znaczenia przepisu art. 34a dla procesu komunalizacji wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03, wskazując, że art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P." oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 80, poz. 720), który wprowadza przepis art. 34a, odnosi się do postępowań o przekazaniu mienia gminom wyłącznie w oparciu o unormowania art. 5 ust. 3 i 4 ustawy komunalizacyjnej, czego konsekwencją jest umorzenie postępowań komunalizacyjnych przewidziane w art. 5 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r. Przepis art. 34a nie dotyczy natomiast niezakończonych postępowań komunalizacyjnych, które zostały wszczęte na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, tj. w przypadkach komunalizacji z mocy prawa.

W ocenie Sądu Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w rozpatrywanej sprawie zasadnie przyjęła, że na dzień 27 maja 1990 r., z którym ustawa komunalizacyjna wiąże skutek w postaci przejścia na właściwe gminy prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe nie legitymowało się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, którego istnienie uniemożliwiałoby komunalizację.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa nabytą w drodze wywłaszczenia orzeczeniem Prezydium WRN w L. z dnia [...].03.1952r., i pozostawała jedynie we władaniu P. Świadczą o tym wypisy z rejestru gruntów wg stanu na dzień 27.05.1990r. , które dokumentują , że działki oznaczone nr [...] stanowią własność Skarbu Państwa pozostającą we władaniu P. S.A., a ponadto treść KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla L. w L. , gdzie w dziale II widnieje Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta L.

Poza sporem jest , że przedsiębiorstwo nie legitymuje się prawem zarządu do wymienionych działek nr [...], a jest wyłącznie ich faktycznym użytkownikiem , przy czym nie odnaleziono dokumentów stanowiących formalną podstawę tego użytkowania.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga , że ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74, ze zm.) przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Według art. 38 powołanej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Przy czym zgodnie z art. 87 ust. 2 powołanej ustawy, zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu.

Oznacza to, że takie prawo do gruntu jak zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste nie mogło powstać w sposób dorozumiany. Natomiast stosownie do ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, którą zastąpiła ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r., państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w myśl art. 87 ust. 1, przekształcało się w prawo zarządu. Zatem sam fakt posiadania nieruchomości nie decydował o powstaniu tego prawa. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był, według ustawy, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać (por. wyroki NSA: z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 2240/98, Lex nr 47368; z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05, Lex nr 194864). Istotne jest również, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna była określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., sygn. akt III CZP 81/93, OSNC z 1994 r., nr 2, poz. 27; Lex nr 3959).

W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone jest stanowisko, że użyte w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. pojęcie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym. Faktyczne władanie mieniem przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację, która w trybie przepisu przywołanej ustawy komunalizacyjnej następowała z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r., a wydana decyzja komunalizacyjna miała jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzała przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 1342/99, niepubl.; z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05, Lex nr 194864; z dnia 16 marca 2006 r., sygn. akt I OSK 583/05, Lex nr 198195, z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. I OSK 156/08, niepubl.).

Ponadto, zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie znajduje zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, stosownie do którego składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych, wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14. Określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało bowiem należenie mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym, to jest posiadanie określonego tytułu prawnego, którego P. do przedmiotowej nieruchomości nie posiadało. Również w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301) wskazane przedsiębiorstwo nie zostało ujęte.

Zgodzić się ponadto należy ze stanowiskiem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, że prawa zarządu P. do spornej nieruchomości nie sposób wywieść z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "P. S.A.". Podkreślić przy tym należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowało się stanowisko, iż akty regulujące status prawny tego przedsiębiorstwa oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach wydanych w sprawach o sygnaturach akt: I OSK 1457/06; I OSK 1947/06, I OSK 1456/06, I OSK 187/07, I OSK 929/09 czy I OSK 1475/11). W niniejszej sprawie Sąd to stanowisko w całości podzielił.

Strona skarżąca nie dysponowała żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd czy użytkowanie. Zważyć należy, że zarząd to prawna forma władania, która uprawnia do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Tytułem prawnorzeczowym do spornych nieruchomości nie jest , ponad wszelką wątpliwość orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] marca 1952r. o ich wywłaszczeniu. Brak natomiast po stronie P. w dacie 27 maja 1990 r. tytułu prawnorzeczowego do spornej nieruchomości powoduje, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej i tym samym nieruchomość ta podlega komunalizacji z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrzyła całokształt materiału dowodowego i dokonała prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości oraz w wystarczający sposób uzasadniła zajęte stanowisko.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji