Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 243/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2017-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 30, art. 31, art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Sędzia WSA Anna Wójcik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 kwietnia 2017 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm. – dalej określana jako "kpa") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, z późn. zm. – dalej zwanej "usus"), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 stycznia 2017 r. odmawiającą wnioskodawczyni R. G. (dalej określanej też jako "zobowiązana", "strona", "skarżąca") umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzję powyższą wydano w następujących okolicznościach sprawy:

Wnioskiem złożonym w organie w dniu 16 maja 2016 r. wnioskodawczyni zwróciła się m.in. o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku, wskazując jako podstawę prawną swego żądania art. 28 ust. 3a usus i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141 poz. 1365 ) – dalej określane jako "rozporządzenie". Jako okoliczność faktyczną uzasadniającą wniosek wskazała zły stan zdrowia swojego męża (złośliwy nowotwór [...]) wymagający stałej opieki nad nim. Choroba powoduje bowiem degradację ruchową i pamięciową, jej następstwem są napady padaczkowe, które spowodowały częściowy niedowład jednej strony ciała. Skutkiem tego wymaga on pomocy w podstawowych czynnościach higienicznych, poruszaniu się i jedzeniu. Ustalono u niego znaczny stopień niepełnosprawności decyzją z 26 lutego 2016 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Natomiast prowadzone przez Urząd Skarbowy w [...] postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, jaką stanowi dom, może pozbawić ją i chorego męża dachu nad głową

Po uchyleniu przez ZUS Oddział w Opolu decyzją z 13 października 2016 r. decyzji tego organu z 8 lipca 2016 r. odmawiającej umorzenia odsetek: konto osobiste odsetki w kwocie 9.473 zł za 10/1996-01/1997; 03/1997; 05/1997-06/1997; 081997-12/1997 oraz konto pracownicze - odsetki w kwocie 8.323,00 zł za okres 12/1996-04/1997; 06/1997-10/1997; konto płatnika za okres od 06/2005 do 08/2005: odsetki za - ubezpieczenia społeczne w kwocie 1.825 zł, ubezpieczenia zdrowotne – 427 zł i Fundusz Pracy – w kwocie 102 zł, organ działający jako organ I instancji decyzją z 24 stycznia 2017 r. nr [...] ponownie odmówił umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 11.747 zł, która obejmowała należności ujęte w decyzji uchylonej – za wyjątkiem odsetek od należności na koncie pracowniczym w wysokości 8.323,00 zł. Jak bowiem wynikało ze wskazań zawartych w decyzji z 13 października 2016 r., przepis art. 28 ust. 3a usus umożliwia umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności jedynie w odniesieniu do składek w części finansowanej przez płatnika składek, wskutek czego postępowanie może dotyczyć jedynie tzw. należności osobistych płatnika z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu decyzji z 24 stycznia 2017 r. Zakład wskazał na prowadzone wobec zobowiązanej postępowania egzekucyjne: przez Dyrektora ZUS (zajęcie rachunku bankowego) na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 12 października 2011 r. na należności obejmujące okres od czerwca 2005 r. do sierpnia 2005 r. oraz na egzekucję z ½ udziału w nieruchomości na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 16 października 2007 r. za poszczególne miesiące 1996 r. i 1997 r., co dotyczy składek na koncie osobistym i pracowniczym. Z tego powodu nie jest możliwe stwierdzenie, czy w wyniku kontynuacji postępowania z przedmiotu zabezpieczenia tj. nieruchomości, na której ZUS jest wpisany jako wierzyciel hipoteczny, nie odzyska się całości lub części zobowiązania składkowego. Ponadto w dniu 9 sierpnia 2016 r. została zawarta umowa ratalna na spłatę należności z tytułu składek, w następstwie której wierzyciel zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na okres spłaty układu ratalnego (pismo z 30.08.2016 r.).

Po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej, rodzinnej i możliwości płatniczych zobowiązanej Zakład stwierdził, że nie została w sprawie spełniona przesłanka ubóstwa, nie wystąpiły klęski żywiołowe ani też inne nadzwyczajne zdarzenia jak również nie została spełniona przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, albowiem mimo niewątpliwie złego stanu zdrowia męża wnioskodawczyni opiekę nad nią sprawuje również syn I. G., który też z tego tytułu pobierał do października 2016 r. zasiłek opiekuńczy i złożył wniosek o jego kontynuację.

Zobowiązana, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzuciła organowi powierzchowną analizę materiału dowodowego oraz naruszenie przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, ponownie wskazując na konieczność sprawowania przez nią opieki nad przewlekle i ciężko chorym mężem R. G., co pozbawiło ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jak też na ponoszenie wydatków na zakup leków w kwocie 320,00 zł miesięcznie. Przedłożyła skierowanie do hospicjum domowego z 20 lutego 2016 r., wystawione przez A w [...] i kartę wizyt w domu chorego za okres od 2 lutego 2017 r. do 09 lutego 2017 r.

Według ustaleń organu poczynionych w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] syn wnioskodawczyni I. G. dnia 15 listopada 2016 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad R. G. Powyższy wniosek został przekazany do Regionalnego Ośrodka Pomocy Polityki Społecznej w [...] w celu ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jednakże do dnia 14 kwietnia 2017 r. Ośrodek nie otrzymał odpowiedzi na w/w pismo. Zatem I. G. oraz R. G. od dnia 1 grudnia 2016 r. nie pobierają świadczeń rodzinnych w Ośrodku.

Przedstawiając stan prawny sprawy Zakład wskazał na przepisy art. 28 ust. 2 usus, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te zostały enumeratywnie wymienione w punktach od 1 do 6 ust. 3 art. 28 usus. Zdaniem Zakładu, żadna z tych przesłanek nie została spełniona, w szczególności opisana w punkcie 5) jako sytuacja, gdy "naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję", gdyż wobec zobowiązanej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w Opolu, który dokonał zajęcia rachunku bankowego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z 12 października 2011 r., obejmujących należności za okres od czerwca do sierpnia 2005 r. Natomiast Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne z udziału w nieruchomości objętej [...] i toczy się ono na podstawie tytułów wykonawczych nr od [...] do [...] z 26 października 2007 r. za okres:

- na koncie osobistym nr [...], od października 1996 r. do stycznia 1997 r., marzec 1997 r., od maja do czerwca 1997 r. i od sierpnia do grudnia 1997 r.,

- na koncie za zatrudnionych pracowników nr [...], od grudnia 1996r. do kwietnia 1997r., od czerwca 1997 r. do października 1997 r.

Organ podkreślił, że dokonał zabezpieczenia całości zadłużenia (konto [...] nr [...]) za okres od 10.1996 r. do 12.1997 r. oraz konto [...] za okres od 12.1996 r. do 10.1997 r.), poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 12.924,16 zł, na udziale w wysokości 1/2 części nieruchomości gruntowej (KW nr [...]), położnej w miejscowości [...] przy ul. [...] o łącznej powierzchni 0,2458 ha.

W zaistniałej sytuacji nie jest możliwe stwierdzenie, czy w wyniku kontynuacji postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zabezpieczenia, tj. z nieruchomości, na której Zakład wpisany jest jako wierzyciel hipoteczny, nie odzyska się całości lub części zobowiązania składkowego, co wyklucza możliwość przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność.

Analizując następnie przewidzianą w art. 28 ust. 3a usus możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (z zastrzeżeniem, że dotyczy to jedynie składek w części finansowanej przez płatnika) wskazał na szczegółowe zasady umarzania takich należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć zaległości, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie tych należności opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W punktach od 1 do 3 wskazanego § 3 ust. 1 wyszczególniono, że może to obejmować w szczególności sytuacje:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W zakresie przesłanki opisanej w pkt 1 Zakład stwierdził, że skarżąca, choć obecnie nie pracuje zarobkowo, nie posiada żadnych źródeł dochodu i nie korzysta z pomocy społecznej, to podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i utrzymuje się z oszczędności oraz pomocy rodziny – przy czym nie wskazała wysokości otrzymywanych kwot. Jej stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem to koszty zużycia energii elektrycznej w wysokości 450,00 zł, na leczenie męża w wysokości ok. 350,00 zł (w tym: pielucho-majtki - od 100,00 zł do 150,00 zł, podkłady na łóżko - ok. 100,00 zł, leki - ok. 70 zł /25 dni). Ponadto posiada zobowiązania pieniężne z tytułu: podatków (rocznie 150,00 zł); zaciągniętych kredytów (3.900,00 zł) rata miesięczna 151,30 zł; w instytucjach w kwocie 24 000,00 zł (brak wskazania instytucji oraz miesięcznej kwoty spłaty należności) i są one regulowane w dobrowolnych wpłatach. Skarżąca nie wykazała dochodu w deklaracjach podatkowych za 2015 r. i nie zalega z zapłatą w podatkach na rzecz budżetu państwa, posiada samochód osobowy marki AUDI [...] z 1992 r. Posiada także majątek nieruchomy:

- dom położony w [...] - własność w 1/2 nieruchomości gruntowej położnej w [...] o łącznej powierzchni 0,2458 ha, na której ZUS w dniu 09.10.2000 r. dokonał zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie 12.924,16 zł (konto [...]),

- własność w 1/2 nieruchomości gruntowej położnej w miejscowości [...] o łącznej powierzchni 2,0202 ha, na której ZUS w dniu 05.08.2009 r. dokonał zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej kaucyjnej w kwocie 1.933,32 zł. (zaległości na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 06.2005 r. do 08.2005 r.),

- dwa gospodarstwo rolne we wspólności ustawowej małżeńskiej: nieruchomość gruntowa w miejscowości [...] o łącznej powierzchni 3,9100 ha oraz w miejscowości [...] o łącznej powierzchni 3,6779 ha.

Dochód męża z emerytury wynosi 1438,07 zł brutto, a netto - po potrąceniu 359,51 zł z tytułu egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Urząd Skarbowy w [...] - świadczenie do wypłaty wynosi 848,13 zł. Syn I. G. miał przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem na okres: 01.02.2016r. - 31.10.2016r., jednak od 1.12.2016 r. ani on ani skarżąca żadnego tego rodzaju świadczenia nie otrzymują.

Mając powyższe na uwadze Zakład stwierdził, że zobowiązana nie wskazała łącznego miesięcznego dochodu przeznaczanego na utrzymanie rodziny. Biorąc zaś pod uwagę deklarowane, lecz nieokreślone przez zobowiązaną oszczędności, Zakład nie ma możliwości prawidłowego zbadania sytuacji finansowej rodziny zobowiązanej i stwierdzenia, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Równocześnie wskazano, że na skutek wniosku strony o rozłożenie na raty należności z tytułu składek w dniu 09 sierpnia 2016r. została zawarta umowa ratalna, w ramach której zapłata kolejnej raty nastąpiła w dniu 21 marca 2017 r., przy czym w przypadku braku możliwości spłaty zadłużenia w wysokości określonej w harmonogramie spłaty możliwe jest np. obniżenie wysokości rat.

Strona nie wskazywała na przesłankę opisaną w pkt 2 (klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie), zaś jeśli chodzi o okoliczności objęte pkt 3 ust. 1 paragraf 3 rozporządzenia, to zdaniem Zakładu nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej istniała konieczność rezygnacji z jej dalszego prowadzenia w wyniku przewlekłej choroby zobowiązanej pozbawiającej ją możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazywanie na chorobę męża - nowotworowy guz [...], który sprawia, że obecny stan zdrowia męża uniemożliwia zobowiązanej podjęcie zatrudnienia i osiąganie z tego tytułu dochodów - nie może być, w ocenie Zakładu, podstawą do umorzenia należności (tutaj: odsetek). Co prawda przedstawiona przez stronę dokumentacja medyczna potwierdza stan zdrowia męża oraz fakt orzeczenia o stopniu jego niepełnosprawności w zakresie "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", ale istotne znaczenie ma fakt przyznania synowi I. G. zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem do 30 października 2016 r. i złożenie przez niego wniosku na kolejny okres czasu. Ponadto mąż zobowiązanej ma zapewnioną całodobową opiekę lekarską oraz pielęgniarską w domu w warunkach "hospicjum domowego" świadczoną przez 7 dni w tygodniu ("karta wizyt w domu chorego"). W tych warunkach przesłanka w postaci konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności nie znajduje w sprawie zastosowania. To oznacza, że strona ma możliwość podjęcia zatrudnienia oraz poprawy sytuacji materialnej swojej rodziny umożliwiającej opłacenie należności w pełnej wysokości.

Zakład, wskazując na podejmowanie decyzji o umorzeniu należności składkowych w ramach uznania administracyjnego podkreślił, że wymaga to wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa), jednak nie każdy interes strony może być uznany za interes słuszny, czyli wymagający rozważenia i uwzględnienia.

Zarzut naruszenia art. 7 Kpa uznano za bezzasadny, ponieważ wprawdzie niewątpliwie w interesie strony leży uzyskanie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, w tym wypadku w sprawie umorzenia należności z tytułu odsetek, jednakże "słuszny interes strony" wskazany w cyt. przepisie nie może być rozumiany jako zobowiązujący organ administracji do wydania decyzji z naruszeniem prawa czy też wbrew faktom. Przy podjęciu decyzji o umorzeniu należności w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi być uwzględniony nie tylko interes zobowiązanego, ale również interes publiczny. Jeżeli więc właściwy organ dostrzeże jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne rozstrzygnięcie dla wnioskodawcy nie może być uznane za dowolne. Ponieważ do zakresu działań Zakładu należy realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności o wymiarze i o poborze składek na ubezpieczenia społeczne oraz prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek z tytułu należnych składek i wypłacanych przez nich świadczeń podlegających finansowaniu z funduszu ubezpieczeń społecznych lub innych źródeł, Zakład rozpatrując sprawę o umorzenie należności z tytułu składek, w przeciwieństwie do wierzycieli w cywilnoprawnych stosunkach zobowiązaniowych, nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to w granicach określonych w usus. Dlatego też nie może dobrowolnie zrezygnować z dochodzenia należności, obejmujących nieopłacone składki oraz odsetki za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek. Naliczanie tych odsetek jest obligatoryjne i wynika z art. 23 ust. 1 usus, zgodnie z którym odsetki nalicza się na zasadach i w wysokości określonej w Ordynacji podatkowej. Natomiast ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą ponosi zawsze osoba prowadząca taką działalność, która winna mieć tego świadomość i w razie konieczności powinna poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej. Niewystarczająca lub mała efektywność prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi dostatecznej przesłanki umorzenia zaległych należności.

We wniesionej na tę decyzję skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając jej wydanie bez należytej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej jego oceny i uznania, że wskazana przez nią przesłanka z par. 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została spełniona.

W uzasadnieniu ponowiła argumentację zawartą we wniosku zarzucając, że Zakład dokonał spłyconej analizy jej sytuacji życiowej i wadliwie przyjął, iż w związku z przyznaniem synowi zasiłku opiekuńczego na opiekę nad mężem ona sama jest przez niego całkowicie "wyręczona" z jej sprawowania. Wskazuje to na absolutnie powierzchowną ocenę jej sytuacji życiowej, gdzie ze względu na chorobę męża (złośliwy nowotwór [...] - [...] o wysokim stopniu złośliwości), którego następstwa są tego rodzaju, że nie mogłaby samodzielnie podołać opiece nad nim, gdyż niezbędna jest pomoc innej osoby w codziennej pielęgnacji, wymianie pieluchomajtek, karmieniu. Istota zaś hospicjum domowego, którego opieką został objęty chory mąż jako pacjent z zaawansowanymi, niepoddającymi się leczeniu przyczynowemu, postępującymi, zagrażającymi życiu chorobami przewlekłymi o złym rokowaniu (wg NFZ), polega na wizytach w domu chorego: pielęgniarki - 2 razy w tygodniu: pomiary ciśnienia, pobieranie krwi (na zlecenie lekarza), instruktaż w zakresie pielęgnacji chorego leżącego itp.; lekarza - 1 raz na 2 tygodnie: badanie ogólnego stanu pacjenta, kierowanie na badania, wypisanie recept; rehabilitanta - 2 razy w tygodniu: ćwiczenia rehabilitacyjne pacjenta leżącego. Zatem całość opieki nad chorym w ciągu dnia i nocy – wbrew twierdzeniom Zakładu - spoczywa na domownikach. W tych warunkach podjęcie przez nią zatrudnienia jest niemożliwe. Ona sama nie jest zaś zarejestrowana w Urzędzie Pracy, bo z racji podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników nie może mieć jednocześnie statusu osoby bezrobotnej.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "ppsa"), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Nadto, stosownie do art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym w tej sprawie zastosowania).

Kontrolując zaskarżoną decyzję w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazane, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa).

Podkreślenia wymaga, że unormowane w art. 28 u.s.u.s. postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Pogląd ten jest w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony i podziela go Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę. Oznacza to, że niedopuszczalne jest objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły, w tym m.in. wskutek zapłaty ale także wskutek przedawnienia. Nie można bowiem pomijać, że z mocy art. 31 usus przepis art. 59 pkt 9 Ordynacji podatkowej ma w tej sprawie zastosowanie. Zgodnie z jego brzmieniem, zobowiązanie podatkowe (tu: należności z tytułu składek) wygasa wskutek przedawnienia.

Przypomnieć należy, iż żądanie strony dotyczyło umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek niezapłaconych w terminie płatności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 -4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały taksatywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Wymieniają one pewne zdarzenia faktyczne lub prawne, które przez ustawodawcę zostały uznane za te, które wskazują na całkowitą nieściągalność stanowiącą przesłankę do podjęcia, w ramach uznania administracyjnego, decyzji o umorzeniu, bądź nie, należności z tytułu składek. Wnioskodawczyni na wystąpienie tych zdarzeń nie wskazywała, jednak Zakład rozważył możliwość wystąpienia jednej z przesłanek z ust. 3 art. 28 usus uznając jednakże, iż wobec niezakończonej egzekucji z nieruchomości nie można na obecnym etapie postępowania stwierdzić, czy wystąpiła całkowita nieściągalność.

Z kolei przez pojęcie "należności z tytułu składek" wyznaczające zakres przedmiotowy postępowania w przedmiocie umorzenia tych należności należy rozumieć, zgodnie z art. 24 ust. 2 usus, składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę. Przepis art. 28 ust. 4 usus stanowi, że umorzenie należności z tytułu składek powoduje równocześnie, m.in., umorzenie odsetek za zwłokę. Powyższa regulacja potwierdza akcesoryjny względem należności głównej charakter odsetek wskazując zarazem, że możliwe jest umorzenie samych tylko odsetek za zwłokę, mimo istnienia należności głównej. Przy czym, jak stanowi art. 31 usus, do należności z tytułu składek stosuje się m.in. art. 55 Op dotyczący odsetek za zwłokę. Również przepis art. 23 ust. 1 usus wprost odsyła do stosowania przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie zasad i wysokości tych odsetek, naliczanych od nieuiszczonych w terminie składek.

Strona we wniosku nie sprecyzowała wysokości odsetek, których umorzenia się domaga. Oznacza to, że organ był obowiązany jednoznacznie tę wysokość określić, gdyż w sprawach takich jak przedmiotowa jej zakres jest wyznaczony nie tylko określeniem charakteru należności będących przedmiotem wniosku o umorzenie, ale także ich wysokością. Wynika to m.in. ze wskazania przez skarżącą, jako podstawy prawnej swego żądania, przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, zgodnie z którym możliwość umorzenia należności z tytułu składek występuje w przypadku stwierdzenia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z powołanego przepisu, odczytywanego z uwzględnieniem treści zawartej w zdaniu początkowym § 3 ust. 1 rozporządzenia, mającej zastosowanie do wszystkich przypadków wymienionych przykładowo w punktach 1-3 tego przepisu ("jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny"), dla jego zastosowania niezbędne jest z jednej strony ustalenie stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego oraz, z drugiej strony, wysokości należności z tytułu składek. Dopiero zestawienie tych wielkości pozwolić może na ocenę, czy opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Tak więc dla ustalenia, czy takie skutki wystąpią, w pierwszej kolejności konieczne jest bezsporne ustalenie wielkości kwoty przypadającej do zapłaty, umorzenia której domaga się zobowiązany.

W świetle przedstawionych okoliczności i przywołanych unormowań prawnych na organie rentowym, zgodnie z art. 7 i 77 § 1 kpa, ciążył obowiązek ustalenia i wskazania w decyzji, jaka jest wysokość tych odsetek i w jaki sposób zostały one obliczone. Pogląd taki prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych i podziela go Sąd rozpoznający tę sprawę. W wyroku z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Ke 219/16 wyraźnie stwierdzono, że "w postępowaniu w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu należności składkowych ZUS jest urzędu zobligowany wykazać prawidłowo kwotę zaległości, której dotyczy wniosek o umorzenie, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Pełne odzwierciedlenie stanu wymagalnych zaległości powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji". To stwierdzenie w pełnym zakresie należy odnieść również do odsetek, jako że mieszczą się one w pojęciu "należności z tytułu składek". Wysokość zaległości z tytułu składek (tu: odsetek za zwłokę) rzutuje na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi, w kontekście jej zestawienia z możliwościami finansowymi strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że na ocenę okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przyznania ulgi, tj. ocenę możliwości płatniczych strony i konsekwencji ewentualnej zapłaty zaległości składkowych, istotny wpływ ma m.in. wysokość ustalonych i dochodzonych należności.

Podkreślić należy, iż takie ustalenia powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia tych należności. Jednak w zaskarżonej decyzji, co jednoznacznie wynika z jej treści, takich ustaleń zabrakło. Co prawda utrzymano nią w mocy rozstrzygnięcie z dnia 27 stycznia 2017 r. wydane w I instancji, ale również w tej decyzji nie został przedstawiony sposób obliczenia wysokości odsetek, których umorzenia domaga się strona, a jedynie ich końcowa kwota. Brak takich wyliczeń oraz ich opisu, ze wskazaniem na obowiązujące przepisy prawa, uniemożliwia ich sądową kontrolę, czyniąc taką decyzję nieczytelną także dla strony. Tymczasem to z uzasadnienia decyzji strona winna czerpać wiedzę o przysługujących jej uprawnieniach i obowiązkach; konieczność zawarcia w uzasadnieniu decyzji wszystkich istotnych elementów mających znaczenie prawne, a więc także ustaleń faktycznych i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma swe normatywne umocowanie (art. 107 § 3 kpa). Musi być wiadome, na jakiej podstawie, za jakie okresy czasu, od jakich kwot należności głównych te odsetki zostały naliczone, w jaki sposób zarachowano ewentualne wpłaty. Zwrócić bowiem trzeba uwagę, że same składki dotyczą okresów bardzo odległych w czasie, a mianowicie poszczególnych miesięcy w latach 1996-1997 i także w 2005 r. Organ wskazał co prawda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na fakt zabezpieczenia hipotecznego tych należności, ale nie przeprowadził żadnego wywodu prawnego, który wskazywałby na skutki, jakie dla okresu (czasu) naliczania odsetek ma fakt zabezpieczenia hipoteką należności głównych. Tymczasem z art. 24 ust. 5 usus w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 r. wynika, że nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Zatem, jeśli organ uznawał (czemu jednak nie dał wyrazu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), że przepis ten znajduje w sprawie zastosowanie, tym bardziej miał on obowiązek przedstawić obliczenia wskazujące na okres czasu, za który te odsetki naliczono, tj. przede wszystkim wskazać, kiedy jego zdaniem ten termin przedawnienia upłynął dla poszczególnych składek. Wymagalność każdej składki za poszczególne miesiące 1996-1997 i 2005 r. była bowiem odmienna i należało ocenić i wyjaśnić z powołaniem przepisów prawa, kiedy, odrębnie dla każdej z nich, upłynął termin przedawnienia i do kiedy w związku z tym odsetki są naliczane. Nie sposób też pominąć treści art. 29 ust. 2 usus, zgodnie z którym od składek, które rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę począwszy od następnego dnia po wpływie wniosku o udzielenie tych ulg. Z akt administracyjnych przedłożonych Sądowi wynika bowiem, że w latach wcześniejszych takie wnioski zobowiązana składała (np. w dniu 18 października 2011 r. i w dniu 12 czerwca 2012 r.). Do okoliczności tej organ nie odniósł się i nie wyjaśnił, czy wystąpiły przerwy w naliczaniu odsetek i za jakie okresy czasu. Wskazanie samej tylko końcowej kwoty tych odsetek nie może być uznane za wystarczające, skoro są one głównym przedmiotem żądania strony.

Jednak przede wszystkim wymagało wyjaśnienia, czy istotnie przepis art. 24 ust. 5 usus mógł znaleźć w niniejszej sprawie zastosowanie. Sąd zwraca uwagę, że przepis ten został wprowadzony do ustawy systemowej z dniem 1 stycznia 2003 r. mocą art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. zmieniającej ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 241 poz. 2074) i z uwagi na brak przepisów przejściowych ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły po wejściu w życie tej ustawy. Jak bowiem wskazał NSA w wyroku z 21 marca 2014 r., sygn. akt II FSK 815/12, nowe przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2003 r. stosuje się nie tylko do terminów przedawnienia (jeśli te do tego dnia jeszcze nie upłynęły), ale do wszystkich okoliczności powodujących przerwę lub zawieszenie biegu tych terminów – pod warunkiem, że wymienione w nowych przepisach okoliczności powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń należy więc oceniać według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por. także wyrok NSA z 30 września 2009 r., II GSK 72/09 oraz SN w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt. II UK 313/10 – publ. OSNP 2012/9-10/126). Te jednak nie przewidywały wyłączenia przedawnienia w sytuacji zabezpieczenia należności składkowych hipoteką. Ta okoliczność winna być zatem przez organ rentowy rozważona, skoro w niniejszej sprawie zaległe należności składkowe powstały w okresie, kiedy obowiązywała ustawa z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, ze zm.), która nie przewidywała rozwiązania analogicznego do ustanowionego w art. 24 ust. 5 usus. Zgodnie z jej art. 35 ust. 3 i ust. 4, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników (oraz osób prowadzących działalność gospodarczą) ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stawała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Przy czym w orzecznictwie wskazywano, że przez "czynność zmierzającą do ściągnięcia należności" należało rozumieć m.in. wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ (zob. wyrok NSA z 30 lipca 2009 r. , sygn. akt II GSK 1102/08), bądź sprawdzenie przez poborcę stanu majątkowego dłużnika na podstawie tytułów wykonawczych i sporządzenie z tej czynności protokołu w obecności dłużnika (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 czerwca 2008 r., sygn. akt I UK 392/07 – publ. OSNP 2009/21-22/296).

Od 1 stycznia 1999 r. przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 usus bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Również na gruncie tej ustawy jej przepisy nie przewidywały rozwiązania analogicznego do przyjętego w obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. art. 24 ust. 5 usus.

Z akt sprawy wynika, że organ powoływał się na ustanowienie hipoteki w dniu 9 października 2000 r. co do należności z tytułu składek powstałych w latach 1996-1997 w kwocie 12.924,00 zł (w aktach administracyjnych brak jednak dokumentu potwierdzającego ten wpis). Jednak, jak wyżej wykazano, w stanie prawnym obowiązującym w dacie zaistnienia tego zdarzenia brak było przepisu określającego skutek w postaci nieprzedawniania się należności składkowych zabezpieczonych hipotecznie, bowiem nastąpiło to dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r. mocą ww. ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.). Ta okoliczność nie została przez organ w ogóle rozważona i oceniona, podczas gdy ma ona istotny wpływ na określenie wysokości należnych odsetek. W niniejszej sprawie, jak wynika jedynie z opisu organu, hipoteka co do należności za 1996-1997 została ustanowiona w 2000 r. i obowiązujące w tej dacie unormowania nie przewidywały skutku, jaki dopiero z dnie 1 stycznia 2003 r. powstawał w związku z hipotecznym zabezpieczeniem należności. Zatem, w ocenie Sądu, skoro w dacie ustanowienia hipoteki przepisy nie przewidywały tego rodzaju skutku, to przy braku wyraźnej regulacji międzyczasowej (jak to ustawodawca uczynił np. w ustawie z 11 kwietnia 2011 r.), ustanowienie hipoteki przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie mogło tego skutku wywołać. Tym samym jest to jedynie czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności i jako taka, w świetle obowiązującego w tej dacie art. 24 ust. 5 usus, wywoływała skutek w postaci przerwy biegu terminu przedawnienia.

W związku z przedstawionymi okolicznościami podkreślić należy, że na gruncie spraw o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy (i także odsetek od tych należności) w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd o konieczności badania przez organ rentowy, czy nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek. Wskazuje się, że wygasanie zobowiązań podatkowych na skutek przedawnienia oznacza, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa (art. 59 § 1 pkt 9 Op). Dotyczy to nie tylko należności głównej, lecz wszelkich roszczeń pieniężnych wierzyciela, a więc także tych, które powstały jako odsetki za zwłokę (por. wyrok z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 336/16). Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania podatkowego wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powoła się na nie. Przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu. Powyższe uwagi dotyczą wprawdzie zobowiązań podatkowych, lecz – zgodnie z art. 31 u.s.u.s – znajdują również odpowiednie zastosowanie do zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 9 maja 2014 r., III AUa 697/13). O umorzeniu można bowiem orzekać tylko wtedy, gdy należności składkowe, do których zalicza się także odsetki, istnieją, czyli np. nie wygasły wskutek przedawnienia (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GSK 15/09, z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 394/16 i powołane tam orzecznictwo). W wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt II GSK 4359/16 NSA wprost stwierdził, że umorzyć można tylko należności istniejące, zatem stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. Niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji (tak WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 983/15).

Dla niniejszej sprawy istotne znaczenie ma także dodany z dniem 20 lipca 2011 r. przepis art. 24 ust. 5f, zgodnie z którym w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Stosownie do art. 5 ust. 1 tej ustawy nowelizującej, do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, nieopłaconych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia, stosuje się art. 24 ust. 5f i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W ust. 2 tego artykułu wskazano, że w przypadkach, o których mowa w ust. 1, okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust. 5f i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, uwzględnia się również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Powyższe oznacza, że jeśli została wydana decyzja określająca zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za poszczególne miesiące 1996 r. i 1997 r. (co miało miejsce w dniu 4 czerwca 2007 r., a zatem przed dniem wejścia w życie tej ustawy nowelizującej), należało ustalić, za jaki okres czasu bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu – o ile oczywiście przed wystąpieniem tego skutku termin ten już nie upłynął. Zatem z woli ustawodawcy znaczenie zdarzenia w postaci wydania jednego z trzech wymienionych w art. 24 ust. 5f usus rodzajów decyzji jest takie, że wywołuje ono skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Z kolei zawieszeniu może ulec jedynie termin, który jeszcze nie wygasł w dacie wystąpienia zdarzenia wywołującego ten skutek.

Sąd wskazuje równocześnie na konieczność odniesienia się – w kontekście przedawnienia – do wszystkich występujących w sprawie okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia (jego zawieszenie, przerwę) powodujących jego wydłużenie. W decyzji powoływano się co prawda na prowadzone postępowanie egzekucyjne, jednak bez szczegółowej analizy poszczególnych zdarzeń, dat ich powstania i skutków. Dla zaistnienia zawieszenia (przerwy) biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem egzekucyjnym konieczne jest bowiem wykazanie, że o fakcie tym dłużnik został powiadomiony. Tego rodzaju ustaleń w zaskarżonej decyzji brak, gdyż Zakład nie poczynił w zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji ją poprzedzającej, żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek za okres od 1996 do 1997 r. oraz 2005 r. Ograniczył się bowiem do wskazania, że należności te zostały zabezpieczone hipoteką oraz, że jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Dodać też trzeba, że przewidziane przepisem art. 30 usus wyłączenie możliwości umorzenia na podstawie art. 28 (co dotyczy także art. 28 ust. 3a usus i wydanego w oparciu o ten przepis ww. rozporządzenia) dotyczy wyłącznie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Przepis ten nie operuje więc pojęciem "należności z tytułu składek" obejmującym swym zakresem, oprócz samych składek, także m.in. odsetki od zaległych składek. Tym samym, jak wskazuje się w orzecznictwie, niemożność umorzenia składek wyłączona przepisem art. 30 usus nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek, a zatem m.in. odsetek od nich. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 usus jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata), także powiązane ze składkami niepodlegającymi umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 lub ust. 3a tej ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 10 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 657/15). Również w wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SAŁd 1090/16 stwierdzono, że nie ma przeszkód prawnych do wszczęcia i prowadzenia postępowania chociażby w sprawie umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenia w części finansowanej przez pracowników. Niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi bowiem przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów z tytułu składek.

Zatem pominięcie przez organ w rozstrzygnięciu odsetek od ww. należności w kwocie 8.323,00 zł stanowi istotne naruszenie przepisów prawa procesowego, wynikające z wadliwej wykładni prawa materialnego, tj. art. 30 usus. W sposób istotny mogło to rzutować na ocenę możliwości płatniczych zobowiązanej.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ rentowy będzie obowiązany uwzględnić wszystkie przedstawione powyżej uwagi, w szczególności przeanalizować, z powołaniem się na stosowne dokumenty, wszystkie zdarzenia mające wpływ na bieg terminów przedawnienia, z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w tym zakresie, poczynając od dnia wymagalności poszczególnych składek oraz przedstawić dokładną argumentację, czy doszło do przedawnienia należności składkowych, czy też nie. Nie wystarczy bowiem przedłożenie samych akt administracyjnych, gdy w uzasadnieniu decyzji nie jest przywołana żadna argumentacja, na podstawie której Sąd mógłby prześledzić i skontrolować tok rozumowania organu. Sąd administracyjny nie może bowiem zastępować organu w ocenie stanu faktycznego oraz interpretacji przepisów prawa.

Tego rodzaju brak uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu. Brak takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Stanowi to naruszenie wynikającej z art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 kpa, nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Opisane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Bezsporne bowiem jest, iż kluczowe znaczenie dla przedmiotowego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego w tym także w zakresie wysokości wymagalnych należności - zgodnie z przepisami proceduralnymi.

W świetle powyższego wymagane jest, aby organ przedstawił w tej mierze w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stosowną analizę oraz załączył do akt administracyjnych niezbędną dokumentację. Jak już podniesiono na wstępie, tylko prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika. Wymienione mankamenty zgromadzonego materiału dowodowego i przyjętej przez organ argumentacji, nieprzekonujące o słuszności decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należało tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Wszystkie powołane w uzasadnieniu wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl.