Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 759/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 83 ust 1, art 124
journal: Dz.U. 2001 nr 72 poz 748
law: Ustawa z dnia 8 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych ustaw.
article: art 7, art 10  § 1, art 77 § 1, art 80, art 107 § 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Danuta Kania (sprawozdawca), , Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. P. z dnia [...] listopada 2015 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.

Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 61 lat wnioskodawca udokumentował 27 lat i 2 miesiące łącznych okresów ubezpieczenia. W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono 1 rok i 7 miesięcy okresów składkowych.

W latach 1998 - 1999, 2003 - 2009, 2011 - 2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Organ zaznaczył, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Wnioskodawca nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu.

Końcowo organ wskazał, iż w niniejszej sprawie ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Pismem z dnia [...] lutego 2016 r. skierowanym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu podniósł, iż w dniu [...] maja 2015 r. doznał [...]. Obecnie ma [...] i [...]. Choruje również na [...] i [...]. Ponadto zdiagnozowano u niego [...] i zakwalifikowano do operacji - termin zabiegu przewidziano na grudzień 2016r.

Podkreślił, że jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji. Lekarze oceniają jego stan jako bardzo ciężki, bez szans na odzyskanie sprawności.

Zaznaczył, że jest osobą samotną, opiekuje się nim córka i brat, którzy nie są w stanie pokryć kosztów leczenia i utrzymania. Obecnie korzysta wyłącznie z zasiłku stałego GOPS w kwocie 481 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł, zaś miesięczne wydatki, które musi ponosić to: utrzymanie mieszkania - 400 zł, leki i suplementy diety - 250 zł, dieta cukrzycowo-wątrobowa - 1000 zł, kosmetyki i chemia - 100 zł, dojazdy i wizyty u lekarzy - 70 zł.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdził przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których B. P. nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wskazał, iż w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono jedynie 1 rok i 7 miesięcy okresów składkowych. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w okresie od dnia [...] lutego 1998 r. do dnia [...] marca 1999 r., od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] maja 2009 r. i od dnia [...] lutego 2011 r. do dnia [...] maja 2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Przy czym niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem we wskazanym okresie nie była orzeczona względem wymienionego całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby mu kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] października 2015 r. ustalił, że B. P. jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji od dnia [...] maja 2015 r. do dnia [...] października 2018 r.

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca poszukiwał samodzielnie pracy, jednak odmowa zatrudnienia wynikała z braku wolnych etatów i odpowiednich kwalifikacji. W aktach sprawy brak jest dowodów na podnoszenie kwalifikacji zawodowych, a zatem brak jest podstaw do uznania, że strona czyniła starania w celu zmiany swojej sytuacji.

Podnoszona przez wnioskodawcę trudna sytuacja panująca na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji, nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Odmienna interpretacja prowadziłaby bowiem do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku - jak swoistej rekompensaty - wszystkim osobom, które niezależnie od przyczyny braku zatrudnienia, nie wypracowały odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego.

Końcowo organ wskazał, iż obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone przez wnioskodawcę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016r. B. P. podniósł, iż stanowisko organu jest dla niego bardzo krzywdzące.

Ponownie zaznaczył, iż jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji. Lekarze oceniają jego stan jako bardzo ciężki, bez możliwości odzyskania sprawności. Jego sytuacja materialna jest bardzo trudna ze względu na konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia.

Podkreślił, iż nigdy nie korzystał z pomocy państwa, ponieważ był w stanie sam się utrzymać. Po raz pierwszy zwrócił się o pomoc, a jego prośba została załatwiona odmownie.

W związku z powyższym skarżący wniósł o zmianę decyzji i przyznanie renty w drodze wyjątku.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 i § 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2015, poz. 748 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślenia wymaga, iż świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, przy czym dopiero łączne spełnienie wszystkich przesłanek może stanowić podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia.

Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach Prezes ZUS jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Organ jest zatem zobligowany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Zaznaczenia wymaga, że zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony. Wprawdzie, w przypadku postępowania wszczętego na wniosek, to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, jednakże, jeżeli twierdzenia strony są ogólnikowe bądź niepełne, to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i doprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero wówczas, gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności i organ nie jest w stanie uzupełnić materiału dowodowego, można z niego wywieść wnioski negatywne dla strony. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz staranie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne, co należy podkreślić, ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwianiu sprawy.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym obowiązkom procesowym, bowiem nie rozpatrzył w sposób pełny i wnikliwy wszystkich okoliczności faktycznych sprawy w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżona decyzja została więc wydana co najmniej przedwcześnie, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

W sprawie bezspornym jest, że skarżący B. P. podlegał ubezpieczeniu społecznemu, zaś orzeczeniem z dnia [...] października 2015 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził u niego całkowitą niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji od dnia [...] maja 2015 r. do dnia [...] października 2018 r. Nie jest również kwestionowane, że ww. nie posiada niezbędnych środków utrzymania, bowiem jego dochód stanowi zasiłek stały w kwocie 481 zł brutto, która jest niższa od najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącej w dacie orzekania przez organ 880,45 zł brutto. Powyższe wynika z treści art. 85 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu nadanym art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 2014r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1682), która weszła w życie z dniem 1 marca 2015 r. (art. 12 ustawy zmieniającej).

W tym stanie rzeczy konieczne było poczynienie przez organ niezbędnych ustaleń oraz dokonanie oceny, czy powodem braku nabycia przez skarżącego świadczenia w zwykłym trybie były "szczególne okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy.

Żaden przepis omawianej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie.

Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Posługując się tym zwrotem ustawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo podkreśla cel omawianej regulacji. Chodzi tu taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", a więc zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

Podkreślić należy, że szczególne okoliczności to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców. Przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie może być - jak czyni to organ - interpretowany jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).

Podejmując zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organ wskazał, że w okresie 10 lat przypadających przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do świadczenia w trybie zwykłym zgodnie z art. 57 ust. 1 i 58 ust. 1 i 2 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS - skarżący udokumentował 1 rok i 7 miesięcy okresów składkowych. Nadto, od dnia [...] lutego 1998 r. do dnia [...] marca 1999 r., od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] maja 2009 r. i od dnia [...] lutego 2011 r. do dnia [...] maja 2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Organ stwierdził przy tym, że w czasie ww. przerw w zatrudnieniu wobec skarżącego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Na tej podstawie organ przyjął, iż nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby skarżącemu kontynuowanie zatrudnienia.

Jednocześnie organ stwierdził, iż jakkolwiek z akt sprawy wynika, że skarżący poszukiwał pracy, to jednak nie wykazał, aby podnosił swoje kwalifikacje zawodowe, co z kolei pozwala przyjąć, że nie czynił starań w kierunku zmiany swojej sytuacji.

Powyższa konstatacja organu pozostaje jednak przedwczesna, jako że nie została poparta szerszą argumentacją podlegającą weryfikacji na tle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w okresach: od dnia [...] października 1993 r. do dnia [...] października 1994 r., od dnia [...] października do dnia [...] listopada 1996 r., od dnia [...] lutego do dnia [...] kwietnia 1997 r. oraz od dnia [...] października 2002 r. do dnia [...] października 2003 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, co oznacza że starał się o podjęcie zatrudnienia za pośrednictwem Urzędu Pracy. Ponadto, w aktach znajdują się zaświadczenia wystawione przez sześć firm prowadzących działalność na terenie miejsca zamieszkania B. P. ([...]) oraz w [...] i [...], potwierdzające, że skarżący samodzielnie poszukiwał pracy w okresach wyszczególnionych przez organ, a zwłaszcza w latach 2010 - 2015. Z treści ww. zaświadczeń wynika, że zasadniczą przyczyną braku możliwości zatrudnienia skarżącego był brak miejsc pracy. Pracodawcy w trzech przypadkach wskazywali również na brak odpowiednich kwalifikacji skarżącego. Wskazać jednak należy, że z ww. dokumentów nie wynika w żaden sposób, jakie kwalifikacje w tych konkretnych sytuacjach były wymagane oraz na jakich ewentualnie stanowiskach mógłby zostać zatrudniony skarżący gdyby takie "odpowiednie" kwalifikacje posiadał.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika też jakie przygotowanie zawodowe posiadał skarżący i czy rzeczywiście znalezienie zatrudnienia w ww. przypadkach wiązałoby się jedynie z nabyciem przez skarżącego dodatkowych umiejętności (kwalifikacji), czy też oznaczałoby konieczność uzyskania nowych uprawnień lub przygotowania zawodowego o całkowicie innym profilu. Powyższe kwestie nie zostały w toku postępowania wyjaśnione.

Zaznaczyć przy tym należy, że w styczniu 2011 r., kiedy to skarżący pozostawał po raz ostatni w zatrudnieniu - miał 57 lat. Osobom w takim wieku niewątpliwie bardzo trudno jest znaleźć zatrudnienie zważywszy na panujące bezrobocie. Równie trudno jest im uzyskać nowe przygotowanie zawodowe, które wychodziłoby naprzeciw dynamicznym potrzebom rynkowym. Co do zasady takie osoby są postrzegane jako nieatrakcyjne na rynku pracy, pozostające poza kręgiem zainteresowania ewentualnych pracodawców, czego potwierdzeniem są ww. zaświadczenia.

Powyższe kwestie organ orzekający powinien uwzględnić rozważając przyczyny pozostawania skarżącego poza zatrudnieniem w ostatnim dziesięcioleciu poprzedzającym ustalenie niezdolności do pracy, w szczególności w latach 2011 - 2015.

Organ powinien również rozważyć, czy dodatkowym powodem braku zatrudnienia we wskazanym okresie nie były problemy zdrowotne skarżącego, u którego - jak wynika z dokumentacji medycznej zgromadzonej w aktach sprawy - zdiagnozowano również nadciśnienie tętnicze i cukrzycę. Skarżący, co należy zaznaczyć, w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym (...)" z dnia [...] listopada 2015 r., jako przyczynę przerwy w ubezpieczeniu powstałą po dacie [...] lutego 2011 r. wskazał zły stan zdrowia.

Wydając zaskarżoną decyzję organ pominął również okoliczność, że skarżący na przestrzeni 61 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy, udokumentował łącznie 27 lat i 2 miesiące okresów składkowych i nieskładkowych, co oznacza, że legitymuje się on relatywnie długim stażem pracy. W ocenie Sądu, jakkolwiek przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest uzależnione od łącznej długości stażu pracy danej osoby (lecz od wykazania, że nie spełniła ona przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym z powodu szczególnych okoliczności), to jednak organ wydając rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie winien powyższy aspekt mieć na względzie. Staż pracy skarżącego wskazuje bowiem, że nie unikał on zatrudnienia, przeciwnie, świadczył pracę w sposób systematyczny. W kontynuowaniu zatrudnienia przeszkodziło mu panujące bezrobocie, zaawansowany wiek oraz stan zdrowia.

Próbę odniesienia się do kwestii wypracowanego przez skarżącego stażu pracy organ podjął dopiero w odpowiedzi na skargę, jednak działanie to należy ocenić jako spóźnione, a w konsekwencji nieprawidłowe. Odpowiedź na skargę nie podlega kontroli Sądu, nie może też stanowić uzupełnienia zaskarżonego aktu. Odpowiedź na skargę jest pismem procesowym w rozumieniu art. 45 p.p.s.a., w którym organ powinien odnieść się do zarzutów i wniosków skargi. W treści odpowiedzi na skargę nie mogą natomiast zostać zawarte elementy uzupełniające zaskarżoną decyzję, poprzez zamieszczenie ocen i rozważań, które powinny były się znaleźć w treści uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 257/03, publ. Legalis; wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1991 r., sygn. akt III SA 1838/91, publ. 1992, Nr 2, poz. 45).

Rozpatrując sprawę ponownie, Prezes ZUS rozważy i oceni wniosek o przyznanie skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku poddając analizie wszystkie wskazane powyżej okoliczności. Organ rozważy przy tym, czy brak możliwości zatrudnienia skarżącego w 10-leciu przypadającym przed datą ustalenia niezdolności do pracy mógł wynikać z jego problemów zdrowotnych, czy też z innych obiektywnych zdarzeń, które mogły utrudniać, a nawet uniemożliwiać mu wypracowanie stażu niezbędnego do nabycia uprawnień do renty w tzw. "zwykłym trybie". W celu uzyskania ewentualnych dodatkowych informacji i dokumentów w tym zakresie organ zwróci się do skarżącego, który zgodnie z art. 10 k.p.a., korzysta z prawa do czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.