Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1160/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 112, art. 128
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska WSA Aldona Gąsecka – Duda (spr.) Protokolant : st. sekr. sąd. Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi T.S. na decyzję Wojewody z dnia 29 czerwca 2015 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 czerwca 2015 r., znak [...], wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2015 r., poz. 782) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania T. S., Wojewoda Małopolski utrzymał w mocy decyzję nr [...] Prezydenta Miasta K. z 27 października 2014 r. znak [...]

Orzekając w ten sposób Wojewoda Małopolski wskazał, że zaskarżoną decyzją Prezydent Miasta K. umorzył postępowania w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...], b. gm. kat. B., wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa, na cele Polskich Kolei Państwowych orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 6 października 1958 r. ,.: [...], stanowiącym uzupełnienie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 14 lutego 1955 r., [...], sprostowanego następnie orzeczeniem z 24 lutego 1967 r. nr [...]. Odwołanie od tej decyzji złożył T. S., podnosząc m. in., że skutkiem ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji uznano, iż A. D. nie została wywłaszczona z nieruchomości stanowiącej parcelę katastralną [...] a wywłaszczeni z niej zostali J. J., J. S., J. S. i A. S., zatem wnioskodawca nie ma interesu prawnego w zakresie domagania się ustalenia i wypłaty odszkodowania. Nie wiadomo jednak na jakiej podstawie organ pierwszej instancji stwierdził, że wywłaszczone zostały zupełnie inne osoby, i na jakiej podstawie uważa, że zgodnie z Iwh [...] gm. B. te właśnie osoby były właścicielami. Orzeczeniem z dnia 6 października 1958 r., będącym uzupełnieniem orzeczenia z dnia 14 lutego 1955 r., wywłaszczono nieruchomość l. kat. [...], stanowiącą własność .A. D. (strona druga w/w orzeczenia). Następnie, osoby niebędące właścicielami wywłaszczonej nieruchomości otrzymały odszkodowanie. Nie zmienia to jednak faktu, że prawowita właścicielka, której faktycznie pozbawiono własności nieruchomości, wykazana w orzeczeniu z 6 października 1958 r., nie tylko nie została objęta żadną decyzją w przedmiocie ustalenia odszkodowania, ale również odszkodowania takiego jej nie wypłacono. Organ pierwszej instancji rozstrzygając sprawę pominął znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, z których wynika między innymi, że faktycznie nieruchomość stanowiąca parcelę katastralną nr [...] od czasów II wojny światowej była w części, tj. w [...] m2 zajęta przez Koleje Państwowe pod urządzenia kolejowe, oraz że korespondencja w sprawie nieruchomości była prowadzona z A. D., traktowaną jako jej właścicielka. Poza tym nie przeprowadzono właściwego badania dokumentów mających świadczyć o prawie A. D. do nieruchomości. W szczególności, nie dokonano pełnego badania dokumentów stanowiących podstawę wpisów do Iwh i nie prześledzono zmian oznaczeń parcel. Prezydent Miasta K. w sposób niezrozumiały i niekompletny sporządził uzasadnienie zaskarżanej decyzji, nie zbadał w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności sprawy związanych ze zmianą orzeczenia z 6 października 1958 r. w taki sposób, że w miejsce właścicielki nieruchomości zostały wprowadzone zupełnie inne osoby, nie wyjaśnił, z jakich przyczyn A. D., jako właścicielce wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, którego niewątpliwie nie otrzymała, a ponadto w sposób nieuprawniony zakwestionował prawo T. S. do występowania z wnioskiem.

Po przedstawieniu przebiegu postępowania w powyższy sposób Wojewoda Małopolski wskazał, że ogólne przepisy dotyczące ustalania i wypłaty odszkodowań znajdują się w Rozdziale 5 Działu III. ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Przepisy art. 128-135 regulują zasady przyznawania rekompensaty z tytułu pozbawienia albo ograniczenia, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości i dotyczą ingerencji dokonanych również w przeszłości, przy czym w takim wypadku, zgodnie z regulacją art. 129 ust. 5 pkt 3, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu:gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Zgodnie z art. 128 ust. 1 tej ustawy, wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.

W kontekście powołanych przepisów osobą uprawnioną do uzyskania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia bądź ograniczenia prawa własności nieruchomości jest wyłącznie aktualny w dacie pozbawienia (ograniczenia) tego prawa właściciel lub współwłaściciele nieruchomości, albo jego (ich) następca (następcy) prawny pod tytułem ogólnym, bowiem roszczenie o odszkodowanie jest prawem majątkowym dziedzicznym.

Jak wynika z akt sprawy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie w ogłoszeniu z 7 maja 1954 r., [...], zawiadomiło o terminie i miejscu dochodzenia komisyjnego prowadzonego w sprawie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, na cele użyteczności publicznej, nieruchomości położonych w K. gm. kat. P. P. B. oraz B.-wieś. Wykaz gruntów przeznaczonych do wywłaszczenia, stanowiący załącznik do ogłoszenia wskazuje, że postępowaniem wywłaszczeniowym objęta była m. in. część nieruchomości stanowiącej własność A. B., tj. parcela l. kat. [...] o pow. [...] ha, Iwh [...] B. Orzeczeniem z 14 lutego 1955 r., [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie działając w trybie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele Polskich Kolei Państwowych, nieruchomości położonych w gm. kat. P., P., B. oraz B. Orzeczeniem z 6 października 1958 r. [...], stanowiącym uzupełnienie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 14 lutego 1955 r. [...], Prezydium Rady Narodowej w m. K. działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele Polskich Kolei Państwowych, m. in. nieruchomości położonej w gm. kat. B. - wieś, oznaczonej jako parcela l. kat. [...], o pow. [...] ha, objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] B., stanowiącej własność A. B. Orzeczeniem z 24 lutego 1967 r. [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie sprostowało oczywiste omyłki w orzeczeniu z 6 października 1958 r. oraz w orzeczeniu z 28 listopada 1959 r. W orzeczeniu z 6 października 1958 r. [...] dokonano następującego sprostowania na stronie [...] w pkt. [...]: "z nieruchomości obj. Iwh. [...] a nie Iwh. [...], stanowiącej własność malol. J.J. w 1/2 cz., J. S. w 2/16 cz., J. S. w 3/16 cz., malol. A. S. w 3/16 cz., a nie A. B. w całości - z parcel I.kat. [...]o pow. 527 m2, wywłaszcza się cześć o pow. 354 m2, a nie 268 m2. "

Ostatecznym orzeczeniem z dnia 24 lutego 1967 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa orzekło również o przyznaniu odszkodowania w kwocie [...] zł. za cześć o pow. [...] ha z nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o całkowitej powierzchni [...] ha, stanowiącej własność małoletniej J. J. w 1/2 cz., J. S. w 2/16 cz., J. S. w 3/16 cz. i małol. A. S. w 3/16 cz., która została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, na cele kolejowe, orzeczeniem z 6 października 1958 r. [...], sprostowanym orzeczeniem z dnia 24 lutego 1967 r. nr [...]

Z akt przedmiotowej sprawy wynika zatem, iż orzeczeniem z 6 października 1958 r. [...], stanowiącym uzupełnienie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 14 lutego 1955 r. [...], Prezydium Rady Narodowej w m. K. orzekło ostatecznie (po sprostowaniu) .o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele Polskich Kolei Państwowych .m. in. nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. [...] m2, objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] B., stanowiącej własność J. J., J. S., J. S. i A. S.. Z przedstawionych dokumentów wynika, iż to tym osobom - lub ich spadkobiercom - przysługuje roszczenie o odszkodowanie z tytułu pozbawienia prawa własności nieruchomości, które jak z kolei wynika z ostatecznego orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 24 lutego 1967 r. nr [...], zostało również na rzecz tych osób ustalone. W aktach sprawy brak jest natomiast dokumentacji prawnej, z której wynikałoby, że wnioskodawca T. S. jest spadkobiercą tych osób.

Wojewoda Małopolski zwrócił uwagę, że jak wskazał Prezydent Miasta K. wykaz hipoteczny lwh [...] B. obejmował parcelę gruntową l. kat. [...], która następnie została przeniesiona do księgi wieczystej Kw nr [...]. Zgodnie z wpisami ujawnionymi w księdze wieczystej Kw nr [...], stanowiącej cd Iwh [...], parcela l. kat. [...] stanowiła własność A. B. na podstawie wniosku z 4 marca 1949 r., umowy darowizny z 25 lutego 1949 r. oraz wyciągu metrykalnego z 22 lutego 1949 r. Na wniosek z 19 września 1985 r. ujawniono zmianę oznaczenia działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] na działkę ewidencyjną nr [...] oraz jej podział na działki nr [...] i nr [...].W miejsce A. B. prawo własności nieruchomości wpisano na rzecz W. S. na podstawie aktu własności ziemi z 9 października 1975 r. nr [...]. Z dokumentów tych nie wynika zatem aby w stosunku do nieruchomości stanowiącej własność A. B., a następnie W. S., prawo własności względem parceli l. kat. [...] objętej Iwh [...] B. ujawnił Skarb Państwa. Wprost przeciwnie zapisy ksiąg wieczystych wskazują, że w nich ujawnione prawo własności pozostało przy wskazanych osach fizycznych.

Wojewoda Małopolski ustalił też, że wykaz hipoteczny lwh [...] B. obejmował parcelę gruntową l. kat. [...], stanowiącą własność: J. J., J. S., J. S .i A. S.. Zachodzi zatem rozbieżność pomiędzy zapisami w orzeczeniu z dnia 24 lutego 1967 r. nr [...] o sprostowaniu oczywistych omyłek, a zapisami faktycznie ujawnionymi w wykazie hipotecznym lwh [...] B., który obejmuje parcelę gruntową l. kat. [...], a nie l. kat. [...].

Przedmiotowe postępowanie, zakończone w pierwszej instancji wydaniem zaskarżonej decyzji nr [...] Prezydenta Miasta Krakowa z 27 października 2014 r. znak: [...] nie dotyczy kwestii ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] obj. lwh [...] b. gm. kat. B. Prawidłowość postępowań zakończonych: orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 24 lutego 1967 r. nr [...] o sprostowania oczywistych omyłek w orzeczeniu z 6 października 1958 r. [...] i w orzeczeniu z 28 listopada 1959 r. nr [...] oraz ostatecznym orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z 24 lutego 1967 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania w kwocie [...] zł. za część nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] może być przedmiotem weryfikacji za pomocą jednego z trybów nadzwyczajnych określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, po złożeniu przez stronę odrębnego wniosku w tym zakresie do właściwego organu administracji publicznej. Do czasu pozostawania w obrocie prawnym tych decyzji organy administracji nie mogą pomijać ich treści tych i wynikających z nich wiążących skutków prawnych. O ile w wyniku wszczęcia stosownego nadzwyczajnego postępowania administracyjnego doszłoby do wyeliminowania z obrotu prawnego powołanych wyżej orzeczeń wskazujących na wywłaszczenie części parceli l. kat. [...] o pow. [...] m2, obj. lwh [...], jako stanowiącej własność: J. J., J. S., J. S. i A. S. oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z 24 lutego 1967 r. nr [...] o przyznaniu tym osobom odszkodowania, a w efekcie powyższego doszłoby do ustalenia, iż przedmiotem wywłaszczenia była parcela l. kat. [...]obj. lwh [...], stanowiąca własność A. B., jej spadkobiercy będą mogli ponownie domagać się z tego tytułu odszkodowania, nie narażając się na zarzut, iż sprawa w tym zakresie jest już rozstrzygnięta uprzednio wydaną decyzją administracyjną, co obecnie ma miejsce w przedmiotowej sprawie.

Nadto Wojewoda Małopolski zwrócił uwagę na potrzebę ustalenia przed ewentualnym wyeliminowaniem z obrotu prawnego wskazywanych wyżej decyzji wywłaszczeniowych i odszkodowawczych, czy przy wydawaniu orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 24 lutego 1967 r o sprostowaniu oczywistych omyłek nie dokonano błędnego sprostowania w zakresie oznaczenia wywłaszczonej parceli, wskazując [...], obj. lwh [...], podczas gdy w tym lwh [...] ujawniona była parcela l. kat. [...]. Nie zmienia to jednak faktu, iż właścicielami nieruchomości w wykazie hipotecznym liczba [...] ujawnieni byli: J. J., J. S., J. S. i A. S.. Istotne w powyższym zakresie może być ustalenie jaka faktycznie parcela zajęta była na cele kolejowe - czy parcela l. kat. [...], czy parcela l. kat. [...]. Na chwilę obecną pomimo powyższych pewnych wątpliwości należy jednak przyjąć, że funkcjonujące w obrocie prawnym orzeczenia wywłaszczeniowe wskazują na odjęcie prawa własności nieruchomości objętej lwh [...], oznaczonej jako parcela l.kat. [...], w której jako właściciele ujawnione były wskazane wyżej osoby , za którą to nieruchomość zostało ustalone odszkodowanie ostatecznym orzeczeniem z 24 lutego 1967 r. wydanym przez Prezydium Rady Narodowej m. K.

T. S. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem, wniósł w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji, zobowiązania organu do wydania decyzji z uwzględnieniem konieczności ustalenia osoby wywłaszczonej, którą jest A. D., jako uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Wnosił także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący zarzucał naruszenie: - art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy bez uwzględnienia jego słusznego interesu; art. 12 § 1 k.p.a. poprzez działanie w sprawie bez wymaganej wnikliwości; art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie wadliwego, niepełnego uzasadnienia, nie ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów i nie podanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności. Nadto skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nie uznanie A. D. za osobę wywłaszczaną, której należy się odszkodowanie.

Uzasadniając powyższe T. S. opisał istotny stan faktyczny sprawy, poddając krytyce ustalenia organu pierwszej instancji, analogicznie jak w odwołaniu, którego fragmenty powołano w zaskarżonej decyzji. Wskazywał również, że organ pierwszej instancji rozstrzygając sprawę pominął znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, z których wynika między innymi, że faktycznie nieruchomość stanowiąca parcelę katastralną nr [...] od czasów II wojny światowej była w części, tj. w [...] m2 zajęta przez Koleje Państwowe pod urządzenia kolejowe , oraz że korespondencja w sprawie nieruchomości była prowadzona z A. D. traktowaną jako właścicielka, co zresztą potwierdza treść Iwh. Organ ten nie zupełnie nie zajął się treścią orzeczenia z 6 października 1958 r., w którym wyraźnie stwierdzono, iż wywłaszcza się nieruchomość stanowiącą l.kat. [...] stanowiącą własność A D.

Poza tym w sprawie nie przeprowadzono właściwego badania dokumentów mających świadczyć o prawie A. D. do nieruchomości. W szczególności, nie dokonano pełnego badania dokumentów stanowiących podstawę wpisów do Iwh i nie prześledzono zmian oznaczeń parcel. W piśmie z dnia 15 kwietnia 2014 r., mającym stanowić wyjaśnienie wątpliwości odwołującego się zgłoszonych w toku postępowania, faktycznie nie wyjaśniono niczego ani skarżącemu, ani sam organ nie uzyskał z Archiwum Narodowego w K. wiedzy pozwalającej na pełne i jednoznaczne zbadanie kwestii związanych zarówno z treścią orzeczenia z 1958 r., jak i ze stanem faktycznym podlegającym ocenie w niniejszym postępowaniu. Organ całkowicie zaniechał postępowania dowodowego w przedmiocie ustalenia, kto był osobą wywłaszczaną, zatem taką, której przysługuje odszkodowanie. Jak przyznał sam organ odszkodowanie przysługuje osobie wywłaszczanej, w stosunku do której nastąpiło ograniczenie prawa korzystania z nieruchomości. Organ błędnie przyjął, że odszkodowanie winno być wypłacone J. J., J. S., J. S., A. S., chociaż w żaden sposób nie wykazał ani nie uzasadnił, aby osoby te faktycznie zostały wywłaszczone. Jak wynika bowiem z materiałów przedstawionych przez skarżącego osobą wywłaszczoną w powyższym rozumieniu była A. D.. To bowiem A. D. faktycznie władała wywłaszczona nieruchomością, jak również była jej właścicielką, na podstawie dostępnej dokumentacji. Organ całkowicie pominął tę okoliczność. Co więcej bez podstawy faktycznej i dowodowej przyjął, że osobami uprawnionymi do odszkodowania były osoby, co do których brak podstaw do przypisania im statusu osoby wywłaszczonej. Tym samym organ naruszył art. 7, 12 § 1, 77, 107 k.p.a. oraz art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zdaniem skarżącego nie można zaakceptować, jako legalnej i uzasadnionej sytuacji, w której nagle właściciel i korzystający z nieruchomości zarazem (czyli osoba wywłaszczana) nie otrzymuje odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość z uwagi na całkowicie niezrozumiałe i niewyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji okoliczności. Pod tym względem, uzasadnienie decyzji jest nieprawidłowe, gdyż z jego treści powinien w sposób jednoznaczny wynikać stan faktyczny ustalony przez organ.

Skarżący zwrócił też uwagę na niekompletność uzasadnienia decyzji z dnia 27 października 2014 r., wskazując iż strona 3. kończy się na opisie analizy treści wykazu hipotecznego, natomiast kolejna strona rozpoczyna od zdania: "Orzeczenie prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 24 lutego 1967r. nr (...) o odszkodowaniu jest ostateczne..." Uzasadnienie w tej części jest dla skarżącego nielogiczne i niezrozumiałe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 – 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednol. Dz. U. z 2015r., poz. 133), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednol. Dz. U. z 2012r., poz. 270 - oznaczana dalej jako p.p.s.a. ) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Mając na uwadze treść powołanych na wstępie orzeczeń, a także okoliczności wynikające z przedstawionych akt administracyjnych w zakresie zgromadzonego materiału oraz przebiegu postępowania należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie pomimo zasadności jednego z podnoszonych w niej zarzutów.

Zważyć należy, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nie zostało zakończone wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, lecz w inny sposób, tj. poprzez jego umorzenie, z powołaniem jako podstawy 105 § 1 k.p.a. Wskazany przepis stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania - odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie wskazuje się, że bezprzedmiotowe jest postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 stycznia 2003r., sygn. akt II SA 428/01, Lex Omega nr 137801 oraz z dnia 15 lipca 1998r., sygn. akt II SA 647/98, Lex Omega nr 41868).

Stosownie do art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednol. Dz. U. z 2015 r., nr 1774 ze zm., oznaczona dalej jako u.g.n.), wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Zgodnie zaś z art. 112 ust. 2 u.g.n., wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

Z przepisów powyższych jednoznacznie wynika, że odszkodowanie w tym trybie może być przyznane osobie, której odjęto prawo własności w drodze wywłaszczenia, tzn. poprzez wydanie stosownej decyzji administracyjnej.

Przepisy u.g.n. wprowadzają nieliczne wyjątki od tej zasady, dopuszczając odpowiednie stosowanie przepisów o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości w odniesieniu do gruntów przejętych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (art. 215 ust. 1 u.g.n.), do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (art. 215 ust. 2 u.g.n.), względnie przewidują inną formę rekompensaty dla osób, które utraciły prawo do odszkodowania wskutek jego wygaśnięcia (art. 214 ust. 1). Za wyjątkiem tych przypadków ustalenie odszkodowania na mocy art. 128 ust. 1 u.g.n. możliwe jest tylko i wyłącznie wówczas, gdy do odjęcia własności nieruchomości doszło w drodze wywłaszczenia, a zatem wydana została stosowna decyzja administracyjna, będąca podstawą przejścia własności nieruchomości.

Istnienie decyzji wywłaszczeniowej jest konieczne w przypadku ubiegania się o odszkodowanie za grunty wywłaszczone na podstawie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 (Dz. U.R.P. Nr 20, poz. 138), w tym na cele Polskich Kolei Państwowych.

W orzecznictwie wskazuje się słusznie, że zarówno art. 112, jak i art. 128 u.g.n., dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, nie mogą być bez wyraźnego przepisu stosowane w oderwaniu od całości regulacji ustawowej W szczególności, niedopuszczalna jest interpretacja rozszerzająca przyznanego przepisami u.g.n. uprawnienia na wszelkie roszczenia, związane z każdym przypadkiem odjęcia obywatelowi własności nieruchomości, w innym trybie i z innych powodów, niż realizacja celu publicznego. Nie każde odjęcie prawa własności, na te cele, zwłaszcza takie, które miało miejsce w latach 50 ubiegłego stulecia, należy rozumieć jako wywłaszczenie, do którego mają zastosowanie przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz odszkodowania, w rozumieniu działu III. rozdziałów 4-6 u.g.n. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 958/11, Lex Omega nr 1296168).

Tym bardziej nie ma podstaw do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, jeżeli do wywłaszczenia w drodze decyzji administracyjnej w ogóle nie doszło albowiem w obrocie prawnym brak koniecznej decyzji wywłaszczeniowej.

We wniosku z dnia 6 czerwca 2011 r. T. S. domagał się m. in. ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela l. kat. [...] o powierzchni [...] ha, objętą wykazem hipotecznym lwh [...] w gminie katastralnej B., wywłaszczoną - jak podał – na rzecz Polskich Kolei Państwowych. T. S. wskazywał, że jest jedynym spadkobiercą A. D. z domu B., właścicielki przedmiotowej nieruchomości. Przy wniosku znajduje się kserokopię orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości, stanowiącego uzupełnienie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 14 lutego 1955 r. [...] mającego dowodzić faktu wywłaszczenia.

W toku postępowania uzyskano postanowienia sądów powszechnych w sprawie stwierdzenia nabycia spadków, które potwierdzają następstwo prawne skarżącego po A. D. zd. B. poprzez dziedziczenie spadku po W. S. S. zd. D.będącej jej spadkobierczynią.

Pozostały materiał zgromadzony w sprawie, w tym pozyskany z archiwów jest liczny. Stanowią go zarówno dokumenty związane z wywłaszczeniem, jak i inne decyzje, wypisy z ewidencji gruntów, odpisy ksiąg wieczystych, kserokopie wpisów z zamkniętych wykazów hipotecznych, mapy z ewidencji gruntów oraz wykonane przez organ pierwszej instancji na ich podstawie mapy poglądowe mające na celu ustalenie lokalizacji parcel objętych wnioskiem o ustalenia i wypłatę odszkodowania, raporty z ewidencji gruntów i notatki urzędowe. Zgromadzony materiał dotyczy nie tylko parceli l.kat. [...], ale również działki nr [...], co do której wydano wcześniejszą decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 2 lipca 2014 r. Nr [...] znak: [...].

Należy zgodzić się ze skarżącym, że wydając kontrolowane obecnie w toku instancji decyzje organy administracji publicznej, wbrew wymogom wynikającym z art. 107 §1 i 3 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., nie omówiły w uzasadnieniu znaczenia wszelkich zgromadzonych w aktach dowodów. Niemniej jednak powołały one zasadnicze dokumenty urzędowe, które wiążą się bezpośrednio z orzeczeniem wywłaszczeniowym wskazywanym przez skarżącego, jako podstawa do ustalenia odszkodowania, i na ich podstawie poczyniły prawidłowe ustalenia. W specyficznym stanie faktycznym sprawy powyższe uchybienie pozostaje zatem bez wpływu dla prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia.

W szczególności, zasadniczą okolicznością, którą należało ustalić już na etapie wstępnym rozpatrywania wniosku skarżącego jest to, czy jego poprzedniczka prawna A. D. ( vel D.) zd. B. została pozbawiona własności w drodze wywłaszczenia w rozumieniu art. 112 ust. 2 u.g.n., czyli czy doszło do pozbawienia albo ograniczenia, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości stanowiącej parcelę l. kat. [...] o pow. [...]m2, objętą lwh [...]. W tym zakresie dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) polegało przede wszystkim na zgromadzeniu rozstrzygnięć organów administracji publicznej dotyczących odjęcia własności nieruchomości. Trzeba przy tym zauważyć, że stosownie do art. 76 § 1 k.p.a., dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Organy administracji publicznej badając, czy doszło do odjęcia konkretnej osobie prawa własności nieruchomości są związane tym, co orzeczono w decyzjach o wywłaszczeniu. Nie mogą w drodze oceny materiału dowodowego dokonywać wykładni takich rozstrzygnięć, która prowadziłaby do wniosków sprzecznych z tym, co w decyzjach o wywłaszczeniu wprost stwierdzono. Jeżeli orzeczenia wywłaszczeniowe dotknięte są wadami, nawet kwalifikowanymi, stwierdzenie powyższego pozostaje poza kognicją organu rozpoznającego sprawę o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Jak wynika materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. w ogłoszeniu z 7 maja 1954 r., [...], zawiadomiło o terminie i miejscu dochodzenia komisyjnego prowadzonego w sprawie wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa, na cele użyteczności publicznej, nieruchomości położonych w K. gm. kat. P., P.. B. oraz B.. Wykaz gruntów przeznaczonych do wywłaszczenia, stanowiący załącznik do ogłoszenia wskazuje, że postępowaniem wywłaszczeniowym objęta była m. in. część nieruchomości stanowiącej własność A. B., tj. parcela l. kat. [...] o pow. [...] ha, Iwh [...] B.

Orzeczeniem z dnia 14 lutego 1955 r., [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. działając w trybie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele Polskich Kolei Państwowych, różnych nieruchomości położonych w gm. kat. P. P., B. oraz B., wśród których brak przedmiotowej parceli.

Orzeczeniem z 6 października 1958 r. [...] stanowiącym uzupełnienie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 14 lutego 1955 r., [...], Prezydium Rady Narodowej w m. Krakowie działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele Polskich Kolei Państwowych, m. in. nieruchomości położonej w gm. kat. B. - wieś, oznaczonej jako parcela l. kat. [...], o pow. [...] ha, objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] B., stanowiącej własność A. B..

W aktach administracyjnych zgromadzono też trzy orzeczenia o sprostowaniu decyzji wywłaszczeniowych, z których w kontrolowanych decyzjach powołano tylko jedno, dotyczącą przedmiotowej parceli.

I tak, orzeczeniem z 24 lutego 1967 r., nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. sprostowało oczywiste omyłki w orzeczeniu z 6 października 1958 r. , Nr [...], oraz w orzeczeniu o sprostowaniu z 28 listopada 1959 r., Nr [...]. W orzeczeniu z dnia 6 października 1958 r., Nr [...], dokonano następującego sprostowania na stronie [...] w pkt. [...]: "z nieruchomości obj. Iwh. [...] a nie Iwh. [...], stanowiącej własność malol. J. J. w 1/2 cz., J. S. w 2/16 cz., J. S. w 3/16 cz., malol. A. S. w 3/16 cz., a nie A. B. w całości - z parcel I.kat. [...] o pow. [...] m2, wywłaszcza się cześć o pow. [...] m2, a nie [...] m2. " Z rozdzielnika do tego orzeczenia wynika, że podlegało ono doręczeniu m.in. A. B.

Pozostałe dwa orzeczenia, tj. z dnia 28 listopada 1959 r., Nr [...] i z dnia 15 maja 1964 r., Nr [...], nie odnoszą się do przedmiotowej parceli.

Orzeczeniem z dnia 24 lutego 1967 r., Nr [...], Prezydium Rady Narodowej m. K. orzekło również o przyznaniu odszkodowania w kwocie [...] zł. za cześć o pow. [...] ha z nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o całkowitej powierzchni [...] ha, stanowiącej własność małoletniej J. J. w 1/2 cz., J. S. w 2/16 cz., J. S. w 3/16 cz. i małol. A. S. w 3/16 cz., która została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, na cele kolejowe, orzeczeniem z 6 października 1958 r. [...] sprostowanym orzeczeniem z dnia 24 lutego 1967 r. Nr [...].

Z akt przedmiotowej sprawy wynika zatem, iż orzeczeniem z 6 października 1958 r. [...] stanowiącym uzupełnienie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 14 lutego 1955 r. [...], Prezydium Rady Narodowej w m. K. orzekło ostatecznie (po sprostowaniu) o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele Polskich Kolei Państwowych m. in. nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. [...] m2, objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] B., stanowiącej własność J. J., J.S., J. S. i A. S..

Z przedstawionych dokumentów wynika, iż to tym osobom służyło roszczenie o odszkodowanie z tytułu pozbawienia prawa własności nieruchomości, które faktycznie zostało również na rzecz tych osób ustalone.

W aktach administracyjnych zgromadzono niewymienione w uzasadnieniu kontrolowanych decyzji zaświadczenie Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych Biuro Inwestycji w K. z dnia 20 stycznia 1961 r., potwierdzające m.in., że w okresie wojny 1939-45 zajęto na cele kolejowe część pgr. l. kat. [...] o pow. [...] m2 oraz część pgr. l. kat. [...] o pow. [...] m2, wchodzących w skład nieruchomości obj. lwh [...] ks. gr. gm. kat. B., stanowiących własność A. B. (obecnie zamężnej D.). Na zajętej nieruchomości znajdują się urządzenia kolejowe. Zajęty obszar został wywłaszczony orzeczeniem Prezydium W.R.N. w Krakowie z dnia 14 lutego Nr [...] uzupełnionym orzeczeniem z dnia 6 października 1958 r. Nr [...] na rzecz Państwa (PKP). Dokument ten został jednakże wytworzony przed datą sprostowania orzeczenia wywłaszczeniowego, a zatem zaświadczenie nie uwzględnia takiego stanu prawnego, jaki wynika z orzeczenia wywłaszczeniowego uwzględniającego sprostowanie. W aktach znajduje się również zestawienie należności do wypłaty z tytułu wywłaszczenia, wytworzone już po dacie sprostowania, w którym pojawia się już parcela [...] o pow. [...] m2, obj. lwh [...], a nie cześć parceli nr [...] o pow. [...] m2, obj. lwh [...].

Wszelkie inne niewymienione wprost w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji dokumenty nie zawierają ani bezpośrednio, ani też pośrednio informacji, w myśl których po dacie powyższego sprostowania parcela l.kat. [...] objeta lwh [...] lub jej cześć o pow. [...] m2, byłaby uznawana za nieruchomość wywłaszczoną.

Organy obu instancji słusznie uwzględnili w ramach ustaleń zapisy w wykazach hipotecznych i w księgach wieczystych, a ustalenia czynione na ich podstawie nie budzą zastrzeżeń. Jak wskazał Prezydent Miasta K. a potem Wojewoda Małopolski, wykaz hipoteczny lwh [...] B. obejmował parcelę gruntową l. kat. [...], która następnie została przeniesiona do księgi wieczystej Kw nr [...]. Zgodnie z wpisami w księdze wieczystej Kw nr [...] stanowiącej cd Iwh [...], parcela l. kat. [...] stanowiła własność A. B. na podstawie wniosku z 4 marca 1949 r., umowy darowizny z 25 lutego 1949 r. oraz wyciągu metrykalnego z 22 lutego 1949 r. Na wniosek z 19 września 1985 r. ujawniono zmianę oznaczenia działek: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] na działkę ewidencyjną nr [...] oraz jej podział na działki nr [...] i nr [...]. W miejsce A. B. prawo własności nieruchomości wpisano na rzecz W. S. na podstawie aktu własności ziemi z 9 października 1975 r. nr [...]. Tenże dokument jest dostępny w aktach sprawy. Stan prawny wynikający z aktu własności ziemi i wpisów w księgach wieczystych koresponduje ze sprostowaniem w tym sensie, że dowodzi iż w księgach wieczystych nie ujawniono nigdy prawa własności Skarbu Państwa do przedmiotowej parceli. Jej posiadaczem w dacie 4 listopada 1971 r., jako części gospodarstwa rolnego, była W.. S. W związku z poświadczonym aktem własności ziemi nabyciem przez z mocy prawa własności gospodarstwa rolnego, obejmującego parcele nr [...], powstało jak wynika z jego treści równolegle prawo dożywocia na rzecz T. D. i A. D. zd. B., co nakazuje uznać ich za poprzedników prawnych W. S.

Konieczne ustalenia zostały poczynione oraz wyrażone w zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji także co do wpisów w lwh [...] B., którym była objęte parcela [...] W wykazie tym brak wpisów prawa własności na rzecz A. D. (Vel D.) zd. B..

Prawidłowe jest stanowisko prezentowane przez organy obu instancji, że nie należy do niniejszego postępowania ani ustalanie okoliczności istotnych dla wydania decyzji wywłaszczeniowej, ani ocena legalności wydanych w latach poprzednich w tym przedmiocie orzeczeń, ani też badanie kwestii związanych z późniejszym uzyskaniem przez W. S. aktu własności ziemi. W szczególności nie podlega badaniu, czy w orzeczeniu prostującym orzeczenie wywłaszczeniowe pozostał tzw. "błąd czeski" w zakresie oznaczenia numeru parceli, czy może w wykazie hipotecznym znalazł się błąd w oznaczeniu parceli, czy wreszcie we wskazanej kwestii występują inne wady. Stosownie do treści art. 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Dopóki zatem wspomniane orzeczenia pozostają w obrocie prawnym, są wiążące dla organów administracji publicznej, niezależnie od tego, czy organy te oceniają je jako niewadliwe, czy też dostrzegają, że są one niezgodne z prawem. Dopiero wyeliminowanie tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego w jednym z trybów, wspomnianych w art. 16 § 1 zd. 2 k.p.a. może uchylić ich moc wiążącą. Uzyskane w toku postępowania administracyjnego orzeczenia ostateczne są zatem wiążące, mogą podlegać wzruszeniu w trybach nadzwyczajnych, co nie dotyczy jednak aktu własności ziemi. Na mocy art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464 z późn. zm), został skreślony § 4 art. 8 ustawy z 1982 r. o zmianie kodeksu cywilnego oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności nieruchomości rolnych, zgodnie z którym sprawy wznowione przez organ administracji po wydaniu decyzji o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności aktu własności ziemi przekazywane były w celu ponownego rozpatrzenia do sądu. Ponadto na mocy ust. 2 art. 63 ustawy z 1991 r. od dnia 1 stycznia 1992 r., "do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji". Dodatkowo wszystkie prowadzone w tym zakresie postępowania administracyjne podlegały umorzeniu z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw, tj. z dniem 1 stycznia 1992 roku. W aktualnym stanie prawnym ostateczne akty własności ziemi wydane przed dniem 6 kwietna 1982 r. są zatem niewzruszalne.

Jak wyżej wskazano, zgodnie z rozstrzygnięciem o wywłaszczeniu, następnie sprostowanym, z parceli gruntowej l. kat. [...], objętej wykazem hipotecznym lwh [...] wywłaszczono J. J., J. S., J. S. oraz A. S.. Zgromadzone w sprawie dokumenty nie potwierdzają jednocześnie, aby prawo własności zostało w drodze wywłaszczenia odjęte A. D. ( vel D.) z domu B.. Skoro zaś nie doszło do wywłaszczenia, tj. odjęcia własności w drodze decyzji administracyjnej, to nie ma możliwości ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie przepisów u.g.n.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi – jak w sentencji wyroku, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.