Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 498/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" H. S., D. K., B. S. Spółka Jawna z siedzibą w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] w przedmiocie określenia należności celnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi "[...]" H. S., D. K., B. S. Spółka Jawna z siedzibą w R. (zwanej dalej: "skarżącą" lub "Spółką") uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. w przedmiocie określenia kwoty należności celnych. W dniu 3 kwietnia 2009 r. skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że od 2007 r. Spółka ma zajęte rachunki bankowe, nieruchomości i ruchomości na podstawie decyzji Dyrektora Izby Celnej. Na skutek prowadzenia postępowania egzekucyjnego Spółka nie dysponuje aktualnie żadnymi środkami finansowymi, nie prowadzi również działalności i nie uzyskuje żadnych dochodów z tego tytułu. Wpływające środki wynikające z wcześniejszych zobowiązań natychmiast są zajmowane przez organ egzekucyjny. Wyjaśniono również, że od dnia 17 listopada 2008 r. (data postanowienia tutejszego Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy) pogorszyła się znacznie sytuacja finansowa wspólników spółki wobec braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącej, Sąd pismem z dnia 23 marca 2009 r., działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.: dalej: "u.p.p.s.a.") wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie i udokumentowanie w jakim zakresie w stosunku do sytuacji ocenionej w postanowieniu z dnia 17 listopada 2008 r. uległa zmianie sytuacja materialna wspólników Spółki. Ponadto zobowiązano skarżącą do nadesłania oświadczenia wspólników o zbytych bądź nabytych przez nich w ciągu ostatnich sześciu miesięcy ruchomościach lub nieruchomościach o wartości powyżej 5.000 zł, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych i lokat wspólników i ich współmałżonków za ostatnie sześć miesięcy, wskazania aktualnych źródeł przychodów i ich wysokości oraz nadesłania zeznań podatkowych za 2008 r. wspólników i ich współmałżonków.

W odpowiedzi na powyższe pismo nadesłano zestawienie należności celnych wynikające z poszczególnych decyzji Dyrektora Izby Celnej.

Postanowieniem z 20 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z 30 kwietnia 2009 r. Spółka prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Postawiła zarzuty wadliwej oceny informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik skarżącej podniósł, że Sąd w sposób całkowicie błędny przyjął, iż sytuacja materialna wspólników nie pogorszyła się od dnia 17 listopada 2008 roku. Zdaniem pełnomocnika Spółki dalece bezprzedmiotowe było żądanie doręczenia oświadczeń o stanie majątkowym wspólników i ich wyciągów bankowych, skoro majątek wspólników również został zajęty z uwagi na wydanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w dniu [...] grudnia 2008 roku decyzji o solidarnej odpowiedzialności wspólników Spółki za jej zobowiązania wynikające z należności celnych. Odmowa udzielenia prawa pomocy stworzy jego zdaniem barierę, która uniemożliwi rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej, a tym samym pozbawi stronę skarżącą obrony jej praw przed Sądem.

Zgodnie z art. 260 u.p.p.s.a., wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy spółce jawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Podkreślić w tym miejscu należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8, niepublikowane). Stosownie z kolei do art. 199 u.p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że co do zasady każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty i zwrot wydatków (art. 211 u.p.p.s.a.). Istotne jest również, że opłaty sądowe, czyli wpis i opłaty kancelaryjne, stanowią dochód budżetu państwa, w konsekwencji zwolnienie strony od obowiązku ich ponoszenia oznacza zmniejszenie jego dochodów, które należy pokryć, uzyskując wpływ z innych źródeł. W praktyce niedoborem tym zostanie obciążone społeczeństwo, czyli pozostali podatnicy. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych.

Dokonywana ocena zasadności zwolnienia od kosztów sądowych podmiotu gospodarczego, w tym przypadku spółki osobowej, bo taką jest spółka jawna, nie może odbywać się w oderwaniu od oceny sytuacji finansowej wspólników tejże spółki, co wynika z art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Z przepisu tego wynika, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki jawnej bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Tym samym jest to odpowiedzialność o charakterze odpowiedzialności osobistej, nieograniczonej, solidarnej i subsydiarnej. Również zgodnie z art. 115 § 1 Ordynacji podatkowej wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej oraz komplementariusz spółki komandytowej albo komandytowo-akcyjnej, niebędący akcjonariuszem, odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki.

W ocenie Sądu, pełnomocnik strony skarżącej pomimo wystosowania do niego wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów, nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania sytuacji finansowej wspólników Spółki. Nie można bowiem uznać, że Spółka wywiązała się z tego obowiązku tylko poprzez nadesłanie zestawienia należności celnych wynikających z poszczególnych decyzji Dyrektora Izby Celnej. Sąd zobowiązał ją bowiem do przedstawienia dokumentów, które umożliwiłyby ocenę sytuacji finansowej także wspólników Spółki. Ich nieprzedstawienie skutkuje brakiem możliwości dokonania oceny ich możliwości płatniczych w ostatnich sześciu miesiącach. Nie zostało należycie wyjaśnione, czy sytuacja finansowa wspólników Spółki uległa zmianie po 17 listopada 2008 roku. Pełnomocnik strony skarżącej nie nadesłał żądanych oświadczeń wspólników o zbytych bądź nabytych przez nich w ciągu ostatnich sześciu miesięcy ruchomościach lub nieruchomościach o wartości powyżej 5.000 zł, wyciągów z rachunków bankowych i lokat wspólników oraz ich współmałżonków za ostatnie sześć miesięcy, oświadczeń o aktualnych źródłach przychodów i ich wysokości oraz zeznań podatkowych za 2008 r. wspólników i ich współmałżonków.

Jeśli Spółka uważa, że prawo pomocy jej przysługuje, to powinna podjąć starania zmierzające do wykazania zasadności swoich żądań. Jej subiektywne przekonanie co do spełnienia przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest bowiem wystarczające.

Podkreślić należy, że art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepublikowane).

Pełnomocnik strony skarżącej zobligowany był przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy, fakty te powinny być uwiarygodnione (bądź udokumentowane) tak, aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Tymczasem Spółka nie wykazała w sposób bezsprzeczny, że sytuacja materialna Spółki i wspólników uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania i tym samym uzasadnionym jest udzielenie jej swoistej dotacji ze Skarbu Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2008 r., I FZ 284/08, niepublikowane).

Wnioskodawca wskazał dopiero w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, iż od początku 2009 roku prowadzona jest egzekucja z majątku wspólników spółki, jako konsekwencja decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z [...] grudnia 2008 roku. Wskazał również, że cały majątek wspólników został zajęty. Jednak nie przedstawił żadnych dokumentów poświadczających i potwierdzających ten stan. Mimo wezwania nie nadesłał dokumentów, o które był wzywany. Z treści sprzeciwu wynika, że wezwanie Sądu uznał za bezprzedmiotowe.

W ocenie Sądu, nie jest zasadne przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

Skoro Spółka nie dostrzega potrzeby wszechstronnego naświetlenia jej rzeczywistej sytuacji materialnej i sytuacji materialnej jej wspólników, nie wykazuje się w tym zakresie stosowną inicjatywą, nie udostępnia istotnych dla kompleksowej oceny sprawy dokumentów, to Sąd nie ma obowiązku żądania dalszego uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. Do Sądu nie należy bowiem prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego Spółki i jej wspólników, a to z tej przyczyny, iż prowadziłoby to do nieograniczonego przewlekania postępowania o przyznanie prawa pomocy, które ze swej istoty jest postępowaniem wpadkowym, i jako takie nie powinno w sposób długotrwały uniemożliwiać zakończenia postępowania głównego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 17/04, niepublikowane). Podkreślić należy, że to Spółka występuje o przyznanie prawa pomocy i nawet niezależnie od obowiązków prawnych w tym zakresie, jakie przewidział dla niej prawodawca, w jej dobrze pojętym interesie winno leżeć pełne i rzeczowe przedstawienie Sądowi tego wszystkiego, co świadczy o niemożności uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Skoro skarżąca tego nie czyni, to wówczas musi liczyć się z odmownym rozpatrzeniem wniosku.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Spółka nie wykazała w żaden sposób (nie nadesłała żadnych dokumentów, do których zobowiązano ją w piśmie z dnia 23 marca 2009 r.), że sytuacja materialna jej wspólników uległa w stosunku do sytuacji ocenionej w postanowieniu z dnia 17 listopada 2008 r. takiemu pogorszeniu, które uniemożliwiałoby aktualnie poniesienie kosztów sądowych będących konsekwencją wniesienia skargi kasacyjnej.

Uwzględniając powyższy stan faktyczny i prawny, działając, w oparciu o art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 u.p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji