Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 834/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11; art. 106 § 3;
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 2; § 5 ust. 5; § 17 ust. 1, ust. 2;
journal: Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
law: Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
article: art. 70 § 1;
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 29 ust. 1, ust. 7;
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1, ust. 4, ust. 5;
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Robert Hałabis Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 maja 2021 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Inne z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] 2020 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "Agencja" lub "ARiMR") po rozpoznaniu odwołania E. O. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w C. nr [...]/20 z [...] maja 2020 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości [...] zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu [...] 2005 r. E. O. (dalej jako "skarżący" lub "strona") złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w C. wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2005. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. (dalej jako "organ I instancji") decyzją z [...] marca 2006 r., Nr [...], przyznał skarżącemu płatność z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (dalej jako "płatność rolnośrodowiskowa") w łącznej wysokości [...] zł, z tytułu realizacji pakietu P01 Utrzymanie łąk ekstensywnych w wariancie P01b Półnaturalne łąki dwukośne do powierzchni [...] ha. Decyzja została doręczona skarżącemu [...] 2006 r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę.

W dniu 21 kwietnia 2006 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2006 (wniosek kontynuacyjny). Decyzją z 12 marca 2007 r., Nr [...], organ I instancji przyznał skarżącemu płatność za 2006 r. w kwocie [...]zł, w tym z tytułu realizacji:

- pakietu P01 Utrzymanie łąk ekstensywnych w wariancie P01b Półnaturalne łąki dwukośne w wysokości [...] zł do powierzchni [...] ha.

- pakietu S02 rolnictwo ekologiczne w wariantach: S02a01 Uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności) do powierzchni [...] ha, S02b01 Trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności do powierzchni [...] ha, S02c01 Uprawy warzywnicze (bez certyfikatu zgodności) do powierzchni [...] ha.

W następnych latach skarżący otrzymał kolejne płatności rolnośrodowiskowe: za rok 2007 decyzją Nr [...] z [...] lutego 2008 r., za rok 2008 decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2009 r. za rok 2009 decyzją nr [...] z [...] maja 2010 r.

W dniu [...] 2015 r. do organu I instancji wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w C. wydany w sprawie o sygn. akt II K [...], z którego wynika, że w celu uzyskania płatności skarżący złożył nierzetelne pisemne oświadczenie deklarując we wnioskach o przyznanie płatności za lata 2006-2007 użytkowanie działek ewidencyjnych nr [...] i [...], położonych w miejscowości J., gm. D., działki nr [...] położonej w miejscowości C., gm. S., działek nr [...] położonych w miejscowości K., działek nr [...] położonych w miejscowości O. oraz działek nr [...] położonych w miejscowości O. K., gm. D., których skarżący faktycznie nie użytkował, ani nie posiadał do wyżej wymienionych działek żadnego tytułu prawnego.

W związku z powyższym organ I instancji wznowił z urzędu postępowania administracyjne w sprawie o przyznania skarżącemu płatności za lata 2006 - 2009.

W następstwie tych postępowań organ I instancji wydał [...] 2017 r. decyzję nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa za rok 2008, którą doręczono skarżącemu [...] 2017 r, natomiast co do płatności za lata 2006, 2007, 2009 decyzje ostateczne wydane zostały [...] 2019 r.: decyzja nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa za rok 2006, decyzja nr [...] o uchyleniu decyzji dotychczasowej i przyznaniu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości za rok 2007 oraz decyzja nr [...] o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa za rok 2009.

Skarżący nie wniósł odwołania od wyżej wymienionych decyzji. W związku z powyższym, organ I instancji decyzją z [...] 2020 r., nr [...], ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości [...] zł.

Skarżący złożył odwołanie od wyżej wskazanej decyzji organu I instancji.

Decyzją z [...] 2020 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR ("organ II instancji" lub "organ") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powołał treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR i wyjaśnił, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w C. stwierdził nieprawidłowości polegające na przyznaniu płatności do powierzchni, których rolnik nie uprawiał oraz o które zmniejszył podjęte zobowiązanie rolnośrodowiskowe. Nieprawidłowości w tym zakresie powodują skutek w postaci obowiązku zwrotu płatności przyznanych skarżącemu.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z § 17 ust. 1 w zw. z ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 174 poz. 1809 z późn. zm.) płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli: 1) producent rolny: a) nie realizuje pakietu objętego wnioskiem, c) zmniejszył powierzchnie użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Organ wskazał, że z przeprowadzonego postępowania administracyjnego wynika, iż przyznane skarżącemu płatności są płatnościami nienależnymi. Organ stwierdził, że część płatności przyznanych skarżącemu decyzjami z [...] 2007 r. i [...] lutego 2008 r., stanowi płatności nienależne z powodu nieprawidłowości polegających na nieuprawnionym uzyskaniu płatności do działek ewidencyjnych, których skarżący w roku 2006 i 2007 nie uprawiał.

W konsekwencji nienależne były także płatności za 2008 r. i 2009 r. z powodu niespełnienia warunków uzasadniających przyznanie płatności określonych w § 5 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809, z późn. zm.).

Z obliczeń organu wynika, że skarżący nie spełniał warunków do przyznania płatności za lata 2006-2009 w łącznej kwocie [...]zł. W konsekwencji uznał, że kwota ta stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności podlegającą zwrotowi.

Organ podniósł także, że skarżący zmniejszył powierzchnię użytków rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. Z uwagi na zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, skarżący był zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranych środków w wysokości [...] zł.

Łączna kwota płatności nienależnych wyniosła [...] zł. Organ stwierdził, że wymienione płatności są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L z 2004 r. Nr 141, str. 18 z późn. zm.) i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa art. 73 ust. 4 i 5 tego rozporządzenia.

Dyrektor ARiMR podkreślił, że składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, zarówno w pierwszym roku, jak i kolejnych latach, skarżący oświadczył między innymi, że znane mu są zasady oraz tryb realizacji programu rolnośrodowiskowego i że jest świadomy skutków niewykonania zobowiązań z niego wynikających. Zobowiązał się również do przestrzegania warunków uczestnictwa w tym programie przez okres 5 lat od rozpoczęcia jego realizacji, jak też niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej. Skarżący był tym samym zobowiązany do dochowania warunków realizacji zadeklarowanych w ramach płatności rolnośrodowiskowej wariantów.

Organ odwołał się do treści art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004 i wskazał, że wypłacone płatności nie wynikały z pomyłki Agencji, lecz były efektem działania skarżącego, polegającego na złożeniu we wnioskach o przyznanie płatności nierzetelnego oświadczenia o użytkowaniu działek ewidencyjnych nr [...] i [...] położonych w miejscowości J., gm. D., działki nr [...] położonej w miejscowości C., gm. S., działek nr [...] w miejscowości K., działek nr [...] położonych w miejscowości O. oraz działek nr [...] położonych w miejscowości O. K., gm. D.. Następnie skarżący świadomie zmniejszał powierzchnię podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, deklarując stosowne powierzchnie w kolejnych wnioskach.

Organ rozważył także przesłanki przedawnienia roszczeń, o których mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Organ wyjaśnił, że strona nie ma obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, jeżeli od daty wypłaty płatności do daty pierwszego powiadomienia strony przez organy ARiMR o nieuzasadnionym charakterze płatności upłynęło 10 lat. Wyjątkiem od tej zasady jest przypadek, gdy strona działała w dobre wierze. Wówczas okres ten wynosi 4 lata.

W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w cyt. art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, skutkujące odstąpieniem od dochodzenia zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności.

Organ wskazał, że nie sposób uznać, że skarżący działał w dobrej wierze. Skarżący oświadczył bowiem, że zna zasady przyznawania płatności oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania organu o każdym fakcie mającym wpływ na przyznanie płatności. Organ podkreślił, że pierwsze powiadomienie skarżącego przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności zostało doręczone [...] 2017 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Wobec powyższego organ wskazał, że nie upłynął 10-letni termin przedawnienia, o którym mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję organu II instancji skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

1. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. przez oparcie decyzji na uchylonym lub późniejszym od zdarzenia akcie prawnym i niepodanie w zaskarżonej decyzji aktualnej materialnoprawnej podstawy prawnej do zwrotu pobranych płatności rolnośrodowiskowych,

ewentualnie

2. art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 przez błędne przyjęcie, że:

a) zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnych płatności, jest powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze danej płatności w rozumieniu art. 73 ust. 5 Rozporządzenia 796/2004, kiedy zawiadomienie takie jedynie wszczyna postępowanie w sprawie i nie przesądza o nieuzasadnionym charakterze płatności,

b) beneficjent nie działał w dobrej wierze, a zatem po upływie czterech lat nie ma zastosowania obowiązek zwrotu nienależnej płatności, a przynajmniej

c) obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania do płatności za lata 2005-2006 skoro zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone beneficjentowi w dniu [...] 2017 r. czyli po upływie lat dziesięciu od 2006 r.

3. art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm.) w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505), powołanej dalej jako "ustawa o ARiMR", przez nieuwzględnienie przedawnienia zwrotu nienależnych płatności rolnośrodowiskowych po upływie lat 5 od ich wypłaty.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR nie może być zastosowany do płatności za lata 2005 - 2007, ponieważ ustawa weszła w życie z dniem 4 czerwca 2008 r. Zastosowanie tego przepisu do zdarzenia przed jego wejściem w życie, byłoby w ocenie skarżącego złamaniem zasady lex retro non agit, ponieważ przepis art. 29 dotyczący zwrotu płatności ma charakter materialnoprawny.

Skarżący zakwestionował także wskazanie jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004, z uwagi na jego uchylenie z dniem 1 stycznia 2010 r. Dodatkowo skarżący podnosił, że nawet w przypadku zastosowania tego rozporządzenia, zaskarżona decyzja nie jest uzasadniona, ponieważ skarżący co roku deklaruje do płatności kilkaset działek, w tym łąk o nieustalonym stanie prawnym i nieustalonych granicach, które użytkuje rolniczo i spełnia warunki przyznania płatności. Wymienione w zaskarżonej decyzji działki skarżący zgłaszał do płatności w dobrej wierze sądząc, iż to te nieruchomości, które uprawia. Ponadto w ocenie skarżącego postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, doręczone skarżącemu w dniu [...] 2017 r. nie jest powiadomieniem przewidzianym w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004, bowiem nie rozstrzyga o uznaniu płatności za nienależne. Natomiast pierwsza decyzja organu I instancji w sprawie mniejszej wydana została dopiero w 21 lutego 2018 r.

Skarżący podniósł, że wnioskował o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych w dobrej wierze, a zatem zastosowanie powinien mieć czteroletni okres przedawnienia, przewidziany w art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004 i płatności nie powinny podlegać zwrotowi. Zdaniem skarżącego, nawet przyjmując dziesięcioletni okres przedawnienia, roszczenia o zwrot płatności za lata 2005-2007 uległy przedawnieniu. Skarżący podnosił, że nawet przyjmując, że powiadomieniem skarżącego w myśl ww. przepisu rozporządzenia było zawiadomienie o wszczęciu postępowania z lutego 2017 r., przedawnieniu uległy roszczenia o zwrot płatności za lata 2005-2006. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja nie jest także prawidłowa w stosunku do płatności za lata 2008-2009, do których mogła mieć zastosowanie ustawa o ARiMR, ze względu na treść art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR. Skarżący podniósł, że w myśl tych przepisów termin przedawnienia zobowiązania podatkowego wynosi 5 lat od końca roku w którym powstało. Zaskarżona decyzja wydana została w 2020 r. Wobec powyższego w ocenie skarżącego roszczenia o zwrot płatności wypłaconych przed dniem 1 stycznia 2015 r. uległy przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W piśmie skierowanym do sądu z 20 listopada 2020 r., skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: oświadczenia M. P. oraz opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w L. z [...] 2010 r. nr [...]

W kolejnym piśmie z [...] grudnia 2020 r. skarżący wnosił o przeprowadzenie następujących dowodów z dokumentów:

- oświadczenia P. K. i T. Ł. na okoliczność, że skarżący dzierżawił i użytkował działkę nr [...] o powierzchni [...] ha położoną w obrębie J., gm. D., oraz działkę nr [...] położoną w obrębie K., gm. D. w dobrej wierze,

- decyzji organu II instancji z [...] 2017 r., nr [...] oraz nr [...] na okoliczność, że Kierownik Biura Powiatowego w C. uznaniowo i z naruszeniem prawa wydawał decyzje w przedmiotowej sprawie. W piśmie tym skarżący złożył również wniosek o zobowiązanie organu do przesłania protokołów kontroli na miejscu przeprowadzonych w gospodarstwie skarżącego.

Pismem z [...] 2021 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z:

- opinii biegłego R. B. z [...] 2012 r. na okoliczność władania i użytkowania przez skarżącego spornych działek,

- oświadczeń M. P. oraz P. K. z [...] 2010 r. na okoliczność władania i użytkowania przez skarżącego działki [...] położonej w J. oraz działek nr [...] położonych w m. O. K. ,

- postanowienia Sądu Rejonowego w C. II Wydział Karny z [...] 2015 r. określające wielkość zwrotu nienależnie pobranych dopłat przez skarżącego na rzecz ARiMR,

- kserokopię przelewu przez skarżącego środków na rzecz Sądu Rejonowego w C. tytułem zwrotu dopłat pobranych przez ARiMR.

Pismem z [...] 2021 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z:

- raportu z kontroli nr [...],

- raportu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni zawierający wyniki kontroli działek rolnych deklarowanych do płatności bezpośrednich, ONW oraz rolnośrodowiskowych w roku 2009,

- raportu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni zawierający wyniki kontroli działek rolnych deklarowanych do płatności bezpośrednich, ONW oraz rolnośrodowiskowych.

W ocenie skarżącego powyższe protokoły miały stwierdzać, czy na działkach nr [...], [...], prowadzona jest działalność rolnicza oraz czy są spełnione normy do przyznania płatności.

Pismami z [...] i [...] 2021 r. organ wniósł o odrzucenie wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącego, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja w sprawie nienależnych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

Stosownie do przepisu art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505), dalej "ustawa o ARiMR", ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja wydana na podstawie powołanego powyżej przepisu ma rozstrzygać nie tylko o tym, czy płatność została dokonana nienależnie, ale także o tym czy obowiązek zwrotu płatności przez rolnika ma zastosowanie w danych okolicznościach. Przyjmuje się także, że postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zatem przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I GSK 192/18).

Nieuzasadniony jest zarzut skargi, że powołany przepis nie mógł stanowić podstawy ustalenia nienależnych płatności za lata 2005-2007, ponieważ nie obowiązywał w dacie przyznania tych płatności. W ocenie skarżącego niedopuszczalne było wydanie decyzji na podstawie późniejszego od zdarzenia aktu prawnego. Należy zatem wyjaśnić, że fakt przyznania i wypłaty płatności przed wejściem w życie ustawy o ARiMR nie ma znaczenia i nie stanowi przeszkody do przeprowadzenia postępowania na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy, którego celem jest ustalenie, czy płatności już przyznane i wypłacone są płatnościami nienależnymi. Żaden przepis nie ogranicza możliwości prowadzenia przez Agencję postępowania do płatności przyznanych po wejściu w życie ustawy o ARiMR, tj. po 24 czerwca 2008 r.

Dla ustalenia, czy skarżący był zobowiązany do zwrotu wypłaconych mu środków kluczowe było ustalenie, czy dokonane płatności stanowiły w jakimkolwiek zakresie płatności nienależne. W orzecznictwie podkreśla się, że płatnością nienależną jest taka płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Płatności nienależne to również te, które powstały z przyczyn leżących po stronie producenta rolnego, czyli sytuacje, w których nawet po przyznaniu płatności stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika, mające wpływ na ocenę zasadności przyznania płatności, w szczególności w zakresie realizacji programów wieloletnich.

Sąd podziela stanowisko organu, że w sprawie niniejszej zachodziły przesłanki do ustalenia nienależnie pobranych płatności.

Materialnoprawne przesłanki przyznania płatności z tytułu działania "wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt" uregulowane zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1867) oraz w wydanym na jej podstawie rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 174, poz. 1809 z późn. zm.), powoływane dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe" lub "rozporządzenie".

Z powołanych przepisów wynika wieloletni charakter zobowiązania rolnośrodowiskowego. Beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku. Wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach realizacji programu rolnośrodowiskowego musi być zatem oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została następnie wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego w związku z otrzymaną pomocą zobowiązania przez wymagany okres.

Zgodnie z § 2 rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana producentowi rolnemu, który prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni wynoszącej co najmniej 1 ha użytków rolnych i zobowiąże się m.in. do: przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 23 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26 czerwca 1999 r., z późn. zm.) oraz art. 13 i 20 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia 1257/1999/WE (Dz. Urz. UE L 153 z 30 kwietnia 2004 r.) oraz realizacji pakietów, o których mowa w § 1 ust. 2, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej.

Natomiast podstawę ustalenia i zwrotu nienależnie przyznanych skarżącemu płatności stanowią przepisy § 17 ust. 1 oraz § 5 ust. 1 tego rozporządzenia. Stosownie do § 17 ust. 1 rozporządzenia, płatność rolnośrodowiskowa podlega wstrzymaniu i zwrotowi, jeżeli producent rolny nie realizuje pakietu objętego wnioskiem (pkt 1 lit. a) oraz zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien być realizowany program rolnośrodowiskowy, przy czym wstrzymaniu i zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych objętych zmniejszeniem (pkt 1 lit. c). Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (§ 17 ust. 2). Z kolei § 5 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że powierzchnia użytków rolnych, na których jest realizowany program rolnośrodowiskowy, nie może ulec zwiększeniu lub zmniejszeniu, z wyłączeniem pakietu, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 5, oraz z zastrzeżeniem ust. 2. Przy czym zgodnie z § 5 ust. 5 rozporządzenia zwiększenia powierzchni użytków rolnych, na których realizowany jest program rolnośrodowiskowy, w trzecim i dalszych latach realizacji programu można dokonać nie później niż w dniu 15 marca 2007 r. Wyjątki wymienione w § 5 ust. 1 nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem skarżący w roku 2006 przyjął na siebie 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe związane z realizacją pakietu P01 Utrzymanie łąk ekstensywnych (wymieniony w § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia) oraz pakietu S02 Rolnictwo ekologiczne (§ 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia). Oznacza to, że w całym okresie realizacji wymienionych pakietów skarżący zobowiązany był do przestrzegania warunków i wymogów przyznania płatności rolnośrodowiskowych określonych w rozporządzeniu, w tym warunków określonych w § 5 ust. 1 i 5 rozporządzenia.

W ocenie sądu organ prawidłowo zastosował przytoczone przepisy rozporządzenia. Prawidłowo również powołał się na przepis art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE L 141 z 2004 r., str. 18 z późn. zm.), powołanego dalej jako "rozporządzenie nr 796/2004". Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Nieuzasadniony jest zarzut skarżącego, że przepis art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 nie może mieć zastosowania, ponieważ rozporządzenie to uchylone zostało z dniem 1 stycznia 2010 r. Wbrew stanowisku skarżącego przepis art. 73 rozporządzenia nr 796/2004 ma zastosowanie do płatności dokonanych przed dniem 1 stycznia 2010 r. Zgodnie bowiem z art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 2009 r., str. 65 z późn. zm.), rozporządzenie nr 796/2004 utraciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r., jednakże rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. A zatem w rozpoznawanej sprawie rozporządzenie stosuje się do płatności za lata 2006 - 2009.

Prawidłowe są także ustalenia organu co do wysokości nienależnie pobranych płatności, znajdują one bowiem potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Okolicznością bezsporną w sprawie jest, że wyrokiem z [...] 2014 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w C. uznał skarżącego za winnego tego, że w celu uzyskania m. in płatności rolnośrodowiskowych przedłożył w Biurze Powiatowym Agencji w C. nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania dopłat, podając, że jest użytkownikiem działek nr [...], [...], podczas gdy nie posiadał do wyżej wymienionych działek żadnego tytułu prawnego, ani działek tych nie użytkował, czym wyłudził dopłatę na szkodę ARiMR, tj. popełnienia czynów wyczerpujących dyspozycję art. 297 § 1 w zw. z art. 286 § 1 w zw. z art. 11 § 2. Kodeksu karnego Wyrok ten utrzymany został w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z [...] listopada 2014 . w sprawie [...], jest zatem prawomocny.

Fakt wydania wyroku dawał organowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie przyznania płatności za lata 2006-2009 i stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa decyzji dotyczących płatności za 2006 r., 2008 r. i 2009 r. Co do płatności za 2007 r. organ wydał wprawdzie decyzję uchylającą decyzję przyznającą płatność i przyznał płatność w zmniejszonej wysokości, co – jak zauważył organ odwoławczy – budzić może uzasadnione wątpliwości z uwagi na upływ terminu do którego dopuszczalne jest uchylenie decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania, okoliczność ta nie ma jednak znaczenia. Podzielić bowiem należy stanowisko organu II instancji, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu decyzji przyznających płatności.

Okoliczności stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu karnego, czyli ustalenie, że skarżący nie użytkował działek nr [...], [...], które zgłosił do płatności, uzasadniają stanowisko organu, że płatności przyznane do tych działek na rok 2006 i 2007 były płatnościami nienależnymi. Nie ulega bowiem wątpliwości, że płatność nie mogła być przyznana do działek, które nie były przez skarżącego użytkowane. Bezpodstawny jest przy tym zarzut skarżącego, że organ administracji nie jest związany ustaleniami prawomocnego wyroku karnego. Wprawdzie Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisów, które wprost wskazywałyby na związanie organu administracji wyrokiem karnym, należy jednak zauważyć, że przepis art. 11 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) przewiduje związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego. Związanie sądu administracyjnego skazującym i prawomocnym wyrokiem karnym odnosi się do faktu popełnienia przestępstwa, czyli do sfery ustaleń faktycznych mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 727/08 wskazał, że przepis art. 11 p.p.s.a. rozumieć należy w ten sposób, że zakazuje on podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń zgodnych z ustaleniami wyroku skazującego. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1557/13. Stanowisko to znajduje także potwierdzenie w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych. Oznacza to, że ustaleniami faktycznymi co do faktu popełnienia przestępstwa związane są pośrednio organy administracji. To bowiem, o czym przesądził prawomocny skazujący wyrok karny w zakresie między innymi strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa oraz czasu jego popełnienia, nie może być już odmiennie dowodzone w toku prowadzonego postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego.

Prawomocne skazanie skarżącego za złożenie – w celu uzyskania płatności – nierzetelnego pisemnego oświadczenia co do użytkowania określonych działek w roku 2006 i 2007 dawało zatem organowi podstawę do dokonania ustalenia, że wskazane w wyroku działki ewidencyjne nie były uprawnione do płatności w 2006 r. i 2007 r., bowiem skarżący w rzeczywistości nie realizował na nich zobowiązania rolnośrodowiskowego. Płatność przyznana i wypłacona w tej części w 2006 r. wynosiła [...] zł, natomiast w 2007 r. – [...] zł.

Zgłoszenie wymienionych wyżej działek w kolejnych latach (2008 r. i 2009 r.) nastąpiło z naruszeniem § 5 ust. 5 rozporządzenia w sprawie płatności rolnośrodowiskowych. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym od 15 marca 2007 r. (zmiana rozporządzenia: Dz. U. z 2007 r. Nr 46, poz. 302), zwiększenia powierzchni użytków rolnych, na których realizowany jest program rolnośrodowiskowy można było dokonać nie później niż w dniu 15 marca 2007 r. Słusznie zatem uznał organ, że co do płatności za rok 2008 i rok 2009 w części dotyczącej wskazanych wyżej działek nie zostały spełnione warunki określone w § 5 ust. 5 rozporządzenia. Płatność przyznana i wypłacona w 2008 r. wynosiła [...] zł, natomiast w 2009 r. – [...] zł.

Łączna kwota nienależnych płatności wynikających z niespełnienia warunków do przyznania płatności za lata 2006-2009 wyniosła [...] zł. Skarżący ustaleń organu co do samej wysokości nienależnie pobranych płatności nie zakwestionował.

Prawidłowe jest także ustalenie organu, że skarżący zmniejszył zakres realizowanego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Ustalenie to znajduje potwierdzenie w wynikach kontroli administracyjnych wniosku za lata 2007 – 2009 oraz kontroli przeprowadzonych w gospodarstwie skarżącego w 2009 r. i w 2010 r.

We wniosku o przyznanie płatności za rok 2007, skarżący nie zadeklarował działek nr [...], [...], [...] oraz zadeklarował działki nr [...] i [...] jako nieużytkowane rolniczo mimo, że w 2006 r. zostały przyznane do nich płatności. Natomiast powierzchnia działek nr [...] została zmniejszona w stosunku do deklaracji złożonej rok wcześniej. We wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 skarżący nie zadeklarował działek ewidencyjnych o nr [...], mimo, że zostały do nich przyznane płatności w latach 2006-2007. Z kolei kontrola w gospodarstwie skarżącego przeprowadzona w dniach od [...] do [...] 2009 r. wykazała, że zaprzestał on realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego na działkach o nr [...] oraz [...], co potwierdza protokół kontroli. Ponadto skarżący dla działek o nr [...], [...] zadeklarował powierzchnię mniejszą niż w poprzednich latach. Także kontrola wniosku o przyznanie płatności na 2009 rok wykazała nieprawidłowości: brak deklaracji działki nr [...], do której płatność była przyznawana w latach 2006 – 2008, zadeklarowanie działek nr [...] jako nieużytkowanych rolniczo, zmniejszenie powierzchni działek nr [...], [...]. Dodatkowo kontrola w gospodarstwie skarżącego przeprowadzona od [...] grudnia 2009 r. do [...] kwietnia 2010 r. wykazała brak użytkowania przez skarżącego działek nr [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na stronach od 16 do 30 organ bardzo szczegółowo przedstawił ustalenia dotyczące kolejnych lat realizacji zobowiązania, wskazując numery ewidencyjne i położenie działek, co do których stwierdzono brak deklaracji w poszczególnych latach, działek, które zadeklarowane zostały jako nieużytkowane rolniczo, działek, których powierzchnia była zmniejszana oraz działek, co do których kontrola na miejscu wykazała brak użytkowania albo uprawę inną niż deklarowana. Łączna kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu zmniejszenia zobowiązania rolnośrodowiskowego w latach 2006 – 2009 wyniosła [...] zł. Szczegółowe obliczenia nienależnie pobranych płatności za kolejne lata przedstawione zostały w dokładnych tabelach, uwzględniających wyniki kontroli w poszczególnych latach. Obliczeń tych skarżący nie zakwestionował.

Kwota nienależnych płatności wynikających z niespełnienia warunków do przyznania płatności za lata 2006 - 2009 wyniosła [...] zł. Kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu zmniejszenia zobowiązania rolnośrodowiskowego w latach 2006 – 2009 wyniosła [...] zł. Łączna wysokość nienależnie pobranych płatności podlegających zwrotowi wynosi zatem [...] zł.

Słusznie zwraca uwagę organ, że ocenie podlega cały okres zobowiązania, a stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania i obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za wszystkie lata. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wielokrotnie podkreślano, że cechą charakterystyczną pomocy rolnośrodowiskowej jest pięcioletnie zobowiązanie do stosowania praktyk rolnych respektujących środowisko, podejmowanych przez zainteresowanych rolników. Ekwiwalentem zobowiązań rolnośrodowiskowych na okres co najmniej pięciu lat jest wsparcie przyznawane corocznie przez państwa członkowskie (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach C-241/07 JK Otsa Talu, C-188/11 Hehenberger, C-454/11 Pusts i C-273/15 ZS "Ezernieki"). Wymogi nałożone na stronę w programie wiążą stronę przez cały okres trwania zobowiązania. Taki charakter zobowiązań rolnośrodowiskowych nie budzi także wątpliwości w orzecznictwie polskich sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lutego 2019 r., sygn. akt I GSK 1175/18; z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 1118/18; z 11 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 5397/16).

Jak wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 26 maja 2016 r. w sprawie C-273/15, rocznych płatności pomocy nie można uznawać za definitywne, gdyż wypłacana w tym trybie pomoc może być przedmiotem zwrotu przez beneficjenta, jeżeli nie spełni on wszystkich przesłanek jej wypłaty w ciągu pięcioletniego okresu, i to nawet w odniesieniu do całej zadeklarowanej powierzchni.

Podzielić należy także stanowisko organu, że w sprawie niniejszej nie zachodzą przesłanki wyłączenia obowiązku zwrotu płatności, określone w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 796/2004.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 akapit pierwszy, obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Nie ulega wątpliwości, że w stanie faktycznym sprawy nie doszło do pomyłki organu przy przyznawaniu płatności. Przyznanie skarżącemu płatności nastąpiło na skutek złożenia nierzetelnego pisemnego oświadczenia co do deklarowanych działek ewidencyjnych (nr [...], [...] oraz [...]), stwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądu karnego. Skarżący zmniejszył także powierzchnię podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, co spowodowało obowiązek zwrotu płatności przyznanych w latach poprzednich.

Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, obowiązek zwrotu określony nienależnych płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Sąd podziela stanowisko organu, że skarżący nie działał w dobrej wierze, co oznacza, że w rozpoznawanej sprawie okres przedawnienia wynosi lat 10.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że danemu podmiotowi przysługuje określone prawo. W dobrej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo nie wie, że prawo to mu nie przysługuje i przy zachowaniu należytej staranności nie mógłby o tym się dowiedzieć. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo wie, że owo prawo mu nie przysługuje albo też tego nie wie, ale jego brak wiedzy nie jest usprawiedliwiony.

Deklarując działki, których skarżący w rzeczywistości nie użytkował, ani też nie przysługiwał mu do nich jakikolwiek tytuł prawny, skarżący działał w złej wierze. Działki te zgłosił bowiem w celu uzyskania płatności, które mu nie przysługiwały.

Ponadto składając wnioski o przyznanie płatności skarżący podpisywał oświadczenia, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz zobowiązywał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który ma wpływ na uprawnienie do płatności. Skarżący znał zatem zasady oraz tryb realizacji programu rolnośrodowiskowego i był świadomy skutków niewykonania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Dlatego też słusznie organy przyjęły, że działania skarżącego prowadzące do zmniejszenia zakresu realizowanego zobowiązania należy ocenić jako działanie w złej wierze.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że nie zaszły podstawy do zastosowanie czteroletniego zamiast dziesięcioletniego okresu przedawnienia.

Nie można podzielić poglądu skarżącego, że okres przedawnienia w niniejszej sprawie wynosi 5 lat od daty wypłaty skarżącemu płatności, zgodnie z art. art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR. Należy zauważyć, ze przepis art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR przewiduje odpowiednie stosowanie przepisów działu III Ordynacji. Stosowanie odpowiednie oznacza, że określone przepisy mogą być stosowane wprost, z pewnymi modyfikacjami albo ich stosowanie jest całkowicie wyłączone. Z uwagi na to, że kwestię okresu w jakim zwrot nienależnych płatności może być dochodzony jednoznacznie reguluje art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004, powoływany przez skarżącego przepis art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, przewidujący 5 letnie przedawnienie zobowiązań podatkowych, nie może mieć w sprawie niniejszej zastosowania.

Prawidłowe jest stanowisko organu, że ustalenie nienależnie pobranych płatności nastąpiło przed upływem 10 letniego terminu, określonego w art. 73 ust. 5. Jak wynika z akt sprawy, wypłaty płatności przyznawanych skarżącemu w poszczególnych latach następowały od [...] kwietnia 2007 r. do [...] czerwca 2010 r., natomiast pierwsze powiadomienie skarżącego o nieuzasadnionym charakterze płatności nastąpiło zawiadomieniem z [...] 2017 r. o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, doręczonym skarżącemu [...] 2017 r. Termin 10 letni nie został zatem przekroczony. Nie jest trafny zarzut skarżącego, że zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania nie może być uznane za pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004. Powołany przepis nie wprowadza wymogu zakończenia postępowania w sprawie nienależnie pobranych płatności przed upływem 10 lat od daty płatności, lecz obowiązek zwrotu wiąże z pierwszą czynnością właściwego organu, podjętą wobec beneficjenta, powiadamiającą go o nienależnym charakterze płatności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką jest doręczone skutecznie zawiadomienie o wszczęciu postępowania na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, zebrał pełny materiał dowodowy i rozważył go należycie, prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. Prawidłowo zastosowane zostały także przepisy prawa materialnego. Organ nie naruszył przepisu art. 6 w zw. z art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a., bowiem zaskarżona decyzja zawiera wskazanie prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji sporządzone zostało zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Organ wyjaśnił prawidłowo podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, omówił szczegółowo przepisy prawa materialnego, które stanowiły podstawę zwrotu nienależnie przyznanych skarżącemu płatności i odniósł się do zarzutów odwołania.

Z tych względów brak podstaw do uwzględnienia skargi.

Odnosząc się do wniosków dowodowych zawartych w pismach skarżącego, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Zakres dopuszczalnego postępowania dowodowego jest zatem ograniczony. Wynika to z faktu, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, oceniają zatem, czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, nie ustalają natomiast stanu faktycznego sprawy. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dokonuje się ponownego ustalenia stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz jedynie ocenia, czy organy administracji publicznej ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.

Przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, a dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu.

Zgłoszone przez skarżącego wnioski dowodowe nie spełniają przesłanek określonych w art. 106 § 3 p.p.s.a. W sprawie nie wystąpiły bowiem wątpliwości, które wymagałyby wyjaśnienia na etapie postępowania sądowego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jest pełny i był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Wyjaśnić ponadto należy, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. W postępowaniu tym nie dokonuje się ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że część wniosków dowodowych dotyczy dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Przedmiotem oceny sądu były zatem wszystkie dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych.

Z tych przyczyn sąd nie uwzględnił zgłoszonych przez skarżącego wniosków dowodowych.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 z poźn. zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W sprawie niniejszej Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z [...] kwietnia 2021 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.