Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 833/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1, pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 132 par. 1,2, art. 127 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 833/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 września 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka (spr.), Sędziowie: WSA Grażyna Firek, WSA Piotr Głowacki, Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2010r., sprawy ze skargi A. B., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 22 marca 2010r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy, - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 31 października 2009r. skarżący A.B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie. We wniosku skarżący podniósł, iż ma 54 lata, przy obecnych chorobach i aktualnej sytuacji na rynku pracy nie ma szans na zatrudnienie. Skarżący żyje w skrajnym ubóstwie i nędzy, nie ma własnego mieszkania, nocuje na zapleczu warsztatu. Opieka społeczna odmawia skarżącemu i jego żonie jakiejkolwiek pomocy uzasadniając, że warunki życiowe są nie najgorsze. Żona skarżącego doznała załamania nerwowego i przebywała w szpitalu. Od stycznia 2008r. skarżący z największym wysiłkiem odprowadza należne składki od prowadzonej działalności gospodarczej. Ewentualna egzekucja na pewno zniszczy to jedyne źródło dochodu skarżącego, w obecnej sytuacji materialnej skarżący nie ma szans na otrzymanie kredytu z banku.

Decyzją z dnia 4 stycznia 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku w sprawie umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy odmówił umorzenia należności wraz z odsetkami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 30.117,88 zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2.170,58 zł.

W uzasadnieniu wskazano, iż skarżący dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999r. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. Wydział III z dnia 26 marca 2009r. sygn. akt III A Ua 2350/08 oddalono apelację skarżącego w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Inspektorat Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 30 września 2009r. decyzję nr [...] obejmującą skarżącego ubezpieczeniami społecznymi tytułu prowadzonej działalności w okresie od 1 maja 2004r. do 31 grudnia 2007r.

W stosunku do kwot określonych w tej decyzji z dnia 30 września 2009r. nie prowadzono postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z tym istnieje możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, a co za tym idzie nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia zadłużenia określone w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – zwaną dalej: u.s.u.s.).

Organ uznał także, iż nie ma podstaw do zastosowania rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Skarżący nie poniósł bowiem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej, nie zostało również udokumentowane, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiła uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której osiąga dochód. Zgodnie z zeznaniami o wysokości osiągniętego dochodu PIT-36 oraz informacjami o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B) jego wysokość wynosiła w kolejnych latach: 2004r. - strata 9.001,78 zł, 2005r. - 9.187,80 zł, 2006r. - 10.664,26 zł; 2007r. - 5.999,05 zł; 2008r. - 7.672,51 zł. Współmałżonka skarżącego otrzymuje świadczenie rentowe wypłacane przez Zakład w kwocie 469,43 zł netto. Od dnia 30 października 2006r. została ustanowiona pomiędzy skarżącym i małżonką rozdzielność majątkowa.

Do wniosku nie zostały przedłożone dokumenty mogące mieć wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia zaległości, tj. dotyczące stanu zdrowia, sytuacji materialnej, rachunków i faktur za media potwierdzających wydatki i ponoszone koszty. Skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytu w Santader Consumer Bank S.A. we Wrocławiu zaciągniętego na zakup samochodu, który jest spłacany w ratach miesięcznych w wysokości 234,29 zł. Organ stwierdził, iż posiadanie innych wierzycieli nie stanowi podstawy do uznania, że zachodzą przesłanki do umorzenia. Działalność gospodarcza niesie za sobą ryzyko poniesienia strat z tytułu jej wykonywania przy niesprzyjających uwarunkowaniach ekonomicznych lub uzyskiwanie dochodów w niewielkiej wysokości. Brak wysokich zysków z jej wykonywania nie daje podstaw do umorzenia zaległości.

Po analizie zgromadzonych dokumentów organ stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o umorzeniu należności. Powstanie zaległości jest wynikiem nieprawidłowego zgłoszenia się skarżącego do ubezpieczeń z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, a następnie wydaniem przez Zakład decyzji obejmującej ubezpieczeniami społecznymi za okres od 1 maja 2004r. do 31 grudnia 2007r. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej, natomiast współmałżonka otrzymuje świadczenie rentowe. Należność innego wierzyciela jest regulowana. Opłacenie zaległych składek będzie stanowić obciążenie dla rodziny, jednak ich zapłata nie spowoduje braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący ponownie zwrócił się o umorzenie nieopłaconych należności z tytułu składek. Skarżący podniósł, iż przewlekła choroba w ostatnim okresie wyłączyła go z pracy zarobkowej. Zapłata dochodzonej należności pozbawi skarżącego możliwości dalszego zaspakajania potrzeb życiowych, nawet na poziomie egzystencji. Do wniosku dołączono pismo dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej skarżącego oraz dokumenty na jej potwierdzenie.

Decyzją z dnia 22 marca 2010r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ stwierdził, iż wszystkie przedłożone w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania dokumenty zostały zbadane pod kątem ich wiarygodności. Uznano, że nie budzą one wątpliwości, a zatem wynikające z nich fakty winny być uwzględnione w toku dalszego postępowania. Zostały wzięte pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności zamieszczone we wnioskach o umorzenie i w otrzymanych dokumentach. Badaniu w trakcie rozpoznawania sprawy poddane zostały również informacje przedstawione w kwestionariuszu o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych.

Celem dokonania oceny, czy w przedmiotowej sprawie istnieją okoliczności uzasadniające umorzenie składek organ powtórzył, że w stosunku do kwot określonych w decyzji z dnia 30 września 2009r. nie prowadzono postępowania egzekucyjnego. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ stwierdził, iż karta informacyjna z dnia 9 listopada 2009r. potwierdza leczenie szpitalne współmałżonki skarżącego w okresie od 14 września 2009r. do 9 listopada 2009r. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim z dnia 18 września 2009r. skarżący pozostaje w leczeniu od roku 1998r., jest to jedyny przedłożony dokument dotyczący stanu zdrowia. Powołany na wstępie wyrok Sądu Apelacyjnego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. rozstrzyga sprawę odmowy przyznania świadczenia rentowego, tym samym choroba nie stanowi przeszkody do uzyskiwania dochodów.

Skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytu i pożyczki bankowych, a także debet na rachunku prowadzonym przez PKO Bank Polski S.A., nieopłacone należności w stosunku do Spółdzielni Rolniczo-Handlowej "S" w O.

Organ podkreślił jednak, iż opłacanie składek jest ustawowym obowiązkiem osoby podlegającej ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej, bez względu na wysokość uzyskiwanego dochodu, a posiadanie innych wierzytelności nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności.

Zdaniem organu, dokonana w pierwszej instancji ocena materiału dowodowego oraz ustalenia dotyczące braku okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek były prawidłowe.

Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Skarżący podniósł, iż nie jest oszustem z ukrytym majątkiem, ale schorowanym człowiekiem, któremu niestety odebrano prawo do świadczeń rentowych, a nawet zdrowotnych. Organ niewłaściwie przyjmuje dochody brutto z działalności gospodarczej, nie odejmując od wartości dochodu obowiązkowych składek.

Skarżący wskazuje, iż zdaniem ZUS kwota 633 zł na miesiąc wystarcza na utrzymanie dwóch osób i spłatę około 35 tysięcy złotych zaległości. W załączeniu do skargi przedłożono ustalenia Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie, gdzie w roku 2008 ustalono kwotę minimum socjalnego dla dwuosobowej rodziny na poziomie 1.407,01 zł. Natomiast minimum egzystencji dla jednej osoby ustalono na poziomie 413,20 zł miesięcznie. Podstawiając dochody skarżącego, wychodzi, że rodzina skarżącego żyje poniżej minimum egzystencji, jak podaje definicja "występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka".

Nadto na dowód, że w sprawie wszczęto skutecznie egzekucję i zajęto kwotę załączono tytuł wykonawczy z dnia 11 kwietnia 2010 roku.

Skarżący prowadzi nadal jednoosobową działalność gospodarcza, która jest w obecnej chwili jedynym źródłem dochodu i tym samym podstawą utrzymania się. Uruchomiona została na początku 1997 roku z założeniem, że będzie tylko dodatkowym źródłem dochodu do renty inwalidzkiej, wówczas wynoszącej około 460 zł. Aby utrzymać żonę i dziecko skarżący musiał podjąć to ryzyko wobec niemożności znalezienia pracy zarobkowej przy moich schorzeniach. Od samego początku dochody były nieduże, ale w połączeniu z rentą przy ówczesnym zwolnieniu rencistów z opłat składek ZUS umożliwiały przeżycie. Dodatkowo, po ukończeniu przez syna szkoły zawodowej, skarżący zatrudniał na etacie syna, co uchroniło go przed bezrobociem i przynosiło przychody z regularnie opłacanych podatków i składek od wynagrodzenia pracownika. Skarżący nie był obciążeniem dla państwa, nie korzystał z żadnej pomocy socjalnej, ulg, zapomóg, co więcej regularnie odprowadzał należne podatki.

W roku 2004, po przeszło 10 latach pobytu na rencie ZUS odebrał rentę. Wtedy to właśnie stan zdrowia skarżącego uległ znacznemu pogorszeniu. Szczególnie nasiliły się zaburzenia zdrowia psychicznego, syn odszedł z firmy. Działalność gospodarcza przy depresji skarżącego mocno upadła. W 2006r. renta została przywrócona skarżącemu i wypłacana. Po 8 miesiącach renta została cofnięta. Skarżący przywołał w tym miejscu okoliczności związane z powstaniem zaległości składkowych i nieprawidłowymi działaniami ZUS w tym zakresie.

Skarżący potwierdził, że nie posiada swojego mieszkania, gotówki, samochodu.

Niestety, bardzo trudna sytuacja rodziny, brak jakiegokolwiek wsparcia ze strony państwa, niewłaściwe odżywianie się, brak pieniędzy na wykupienie lekarstw, brak perspektywy na poprawę załamało po raz kolejny zdrowie żony skarżącego, co skończyło się jej pobytem w szpitalu. Jej przewlekła choroba, schizofrenia paranoidalna, wymaga poświęcenia jej coraz więcej czasu i opieki.

Skarżący nie może przedstawić rachunków za media, czy mieszkanie ponieważ jest bez mieszkania. Skarżący wynajmował mieszkania, ale teraz na to go nie stać. W zimie pomocy udziela rodzina, a po tym terminie skarżący zamieszkuje zaplecze lokalu na terenie firmy.

Skarżący od dwóch lat opłaca solidnie składki ZUS, choć stanowią one mordercze obciążenie. Przedmiotowe "zadłużenie" to konsekwencje spornych decyzji, działających wstecz. Ale umorzenie i tak nieściągalnych ode mnie kwot umożliwi nam odzyskanie godności ludzkiej i w miarę godne życie. Bez tego czeka nas życie w kompletnej nędzy, całkowite zniszczenie i na pewno zadłużenie do końca życia. Działania komornicze na pewno zniszczą warsztat pracy (rowerowy), a skarżący w wieku 55 lat, nie zatrudniony od 16 lat, leczący się na nawracające stany pobudzenia i zespół urojeniowy, ze stygmatyzacją organiczną w obecnej sytuacji na rynku pracy nie znajdzie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż w niej wskazano.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez badanie legalności, czyli zgodności z prawem wydawanych aktów w tym decyzji administracyjnych. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że sąd uchyla zaskarżoną decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontroli Sądu została poddana decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 marca 2010r. wydana po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dopatrzył się naruszenia przepisu postępowania, jakim jest art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwaną dalej: "k.p.a.") nakazujący wyłączenie od udziału w postępowaniu tego pracownika organu administracji publicznej, który brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Z mocy art. 83 ust. ust. 1, 2, 4 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw i od tych decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.

Od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra.

Do decyzji Prezesa ZUS w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a., a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wykazuje jednak wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008r., sygn. akt II GSK 472/07).

Zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego każda sprawa administracyjna na skutek wniesionego odwołania powinna być dwukrotnie rozpatrywana i rozstrzygana: po raz pierwszy przez organ administracji publicznej pierwszej instancji i po raz drugi - na skutek wniesionego odwołania - przez organ odwoławczy (art. 127 § 1 i § 3 k.p.a.).

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności. Po złożeniu takiego wniosku objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji niewyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994r., sygn. akt II SA 2616/93). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a.

Nadto przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a.

Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a., była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222).

W wyroku z dnia 20 marca 2008r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.

Wreszcie istotne jest, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania.

Przy czym użyte w omawianej normie prawnej sformułowanie "w sprawie" oznacza sprawę administracyjną załatwianą w drodze decyzji (Andrzej Wróbel w: Małgorzata Jaśkowska, Andrzej Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zakamycze 2000, s. 199).

Przez udział w postępowaniu w sprawie należy rozumieć podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej przewidzianych w przepisach prawa czynności procesowych niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a jeżeli pracownik jest upoważniony do wydawania decyzji w imieniu organu administracji publicznej lub pełni funkcje organu, również załatwienie sprawy w formie decyzji. Pracownik wyłączony od udziału w sprawie nie może zatem podejmować czynności procesowych w tej sprawie, z zastrzeżeniem art. 24 § 4 k.p.a.

Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Według Kałuskiego ("Postępowanie administracyjne" 1929r. s. 37): "wystarczy udział w wydaniu, niekoniecznie decyzja musi pochodzić od urzędnika, względnie przez niego być podpisaną, w każdym razie urzędnik ten musi być czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji w znaczeniu teoretycznym wydaje się nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym, w odróżnieniu od postępowania sądowego, poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie, co wymaga starannej i wnikliwej oceny".

Ustawodawca powiązał z sytuacją procesową, polegającą na tym, że pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, taki skutek, że stanowi to podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Powyższe poglądy potwierdza także orzecznictwo sądowe (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 czerwca 2010r. sygn. akt I SA/Kr 677/10, z dnia 8 września 2020r. sygn. akt I SA/Kr 1152/10, z dnia 7 września 2010r. sygn. akt I SA/Kr 285/10; publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc przedstawione powyżej rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że przed wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia 4 stycznia 2010r. Komisja Opiniująca do Spraw Stosowania Ulg w Oddziale, działająca przy inspektoracie ZUS wydała negatywną opinię w przedmiocie wniosku skarżącego. Protokół noszący datę 31 grudnia 2009r. zawiera uzasadnienie opinii Komisji oraz podpisy trzech członków komisji i jej przewodniczącego, jak również podpisy Zastępcy Dyrektora Oddziału ZUS (karta 42 akt administracyjnych), tj. Kierownika Referatu B. M., Kierownika Referatu K. K., St. Inspektora B. K. (członkowie Komisji), Zastępcy Kierownika Inspektoratu E. G. (przewodnicząca Komisji) oraz Zastępcy Dyrektora Ł. P..

Decyzję z dnia 4 stycznia 2010r. podpisała Z-ca Dyrektora Ł. P., na decyzji widnieją także podpisy Kierownika Referatu B. M. i Zastępcy Kierownika G. S.-N.

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzję z dnia 22 marca 2010r. podpisała z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału W. C. Na decyzji tej widnieją także podpisy Zastępcy Dyrektora Ł. P., Kierownika Referatu B. M. (te osoby uczestniczyły w uprzednim rozstrzyganiu sprawy) oraz Kierownika Wydziału B. B.

Z przedstawionego opisu zdarzeń wynika, że osoba Zastępcy Dyrektora Ł. P., a także Kierownik Referatu B. M. brali udział w czynnościach procesowych i rozstrzygnięciu zarówno przed pierwszą, jak i drugą instancją.

Oznacza to, że w wydaniu decyzji z dnia 22 marca 2010r. brały udział osoby (pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), które w świetle art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., podlegały wyłączeniu od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tej sytuacji w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

W związku z wykazanym naruszeniem postępowania oraz faktem, że wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy będzie jeszcze raz rozpatrzony, przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu, co do prawidłowości dokonanej przez ZUS oceny istnienia przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu składek oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie.

Kwestia zasadności umorzenia zaległych składek stanie się przedmiotem ponownej oceny w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zasady prowadzenia takiego postępowania wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (ponownego rozpoznania sprawy przez ten sam organ) i ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy, ale także obligują organ do całościowej merytorycznej oceny zebranego materiału dowodowego, a w razie potrzeby jego uzupełnienie w dopuszczalnym zakresie. Pełne przedstawienie wyników tej oceny powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, co jest szczególnie istotne w sytuacji decyzji o charakterze uznaniowym.

Mając na uwadze powyższe i niezależnie od treści samej skargi, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja wydana została z udziałem pracowników organu, którzy podlegali wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Takie naruszenie przepisów postępowania stanowi podstawę do ewentualnego wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.), zatem stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. należało orzec o jej uchyleniu jako niezgodnej z prawem, ze wskazaniem konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy bez udziału pracowników organu biorących udział w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji pierwotnej.