Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1594/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 3 pkt 10 i 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 3 i art. 48 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 września 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2406/2022/12500 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta M. decyzją z dnia 12.07.2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: " k.p.a."), art. 3 pkt 10 i 11, art. 17 ust. 1-4, art. 20 ust. 3 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: "ustawa" lub "u.ś.r."), po rozpatrzeniu wniosku, odmówił W. R. (dalej: "skarżący") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem L. R. (ur. [...] r., który jest wdowcem), ponieważ nie da się ustalić od kiedy powstała jego niepełnosprawność oraz sam skarżący jest osobą niezdolną do pracy (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w M. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., k. 39 akt administracyjnych), jak też ma rodzeństwo (siostrę - J. i brata - T., wywiad środowiskowy z dnia 8 czerwca 2022 r., k. 18-21).

Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł odwołanie, w którym powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO"), decyzją z dnia 2 września 2022 r., nr SKO. PSŚ/41.5/2406/2022/12500, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 12.07.2022 r. W jej uzasadnieniu przedstawiło stan faktyczny sprawy, przywołało treść przepisów i orzecznictwo (strona 2-4) oraz uznało, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443), art. 17 ust. 1b ustawy, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreśliło, że skarżący nie jest w stanie rezygnować z pracy bądź jej nie podejmować z powodu opieki nad ojcem, bowiem sam jest osobą niezdolną do pracy, co wynika z posiadanego przez niego i przywołanego już wcześniej orzeczenia z dnia [...] r.

Pismem z dnia 5 października 2022 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył skargę, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy oraz zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad ojcem, jak również zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6-9, art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, tj. faktycznej możliwości podjęcia przez skarżącego pracy. Z tego powodu domagał się uchylenia obu wydanych w sprawie decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, bowiem zarzuty w niej zawarte nie zasługują na uwzględnienie i nie widzi potrzeby ponownego przytaczania argumentów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (k. 9-10 akt sądowoadministracyjnych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259, w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze zakreślone powyżej ramy kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W tym trybie Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Ocenie Sądu została poddana decyzja SKO z dnia 2 września 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 12 lipca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Prawidłowe jest stanowisko SKO, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b ustawy nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ustawy. Zgodnie z jego ust. 1 pkt 4 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, w skrócie: "k.r.i.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nadto, na mocy ust. 1a tego artykułu, osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 1); nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2); nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 3). Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 817/21, cele przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie są trudne do odkodowania i wynikają z art. 17 ust. 1 ustawy. Jest to udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną.

W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma więc istnienie związku przyczynowo-skutkowego rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym stanie sprawy odwołać się trzeba wprost do woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, czyli regulacji zamieszczonej w k.r.i.o. (dział III k.r.i.o.). Zgodnie z art. 128 i następne k.r.i.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków, powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia, krótkotrwale - mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione. Skarżący niewątpliwie wchodzi do kręgu osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji chorego w znacznym stopniu ojca.

W rozpoznawanej sprawie SKO jako faktyczną podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznało fakt, że sam skarżący jest osobą niezdolną do pracy, co wynika z posiadanego przez niego orzeczenia z dnia [...] r., w związku z tym nie jest w stanie rezygnować z pracy bądź jej nie podejmować z powodu opieki nad chorym w znacznym stopniu ojcem. Tym samym czynności wykonywane przez niego w stosunku do ojca nie uniemożliwiają mu podjęcia zatrudnienia, którego nie może wykonywać jako osoba niezdolna do pracy. Kwalifikacji tej nie zmienia okoliczność, że skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji względem ojca (oświadczenie skarżącego zawarte w wywiadzie środowiskowym z dnia 8 czerwca 2022 r., bowiem ma rodzeństwo: siostrę - J. i brata - T., k. 18-21). Żaden przepis prawa nie wyklucza możliwości korzystania z mniej lub bardziej okazjonalnej pomocy pozostałych członków rodziny, jakimi są wszystkie dzieci zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji, czy innych osób postronnych przy wykonywaniu czynności opiekuńczych.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani też procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, nadto nie dostrzeżono w toku postępowania sądowoadministracyjnego innych uchybień wskazujących na konieczność uwzględnienia skargi z urzędu, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji. Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych znajdują się w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl