Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 278/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b, art. 168 par. 1, art. 170, art. 171, art. 272 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 190 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145a par. 1 i 2, art. 150 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 i 2a
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 3 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi E. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

UZASADNINIE

Decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] – wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy – Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: "Kolegium" lub "organ") utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] 2015 r. nr [...], odmawiającą na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) uchylenia – we wznowionym na wniosek E. H. (dalej również: "zainteresowana", "wnioskodawczyni", "skarżąca" lub "strona") postępowaniu administracyjnym w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego – wcześniejszej decyzji Kolegium z dnia [...] września 2013 r. nr [...].

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie sprawy.

E. H. w dniu 4 lipca 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R. H..

Decyzją z dnia [...] 2013 r. Burmistrz W. (dalej również: "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił zainteresowanej przyznania przedmiotowego świadczenia, a powyższa decyzja została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyżej przywołaną decyzją z dnia 19 września 2013 r. Skarga na decyzję Kolegium została oddalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 4 września 2014 r. sygn. akt II SA/Po [...].

Następnie zainteresowana w dniu 26 maja 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku dla opiekuna, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], w wyniku uchylenia zaskarżonej przez zainteresowaną decyzji organu I instancji z dnia 25 czerwca 2014 r., przyznał wnioskodawczyni na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 4 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów [Dz.U. z 2014, poz. 567] zasiłek dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r., który został wypłacony w należnej kwocie wraz z odsetkami, oraz za okres od 15 maja 2014 r. – bezterminowo w ustawowej kwocie.

W dniu 21 listopada 2014 r. E. H. złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz uchylenia decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna w sytuacji, gdy zostanie jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Kolegium na wniosek strony wznowiło w dniu 11 maja 2015 r. postępowanie administracyjne i decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...] odmówiło na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. uchylenia wcześniejszej decyzji własnej z dnia [...] września 2013 r. nr [...] wydanej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zainteresowana wniosła w ustawowym terminie o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając niewłaściwe zastosowanie art. 6, art. 16 § 1, art. 145a § 2 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych – a to w związku z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Kolegium decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] 2015 r. nr [...], odmawiającą na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 K.p.a. uchylenia wcześniejszej decyzji Kolegium z dnia [...] września 2013 r. nr [...].

Decyzja Kolegium z dnia 6 lipca 2015 r., w wyniku wniesienia skargi przez zainteresowaną, została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 710/15 ze względu na zachodzenie podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.) z uwagi na naruszenie przez organ przepisu art. 27 § 1 K.p.a. Sąd wyjaśnił, że stwierdzenie tego rodzaju naruszenia przepisów procesowych uniemożliwia przeprowadzenia oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji i odniesienia się do zarzutów skargi.

Kolegium w decyzji z dnia [...] marca 2016 r. po ponownym przeprowadzeniu postępowania stwierdziło, że decyzję własną z dnia [...] 2015 r. należy utrzymać w mocy.

Zdaniem organu, zarzuty zgłoszone w pkt. 1-3 wniosku należało uznać za nietrafne, Kolegium działało na podstawie obowiązujących przepisów prawa, stosując przy rozstrzyganiu sprawy obowiązujący stan prawny w przedmiotowym stanie faktycznym. Organ podniósł, że został uwzględnionyy wniosek strony o wznowienie postępowania i po jego wznowieniu przeanalizowano wnikliwie stan faktyczny sprawy oraz zastosowano przepisy prawa odnoszące się do stwierdzonego stanu faktycznego.

Organ omówił przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, w tym tę, o której mowa w art. 145a § 1 K.p.a. – i stwierdził, że w sprawie E. H. okoliczności sprawy, jak i dowody nie zmieniły się, jak również powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie uprawnia do wznowienia postępowania. Kolegium podkreśliło, że istotne jest także to, że w przedmiotowej sprawie wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wydając w dniu 4 września 2014 r. wyrok o sygn. akt II SA/Po 821/14.

Idąc dalej, Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 145a § 1 K.p.a. możliwe jest wznowienie postępowania administracyjnego po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, jednakże nie uzasadnia żądania wznowienia samo orzeczenie Trybunału o niezgodności, lecz muszą tutaj wystąpić dwie przesłanki, tj. zarówno wydanie takiego orzeczenia przez Trybunał, jak i utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego. Organ podniósł, że w powołanym przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dalej organ zaznaczył, że jednocześnie z treści uzasadnienia wyroku wynika jednoznacznie, iż Trybunał stwierdził, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani też wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Kolegium stwierdziło, że Trybunał orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, oczekując zmiany tego przepisu; poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który – biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii – powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Odnosząc się do możliwości przyznania zainteresowanej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, Kolegium uznało, że nie ma podstaw uzasadniających odmowę przyznania tego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a przywołanej ustawy, natomiast przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1b tej ustawy pozostają w niniejszej sprawie aktualne i uzasadniają odmowę przyznania zainteresowanej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. W ocenie Kolegium argumentacja zawarta w wydanym w niniejszej sprawie wyroku tutejszego Sądu z dnia 4 września 2014 r. pozostaje nadal aktualna; powstanie niepełnosprawności R. H. datuje się od [...] 1983 r., gdy miał [...] lata, co jest negatywną przesłanką i stanowi podstawę odmowy świadczenia. Odnosząc się do argumentacjizainteresowanej, że dowodem na istnienie niepełnosprawności u męża przed osiągnięciem 18 roku życia jest wpis z dnia [...] 1969 r. w jego książeczki wojskowej, mówiący o niezdolności do służby wojskowej, Kolegium stwierdziło, że wpis taki nie stanowi dowodu powstania niepełnosprawności u R. H. przed osiągnięciem przez niego wieku 18 lat. Zdaniem organu wpis z dnia [...] 1969 r. stanowi jedynie odzwierciedlenie przebiegu poboru do zasadniczej służby wojskowej, a wynika z niego, że na dzień [...] 1969 r. R. H., wówczas liczący lat [...], jest niezdolny do służby wojskowej; z wpisu tego nie wynika ani powód niezdolności do służby wojskowej, ani czas powstania tej niezdolności.

W ocenie Kolegium obowiązujący stan prawny nie daje podstaw do podjęcia innego rozstrzygnięcia w sprawie, wobec czego na podstawie zebranych w sprawie dokumentów należało ponownie stwierdzić, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R. H., ponieważ niepełnosprawność męża datuje się od dnia [...] 1983 r., zaś znaczny stopień niepełnosprawności został orzeczony w dniu [...] 2006 r. Wobec tego organ ponownie odmówił uchylenia dotychczasowego rozstrzygnięcia z dnia 19 września 2013 r., gdyż stwierdził brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b K.p.a.

W skardze na decyzję Kolegium z dnia 29 marca 2016 r. Skarżąca zarzuciła, że pomimo wydania dwóch wyroków Trybunału Konstytucyjnego – z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K27/13 i 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a także wyroku tutejszego Sądu z dnia 3 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Po 712/15 Kolegium ponownie odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej. Skarżąca nie zgodziła się z takim stanowiskiem organu, gdyż uważa, że zostały naruszone jej prawa nabyte i zachodzi sprzeczność z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, z zasadą równości wobec prawa, co zostało również stwierdzone przez Trybunał Konstytucyjny. Podniosła, że świadczenie pielęgnacyjne miała przyznane wcześniej już na stałe, zaś po wprowadzonej nowelizacji zostało to świadczenie jej odebrane. Ponownie stwierdziła, że niepełnosprawność męża powstała, gdy miał 5 lat i stopniowo pogłębiała się, tylko nie zostało to udokumentowane przy wydawaniu orzeczenia, bowiem w tamtym czasie nikt nie przypuszczał, że nastąpią takie zmiany legislacyjne i zostaną naruszone prawa nabyte. Dalej powołała się na to, że mimo iż w świetle art. 32 ust. 1 Konstytucji wszyscy są wobec prawa równi, to na różnych zasadach traktowani są opiekunowie dzieci i opiekunowie dorosłych, co jest jej zdaniem niedopuszczalne w państwie prawa. W ocenie skarżącej od wejścia ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. można mówić że jest ona niekonstytucyjna w odniesieniu do opiekunów osób dorosłych, gdyż narusza elementarną zasadę zaufania do państwa, bowiem powołana ustawa nie powinna dotyczyć tych opiekunów, którzy już te prawa nabyli. Jej zdaniem, z tej przyczyny Trybunał Konstytucyjny nakazał przywrócić świadczenia pielęgnacyjne i stwierdził niekonstytucyjność powołanego przepisu w zakresie, w którym wprowadza przesłankę chwili powstania niepełnosprawności, a poprawienia stanu prawnego w tym zakresie należy dokonać bez zbędnej zwłoki. Stąd też w ocenie strony Kolegium nie powidło brać innych przesłanek pod uwagę, a mimo to przy rozpatrzeniu jej sprawy nadal powołuje się na czas powstania niepełnosprawności, co jest trudno tym bardziej zrozumieć po wyroku Trybunału. Strona nie zgodziła się z Kolegium utrzymującym, że nadal pozostaje aktualny poprzedni wyrok tutejszego Sądu z dnia 4 września 2014 r., a nie kolejny z dnia 3 grudnia 2015 r. W tym zakresie skarżąca przypomniała, że poprzedni wyrok tutejszego Sądu zapadł przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Nadto stwierdziła, że organ nie wziął pod uwagę wpisów zawartych w książeczce wojskowej męża, z których jej zdaniem wynika, że jej mąż, kiedy miał 19 lat i był na poborze do wojska, już wtedy był osobą niepełnosprawną. Zarazem zaznaczyła, że czas powstania niepełnosprawności nie powinien być okolicznością ważną przy ocenie spełnienia przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału. Argumentując, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego i sądu administracyjnego muszą być wykonywane, wniosła o "nakazanie (...) Kolegium (...) [orzeczenia] o przywróceniu bez zbędnej zwłoki »Świadczenia Pielęgnacyjnego«", które zostało jej odebrane, a które wcześniej strona miała przyznane – i to dwukrotnie decyzjami z Kolegium z dnia 5 stycznia 2010 r. i 28 lutego 2011 r.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

Ustosunkowując się do odpowiedzi organu na skargę, Skarżąca w piśmie procesowym z dnia 9 maja 2015 r. podtrzymała argumentację wcześniej przedstawioną w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w poznaniu zważył, co następuje.

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.) stanowiąc w art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 wymienionej ustawy, umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięć, jeżeli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit a, c i b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2014r., poz. 1647 ze zm., powoływanej dalej jako ppsa). Z kolei art. 134 § 1 ppsa stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wynikające z przywołanych przepisów prawa zasady kontroli sądowej działania administracji publicznej Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania była legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016r. utrzymującej w mocy decyzję własną z [...] 2015r. odmawiającą uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2013r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza W. z [...] 2013r. odmawiającej Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem R. H., który ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] 2006r., a którego niepełnosprawność datuje się od [...] 1983r., tj. ukończenia przez niego [...] roku życia. Podstawą do ustalenia stopnia niepełnosprawności jest orzeczenie właściwego organu, tj. w niniejszej sprawie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W., które nie zostało uchylone ani zmienione. Wobec tego określona w nim data ustalenia niepełnosprawności męża Skarżącej nie może być przez organ orzekający w sprawie świadczeń rodzinnych ustalana inaczej a tym bardziej na podstawie dokumentów odnoszących się nie do niepełnosprawności a do zdolności do służby wojskowej. Organ prawidłowo uznał, że złożone przez Skarżąca dokumenty związane ze zdolnością jej męża do służby wojskowej nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Skarżąca wnioskiem z dnia 21 listopada 2014r. domagała się wznowienia postępowania zakończonego decyzją SKO w L. z 19 września 2013r. na podstawie art. 145a kpa z uwagi na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014r. K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014r. Powoływała się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13. Zgodnie z art. 145 a §. 1 kpa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie których została wydana decyzja.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wzruszana przez Skarżącą decyzja SKO w L. z dnia [...] września 2013r. i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza W. z dnia [...] 2013r. była przedmiotem oceny sądu. Wyrokiem z dnia 4 września 2014r. w sprawie II SA/Po 821/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę. Wyrok ten uprawomocnił się 20.11.2014r. Skarżąca nie składała środków odwoławczych.

W sprawie został również wydany wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3.12.2015r. II SA/Po 710/15, którym uchylono decyzję SKO w L. z 6 lipca 2015r. z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 27 § 1 kpa w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 kpa – niewłaściwy skład Kolegium. Kolegium w kolejnych decyzjach uwzględniło wytyczne sądu w zakresie składu. Sąd w tym wyroku nie odnosił się merytorycznie do zasadności ani zarzutów skargi, organy a i sąd orzekający w niniejszej sprawie nie były w związku z tym związane żadnymi wytycznymi i oceną prawną dotyczącą meritum sprawy. Istotne znaczenia miało natomiast stanowisko Sądu w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 4 września 2014r., II SA/Po 821/14, o czym w dalszej części uzasadnienia.

Przypomnieć należy, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie, którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Takie tryby przewiduje i ustawa prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 272 § 1 ppsa) i kodeks postępowania administracyjnego (art. 145a § 1 kpa). Zgodnie z art. 272 § 1 ppsa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Jak wynika z porównania obu w/w przepisów przesłanki wznowienia postępowania sądowego na podstawie art. 272 § 1 ppsa i art. 145a § 1 kpa są takie same. Inne są tylko terminy do złożenia wniosku o wznowienie. W przypadku wznowienia na podstawie art. 272 § 1 ppsa termin do wniesienia skargi o wznowienie wynosi trzy miesiące od daty wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu. (art. 272 § 2 ppsa). Termin do złożenia podania o wznowienie w trybie art. 145 a § 1 kpa wynosi jeden miesiąc od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W ocenie Sądu tryby wznowienia postępowania na podstawie w/w przepisów są konkurencyjne i to strona decyduje, który z nich wybrać, czy wznowienie postępowania sądowego czy administracyjnego. Zakończenie postępowania przed sądem administracyjnym nie wyłącza bowiem w każdym wypadku możliwości wszczęcia trybu weryfikacji w drodze administracyjnej. Zgodnie z art. 168 § 1 ppsa orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeśli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Według art. 170 ppsa orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W myśl art. 171 ppsa wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.

Z tych względów nie stoi na przeszkodzie wznowieniu postępowania przed organem administracji publicznej zakończenie postępowania przed sądem administracyjnym wyrokiem oddalającym i orzeczeniu przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności aktu normatywnego na podstawie, którego została wydana decyzja administracyjna. W takiej bowiem sytuacji dochodzi do zmiany stanu prawnego po wydaniu wyroku przez sąd. Zmiana stanu prawnego w tym zakresie uchyla obowiązek respektowania orzeczenia sądu i strona może domagać się wznowienia postępowania w wybranym przez siebie trybie. W niniejszej sprawie orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 zapadło po wydaniu wyroku sądu i weszło w życie 23 października 2014r. Podanie o wznowienie w trybie art. 145 a § 1 kpa zostało złożone po uprawomocnieniu wyroku a w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału, czyli w terminie z art. 145 a § 2 kpa. Przy wyborze, jak w niniejszej sprawie wznowienia postępowania administracyjnego organ administracji publicznej uprawniony był do wznowienia postępowania bez potrzeby wznawiania postępowania sądowego.

W przedmiotowej sprawie Skarżąca jako adresatka decyzji z [...] września 2013r. miała interes prawny w złożeniu podania o wznowienie postępowania.

SKO prawidłowo uznało, że skoro było organem, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji jest właściwe do rozpoznania podania o wznowienia postępowania (art. 150 § 1 kpa).

Wydanie przez SKO postanowienia z dnia 11 maja 2015r. o wznowieniu postępowania było więc zasadne.

Skarżąca powoływała się w podaniu o wznowienie również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2013r. w sprawie K 27/13. Ten wyrok nie mógł jednak stanowić podstawy wznowienia postępowania na podstawie art. 145a § 1 kpa. Zapadł on bowiem przed wydaniem przez WSA w Poznaniu wyroku w sprawie II SA/Po 821/14, był przez ten sąd uwzględniony pod kątem jego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. W zakresie tych ustaleń wyrok sądu w sprawie II SA/Po 821/14 wiąże na podstawie art. 172 ppsa sądy, strony i organy. Nie doszło bowiem w tym przypadku do zmiany stanu prawnego po wydaniu wyroku sądu, jak w sytuacji wyroku Trybunału z 21.10.2014r.

Podkreślić należy, że podstawą oddalenia skargi w wyroku z dnia 4 września 2014r., II Sa/Po 821/14 był art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 lipca 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2015.114, dalej u.ś.r). W ocenie Sądu Skarżąca nie spełniła przesłanki określonej w tym przepisie albowiem jej mąż w chwili nabycia niepełnosprawności nie był w wieku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1-2 u.ś.r.

W wyroku z dnia 21 października 2014r. Trybunał Konstytucyjny (K 38/13) w pkt 2 stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Rozstrzygnięcie sprawy wymaga więc zbadania charakteru wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 i dokonania oceny, czy zawiera on element orzeczenia o niezgodności ocenianego przez Trybunał przepisu z Konstytucją w rozumieniu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP i czy w związku z tym może stanowić podstawę żądania uchylenia decyzji z [...] września 2013r. i orzeczenia co do istoty sprawy.

Odnosząc się do merytorycznego rozpoznania podania o wznowienie w niniejszej sprawie Sąd uznał, że stanowisko organu w zakresie jego wpływu na stosowanie art. 17 nie jest prawidłowe.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, E. H. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (męża skarżącej) powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18 roku życia, względnie w trakcie jej nauki (do ukończenia 25 roku życia) - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak już wcześniej wskazano wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zdaniem organu, z powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Zdaniem organu, Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii, powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

Z taką interpretacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie sposób jednak się zgodzić. W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Trybunał wskazał, że stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej, kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych.

Trybunał zaznaczył, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Takie rozstrzygnięcie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W tym kontekście istotne znaczenie ma również to, że na obecnym etapie rozwoju ekonomicznego coraz większe znaczenie będą miały nie tylko dochody konkretnej rodziny, w tym pochodzące z pracy nakładczej, ale wszystkie pozostałe źródła przysporzeń majątkowych określające faktyczną sytuację materialną beneficjentów świadczeń (por. cz. III, pkt 6.3 uzasadnienia). Pomijając zatem konstytucyjne uzasadnienie szczególnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci, ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, którego wiek nie pozwala na zaliczenie go do tej kategorii podmiotów.

Mając na względzie powyższe wyjaśnienia, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Jednakże nie ulega wątpliwości, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Podzielając pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2016 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1068/15, należy uznać za niewłaściwe stanowisko Kolegium, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienia sytuacji prawnej skarżącej. Przeciwnie, wynika z niego, że organy, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w obecnym stanie prawnym (tj. dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organy z tego obowiązku się nie wywiązały, skupiając swoją uwagę wyłącznie na uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, bez analizy jego wiążącej sentencji.(por.. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie w z dnia 27 stycznia 2016 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 938/15)

Organ, przed wydaniem decyzji powinien więc zbadać, czy wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych., z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną, a zatem czy skarżąca jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze swej istoty stwierdzenie niekonstytucyjności tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że Trybunał Konstytucyjny wydając wyrok skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014 r. Przytoczona wyżej treść punktu 2 sentencji wyroku jest jasna i nie budzi wątpliwości.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z art. 6 K.p.a., organy administracji posiadają bowiem uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. W tej konkretnej sprawie organy nie ustaliły treści normy prawnej, na podstawie której mogły i miały obowiązek rozpatrzyć wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

O ile nie sposób nie zgodzić się z poglądem, że wejście w życie takiego wyroku, który tak jak w przedmiotowej sprawie ma charakter zakresowy negatywny, samo w sobie nie tworzy nowych przepisów prawa, o tyle za błędne należy uznać twierdzenie, że ten fakt prawny nie modyfikuje przepisów już uchwalonych przez ustawodawcę tak, aby również w czasie oczekiwania na wprowadzenie nowych rozwiązań systemowych w ustawie o świadczeniach rodzinnych wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, to jest zarówno tych, które stały się niepełnosprawne przed i po ukończeniu 18 lat, byli traktowani jednakowo.

Należy zaznaczyć, że przytaczany przez organ fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie stoi w sprzeczności z przedstawionym wyżej stanowiskiem Sądu. Fragment ten zawiera zgłoszony przez Trybunał Konstytucyjny postulat podjęcia bezzwłocznych działań ustawodawczych, które w przyszłości doprowadzą do kompleksowego zreformowania systemu świadczeń dla osób i opiekunów osób niepełnosprawnych w sposób zasygnalizowany przez Trybunał konstytucyjny, zaś wyjaśnienia zawarte w punkcie 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 stanowią wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Należy też podkreślić, że stanowisko sądów administracyjnych w przypadkach analogicznych jak w niniejszej sprawie jest stosunkowo jednolite (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15, z dnia 16 czerwca 2015 r., II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., VII SA/Wa 237/15, w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15, w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do wskazanej w zaskarżonej decyzji interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Sąd orzekający w niniejszej sprawie ją podziela. Jak słusznie wskazał organ ugruntowane orzecznictwo i doktryna wyraźnie mówią, że sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego dla jej małżonka, ani też nie powoduje, że małżonek ten nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego powodu, że osoba wymagająca opieki posiada także krewnych spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu. (por. wyrok NSA z 19.11.2014, I OSK 1895/13).

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazówki interpretacyjne Sądu dotyczące wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze K 38/13 zawarte w niniejszym uzasadnieniu i przyjmą, że z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można wywodzić nomy warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego datą powstania niepełnosprawności osoby objętej opieką (tak sformułowany warunek został uznany za niekonstytucyjny). Następnie dokonają merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 17 cytowanej ustawy, mając jednocześnie na uwadze fakt, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na męża jest dopuszczalne. Organ weźmie pod uwagę fakt przyznania Skarżącej zasiłku dla opiekuna oraz treść pkt 2 i 3 podania E. H. z dnia 21 listopada 2014 r., w którym zawarła warunkowy wniosek o " uchylenie decyzji ostatecznej przyznającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna" i rozważy wpływ tego wniosku na rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem wiążących ustaleń dokonanych w zakresie interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 w wyroku z 4 września 2014r., II Sa/Po 821/14 wyrażonych na str. 8 uzasadnienia. Sąd w tym uzasadnieniu wskazał, iż "przyznany Skarżącej z datą od dnia 1 lipca 2013r. zasiłek dla opiekunów jest świadczeniem konkurencyjnym do świadczenia pielęgnacyjnego (jego celem jest również wspomożenie osób rezygnujących z zatrudnienia i pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną) i w świetle aktualnie obowiązującego przepisu art. 17 ust.5 pkt 1 u.ś.r. otrzymywanie przez osobę sprawująca opiekę tego świadczenia (zasiłku dla opiekunów) wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego". W przypadku uznania, że w rezultacie wznowienia postępowania zostanie wydana decyzja taka sama jak poprzednio organ postąpi zgodnie z art. 151 § 2 kpa i ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust.1b u.ś.r. z Konstytucja RP we wskazanym wyżej zakresie, zaś organ odmawiając uchylenia decyzji i odmawiając przyznania świadczenia rozstrzygnął na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b ppsa w zw. z art. 145a § 1 kpa należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, co było wystarczające w sytuacji gdy w sprawie orzekał ten sam organ (SKO w L.).