Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 288/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-04-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WN o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WN na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący WN pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Celnej. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarżący wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, przy czym jako argumenty wniosku powołał zarzuty na decyzję Dyrektora Izby Celnej. Wnioskodawca wskazał, że ma [...] spraw i wobec tego wnosi o pozytywne rozpatrzenie wniosku. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami i z teściem. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej [...]. Skarżący podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę w [...] uzyskał dochód w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...], małżonka w [...] uzyskała dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...]. Wnioskodawca wskazał, że opłaty za [...]. Do wniosku załączył kserokopie: faktur za telefon, gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, pokwitowania wpłaty kwoty w wysokości [...] do Izby Celnej, potwierdzenia zapłaty za kablówkę.

Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie ma kontaktu z teściem i nie wie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje on dochody. Skarżący podał, że do kosztów miesięcznego utrzymania należy doliczyć kwotę [...] na wyżywienie. Wnioskodawca podał, że dom należy do jego żony. Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach. Skarżący podał, że nie zatrudnia żadnego pracownika, małżonka zatrudnia [...] osobę. Wnioskodawca wskazał, że teść nie posiada żadnego majątku, żona posiada samochód zakupiony na kredyt marki C, rok prod. [...], wartość rynkowa pojazdu [...] oraz nieruchomość, w której mieszka cała rodzina. Do pisma załączył kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące [...], podsumowania z książek przychodów i rozchodów za miesiące [...], ewidencje środków trwałych, wyciąg z rachunku bankowego za [...].

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. Zauważyć również należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże".

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych, przy czym rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę okoliczność, że skarżący pismami z dnia [...] wniósł do tut. Sądu [...] skarg na postanowienia Dyrektora Izby Celnej.

Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami w wieku [...] lat i z teściem. Żona skarżącego posiada dom oraz samochód C, rok prod. [...], wartość rynkowa [...] kupiony na raty, wnioskodawca i jego teść nie posiadają żadnego majątku. Skarżący podał, że uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, żona z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący mimo wezwania nie podał czy teść uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Z załączonych deklaracji VAT-7 złożonych przez skarżącego wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] [...]. Z załączonych deklaracji VAT-7 złożonych przez żonę skarżącego wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] [...]. Z załączonych przez skarżącego kserokopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], wnioskodawca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] (średniomiesięcznie w wysokości [...]), poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], małżonka skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] (średniomiesięcznie w wysokości [...]), poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...], w [...] dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] (średniomiesięcznie [...]), koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], małżonka z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] (średniomiesięcznie [...]), poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...]. Z załączonego podsumowania z książki przychodów i rozchodów wynika, że skarżący w okresie [...] uzyskał przychód w wysokości [...] (średniomiesięcznie [...]), poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], małżonka skarżącego w w.w okresie uzyskała przychód w wysokości [...] (średniomiesięcznie [...]), poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...]. Zauważyć zatem należy, że z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej zarówno wnioskodawca jak i jego żona ponoszą koszty prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z oświadczeń skarżącego wynika, że skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...], a zatem łącznie w wysokości ok. [...]. Oznacza to zatem, że skarżący i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania nie tylko z wynagrodzenia wnioskodawcy za pracę, ale również z uzyskiwanych przez nich przychodów z tytułu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Zauważyć również należy, że nie wszystkie ponoszone przez nich koszty są kosztami koniecznego utrzymania, za takie bowiem nie można uznać opłat za kablówkę ([...]) i telefon ([...]), a zatem nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ponadto godzi się zauważyć, że spłata kredytu na samochód w wysokości [...] nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżący mimo wezwania z dnia [...] nie podał, czy i w jakiej wysokości i z jakiego tytułu teść uzyskuje miesięczne dochody. Zauważyć natomiast należy, że na okoliczność czy osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy ma zdolność do poniesienia kosztów sądowych wpływa również sytuacja finansowa i majątkowa osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy zbadać sytuację finansową i majątkową nie tylko wnioskodawcy, ale również i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył natomiast, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje m.in. z teściem.

Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.

Violetta Mielcarek