Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 187/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1b
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 17 listopada 2016 r. M.B. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad A.K. legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia [...]r.

Decyzją Wójta Gminy K. Nr [...] z dnia [...]r. orzeczono w przedmiocie odmowy przyznania M.B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A.K.

W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji wskazał, że M.B. nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A.K., nie ma też żadnych świadczeń w KRUS, ZUS, nie prowadzi działalności gospodarczej. Organ I instancji zauważył, że decyzją z dnia [...]r. Nr [...] stronie zostało przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawna matką A.K. w okresie od 01 sierpnia 2014 r. na stałe w kwocie 520,00 zł. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) dalej "ustawa" W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji stwierdził, że z racji tego, iż strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna to nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona złożyła od powyższej decyzji odwołanie. W odwołaniu strona wskazywała, że 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok sygn. akt K 38/13 w sprawie niezgodności z prawem jednej z przesłanek warunkujących otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego, która jest zawarta w art. 17 ust. 1 b ustawy. Ponadto M.B. przywołał wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1512/16 wskazując, że wyrokiem tym uchylony został wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz decyzje pierwszej i drugiej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie korzystnego postanowienia.

Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 1, art. 2 pkt 2, art. 17, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy zasiłek pielęgnacyjny jest jednym z świadczeń rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności -jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art.17 ust. 1 ustawy). Natomiast w myśl art. 17 ust 1 b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W myśl art. 17 ust. 5 ustawy 5. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia

pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniemo znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej

spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia,rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym wspecjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej

emerytury;

(uchylony);

na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Kolegium zaznaczyło, że z przywołanych wyżej przepisów wynika, że uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od szeregu przesłanek. Przy czym przesłanki te można podzielić na przesłanki pozytywne i negatywne. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że aby móc uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przesłanki pozytywne muszą zostać spełnione łącznie i nie może przy tym zaistnieć żadna z przesłanek negatywnych. Inaczej rzecz ujmując każdorazowy brak spełnienia przez stronę którejkolwiek z przesłanek pozytywnych bądź zaistnienie jakiejkolwiek przesłanki negatywnej wyłącza możliwość przyznania przez organ stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium podkreśliło, iż po dokonaniu analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie dokonało następujących ustaleń. M.B. jest synem wymagającej opieki A.K. W związku z czym nie ulega wątpliwości, iż ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadto z akt sprawy, w szczególności z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że strona" sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i w celu sprawowania tej opieki zrezygnowała z wykonywania pracy zarobkowej. Jednocześnie Kolegium Odwoławcze ustaliło, że wymagająca opieki A.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. wydanym na stałe. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że M.B. na podstawie decyzji z dnia [...]r. Nr [...] pobiera zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A.K. Przy czym zasiłek ten został stronie przyznany od dnia 01 sierpnia 2014 r na stałe.

W oparciu o te ustalenia stanu faktycznego jak i przytoczone wyżej przepisy regulujące zasady i przesłanki przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Zgodnie bowiem z przywołanym wyżej przepisem art., 17 ust. 5 pkt 1 b ustawy przesłanką negatywną, której zaistnienie wyłącza możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest posiadanie przez osobę sprawującą opiekę ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stąd też z racji tego, że M.B. na podstawie decyzji z dnia [...]r. Nr [...] posiada ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna to Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała jedna z przewidzianych przez ustawodawcę przesłanek negatywnych i tym samym brak jest podstaw prawnych do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do uzasadnienia odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśnia, że przywołany przez nią wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 dotyczył stwierdzenia, że art. 17 ust. 1 b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przy czym podstawą, dla której Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło brak możliwości przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest art. 17 ust. 1 b ustawy a art. 17 ust. 5 pkt 1 b. Tym samym treść przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Z kolei jeżeli chodzi o wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2016 r. w sprawie I OSK 1512/16 to Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że ten wyrok wbrew twierdzeniom strony dotyczy innego stanu faktycznego, niż ten z którym mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotem rozstrzygania Naczelnego Sądu Administracyjnego był stan, w którym to Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę strony na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które to po wznowieniu postępowania odmówiło stronie uchylenia ostatecznej decyzji, którą utrzymana w mocy została decyzja organu I instancji odmawiająca przyznania owej stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Natomiast w rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozstrzygania jest wniosek strony z dnia 17 listopada 2016 r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Na zakończenie organ podniósł, że zgodnie z przepisami art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, a więc w granicach uprawnień przyznanych im wolą ustawodawcy. W ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca ustalił szczegółowe zasady ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i organy zobowiązane są do ich przestrzegania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący M.B. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie postanowienia na swoją korzyść. Domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący podkreślił, iż zasiłek dla opiekuna został mu przyznany po uprzednim wygaszeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, co zostało uznane za niekonstytucyjne. Powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych, które po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r,sygn. akt K 38/13, przyznawały opiekunom dorosłych osób niepełnosprawnych prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Według skarżącego artykuł na którym opiera się zaskarżona decyzja jest prawnie pusty, a wskazane w skardze wyroki sądów administracyjnych dyskwalifikują ją w całości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Pismem z dnia 30 maja 2017 r. swój udział w postępowaniu zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji z uwagi na naruszenie:

prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy:

1. poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez Skarżącego zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 20156 r. poz. 162 ze zm.) stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że sam fakt uzyskania i pobierania przez Skarżącego zasiłku dla opiekuna ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku Skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

2. poprzez niezastosowanie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, a tym samym przyjęcie, że w sytuacji Skarżącego nie nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, co z kolei uniemożliwiło Skarżącemu dokonanie wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku dla opiekuna.

przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:

3. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt pobierania przez Skarżącego zasiłku dla opiekuna skutkuje brakiem prawa Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,

4. art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niewypełnienie obowiązku pouczenia Skarżącego o treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i możliwości dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych.

Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżący ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, do którego to świadczenia pielęgnacyjnego posiadał już ustalone prawo. Prawo to utracił na skutek nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – ustawą z dnia 07 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557 ze zm.). W art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej znalazł się bowiem zapis, zgodnie z którym wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (tj. wygasły z dniem 01 lipca 2013 r.).

Zaakcentować też należy, co nie jest bez znaczenia w sprawie niniejszej, że przepis art. 11 ust. 3 utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 05 grudnia 2013 r. w sprawie K 27/13 jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku w sprawie K 27/13 Trybunał wskazał m.in., że wygaszenie wszystkich decyzji administracyjnych przyznających świadczenie pielęgnacyjne nastąpiło niezależnie od sytuacji faktycznej poszczególnych świadczeniobiorców. Taka sytuacja, zdaniem TK, będąca wyjątkiem od zasady stabilności decyzji administracyjnych, jest dopuszczalna ale wyłącznie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny oraz przy zagwarantowaniu mechanizmów ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu. Jak wskazał Trybunał, nie mogą być podstawą takiego działania trudności w ustaleniu rzeczywistego sprawowania opieki i pielęgnowania osoby niepełnosprawnej. Nadto, wygaszenie z mocy prawa wszystkich decyzji administracyjnych przyznających świadczenia pielęgnacyjne nie realizowało żadnych racji konstytucyjnych, które powinny w tym wypadku mieć pierwszeństwo przed ochroną praw słusznie nabytych oraz zasadą lojalności państwa wobec obywatela.

Trybunał Konstytucyjny w sprawie K 27/13 negatywnie ocenił także labilność legislacji dotyczącej przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że zaskarżone przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z pielęgnacją osoby niepełnosprawnej otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne i tym samym naruszyły ich bezpieczeństwo prawne (a w sposób pośredni również bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi). Nowelizacja nie uwzględniła sytuacji faktycznej świadczeniobiorców, dokonujących często trudnych wyborów życiowych poprzez rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Świadczeniobiorcy ci, z jednej strony utracili prawo do świadczenia (na skutek nowelizacji), a z drugiej nie są w stanie uzyskać ponownie zatrudnienia.

Nadto TK podkreślił iż, po utracie mocy z dniem 01 lipca 2013 r. decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej) w obowiązujących przepisach nie została przewidziana żadna procedura ani nie został wskazany organ władzy publicznej właściwy do orzekania o ewentualnym "przywróceniu" prawa do tego świadczenia. Trybunał wskazał na konieczność zmiany przepisów prawa w tym zakresie.

Konsekwencją wyroku w powyżej wskazanej sprawie K 27/13 było uchwalenie ustawy z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na mocy której umożliwiono wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie czterech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy tj. w okresie czterech miesięcy poczynając od dnia 15 maja 2014 r.

W wyżej opisanych i ukształtowanych okolicznościach skarżący wystąpił o zasiłek dla opiekuna, który został mu przyznany w kwocie 520 zł od dnia 01 sierpnia 2014 r. na stałe decyzją z dnia [...]r.. Ze względu na istnienie w obrocie prawnym tej decyzji otrzymał obecnie zaskarżoną decyzję odmowną z dnia [...] co do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący spełniał warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno przed, jak i po nowelizacji omawianej ustawy – która to nowelizacja nastąpiła ustawą z grudnia 2012 r. Przed tą nowelizacją posiadał decyzyjnie ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (fakt bezsporny). Zaś po wejściu w życie nowelizacji nie wystąpiły negatywne przesłanki, które wykluczałyby skarżącego z kręgu uprawnionych do tego świadczenia, za wyjątkiem wskazanego w zaskarżonej decyzji warunku uzyskiwania zasiłku dla opiekuna (co jest faktem spornym w sprawie niniejszej). Jak wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., skarżący jest osobą obciążoną obowiązkiem "alimentacyjnym" wobec matki na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś opieka nad nią jest całodobowa.

W świetle natomiast powyżej wskazanego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13 (podważającej legalność regulacji wygaszającej poprzednio wydane decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego) oraz spełniania przez skarżącego co do zasady warunków pozytywnych do przyznania tego świadczenia, nie można zgodzić się z literalnym odczytaniem przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. i odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskiwanie przez niego prawa do zasiłku dla opiekuna.

W tej kwestii zauważyć należy, że zarówno w ustawie o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 5 pkt 1b) jak i w ustawie o zasiłkach dla opiekunów (art. 2 ust. 5 pkt 1) znajdują się przepisy wzajemnie wykluczające z prawa do tych świadczeń, jeśli osoba ubiegająca się ma przyznane prawo do tego ustalonego w innej ustawie. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 04 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Z kolei stosownie do treści art. 2 ust. 5 pkt 1 ustawy o zasiłkach dla opiekunów – zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednakże mając na uwadze wypowiedź Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13, normy ostatnio cytowane należy odczytać na potrzeby niniejszego postępowania w ten sposób, że skoro przy zastosowaniu prawidłowej, uwzględniającej stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej, wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. Skarżący zachowałby uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 30 czerwca 2013 r., to nie miałby w takiej sytuacji potrzeby występować po zasiłek dla opiekuna. Innymi słowy, za nadal aktualne należy uznać jego uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, co wyklucza wstecznie możliwość ubiegania się o zasiłek dla opiekuna, a nawet wyklucza możliwość jego przyznania.

Ograniczenie w okolicznościach niniejszej sprawy wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. tylko do literalnego jego brzmienia narusza zasady demokratycznego państwa prawa określone w art. 2 Konstytucji RP.

W świetle powyżej powołanej zasady za niedopuszczalne należy uznać doprowadzenie do sytuacji, w której wadliwa działalność ustawodawcza państwa pozbawiła obywatela prawa do świadczenia pomocowego dwukrotnie wyższego. Nie można w demokratycznym państwie prawa akceptować stanowiska, że "przymuszenie" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane – jest sytuacją nieodwracalną tylko i wyłącznie z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów.

Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, należy w takiej sytuacji jak rozpatrywana zastosować wykładnię celowościową i wskazać, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną "przymuszając" do uzyskania świadczenia mniej korzystnego (zasiłku dla opiekuna), którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwana świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). Demokratyczne państwo prawa winno służyć swoim obywatelom, celem realizacji zasady sprawiedliwości społecznej, szczególnie osobom, które w niezawinionych okolicznościach, rezygnując z pracy podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny (vide wyroki w sprawach II SA/Łd 422/16 z dnia 23 sierpnia 2016 r.; II SA/Sz 1174/15 z dnia 17 marca 2016 r. oraz VIII SA/Wa 480/16 z dnia 28 października 2016 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Fakt uzyskiwania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna nie może być zatem w okolicznościach niniejszej sprawy przeszkodą do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Doszło więc do błędnego zastosowania (błędnej wykładni) przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy. Nie można zaistniałej, niekorzystnej dla skarżącego sytuacji uznać za nieodwracalną. Wymaga ona wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, a w dalszej kolejności – podjęcia działań mających na celu wygaszenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu, w tym rozważą możliwość zawieszenia postępowania (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) przy wykorzystaniu regulacji art. 100 § 1 k.p.a. W przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego orzekną, po ewentualnym rozstrzygnięciu zagadnienia wstępnego, zgodnie z wykładnią dokonaną przez Sąd.

Godzi się wskazać, że analogiczne stanowisko zaprezentował wcześniej WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 09 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 189/17 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA)

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji