Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1066/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 187 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: art. 10 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: par. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 34 poz 200
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2 i 3, art. 139
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 39 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 11 września 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych 1. P. M. i 2. Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 163/10 w sprawie ze skargi R. M., P. M. – wspólników spółki cywilnej "P. A." na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolniczych 1. oddala skargę kasacyjną Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W.; 2. umarza postępowanie kasacyjne ze skargi kasacyjnej P. M.; 3. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego; 4. nakazuje zwrócić P. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 163/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę P. M. i R. M. (wspólników spółki cywilnej "P. A.") i uchylił decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej, a także stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od organu administracji na rzecz skarżących kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

W dniu [...] maja 2008 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. wpłynął wniosek spółki cywilnej "P. A." o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r. do gruntów wskazanych w tymże wniosku.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) w B. przyznał wspólnikom spółki cywilnej "P. A." – P. M. oraz R. M. płatność rolnośrodowiskową na 2008 r. w pomniejszonej wysokości.

R. M., działając w imieniu spółki cywilnej "P. A.", wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, postępowanie w niniejszej sprawie nie powinno być prowadzone, bowiem brak jest podmiotu postępowania. Pomiotem takim nie może być bowiem spółka cywilna, która w zakresie prawa administracyjnego regulowanego przez Kodeks postępowania administracyjnego nie ma zdolności prawnej, a więc nie może być stroną postępowania, ani adresatem decyzji administracyjnej. Organ odwoławczy stwierdził, że każdy ze wspólników spółki cywilnej "P. A.", to jest R. M. i P. M., jest zarejestrowany jako producent rolny, dlatego organ nie jest uprawniony do przyznania płatności, o którą wnosi spółka cywilna "P. A.", na rzecz jej wspólników. Oznacza to, że wniosek złożony w imieniu spółki cywilnej nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez jej wspólników, a zatem nie ma możliwości wydania decyzji w przedmiocie przyznania płatności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na decyzję organu odwoławczego złożyli wspólnicy spółki cywilnej "P. A.", to jest P. M. oraz R. M. Skarżący zarzucili, że organ błędnie przyjął, iż spółka cywilna nie może być stroną postępowania. Zdolność administracyjnoprawną przyznają spółce cywilnej materialne przepisy prawa w dziedzinie płatności rolnośrodowiskowych, to jest art. 5 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273, ze zm.; dalej zwana "ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z 2003 r."), art. 23 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 160 z dnia 26 czerwca 1999 r., str. 80 ze zm.; dalej powoływane jako "rozporządzenie nr 1257/1999"), § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.; dalej zwane "rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r.") oraz art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.; dalej powoływana jako "ustawa o ewidencji producentów") oraz art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. WE L 270 z dnia 29 września 2003 r., str. 1, ze zm.; dalej zwane "rozporządzeniem nr 1782/2003"). W tej sytuacji bezpodstawnie umorzono postępowanie administracyjne.

Wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, uznając, że przy jej wydawaniu organ ten dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sadu pierwszej instancji, organ odwoławczy naruszył określony w art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej powoływana jako "k.p.a.") zakaz reformationis in peius, bowiem na podstawie decyzji organu I instancji spółce cywilnej "P. A." została przyznana płatność rolnośrodowiskowa w wysokości 120 531,48 zł, zaś w wyniku decyzji organu odwoławczego ta płatność w ogóle jej nie przysługuje. Odstępstwo od tego zakazu jest możliwe wyłącznie w przypadku rażącego naruszenia prawa przez zaskarżoną decyzję lub rażącego naruszenia interesu społecznego. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika natomiast, że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny.

Sąd pierwszej instancji uznał ponadto, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem błędnie stwierdził, iż postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Zdaniem Sadu, organ winien wydać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w przedmiocie przyznania skarżącym wspólnikom spółki cywilnej płatności wnioskowanej na 2008 r.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania. Jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej – a takimi są spółki cywilne – mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status.

Przytaczając treść art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z dnia 21 października 2005 r., str. 1, ze zm.; dalej zwane "rozporządzeniem nr 1698/2005"), art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm.; dalej zwana "ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z 2007 r."), § 2 ust. 1 § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Pogram rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 34, poz. 200; zwane dalej "rozporządzeniem MRiRW z dnia 28 lutego 2008 r.") i art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, może być również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w tych przepisach.

Sąd pierwszej instancji podzielił natomiast pogląd organu administracji, że art. 12 ust. 5 ustawy o ewidencji producentów nie pozwala na przyjęcie, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie płatności rolnośrodowiskowej. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej, przy czym numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. W przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników – tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie samej płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika, na którego wpis do ewidencji producentów wyrazili pozostali wspólnicy. Tymczasem w niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił, czy wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej nie były składane przez wspólnika, na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność. Takie działanie organu naruszało, w ocenie Sądu pierwszej instancji, art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, który to przepis obliguje organ do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

Sąd pierwszej instancji zobowiązał organ odwoławczy, by w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśnił, kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie, a następnie wydał merytoryczne a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r., uwzględniając rozważania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.

II

Od wyroku Sądu pierwszej instancji skargi kasacyjne wnieśli: Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W., a także P. M. - wspólnik spółki cywilnej "P. A.".

W skardze kasacyjnej P. M. zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego zmianę w części, w której została zawarta błędna ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy.

Powołując się na podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w skarżonym orzeczeniu błędnej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, wskutek niewłaściwego zastosowania i błędnej wykładni art. 12 ust. 5 ustawy o ewidencji producentów

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia. Sąd pierwszej instancji błędnie bowiem stwierdził, że w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej winien zostać złożony przez jednego ze wspólników – tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny oraz że przyznanie płatności powinno nastąpić właśnie dla tego wspólnika. W ocenie skarżącego, płatności rolnicze w przypadku spółki cywilnej na wniosek spółki (wspólników) winny być przyznawane rolnikowi czyli grupie osób, które tworzą spółkę cywilną – wspólnikom, pod warunkiem, iż nadano numer identyfikacyjny odpowiadający spółce jako odrębnemu producentowi rolnemu. Numer ten powinien być nadany jednemu ze wspólników, na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę. Zdaniem skarżącego, nie jest natomiast uprawniony pogląd Sądu pierwszej instancji jakoby istniał wymóg prawny, aby wniosek o płatność mógł skutecznie złożyć jedynie wspólnik, któremu nadano związany ze spółką numer ewidencyjny. Tym bardziej nie jest zasadny pogląd, że to temu wspólnikowi, który może samoistnie nie wypełniać definicji rolnika, przyznawać płatność.

Niniejsza sprawa dotyczy płatności rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2004-2006, gdzie zastosowanie mają przepisy ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z 2003 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. Uszło uwadze Sądu pierwszej instancji, że przepisy wspomnianego rozporządzenia nie zawierają jako warunku przyznania płatności rolnośrodowiskowej wymogu nadania numeru identyfikacyjnego w ewidencji producentów rolnych. Płatność przyznaje się producentowi rolnemu, który nie musi być zarejestrowany w systemie ewidencji. W związku z tym za chybione należy uznać wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

W skardze kasacyjnej Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi wniesionej przez wspólników spółki cywilnej "P. A.", a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ administracji zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik spawy, to jest:

a. art. 29 i art. 30 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że spółka cywilna posiada osobowość prawną i jest stroną postępowania administracyjnego, kiedy z treści tych przepisów, jak i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sposób bezsprzeczny wynika, że spółka cywilna, jako tzw. ułomna osoba prawna, nie posiada osobowości prawnej i nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym, jak i takiego przymiotu nie dają jej przepisy szczególne będące podstawą przyznawania płatności,

b. art. 33 kc i art. 1 kc w związku z art. 30 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyznaniem osobowości prawnej, a tym samym zdolności administracyjnej spółce cywilnej, uznaniem spółki cywilnej za stronę postępowania,

c. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z tego przepisu i uznanie, że organ odwoławczy nie miał podstaw prawnych do wydania decyzji uchylającej decyzję organu I instancji w sytuacji, gdy organ I instancji nieprawidłowo, z naruszeniem przepisów, wydał decyzję administracyjną przyznającą płatności spółce cywilnej, w sytuacji, gdy spółka taka nie posiada osobowości prawnej, a zatem nie może być adresatem decyzji administracyjnej,

d. art. 139 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem wydana decyzja była rozstrzygnięciem formalnym, a nie rozstrzygnięciem merytorycznym, nie mogła być więc decyzją na niekorzyść strony,

e. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkująca przyjęciem, że postępowanie przed organem II instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez organ była spółka cywilna,

f. art. 145 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłową wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, choć przepis ten nie przewiduje takiej podstawy do uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną,

g. art. 153 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie w sytuacji, gdy w wyroku o sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 stwierdzono, iż spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania,

h. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stworzeniu w taki sposób wytycznych dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, że w zasadzie Sąd orzekający zajął stanowisko merytoryczne w sprawie, gdyż stwierdził w uzasadnieniu, że "...mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności...", a więc orzekł w imieniu organu, zamiast przedstawić wskazania co do dalszego postępowania.

W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że wnioskodawcą o przyznanie płatności była spółka cywilna, a nie jej poszczególni wspólnicy. W zaistniałej sytuacji nie można zatem potraktować wniosku złożonego w imieniu spółki cywilnej jako wniosku wniesionego faktycznie przez jej wspólników lub też wspólników działających w imieniu spółki. Ponieważ wniosek został złożony przez podmiot nieuprawniony, tzn. podmiot nieposiadający zdolności prawnej, wywołane postępowanie administracyjne należało umorzyć.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu administracji P. M. wniósł o oddalenie tego środka odwoławczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

III

Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2012 r. skład Sądu rozpoznający sprawę, w której wystąpił analogiczny problem prawny przedstawił składowi siedmiu sędziów NSA do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej, wspólnikom spółki cywilnej, czy też wspólnikowi spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy?"

Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 30 maja 2012 r. w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II GPS 2/12), że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o ewidencji producentów przysługuje spółce cywilnej.

P. M. pismem z dnia 7 września 2012 r. cofnął skargę kasacyjną w niniejszej sprawie i wniósł o zwrot wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Skoro P. M. w piśmie procesowym z dnia 7 września 2012 r. cofnął skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 163/10, to mając na uwadze, że cofnięcie tej skargi kasacyjnej jest skuteczne i dopuszczalne Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie na podstawie art. 60 i art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Orzeczenie o zwrocie uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej (pkt 4 sentencji wyroku) uzasadnia art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Pozostała zatem do rozpoznania skarga kasacyjna organu.

W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12 stwierdzono, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) – przysługuje spółce cywilnej. W sprawie niniejszej powołana uchwała znajduje pełne zastosowanie.

Mając na względzie treść powołanej uchwały, za chybione należało uznać zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej organu, które kwestionowały pogląd dotyczący statusu producenta rolnego spółki cywilnej.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008 złożyła spółka cywilna P. A. Organ nie kwestionował faktu, że spółka ta została zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych, o której mowa w ustawie o ewidencji producentów rolnych. Powyższe oznacza zatem, że spółka cywilna była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. To z kolei oznacza, że nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie wystąpiła bowiem przesłanka jego bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Wszczęcie postępowania, zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. następuje na żądanie strony, a więc podmiotu, który powinien być wyposażony w zdolność administracyjnoprawną. Skoro w świetle powołanej uchwały z dnia 30 maja 2012 r. status producenta rolnego (rolnika) należało przyznać spółce cywilnej, traktowanej jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, to nie można było uznać, że wszczęcie postępowania z wniosku spółki cywilnej było bezskuteczne.

W konsekwencji za nietrafne należało uznać zarzuty sformułowane w pkt a, b, c, e i f petitum skargi kasacyjnej.

Nie można jednak podzielić w całości poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w szczególności co do tego, że w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyzywanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników, tj. tego któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny oraz że przyznanie samej płatności winno nastąpić dla tego wspólnika.

W uzasadnieniu powołanej uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. Ponadto nie podzielono stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru identyfikacyjnego. Wyjaśniono przy tym, że przyznanie statusu producenta rolnego (rolnika) tylko jednemu z członków grupy – osobie wpisanej do ewidencji producentów i w ślad za tym przyznanie tylko jej prawa do płatności eliminowałoby z grona uprawnionych pozostałych członków grupy. Adresatem płatności byłaby wyłącznie ta osoba. W tym kontekście nie można podzielić przeciwnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Ta wadliwość uzasadnienia nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja wyroku nie uległaby zmianie. W sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż Sąd I instancji, ocena ta jest wiążąca dla organów administracyjnych oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 101 z glosą Z. Kmieciaka, OPS 2005, z. 2, poz. 18).

Jeżeli chodzi o zarzut zawarty w pkt d petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 139 k.p.a. to stwierdzić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że decyzja umarzająca postępowanie administracyjne na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. lub też art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie może ze swej istoty być dla strony "niekorzystna" w rozumieniu art. 139 k.p.a. Umorzenie postępowania następuje w sytuacji jego bezprzedmiotowości (art. 105 k.p.a.). Dlatego przyjmuje się, że decyzja o jakiej mowa w art. 139 k.p.a., to tylko taka decyzja organu odwoławczego, przy pomocy której organ ten uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 in principio k.p.a.). Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, wywiera bowiem inny skutek, przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Nie kształtuje się stosunek materialnoprawny. Zatem pogląd Sądu I instancji, że organ odwoławczy naruszył art. 139 k.p.a. wydając decyzję w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie jest trafny. Uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, zważywszy na pozostałe niezasadne zarzuty skargi kasacyjnej organu.

Nie jest też trafny zarzut dotyczący naruszania art. 153 p.p.s.a. w zakresie sformułowanym w petitum skargi kasacyjnej, gdyż przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy w sprawie orzekał już sąd administracyjny. Taka sytuacja faktycznie nie miała miejsca w tej sprawie.

Brak podstaw do uznania za uzasadniony zarzut dotyczący naruszenia art. 141

§ 4 p.p.s.a.

Przepis ten określa jakie elementy ma zawierać uzasadnienie wyroku. Zgodnie z art. 141 § 4 zdanie 2 p.p.s.a. jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia art. 141 § 4 zdanie 2 p.p.s.a. przez to, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazując na bezzasadność zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził, że: "(...) winien bowiem wydać rozstrzygnięcie w sprawie co do istoty w przedmiocie przyznania... płatności". Użycie tego rodzaju sformułowania przy uwzględnieniu kontekstu tej wypowiedzi nie oznacza, że Sąd orzekł merytorycznie w imieniu organu. Nie może zaś budzić wątpliwości, że orzeczenie wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach strony.

W niniejszej sprawie istota zagadnienia sprowadzała się wyłącznie do tzw. kwestii wstępnej, a mianowicie tego, kto był uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008.

Kwestie związane z merytoryczną oceną złożonego przez spółkę cywilną wniosku o przyznanie płatności nie były i nie mogły być w tej sytuacji faktycznej jeszcze przedmiotem rozważań i ocen Sądu I instancji.

Dlatego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jest nietrafny.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a.

Zgodnie bowiem z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z treści powołanego przepisu wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez Sąd za bezzasadną.

Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu w dwóch przypadkach: gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, co oznacza, że sąd nie stwierdził naruszeń wskazanych w art. 174 p.p.s.a. oraz gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Oczywiście dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OSK 344/05 baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym i w doktrynie, naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej. Z tych względów mylne uzasadnienie prawidłowego w ostatecznym rezultacie orzeczenia nie powinno skutkować uwzględnieniem kasacji (por. wyrok SN z dnia 5 czerwca 1998 r., sygn. II UKN 77/98, OSNAPiUS 1999, nr 11, poz. 378). Rozwiązanie to jest podyktowane względami ekonomii procesowej. Nie ma wszak racjonalnego uzasadnienia eliminowanie prawidłowego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji tylko po to, aby ten mógł skorygować błędne jego uzasadnienie, jeżeli może tego dokonać sąd drugiej instancji (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis W-wa 2006, Wyd. 2, s. 407).

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku z mocy art. 184 in fine p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 3 sentencji wyroku) oparto o treść art. 207 § 2 p.p.s.a.