Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 177/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 90 f, art. 90 m, art. 90 o ust. 6
journal: Dz.U. 2016 poz 1943
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.), Sędzia del. WSA Marian Wolanin, po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy P. a Prezydentem m. st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji żądającej zwrotu nienależnie pobranego stypendium szkolnego postanawia: wskazać Wójta Gminy P. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Pismem z 20 czerwca 2017 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający jako Wójt Gminy P., wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem m. st. Warszawy w przedmiocie wskazania organu właściwego do wydania decyzji żądającej zwrotu nienależnie pobranego stypendium szkolnego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej jako: "Kierownik GOPS w P.") prowadził postępowanie administracyjne w sprawie nienależnie pobranego stypendium szkolnego A. C. w roku szkolnym 2015/2016. W trakcie postępowania w sprawie wydania decyzji żądającej zwrotu uzyskał informację, że A. C. wyprowadziła się wraz z dziećmi do W., ul. M. [...], gdzie zamieszkuje od dnia 6 kwietnia 2017 r. do chwili obecnej. W związku z art. 21 § 1 Kierownik GOPS w P. przekazał sprawę do Wydziału Oświaty i Funduszy Europejskich w W. Dnia 15 maja 2017 r. akta sprawy wróciły, gdyż Wydział Oświaty i Funduszy Europejskich w W. uznał, że w okresie od 1 września 2015 r. do 1 września 2016 r. uczniowie byli mieszkańcami Gminy P., który jest jednostką gminy prowadzącą przedmiotowe sprawy.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent m. st. Warszawy wskazał, że organem prowadzącym przedmiotowe postępowania i właściwym do wydania decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego ze środków budżetowych Gminy P. jest GOPS P. W uzasadnieniu podniesiono, że wnioski o przyznanie w roku szkolnym 2015/2016 stypendium szkolnego A. C. i R. C. zostały złożone w GOPS P. A. C. i R. C. w roku szkolnym 2015/2016 byli mieszkańcami Gminy P. Ze środków budżetowych Gminy P. uczniom zostało wypłacone stypendium szkolne, przyznane uprzednio decyzją administracyjną wydaną przez wójta gminy. Kierownik GOPS w P. prowadził postępowanie administracyjne w sprawie nienależnie pobranego stypendium szkolnego przez A. C. – wnioskodawcę w powyższych sprawach. Postępowanie prowadzone przez kierownika GOPS P. w sprawie wydania decyzji żądającej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przez A. C. nie zostało zakończone, ponieważ GOPS P. uzyskał informację, że od 6 kwietnia 2017 r. zamieszkuje ona wraz z dziećmi w W. przy ul. M. [...] m. [...]. Kierownik GOPS P. 8 maja 2017 r. przekazał wnioski o przyznanie stypendium szkolnego do Wydziału Oświaty i Funduszy Europejskich dla Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy bez stosownego zawiadomienia czy przynajmniej pisma przewodniego. Stypendium szkolne przyznane A. C. i R. C. zostało wypłacone z budżetu Gminy P. i dochodzenie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia powinno być prowadzone przez organ wydający decyzję administracyjną w sprawie. Nienależnie wypłacone przez Gminę P. świadczenie nie może być przedmiotem postępowania prowadzonego przez Prezydenta m.st. Warszawy, ponieważ świadczenie nie zostało wypłacone ze środków budżetu m. st. Warszawy i m.st. Warszawa nie może wzywać do jego zwrotu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 90b ust. 1 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2016 r., poz. 1943, dalej jako: "u.s.o.") uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Jedną z postaci pomocy materialnej jest stypendium szkolne. Z kolei z treści art. 90f u.s.o. wynika, że zasady udzielania uczniom zamieszkałym na terenie gminy pomocy materialnej powinny zostać unormowane przez radę gminy w regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Zgodnie zaś z art. 90m u.s.o. świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta). Stosownie natomiast do art. 90o ust. 6 u.s.o. wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Tym samym na organie gminy, właściwym w myśl art. 90m, ciąży obowiązek prawny przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, prawidłowego wyznaczenia wysokości nienależnie pobranego stypendium oraz ustalenia rozsądnego terminu zwrotu, który pozwoli zobowiązanemu na dobrowolne wykonanie obowiązku.

W tym miejscu warto podkreślić, że ustawa o systemie oświaty nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania ucznia", które ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Przez pojęcie to należy zatem rozumieć ogólną definicję zawartą w art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którą miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Dla ustalenia miejsca zamieszkania istotne jest odróżnienie faktycznego miejsca pobytu dziecka od miejsca jego zamieszkania w sensie prawnym, które w przypadku małoletniego jest wyznaczone ustawowo i jest nim miejsce zamieszkania rodzica, bez związku z rzeczywistym miejscem pobytu dziecka.

W niniejszej sprawie oboje rodzice małoletnich – A. i R. C. posiadają pełne prawa rodzicielskie. Matka małoletnich – A. C., w roku szkolnym na który przyznano jej dzieciom stypendia szkolne zamieszkiwała na terenie Gminy P., podobnie jak ojciec – T. C. Tym samym, miejscem zamieszkania A. C. i R. C., jako małoletnich, jest miejsce zamieszkania ich rodziców. W tym miejscu wskazać należy, że pismem z 25 kwietnia 2017 r. GOPS w P. poinformował, że A. C. wraz z dziećmi od 6 kwietnia 2017 r. przebywa na terenie W. Niemniej jednak, w związku z faktem, że niniejsza sprawa dotyczy roku szkolnego 2015/2016, a rok szkolny zgodnie z art. 63 u.s.o. we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy – z dniem 31 sierpnia następnego roku, to organem właściwym do wydania decyzji żądającej zwrotu nienależnie pobranego stypendium szkolnego będzie Wójt Gminy P., bowiem to na jego terenie w okresie od 1 września 2015 r. do 30 czerwca 2016 r. zamieszkiwała A. C. wraz z dziećmi.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.