Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3202/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 107 poz 464
law: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Piotr Korzeniowski, Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2016 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego S. P. reprezentowanego przez Starostę [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...]Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dalej również jako "organ II instancji" uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...]maja 2012 r., znak [...]o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę P. z dniem [...]lipca 2000 r. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w obrębie M., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 0,40 ha, [...] o pow. 2, 59 ha, [...] o pow. 0,48 ha, [...] o pow. 3 ha i [...] o pow. 6,25 ha, dalej zwanymi "przedmiotowymi działkami".

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., znak [...]orzeczono o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę P. z dniem [...] lipca 2000 r. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, położonej w obrębie M., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...]o pow. 0,40 ha, [...] o pow. 2, 59 ha, [...] o pow. 0,48 ha, [...] o pow. 3 ha i [...] o pow. 6,25 ha.

Odwołanie wniósł Wójt Gminy P. zarzucając naruszenie art. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa ponieważ grunty leżące w pasie drogi granicznej nie mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie i tym samym nie stanowią nieruchomości rolnych w rozumieniu art. 461 kodeksu cywilnego. Ponadto decyzja zapadła z naruszeniem art. 8 i 9 umowy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Ukrainą o stosunkach prawnych na polsko ukraińskiej granicy państwowej oraz współpracy i wzajemnej pomocy w sprawach granicznych sporządzonej w Kijowie 12 stycznia 1993 r. (D.U. 1994, Nr 63, poz. 267). poprzez jej niezastosowanie i uznanie że grunty leżące w pasie drogi granicznej mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie.

Rozpatrując sprawę ponownie organ II instancji ustalił, że przedmiotowe działki w dacie wydawanie decyzji przez organ I instancji stanowiły własność Skarbu Państwa, co wynikało z księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., nr [...]. Nie są objęte ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jak wynikało z zaświadczenia z dnia [...] grudnia 2002 r. w Miejscowym Ogólnym Planie Zagospodarowania Przestrzennego Gminy P. zatwierdzonego uchwałą Gminnej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1988 r. Nr [...] (Dz.Urz. Woj. P. z [...] stycznia 1990 r. nr [...], poz.[...]). działki położone są na terenie oznaczonym "granica państwa" i w stanie istniejącym tereny upraw i użytki zielone. W planie adaptacja istniejącego, rolniczego wykorzystanie gruntu". Została zatem spełniona pierwsza z przesłanek z art. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r.o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - wnioskowane działki przeznaczone były w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego w dniu [...] lipca 2000 r na cele gospodarki leśnej.

Organ uznał, że nie została spełniona druga przesłanka – działki nie mogły być uznane za nieruchomości rolne w rozumieniu art. 461 kodeksu cywilnego. Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów działki te stanowiły tereny różne, oznaczone symbole "TR" Stan taki trwał do [...] grudnia 2009 r.. Obecnie po aktualizacji ewidencji gruntów są to tereny oznaczone symbolem "PsIII". Na przedmiotowych działkach nie było możliwości prowadzenia działalności wskazanej w art. 461 K.c. Działki znajdują się w pasie drogi granicznej. Zgodnie z art. 9 ustawy o ochronie granicy państwowej pasem drogi granicznej jest obszar o szerokości 15 m licząc w głąb kraju od linii granicy państwowej lub od brzegu wód granicznych albo brzegu morskiego. Zgodnie z art. 11 grunty w tym pasie powinny być utrzymane w stanie zapewniającym widoczność linii granicy państwowej i znaków granicznych a właściciele i użytkownicy gruntów mają taki stan utrzymywać. W związku z tym na przedmiotowych działkach nie było możliwości prowadzenia działalności o jakiej mowa w art. 461 K.c. W konsekwencji nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki do nabycia własności tych działek przez Gminę P..

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiódł Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę [...] wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji i nieobciążanie kosztami postępowania.

Zarzucił naruszenie:

- art. 461 i art. 140 K.c. -art. 1 pkt 1 i art. 13 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (D.U. 2015, poz. 1014);

-§ 67 i § 68 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r w sprawie ewidencji gruntów i budynków (D.U. 2015, poz. 542) i załącznika nr 6 do tego rozporządzenia;

-art. 10 i 11 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej (D.U. 2015, poz.930);

-zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy P. obowiązującego w dniu 1 stycznia 1982 r. i w dniu 30 czerwca 2000 r dla przedmiotowych działek.

W uzasadnieniu skargi skarżący w powołaniu na ww przepisy wywodził, że przedmiotowe działki były działkami położonymi na terenach upraw i użytków zielonych, do rolniczego wykorzystania. Istotnie część tych działek leży w granicy Państwa jednakże przepisy ustawy o ochronie granicy państwowej nie ograniczają możliwości korzystania z tego rodzaju gruntów. Istotne, z punktu widzenia art. 11 ust. 2 tej ustawy konieczne jest aby aby grunty umożliwiały widoczność granicy. Pas graniczny wynosi przy tym 5 metrów po obu stronach granicy podczas gdy działki są w swym przebiegu znacznie szersze od 16 do 38 m. Błędne zapisy w ewidencji gruntów także nie mogą przesądzać że nieruchomość nie jest nieruchomością rolną. Od czasu założenia ewidencji gruntów tj. od lat 60tych przedmiotowe działki były użytkami rolnymi, co potwierdza decyzja Starosty [...] z [...] grudnia 2009 r. Nr [...]. W wyniku kontroli terenowej w 2009 r. stwierdzono, że działki te stanowią pastwiska a więc znajdujący się w ewidencji zapis "TR" nie odpowiada faktycznej funkcji, sposobowi użytkowania i wykorzystania terenu. Zapisy w ewidencji gruntów nie były zatem aktualne. Nieaktalność tych zapisów potwierdza także zaświadczenie Wójta Gminy [...] z [...] marca 2012 r., znak [...] Ewidencja gruntów może stanowić podstawę ustaleń o ile dane w niej zawarte są aktualne. Błędne dane nie mogą stanowić podstawy do ustalenia stanu faktycznego. Przedmiotowych działek nie można zaliczyć do terenów "TR". Zgodnie z załącznikiem nr 6 do rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 w sprawie ewidencji gruntów i budynków do tego rodzaju terenów zalicza się w szczególności grunty przeznaczone do rekultywacji oraz niezagospodarowane grunty zrekultywowane (nieczynne hałdy, wysypiska, zapadliny, tereny po działalności przemysłowej i górniczej, poligonach wojskowych) i wały ochronne nieprzystosowane do ruchu kołowego. Przedmiotowe nieruchomości nie spełniały żadnych z ww cech. W ocenie skarżącego, organ II instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego.

Interes prawny Skarbu Państwa do złożenia skargi wynika z konieczności uregulowania stanu prawnego nieruchomości i ustalenia kto w latach 2006-2009 był jej właścicielem z uwagi na wszczęte postępowania podatkowe w której jako strona występuje Skarb Państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Postępowanie miało na celu ustalenie czy na podstawie art. 13 ust 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, dalej zwaną "u.g.n.r." Gmina P. nabyła z mocy prawa z dniem [...] lipca 2000 r. nieodpłatnie własność przedmiotowych nieruchomości.

Ustawa u.g.n.r. regulowała zasady gospodarowania mieniem Skarbu Państwa w odniesieniu do:

1) nieruchomości rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele gospodarki rolnej, z wyłączeniem gruntów znajdujących się w zarządzie Lasów Państwowych i parków narodowych;

2) innych nieruchomości i składników mienia pozostałych po likwidacji państwowych przedsiębiorstw gospodarki rolnej oraz ich zjednoczeń i zrzeszeń;

3) lasów niewydzielonych geodezyjnie z nieruchomości, określonych w pkt 1 i 2. (art. 1). Zgodnie z art. 5 ust. 1 Skarb Państwa powierzył Agencji Nieruchomości Rolnych wykonywanie przysługującego mu prawa własności. W związku z tym Agencja miała przejąć te prawa najpóźniej do [...] czerwca 2000 r. Nieruchomości rolne które nie zostały przejęte na rzecz Agencji ostatecznymi decyzjami w ww terminie, stały się z mocy prawa własnością gmin na terenach na których były położone (art. 13 ust. 2).

W ocenie Sądu, organ II instancji dokonał wadliwej oceny zebranych w sprawie dowodów i doszedł do błędnych wniosków, że przedmiotowe działki nie stanowią nieruchomości rolnych w rozumieniu przepisów art. 461 kodeksu cywilnego opierając się wyłącznie na nieaktualnych danych z ewidencji gruntów z których w odniesieniu do tych działek wpisano "TR" – tereny różne.

Zgodnie z art. 461 K.c. "nieruchomościami rolnymi ( gruntami rolnymi) są nieruchomości które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej". O rolniczym charakterze gruntu przesądza więc jego rolnicze przeznaczenie a nie sposób jego aktualnego wykorzystania (por. postanowienie SN z 28 stycznia 1999 r. sygn. akt III CKN 140/98, LEX nr 50652). Jak wynika z zaświadczenia Wójta Gminy P. z dnia [...] marca 2012 r. przedmiotowe działki do dnia [...] grudnia 2002 r. w Miejscowym Ogólnym Planie Zagospodarowania Przestrzennego Gminy P. położone były na terenie oznaczonym "granica państwa" i "w stanie istniejącym tereny upraw i użytki zielone. W planie adaptacja istniejącego, rolniczego wykorzystania gruntu". Plan, jako akt prawa miejscowego przeznaczał więc je do wykorzystania rolniczego. Świadczy to o nieaktualności zapisów w ewidencji gruntów. Jak trafnie wywodzi skarga ewidencja była zakładana w latach 60 w związku z tym mogło dojść do zmiany przeznaczenia poszczególnych gruntów., co zresztą zostało potwierdzone zmianami zapisów ewidencji w 2009 r. Jak wynika z załączonego do skargi wykazu zmian gruntowych dawne tereny "TR", nie sklasyfikowane co do klasy gruntów zostały zastąpione rodzajami użytków "PS" klasa III. Z decyzji Starosty [...] z [...] grudnia 2009r. obejmującej te zmiany wynika, że zapisy w ewidencji gruntów nie były prawidłowe i dlatego powstała konieczność dokonania weryfikacji w terenie a następnie dokonania zmian w użytkach. Decyzja ta potwierdza, że od czasów założenia ewidencji gruntów działki te były zagospodarowane i utrzymywane we właściwej kulturze rolnej i stanowiły użytek rolny pastwiska trwałego, nie posiadały ani nie posiadają cech użytku gruntowego "TR". Treść tej decyzji, jako jeden z elementów stanu faktycznego stanowi dowód na okoliczność przeznaczenia nieruchomości na potrzeby działalności rolniczej.

Czyni to zasadnym zarzut błędnego przyjęcia przez organ II instancji, że przedmiotowe działki nie stanowią nieruchomości rolnej w rozumieniu art. 461 K.c.

Zasadne są również zarzuty skargi w zakresie w jakim kwestionują pogląd organu II instancji o braku faktycznej możliwości wykorzystania terenów granicznych na potrzeby produkcji rolnej. Jak trafnie wywodzi skarga przepisy ustawy o ochronie granicy państwowej nie zawierają ograniczeń w zakresie możliwości wykorzystywania gruntu położonego przy granicy działki na potrzeby produkcji rolnej. Jedynym ograniczeniem jest konieczność utrzymania widoczności granicy i pasa granicznego, co wynika z art. 11 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie granicy państwowej. Ograniczenie polega na obowiązku właściciela nieruchomości do utrzymania nieruchomości w stanie widoczności granicy i znaków granicznych.

Nie sposób nie zgodzić się także z wywodami skargi poczynionymi na gruncie przepisów rozporządzeń wykonawczych, że zapisy ewidencji gruntów mogą stanowić wyłączny dowód na sposób wykorzystania i przeznaczenia przedmiotowych nieruchomości jako terenów oznaczonych symbolem "TR". Z załącznika nr 6 do Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r w sprawie ewidencji gruntów i budynków jasno wynika jakiego rodzaju grunty mogą być zakwalifikowane jako "TR". Przedmiotowy grunt tych cech nie posiada. Mało tego z analizy przeprowadzonej przez organ kontrolujący w trakcie postępowania dt. aktualizowania ewidencji gruntów wynika, że grunty te stanowią użytek klasy III a więc klasy wysokiej, co wyklucza aby można było je zakwalifikować jaki tereny przeznaczone do rekultywacji (grunty zdegradowane i zdewastowane).

W związku z tym Sąd uznał, że organ dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego czym naruszył art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., oraz art. 13 ust 2 u.g.n.r. poprzez wadliwe przyjęcie, że nie została spełniona przesłanka nabycia przedmiotowych nieruchomości przez Gminę P..

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1pkt a i c P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ wyda decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.