Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2567/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe w opłacie paliwowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

R. J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku wskazał, iż nie osiąga dochodów, natomiast jego żona osiąga dochody w wysokości około 2-3 tys. zł miesięcznie z tytułu działalności gospodarczej. W uzasadnieniu podniósł, iż od 1 marca 2012 r. przebywa na urlopie bezpłatnym i nie pobiera wynagrodzenia za pracę, utrzymuje się dzięki pomocy najbliższej rodziny. Wyjaśnił, iż w 2013 r. nie osiągnął dochodu z innych źródeł, zaś w zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu za 2013 r. widnienie dochód w wysokości 21.962,70 zł z uwagi na umorzenie przez bank zaległych odsetek od zaciągniętego kredytu. Dodatkowo wskazał, iż pozostaje z żoną w faktycznej separacji, a między małżonkami ustanowiona jest rozdzielność majątkowa, stąd też nie ma wiedzy co do zarobków małżonki, może jedynie je szacować w okolicy 2-3 tys. zł miesięcznie.

Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 18 listopada 2014 r. wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz nadesłania określonych dokumentów.

Pismem z dnia 2 grudnia 2014 r. pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, iż skarżący nie posiada rachunków bankowych, lokat, oszczędności pieniężnych ani innego majątku o znacznej wartości. Wskazał, iż wnioskodawca nie prowadzi gospodarstwa domowego z innymi osobami, zaś jego żona, z którą posiada rozdzielność majątkową, odmówiła udostępnienia wnioskodawcy swoich dokumentów finansowych. Dodatkowo podniósł, iż wnioskodawca nie jest w stanie w chwili obecnej ponieść bez uszczerbku dla siebie kosztów sądowych we wszystkich zainicjowanych sprawach, jednakże "uzyskał promesę od osób mu najbliższych o uzyskaniu pożyczki w wysokości 900 zł". Wobec tego byłby "teoretycznie" zdolny do poniesienia kosztów sądowych w wysokości 100 zł od każdej sprawy. Do pisma złączył zaświadczenie z dnia 5 sierpnia 2014 r. o zatrudnieniu oraz oświadczenie żony z dnia 18 listopada 2014 r. o odmowie podania informacji o swoich dochodach.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.

Oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Po pierwsze wskazać należy, iż skarżący oświadczył, że jest zatrudniony, jednakże od 1 marca 2012 r. przebywa na urlopie bezpłatnym. Z przedłożonego zaświadczenia o zatrudnienia wynika, iż jest zatrudniony w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w K. od 1 marca 1991 r., zaś w okresach od 1.08.2009 r. do 31.01.2010 r. oraz od 1.03.2012 do 31.12.2014 r. przebywał i nadal przebywa na urlopie bezpłatnym. Wnioskodawca utrzymuje się dzięki pomocy najbliższej rodziny, nie posiada nieruchomości ani przedmiotów wartościowych. W roku 2013 r. bank umorzył mu odsetki od zaciągniętego kredytu. Istotne jest również to, że wnioskodawca wskazuje we wniosku, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, oświadczając jednocześnie, iż pozostaje z nią w faktycznej separacji, zaś między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Dodatkowo w piśmie z dnia 5 grudnia 2014 r. jego pełnomocnik wskazuje, że nie prowadzi gospodarstwa domowego "z innymi osobami".

Biorąc pod uwagę powyższe oświadczenia nie sposób uznać, by wnioskodawca od prawie dwóch lat czerpał środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych "z pomocy najbliższej rodziny". Wnioskodawca nie jest przy tym osobą bezrobotną lecz jest zatrudniony. Nie wyjaśnia jakie są powody pozostawania na urlopie bezpłatnym, co w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, wywołuje negatywne skutki. Skoro bowiem skarżący posiada możliwości zarobkowe, a jednocześnie dobrowolnie przebywa na urlopie bezpłatnym, to próbę przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08; orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Następnie wskazać należy, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy oceniana jest sytuacja majątkowa nie tylko wnioskującej strony ale również innych osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. W niniejszej sprawie przyjąć należało, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną mimo oświadczonej "faktycznej separacji". Niezależnie od tego, iż oświadczenie o prowadzeniu z żoną wspólnego gospodarstwa domowego zostało przez skarżącego wyraźnie złożone na formularzu PPF z dnia 11 sierpnia 2014 r. – w rubrykach nr 6, nr 8 i nr 10 – dodatkowo przyjąć należało, iż przemawiają za tym również inne okoliczności. Wnioskodawca oświadcza, że sam nie posiada nieruchomości, jednakże zamieszkuje pod tym samym adresem co żona, nie wskazuje również oddzielnych wydatków związanych z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem.

Przyjmując zatem, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, podnieść należy, iż znaczenie ma wysokość dochodów uzyskiwana przez małżonków bez względu na rodzaj ustroju majątkowego, obowiązujący między nimi. Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących stan jego majątkowego posiadania, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Przypomnieć należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 25 września 2013 r., sygn. akt I GZ 442/13). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji, odmowa udzielenia odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego posiadania żony wnioskodawcy, biorąc pod uwagę to, iż tylko ona osiąga stałe dochody, wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Wyjaśnić należy, iż wnioskodawca występując o prawo pomocy winien liczyć się z tym, iż będzie zobowiązany do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazać trzeba, iż występując z wnioskiem skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego dochodu, nie wskazał gdzie i na podstawie jakiego tytułu mieszka, ani jak przedstawiają się jego wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego posiadania swojej żony. Wskazać w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy( por. postanowienie NSA z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11).

W końcu należało mieć na uwadze, iż nie jest w sprawie jasne, czy wnioskodawca posiada kredyt bankowy i czy nadal go spłaca, skoro w roku 2013 r. bank umorzył mu zaległe odsetki od jakiegoś kredytu. Informacje w tym zakresie również mają wpływ na ustalenie możliwości majątkowych wnioskodawcy, bowiem w orzecznictwie przyjmuje się, że strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami.

Reasumując wskazać należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Skoro wnioskodawca nie udziela pełnych informacji w tym zakresie, to dokonanie takiego porównania staje się niemożliwe. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.