Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 176/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2015-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 77 § 1 , art. 7,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1,
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Maria Grabowska, Sędzia WSA Mirosław Surma (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2007 oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Decyzja organu administracji publicznej i przedstawiony przez ten organ tok postępowania

1.1.Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w K. decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z dnia [...] r. nr [...] ustalającą J. S. kwotę nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2007.

1.2. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 18 czerwca 2004 r. J. S. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w J. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. decyzją z dnia [...] r. przyznał J. S. za rok 2004 płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni 4,39 ha w kwocie 785,81 zł. Tożsamej treści decyzja została wydana dnia 21 lutego 2006 r., co do płatności na rok 2005. Następnie w dniu 4 grudnia 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. wydał decyzję o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006, na mocy której przyznał płatność do powierzchni 5,25 ha w kwocie 939,75 zł. Z kolei decyzją z 18 lutego 2008 r. ten sam organ przyznał J. S. pomoc finansową na 2007 r. z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania do powierzchni 5,30 ha w kwocie 948,70 zł.

Następnie strona złożyła w dniu 14 maja 2008 r. w Biurze Powiatowym ARiMR w J. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008. Strona zadeklarowała do płatności ONW działki rolne oznaczone we wniosku literami A i AA, o łącznej powierzchni 0,99 ha, położone na działkach ewidencyjnych o numerach 13/12 i 13/13 w obrębie ewidencyjnym L., w gminie M. (powiat j., województwo ś.). W dniu 15 maja 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w J. wpłynęło "Oświadczenie przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW", tj. G. S.wraz z umową dzierżawy gruntu rolnego z dnia 10 kwietnia 2008 r. Pismem z dnia 5 czerwca 2008 r. organ poinformował strony, że oświadczenie to zostało złożone po ustanowionym terminie na składanie przedmiotowych oświadczeń.

Na wezwanie organu J. S. oświadczył, że według ewidencji gruntów i budynków jego gospodarstwo ma powierzchnię 1,15 ha, w tym powierzchnia upraw wynosi 1,05 ha, a pozostałe 0,10 ha stanowią budynki. Wraz z w/w oświadczeniem wpłynęła korekta wniosku, w której producent zadeklarował w sekcji VII, kolumnie 10 - powierzchnię gruntów rolnych na działce ewidencyjnej ogółem Nr 13/12 - 0,19 ha i na działce Nr 13/13 - 0,86 ha. Ostatecznie decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. Nr [...] z dnia [...] r. odmawiającą przyznania J. S. płatności w ramach ONW na 2008 r.

Następnie zawiadomieniem z dnia 28 października 2014 r. poinformowano J. S.wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych decyzjami z dnia [...], z dnia [...] r., z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. W dniu 3 grudnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. ustalił J. S. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW za lata 2004-2007 w łącznej wysokości 3143,24 zł.

1.3. Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji przywołał treść art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z dnia 22 października 2014 r., poz. 1438) zwanej dalej "ustawą" dającego podstawę do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pomocowych. Wskazał, że wypłacone nienależnie J. S. w latach 2004-2006 środki publiczne z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), a środki za rok 2007 pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy.

Organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657, ze zm.), płatność ONW udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26 czerwca 1999 r., ze zm.). Wymagania te polegają na: prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW); prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego; stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska i utrzymania krajobrazu wiejskiego, w szczególności chodzi o zrównoważone gospodarowanie.

Z kolei zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L nr 153 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 30, ze zm.) w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001. Jest więc zasadą, że nienależne płatności m.in. z tytułu dopłat ONW podlegają zwrotowi. Warunki zwrotu określa art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 - dla płatności za rok 2004.

Ponadto organ odwoławczy przypomniał, że rozporządzenie nr 2419/2001 - mimo uchylenia przez art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych rozporządzeniem Rady (WE) 1782/2003 i (WE) 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 479/2008 (Dz. Urz. UE L nr 141 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 18) - nadal obowiązuje co do wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005 r. W sprawie niniejszej okres pomocowy rozpoczął się w 2004 r., zatem warunki zwrotu nienależnej pomocy za rok 2004 reguluje art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001. Natomiast do płatności za lata 2005-2007 ma zastosowanie art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.

Podstawą prawną żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW są przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, ze zm.), zgodnie z którym:

§ 9. 1. Jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 pkt 1 albo w § 6 ust 3 pkt 1 lit a, albo w § 7 ust 1 pkt 2 lit a, to zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności:

a) na wszystkich działkach rolnych łub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW,

b) na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha.

1.4. W postępowaniu organ był zobowiązany do ustalenia, czy J. S. pobrał nienależne płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za lata 2004 - 2007. Z nienależną płatnością mamy również do czynienia w sytuacji, w której wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota staje się następnie świadczeniem, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w odnośnych przepisach. Przyjmując zatem, iż stosowne regulacje prawne przewidywały przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normowały również przypadki, w których płatności podlegają zwrotowi wskutek niespełnienia warunków podjętego zobowiązania, to ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

J. S. składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004 zobowiązał się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymał pierwszą płatność z tytułu ONW, tj. 4,39 ha przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej pomocy. Z akt sprawy wynika, iż pierwsze środki finansowe z tytułu ONW zostały przekazane na rachunek bankowy skarżącego w dniu 2 lutego 2005 r. Zatem 5-letni okres zobowiązania należy liczyć od tego dnia, tak więc trwał on do 2 lutego 2010 r. Następnie w roku 2008 J. S. zmniejszył powierzchnię upraw znajdujących się na terenach ONW do powierzchni 0,80 ha, co znajduje odzwierciedlenie w prawomocnej decyzji z dnia 6 kwietnia 2011 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji o odmowie przyznania pomocy ONW na rok 2008. W złożonym odwołaniu od decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych płatności J. S. potwierdził też, że zmniejszył powierzchnię upraw na terenach ONW w stosunku do podjętego zobowiązania ONW.

Organ stwierdził, że strona w latach 2004-2005 użytkowała powierzchnię 4,39 ha, w roku 2006 użytkowała powierzchnię 5,25 ha, zaś w roku 2007 użytkowała powierzchnię 5,30 ha i do takich powierzchni otrzymała płatność na podstawie wydanych w kolejnych latach decyzji. Jednocześnie Organ biorąc pod uwagę okoliczność zmniejszenia w roku 2008 powierzchni objętej zobowiązaniem ONW do 0,80 ha, ustalił że nie zostało dotrzymane zobowiązanie ONW i z tego powodu środki wypłacone z tytułu ONW w latach poprzednich podlegają zwrotowi w całości zgodnie z obowiązującym przepisem § 9 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r.

1.5. Zwrot płatności uznanej za nienależną lub nadmierną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. - mający zastosowanie do roku 2004 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. - mający zastosowanie do lat 2005-2007).

W niniejszej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, przepisy te nie mają zastosowania, ponieważ wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2004, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 2 lutego 2005 r. za rok 2005, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 12 kwietnia 2006 r., za rok 2006, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 29 stycznia 2007 r., za rok 2007, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła w dniu 1 kwietnia 2008 r., natomiast decyzja Nr 0236-00000119575/14 o ustaleniu J. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW za lata 2004-2007, została doręczona pełnomocnikowi strony za potwierdzeniem odbioru w dniu 8 grudnia 2014 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności

Natomiast od daty płatności pomocy za lata 2004-2007 do daty pierwszego powiadomienia J. S.przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności ONW upłynęło więcej niż cztery lata. 10-letni okres przedawnienia nie wymaga udowodnienia złej wiary, a krótki - 4-letni okres przedawnienia ustanowiony dla tych rolników, którzy pobrali nienależne płatności w dobrej wierze nie może być objęty domniemaniem, lecz musi zostać wykazany. Uznać należy, że o ile dobra wiara rolnika nie wynika wprost z dokumentacji dostępnej organowi, to jej wykazanie należy do beneficjenta. Jak wskazał organ odwoławczy kryterium, według którego dokonuje się podziału na dobrą i złą wiarę jest stan psychiczny (nastawienie) osoby odnoszący się do jej wiedzy o istnieniu jakiegoś stosunku prawnego i/lub wynikającego z niego prawa podmiotowego. W przypadku dobrej wiary mamy do czynienia z błędnym (ale usprawiedliwionym) przekonaniem jakiejś osoby, że przysługuje jej określone prawo podmiotowe, mimo że rzeczywisty stan prawny obiektywnie oceniany jest odmienny. Ustalenie wystąpienia dobrej wiary, czy też przypisanie jej określonemu podmiotowi, zawsze wymaga spełnienia tych samych trzech elementów. Są nimi: 1. przeświadczenie o istnieniu (albo nieistnieniu) prawa lub stosunku prawnego, 2. błędność tego przeświadczenia i 3. możliwość usprawiedliwienia błędu w danych okolicznościach. Przeświadczenie (mniemanie, przekonanie) o istnieniu określonego stanu prawnego jest punktem centralnym pojęcia dobrej wiary. Na ogół przyjmuje się, że dobrą wiarę uchyla już brak staranności, bowiem "w złej wierze jest ten, kto zna rzeczywisty stan prawny albo nawet wprawdzie go nie zna, ale mógł się o nim przy dołożeniu należytych starań dowiedzieć". Dobrą wiarę wyłącza ujawnienie takich okoliczności, które u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie. Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy jednak przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej staranności, wyklucza dobrą wiarę. Generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa.

Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania zawiera sekcję "Oświadczenia i Zobowiązania", w której między innymi znajduje się zapis, iż producentowi rolnemu znane są zasady przyznawania płatności. J. S. złożył czytelny podpis w powyższej sekcji. Należy zatem przyjąć, iż znane stronie były zasady przyznawania płatności ONW. J. S. składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2004, podpisał oświadczenie w tab. X na stronie 4, pkt 4 "Oświadczenia i zobowiązania", że: zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a zatem strona była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW. J. S. we wniosku podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności ONW. W dniu 2 lutego 2005 r. uzyskał pierwszą płatność z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania co skutkowało rozpoczęciem od tego dnia, 5-cioletniego zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na powierzchni nie mniejszej niż 4,39 ha. Wobec tego 5-letnie zobowiązanie ONW obejmowało okres od dnia 2 lutego 2005 r. do dnia 2 lutego 2010 r.

W dniu 22 października 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w J. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie realizacji podjętego w 2005 roku zobowiązania ONW z powodu nieścisłości wykrytych podczas kontroli administracyjnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 30 października 2008 r. wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w J. korekta wniosku, w której J. S. zwiększył powierzchnię gruntów rolnych oraz oświadczenie producenta o użytkowaniu działek rolnych o powierzchni 1,05 ha. Natomiast późniejsze kontrole w gospodarstwie strony wykazały, że powierzchnia użytków rolnych wynosiła 0,80 ha.

Z powyższego wynika, że J. S. nie wykazał należytej staranności w kwestii informowania organów ARiMR odnośnie wykorzystywania gruntów rolnych i nie zgłosił faktu, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności ONW. Nie poinformował bowiem odnośnie wykorzystywania gruntów rolnych i nie zgłosił faktu, iż zaprzestał użytkowania powierzchni działek rolnych, do którego był zobowiązany przez okres pięcioletni od daty pierwszej płatności, tj. od 2 lutego 2005 r. W związku z powyższym nie można przyjąć, iż J. S. działał w dobrej wierze, zatajając informację odnośnie zaprzestania użytkowania gruntów rolnych, do którego zobowiązał się przez okres pięcioletni od daty pierwszej płatności.

Z tych względów, zdaniem organu odwoławczego, nie ma zastosowania czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 — co do roku 2004 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - co do lat 2005-2007, którego upływ wyłącza obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW. Do zwrotu przez J. S.płatności ONW winien mieć zastosowanie dziesięcioletni okres przedawnienia.

1.6. W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa art. 49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001 i art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2007. Na podstawie wskazanych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W rozpatrywanej sprawie, płatność z tytułu ONW na lata 2004-2007 przekazana na rachunek bankowy J. S.nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność w tej wysokości została przekazana na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. o przyznaniu płatności ONW. Natomiast z akt sprawy wynika, że producent rolny zaniechał w okresie późniejszym prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych położonych na obszarach ONW w wymaganym pięcioletnim okresie objętym zobowiązaniem.

1.7. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo wskazał też, że płatność ONW uzyskana za rok 2007 nie podlega odstąpieniu zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173), gdyż przekracza ona równowartość 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro na dzień wypłaty 1 kwietnia 2008 r., tj. kwotę 352,24 zł (kurs wymiany euro na PLN według Europejskiego Banku Centralnego z dnia 28 marca 2008 r.). Ustawodawca nie przewidział natomiast w żadnym przepisie prawa możliwości odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW za lata 2004-2006.

1.8. Organ odwoławczy wskazał również na podstawę prawną w zakresie metody naliczania i żądania odsetek od nienależnie pobranych płatności.

2. Skarga do Sądu

2.1. Na powyższą decyzję J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K., wnosząc o jej uchylenie.

2.2. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że w związku z wypadkiem w 2007 r. zrzekła się dzierżawy 1,05 ha gospodarstwa. Gospodarstwo przejęła żona i prowadzi je nadal. W 2008 r. stwierdzono błąd w powierzchni gospodarstwa. W związku z tym skarżący złożył korektę. Od tego momentu miał pięć kontroli. Dopiero kontrola przeprowadzona w dniu 14 czerwca 2012 r. rzetelnie zmierzyła gospodarstwo. Wyniki kontroli zapisano w notatce, którą skarżący załączył do skargi jako dokument nr 2. Jednocześnie wniósł o powołanie na świadków wymienionych w niej kontrolerów. Z kolei dokument nr 1 stwierdza, że działka w granicach ABCDE była nieprawidłowo mierzona aż do 2012 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji w Warszawie uznała notatkę z 14 czerwca 2012 r. i w 2015 r. skarżący otrzymał materiał graficzny zgodny z rzeczywistością, tj. zgodnie z granicami działki wyznaczonymi przez geodetę w czasie kupna (dokument nr 3). Skarżący ponadto dołączył do skargi skargi kasacyjne od wyroków WSA w K. (dokument nr 4 i 5).

2.3. Skarżący podniósł, że z informacji otrzymanych od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji w Warszawie wynika, że sankcje nakładane na rolnika mogą być nakładane według prawa unijnego tylko do 3 lat wstecz od ujawnienia nieprawidłowości. Nieprawidłowości zostały ujawnione i od razu wyjaśnione 23 października 2009 r.

2.4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

2.5. Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z 25 maja 2015 r., zarzucając naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz przepisów prawa materialnego wskazał, że skarżący działał w dobrej wierze. Zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na skutek nieprzewidzianej okoliczności - w dniu 30 lipca 2007 r. uległ ciężkiemu wypadkowi. Podjął w związku z tym decyzję o przekazaniu posiadania działek G. S. na podstawie umowy dzierżawy z 30 kwietnia 2008 r. Z kolei w dniu 15 maja 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło oświadczenie przejmującego posiadanie działek, w którym J. S. potwierdził fakt przejęcia zobowiązania ONW przez G. S..

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zważył, co następuje:

3.1. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 ustawy p.p.s.a.). Tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przy czym należy też wskazać, że stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając za niewadliwe.

3.2. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, w której ustalono skarżącemu wysokość nienależnie pobranych płatności za lata 2004-2007. W związku z powyższym kontrola sądowa ograniczała się do postępowania prowadzonego w tym właśnie przedmiocie, czyli w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Przedmiotem rozważań Sądu nie mogła być więc legalność ostatecznej i prawomocnej decyzji Dyrektora Ś. Oddziału Regionalnego ARiMR w K. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J. z dnia [...] r. odmawiającą przyznania J. S. płatności w ramach ONW na 2008 r. W decyzji tej stwierdzono, że skarżący uprawiał powierzchnię 0,80 ha, a zatem zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części działek położonych na obszarach ONW, a łączna powierzchnia, na której nadal prowadzona jest działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha.

Wyjaśnienia skarżącego w sprawie przeprowadzonych kontroli na miejscu również nie mają wpływu na wynik postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2007. Postępowanie to stanowi postępowanie odrębne, w konsekwencji strona nie może skutecznie podnosić argumentów przeciwko decyzji o przyznaniu płatności ONW.

Poddane obecnej kontroli Sądu jest więc postępowanie będące implikacją stwierdzenia, że płatności na lata 2004 – 2007 nie były należne i jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. Podkreślić przy tym należy, że decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 6 kwietnia 2011 r., którą potwierdzono, że skarżący w 2008 r. uprawiał powierzchnię 0,80 ha, zatem zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na zadeklarowanej części działek położonych na obszarach ONW stała się ostateczna i prawomocna.

3.3. Tryb odzyskiwania nienależnie wypłaconych środków reguluje art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., nr 98, poz. 634 ze zm.), zgodnie z którym ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).

3.4. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ww. ustawy jest więc ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że na rachunek skarżącego zostały wypłacone środki pieniężne pochodzące z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ARiMR w kwocie 3143,24 zł, na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w J.: z dnia [...] r., z dnia [...] r., z dnia [...]r. oraz z dnia [...] r. Organy dostatecznie też wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy związane z podjętym przez skarżącego w związku z wypłaconymi środkami zobowiązaniem (pkt 1.5.), tj. na jakiej powierzchni i w jakich ramach czasowych skarżący podjął zobowiązanie ONW. W latach 2004-2007 realizując pięcioletni okres zobowiązania skarżący użytkował powierzchnię 4,39 ha natomiast w roku 2008 uprawiał powierzchnię 0,80 ha. Tym samym, prawidłowy jest wniosek organów, że skoro termin zakończenia realizacji zobowiązania ONW upływał w dniu 2 lutego 2010 r., a producent rolny w roku 2008 zmniejszył powierzchnię objętą zobowiązaniem (poniżej 1 ha) i nie zaistniały inne okoliczności wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, to udzielona pomoc podlega zwrotowi, ponieważ w roku 2008 stała się płatnością nienależną. Taka sytuacja, nakazująca zwrot, odpowiada wprost dyspozycji § 9 ust. 1 pkt 1 lit. "b" cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. (pkt 1.3.)

3.5. Organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki zastosowania art. 73 ust. 4 lub 5 rozporządzenia nr 796/2004 (oraz art.49 ust. 4 rozporządzenia nr 2419/2001) wyłączające obowiązek zwrotu nienależnej płatności jeżeli takowa płatność zostałaby dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W niniejszej sprawie, taka sytuacja nie miała miejsca bowiem nie doszło do pomyłki przy przyznawaniu płatności natomiast do późniejszego zaniechania przez skarżącego prowadzenia działalności rolniczej na części działek, których dotyczyło pięcioletnie zobowiązanie. Stwierdzenie z kolei braku pomyłki organu czyni bezprzedmiotowym ocenę zaistniałej sytuacji w kontekście możliwości wykrycia błędu przez rolnika, w tym błędu dotyczącego elementów stanu faktycznego, a w konsekwencji konieczność respektowania wskazanego w przepisach 12 miesięcznego terminu.

3.6. Wbrew zarzutom skargi organ trafnie również wskazał (pkt 1.5.), że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka zastosowania art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 (oraz odpowiednio art.49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001). Zgodnie z ich treścią zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze. Podzielić należy w tym miejscu ocenę organu odwoławczego, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do przyjęcia w niniejszym przypadku dobrej wiary, gdyż skarżący od momentu zapoznania się ze stosownymi pouczeniami i złożeniem stosownych oświadczeń nabył wiedzę i był świadomy skutków odstąpienia od realizacji pięcioletniego zobowiązania oraz ciążących na nim obowiązków informacyjnych (pkt 1.5.). Mimo tego, jak prawidłowo wykazały to organy, skarżący nie poinformował i nie podał przyczyn zaprzestania realizacji podjętego zobowiązania. Sam skarżący natomiast wskazał, że w 2007 r. gospodarstwo przejęła żona. Faktu tego nie zgłosił. Za wypełnienie tego obowiązku nie można też uznać, jak twierdzi skarżący, złożenia w dniu 15 maja 2008 r. przez G. S.oświadczenia (jak uznał później organ nieskutecznego) o przejęciu od J. S.posiadania działek rolnych położonych na obszarach ONW. Stosownie do § 9 ust 3 cytowanego wyżej (pkt 1.3.) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie nastąpiło na skutek: a) długotrwałej niezdolności do pracy producenta rolnego, b) wystąpienia klęski żywiołowej, c) zniszczenia budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych, d) wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego, e) wywłaszczenia nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem, f) rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Przy czym wymogiem koniecznym dla uchylenia się od obowiązku zwrotu jest zawiadomienie przez producenta rolnego kierownika biura powiatowego Agencji o zaistnieniu chociażby jednej z powyższych okoliczności, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. W niniejszej sprawie skarżący takiego zawiadomienia nie dokonał.

3.7. Odnosząc się do zarzutów skargi o naruszeniu przepisów postępowania stwierdzić trzeba – mając na uwadze zawartość akt administracyjnych - że orzekające w niniejszej sprawie organy obu instancji, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia niniejszej sprawy, rozpatrując w sposób wyczerpujący zebrany materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny tego materiału wskazanych w art. 80 K.p.a. Ze względów wskazanych w pkt 3.6. nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i wydania decyzji po upływie terminu przedawnienia.

3.8. Tym samym, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, organ zobligowany był do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

3.9. W związku z tym, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.