Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 289/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Adam Gołuch po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] nr [...] odmawiającą A. S. ( dalej określanemu jako wnioskodawca lub skarżący) umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...]zł...

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika. W ocenie Oddziału po stronie wnioskodawcy nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Ponadto uznano, że wnioskodawca nie wykazał że z uwagi na indywidualną sytuację, uregulowanie należności z tytułu składek wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych.

W dniu 8 maja 2017 r. wpłynął do Oddziału wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że udało mu się zdobyć pracę zawodową, ale na czas określony - umowa na zastępstwo. Dodał, że nie jest to praca stała, ani pewna, ani dobrze płatna. Jednak opłacenie zaległych składek, w ocenie wnioskodawcy, całkowicie pozbawiłoby jego i jego matkę, której jest jedynym opiekunem możliwości zaspokojenia podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych.. Wyliczył, że dochody gospodarstwa domowego wynoszą [...]zł. Spora część emerytury matki przeznaczana jest na leki, środki pielęgnacyjne i czystości, a także na taksówki na dojazdy do lekarza i na badania. Zaznaczył, ze opieka i dbanie o chorą matkę jest dla niego ogromnym priorytetem.

Dalej organ ustalił, że [...] wnioskodawca odwołanie od decyzji z [...] określającej wysokość zadłużenia. Z uwagi na powyższe postanowieniem z [...] postępowanie w sprawie ponownego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności zostało zawieszone do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Sąd.

Wyrokiem z [...] Sąd Apelacyjny w K. oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji określającej zadłużenie. Po uprawomocnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego, postanowieniem z [...] zostało podjęte zawieszone postępowanie.

Z uwagi na powyższe okoliczności ZUS uzupełnił materiał dowodowy uprzednio wzywając wnioskodawcę o przytoczenie dodatkowych okoliczności faktycznych i dowodów. W odpowiedzi wnioskodawca zaktualizował dane na temat swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w oparciu o przedłożone dokumenty oraz o zgromadzone dowody uzyskane przez organ w toku postępowania Oddział ustalił, że w okresie od 1 grudnia 198 9r. do 31 października 2014 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą – zakład [...]. Z kolei w okresie od 3 października 2016 r. do 25 listopada 2016 r. prowadził działalność w zakresie działalności [...]. W czasie prowadzenia działalności gospodarczej nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia i w ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS na wstępie stwierdził w oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 ustawy u.s.u.s., że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności z tytułu składek figurujące na koncie wnioskodawcy mogą być dochodzone. Zgodnie z zapisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5-letni okres jest wydłużany. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia. Z kolei zgodnie z art. 24 ust 5b w/w ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Od października 2006 r. należności kierowane były sukcesywnie do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej, co skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Obecnie postępowaniem egzekucyjnym objęte jest zadłużenie za okres od kwietnia 2005 r. do marca 2007 r. Czynnikiem mającym wpływ na bieg terminu przedawnienia miało również prowadzone w okresie od 15 grudnia 2014r. do 22 października 2016 r. postępowanie w sprawie wniosku o abolicję. Dodatkowo 26 września 2016 r. wszczęte zostało postępowanie zmierzające do wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia. Decyzja ta została doręczona 20 grudnia 2016 r. Od decyzji wnioskodawca wniósł odwołanie. Ostatecznie wyrokiem z [...] Sąd Apelacyjny oddalił odwołanie, a decyzja określająca wysokość zadłużenia stała się prawomocna. Zatem figurujące na koncie wnioskodawcy zadłużenie nie uległo przedawnieniu i jest nadal wymagalne.

Dalej ustalił, że wnioskodawca jest zatrudniony w oparciu o umowę zlecenie w "A" Sp. z o.o. (okres trwania umowy od 1 czerwca 2019 r. do 31 grudnia 2020r.) oraz w "B" Sp. z o.o. (okres trwania umowy od 1 czerwca 2019 r. do 31 grudnia 2020r.). Z tego tytułu osiąga wynagrodzenie, wynoszące średnio [...]zł netto miesięcznie (ustalono na podstawie rachunków z okresu od sierpnia 2020r, do października 2020r.). Wnioskodawca oszacował, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem samodzielnego gospodarstwa domowego wynoszą łącznie od [...] zł do [...]zł. Wykazał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości [...]zł, w bankach w wysokości około [...]zł, w instytucjach w wysokości [...]zł, u osób fizycznych w wysokości [...]zł oraz inne w wysokości [...]zł. Oświadczył, że spłaca tylko zobowiązanie z tytułu podatków w wysokości 10 zł miesięcznie. Pozostałe zobowiązania dochodzone są egzekucyjnie przez różne firmy windykacyjne, nie posiada wartościowych składników majątkowych. Przedstawił zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wydane [...] dla potrzeb Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności, z którego wynika, że choruje na nadciśnienie tętnicze, hypertransaminazemię, stłuszczenie wątroby oraz ostrogi piętowe.

Następnie, po przytoczeniu regulacji art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdził, że z oczywistych przyczyn nie mają zastosowania przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a i 4b ustawy u.s.u.s. W ocenie Zakładu nie ma zastosowania przesłanka wymieniona w pkt 3. Wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej od 26 listopada 2016r., jednak nie stwierdzono jak dotąd braku majątku, z którego można egzekwować należności. Obecnie jest zatrudniony w oparciu o umowę zlecenia, zatem istnieje możliwość egzekwowania należności z wierzytelności pieniężnej. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne, tym bardziej, że istnieje możliwość egzekwowania należności z wierzytelności pieniężnej.

Z tych powodów, w ocenie ZUS, nie zachodzą wobec wnioskodawczy przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s i wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie.

Odnosząc się do przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej określanym w skrócie jako rozporządzenie), ZUS stwierdził, że nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Biorąc pod uwagę wyżej poczynione ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy ZUS zaznaczył, że dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy nie jest niższy niż ustalone minimum socjalne dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego, które w I kwartale 2020 r. wyniosło wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych 1.251,51 zł. Wskazany dochód jest równocześnie wyższy od ustalonego minimum egzystencji, które na dzień 30 marca 2020 r. wyniosło 616,55/osobę, a które określa miarę ubóstwa opracowaną na podstawie szerszych badań nad ubóstwem w Polsce. Zatem sytuacja finansowa wnioskodawcy nie nosi znamion ubóstwa, gdyż powołana kategoria (minimum egzystencji) wyznacza niski, "alarmowy" poziom zaspakajania potrzeb, którego gospodarstwo wnioskodawcy nie przekroczyło. Co nie oznacza, że jego sytuacja jest łatwa. Jednak wnioskodawca zaspokaja swoje potrzeby bez pomocy Państwa. Stwierdzić należy również, że podejmuje Pan szereg działań mających na celu podniesienie statusu materialnego, poprzez poszukiwanie lepiej płatnej i stałej pracy oraz poszukiwanie mieszkania tańszego w utrzymaniu.

W przedmiotowej sprawie brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna ma charakter stały. Zakład Ubezpieczeń Społecznych upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

W ocenie Zakładu brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie ulegnie poprawie, skoro posiada status zleceniobiorcy na podstawie umowy zlecenie, a uzyskiwane wynagrodzenie czy okres trwania umowy mogą ulec zmianie, co może wpłynąć na wysokość uzyskiwanych dochodów.

Nadto wnioskodawca nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które miałyby wpływ na powstanie długu, czy też obecny brak możliwości jego uregulowania. Nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia zdarzeń wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

ZUS uznał także, że nie wystąpiła przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności.

W toku postępowania, [...] zmarła matka wnioskodawcy, zatem odpadła przesłanka opieki nad nią. Wnioskodawca pracuje, zatem nie można uznać, w ocenie ZUS, że stan zdrowia uniemożliwia mu pozyskanie dochodu. Nadto wnioskodawca wskazał, że ubiega się o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności po to, aby uzyskać umowę o pracę z wyższym wynagrodzeniem w firmie ochroniarskiej. Dlatego nie można uznać, że stan zdrowia uniemożliwia mu pozyskanie dochodu.

Podkreśli także, że swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia, wnioskodawczyni przyczyniła się do tego, że kwoty odsetek osiągnęły sumę przewyższającą kwotę należności głównej. Zaległości dotyczą bowiem lat 2001-2016. Umorzenie należności z tytułu składek nie może być nagrodą za to, że wnioskodawczyni świadomie uchylała się od obowiązku opłacania składek.

Na podstawie powyższych informacji ZUS nie znalazł przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek. Nie wystarczy bowiem, że wskaże się na trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi się jednak liczyć z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. Możliwość umorzenia zaległości ma charakter wyjątkowy, bowiem jest odstępstwem od zasady akceptowanej zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądowym, że zobowiązania określone ustawami mają charakter powszechny. Jednocześnie podkreślić należy, że o istnieniu ważnego interesu płatnika oraz całkowitej nieściągalności decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu, bądź nie należności. Ważnego interesu płatnika oraz całkowitej nieściągalności nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zadłużenia.

W skardze na powyższą decyzję skarżący domagał się ponownego rozpatrzenia jego sprawy i uchylenia decyzji ZUS oraz przyznania mu prawa pomocy. W uzasadnieniu przedstawił swoją sytuację rodzina i majątkową oraz historię swojej działalności gospodarczej.. Podkreślił, że wejście na rynek aparatów cyfrowych znacznie ograniczyło zakres działalności jego zakładu fotograficznego. Dodatkowo, w trakcie remontu budynku, w którym znajdował się jego zakład, po zasłonięciu elewacji, ograniczeniu uległa dostępność jego zakładu, a przede wszystkim dostępność informacji o jego istnieniu. Co finalnie wpłynęło na wyniki tej działalności. Przytoczył także obszerne fragmenty uzasadnień wyroków sądów powszechnych rozpatrujących sprawę wysokości jego zaległych składek.

W piśmie procesowym z [...] sporządzonym już przez pełnomocnika z urzędu, wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji, dopuszczenie dowodów z dokumentów załączonych do pisma oraz zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów udzielonej obrony z urzędu.

Decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 11 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez zbytnia ogólnikowość uzasadnienia,

- art. 7, art. 77 § 1 i 107§ 3 K.p.a. poprzez pominiecie istotnych okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, w szczególności dotyczących sytuacji zdrowotnej skarżącego.

W oparciu o art. 106 § 3 P.p.s.a wniesiono o dopuszczenie dowodów z dokumentów, w szczególności obrazujących sytuacje zdrowotną skarżącego, która pozwała na uznaje, że w sprawie zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w rozporządzeniu..

Podkreślono także, ze wielkość zadłużenia skarżącego nie jest możliwa do wyegzekwowania z jego wynagrodzenia, bowiem jest ono zbyt niskie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddaleni nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: 2021 r. poz. 137) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 dalej określanej skrótem P.p.s.a.), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 P.p.s.a..

Kierując się powyższym kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie ZUS wniosek skarżącego rozważył na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W pierwszej kolejności odniósł się do kwestii przedawnienia składek, uwzględniając wszystkie okoliczności wpływające na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Wskazać zatem należy, że w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne kwestie przedawnienia reguluje ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Okres przedawnienia uległ zmianie z dniem od 1 stycznia 2012 r.. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r., (z zastosowaniem 10-Ietniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u,s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Kat. z dnia [...], [...]).

Z kolei przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1938 z późn. zm.). Zgodnie z art. 93 ust. 2 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem najpierw termin ich przedawnienia wynosił 10 lat, a następnie okres ten skrócono do 5 lat.

W świetle powyższych regulacji wybór odpowiednio terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od dnia wymagali składki), zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

Nadto, zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

ZUS obowiązkom wykazania nieprzedawnienia składek podołał w zaskarżonej decyzji. Także wysokość zaległych składek nie budzi wątpliwości, a ich wysokość przesadził wyrok Sądu Apelacyjnego w K.

Przypomnieć należy, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".

Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Rozpatrując wniosek skarżącego, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia on żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498 z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

Analizując sytuację skarżącego w zakresie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bezspornym jest, że nie zachodzi wobec niego przesłanka umorzenia składek wymieniona w pkt 1. Organ nie powziął również wiedzy o tym, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Zatem wykluczyć należy wystąpienie okoliczności z pkt 2. Natomiast z uwagi na to, że zobowiązanemu przysługuje wynagrodzenie z umowy zlecenia, brak jest podstaw do przyjęcia, że nie dysponuje on majątkiem, z którego możliwa jest egzekucja należności (pkt 3). Organy nie dysponowały również dokumentami, które wskazywałyby, że nie doszło do zaspokojenia należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym. Dlatego też zasadnym jest stanowisko o niewystępowaniu przesłanek z pkt 4 i 4b. Nie ulega również wątpliwości, iż wysokość zaległości ciążących na skarżącym przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (koszt upomnienia – 11,60 zł). Zatem nie zachodzi przesłanka z pkt 4a. Odnosząc się do przesłanek zawartych w pozostałych punktach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 5 i 6) stwierdzić należy, że w stosunku do skarżącego, czemu on sam nie zaprzecza, toczy się postępowanie egzekucyjne. Oznacza to, że wymienione w pkt 5 i 6 przesłanki nie zostały spełnione.

Podsumowując tą część uzasadnienia stwierdzić należy, że w opisanej sytuacji, zasadnie ZUS przyjął, że nie jest możliwe umorzenie zaległych składek z tytułu ich całkowitej nieściągalności, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Bezspornie skarżący był płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niego zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślić w tym miejscu należy, że to na wnioskodawcy (skarżącym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu. I powinien to uczynić przed wydaniem decyzji kończącej postępowania w sprawie. Nadmienić w tym miejscu należy, iż organ przed wydaniem decyzji informował skarżącego, także z uwagi na przebieg postępowania i jego zawieszenie na czas prowadzenia postępowania zmierzającego do określenia wysokości nieopłaconych składek, o prawie przedstawienia dowodów na poparcie żądania umorzenia składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą skarżącego. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że organ uwzględnił dane wynikając ze zaktualizowanego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Wziął pod uwagę przedłożoną kopię orzeczenia lekarskiego i wymienione w nim schorzenia skarżącego.

Wskazać w tym miejscu należy, odnosząc sie do wniosku dowodowego pełnomocnika skarżącego, że sąd może na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dopuścić dowód z dokumentu w celu wyjaśnienia wątpliwości. Nie może jednak przeprowadzić postępowania dowodowego mającego wykazać okoliczności istotne dla wyniku sprawy. Nie może w tym zakresie zastąpić organu. Nie może też stawiać organowi zarzutu, ze czegoś nie wyjaśnił, jeżeli skarżący sam tych dowodów na etapie postępowania o umorzenie zaległych skład nie przedstawił organowi.

Analiza sytuacji osobisto-finansowej skarżącego, prawidłowo przeprowadzona przez ZUS, uzasadnia twierdzenie, że nie zachodzi przypadek wskazujący, że opłacanie zaległych składek doprowadziłoby do niemożności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Przed przystąpieniem do dalszych rozważań podkreślić należy, że ocena sytuacji osoby ubiegającej się o umorzenie nieopłaconych składek dokonywana jest według stanu na dzień wydania przez organ decyzji, co odnosi się również do decyzji podejmowanej w postępowaniu odwoławczym, tj. do decyzji wydawanej w rezultacie rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. (zob. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1613/12, Lex nr 1457665). Oznacza to, że dla oceny wystąpienia przesłanek umorzeniowych ma znaczenie to co istnieje w czasie rozpoznawania sprawy. Bez znaczenia co do zasady jest natomiast to, co nastąpi w przyszłości. Wobec tego dla rozstrzyganej sprawy znaczenie ma to, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji łączny dochód skarżącego wynosił ok. 1600 zł. netto. Sam skarżący zaznaczył, że ubiega się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, by w przyszłości uzyskać wyższy dochód.

Dokonując dalszej oceny sytuacji materialnej skarżącego podnieść należy, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości [...] zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości [...]zł, w bankach w wysokości około [...]zł, w instytucjach w wysokości [...]zł, u osób fizycznych w wysokości [...]zł oraz inne w wysokości [...]zł. Oświadczył, że spłaca tylko zobowiązanie z tytułu podatków w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto nie korzysta on z żadnej z form wsparcia przewidzianej m.in. przepisami o pomocy społecznej. Pozwala to więc na przyjęcie stanowiska, że spłata zaległych składek wpłynie niekorzystnie jego sytuację, nie bardziej jednak, niż spłata pozostałych zobowiązań. Wskazywana wysokość dochodu skarżącego nie obejmuje już kwoty, jaka jest mu potrącana na zaległe składki w trybie postępowania egzekucyjnego. Oczywistym jest, że jednorazowe uregulowanie zaległych składek jest w tym przypadku niemożliwe. Niemniej w dłuższym okresie czasu jest możliwe. Dlatego wskazać należy na art. 29 u.s.u.s., który daje możliwość zobowiązanemu ubiegania się o rozłożenie należności na raty. Wysokość raty ustalana jest na podstawie dokonanej analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy określającej maksymalną dopuszczalną liczbę rat, a także przy uwzględnieniu wysokości rat zaproponowanych przez zobowiązanego. Podsumowując zasadnym jest twierdzenie, iż w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Bezspornym jest także to, że brak jest podstaw do przyjęcia istnienia przesłanki umorzeniowej z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, która odnosi się do strat materialnych poniesionych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Z kolei w odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdzić przyjdzie, że skarżący w toku postępowania udokumentował, że cierpi na różne, które, na co zwrócił uwagę organ nie uniemożliwiają mu świadczenia pracy. Raz jeszcze należy w tym miejscu zaznaczyć, że sad nie mógł wziąć pod uwagę dokumentów dołączonych do skargi, które, w granicach uznania administracyjnego, nie były poddane ocenie organu.

Zwrócić także należy uwagę, że w orzecznictwie przyjmuje się, że sam fakt choroby nie został wymieniony w rozporządzeniu z 2003 r. jako przesłanka umożliwiająca umorzenie zaległości, zatem samo jej wystąpienie nie uzasadnia umorzenia długu (zob. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt II GSK 1513/16, Lex nr 2478977). Oznacza to, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że o ile skarżący wykazał wystąpienie jednostek chorobowych, to brak jest dowodów na to, że wykluczają one możliwość uzyskiwania przez niego dochodu. Dodać także należy, że w toku postępowania odpadła przesłanka opiekowania się przez skarżącego przewlekle chorą matką, co miałoby go pozbawiać możliwości uzyskiwania dochodu. Wobec powyższego, wbrew twierdzeniom skarżącego organ zasadnie uznał, że w sprawie nie wystąpiła okoliczność z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Za nietrafny uznać należy także zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego. Wbrew twierdzeniu skarżącego, zebrany materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, a jego ocena doprowadziła organ do wniosków, które znajdują oparcie we wspomnianym materiale dowodowym. Tym samym postępowanie w zakresie przesłanek umorzeniowych przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasad wyrażonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. Dodać należy, że organ rozpatrując sprawę uwzględnił dowody przedstawione przez skarżącego, jak również te, które pozyskał prowadząc z urzędu postępowanie dowodowe. Podkreślić jednak należy jeszcze raz, że to przede wszystkim na skarżącym spoczywał ciężar dowodowy, a więc to on zobligowany jest do przedstawienia dowodów, które mają potwierdzić wystąpienie okoliczności warunkujących umorzenie zaległych składek. Dlatego też nie można zaaprobować twierdzenia wyrażonego w końcowej części skargi, że organ zaniechał wyjaśnienia okoliczności podnoszonych przez skarżącego.

Nadto nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, iż uzasadnienie decyzji jest ogólnikowe. Organ omówił wszystkie ustalone w sprawie okoliczności, wskazał na podstawie czego to uczynił – głównie oświadczenia skarżącego. Na marginesie podnieść należy, że skarżący nie sprecyzował jakie konkretnie okoliczności nie zostały zbadane z uwzględnieniem przedstawionych przez niego w toku postępowania przed organem, a nie przed sądem faktów i dowodów.

Konkludując, skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie składek, to organ nie był uprawniony do procedowania w zakresie uznania administracyjnego.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a.