Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 190/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art. 247, art. 246 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 45 ust. 1, art. 78
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Ol 843/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. G. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z dnia 2 czerwca 2005 r. sygn. akt I SA/Ol 19/05 oddalającego skargę B. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 19 listopada 2004 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 1999 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 843/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił B. G. uwzględnienia wniosku w sprawie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z 2 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Ol 19/05, oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 19 listopada 2004 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 1999 r.

W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżąca po złożeniu tej skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. WSA postanowieniem z 24 marca 2010 r. odrzucił wniosek skarżącej o wznowienie postępowania sądowego. W związku z tym Sąd ten oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 247 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Bezzasadność skargi została zaś stwierdzona z uwagi na złożenie skargi o wznowienie postępowania sądowego z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu określonego w art. 277 p.p.s.a.

Strona zaskarżyła powyższe postanowienie, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na zamiar złożenia skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku spełnienia dwóch kategorii przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., a jest nią wykazanie przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek - określona w art. 247 p.p.s.a., który stał się podstawą rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji - ma charakter negatywny, bowiem jej wystąpienie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy, nawet przy spełnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub choćby częściowym z art. 246 § 1 p.p.s.a.

W doktrynie i orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że potrzeba zastosowania art. 247 p.p.s.a. zachodzi przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia z uwagi na zajście przesłanek określonych w art. 58 § 1 p.p.s.a. lub też gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że skarga nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (vide J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 508).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma to jednak odniesienia do sytuacji powstałej w niniejszej sprawie w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie WSA oczywista bezzasadność skargi wynika z postanowienia tegoż Sądu datowanego na ten sam dzień, w którym wydano zaskarżone tu postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Tymczasem wydając 24 marca 2010 r. postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, WSA winien zważyć, że postanowienie z 24 marca 2010 r. odrzucające wniosek skarżącej o wznowienie postępowania sądowego było w tej dacie nieprawomocne, a stronie – z uwagi na dwuinstancyjność postępowania sądowoadministracyjnego – służy środek odwoławczy na to postanowienie w postaci skargi kasacyjnej (art. 173 p.p.s.a.).

W tej sytuacji odmowa przyznania prawa pomocy jest naruszeniem zasady prawa do sądu określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, a także art. 78 Konstytucji, który stanowi, że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Konstytucyjne prawo do zaskarżania orzeczeń zostało skonkretyzowane w ustawie p.p.s.a. m.in. poprzez prawo strony do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi. WSA odmawiając prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. dokonał de facto – co jest niedopuszczalne w świetle art. 78 Konstytucji, art. 173 p.p.s.a. i art. 3 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - pozytywnej oceny swojego postanowienia o odrzuceniu skargi, do czego kompetencją dysponuje jednak wyłącznie Naczelny Sąd Administracyjny.

Nie była zatem zasadna odmowa przyznania prawa pomocy z uwagi na tę samą okoliczność, która stała się przyczyną uprzedniego odrzucenia skargi. W tej sytuacji nie zachodziła możliwość zastosowania art. 247 p.p.s.a., gdyż pozbawiało to stronę a limine możliwości weryfikacji orzeczenia odrzucającego skargę, co zresztą słusznie podnosiła ona w zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny winien wobec tego ocenić wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., a ewentualna odmowa przyznania prawa pomocy może nastąpić tylko, gdy strona przesłanek nie spełnia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.