Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 220/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1225/07 w sprawie ze skargi W.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego na części nieruchomości warszawskiej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I S.A./Wa 1225/07, oddalił skargę W.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) maja 2007r., nr (...) w przedmiocie ustanowienia użytkowania wieczystego na części nieruchomości warszawskiej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia (...) maja 2007r. nr (...), po rozpatrzeniu odwołania W. L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia (...) kwietnia 2005r. nr (...) w sprawie ustanowienia użytkowania wieczystego oraz ustalenia czynszu symbolicznego do udziału wynoszącego 0,634 części gruntu o pow. 306 m² (z ogólnej powierzchni 852 m² oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr (...) z obr. (...), położonego w Warszawie przy ul. (...), uregulowanego w KW. (...) na rzecz M. B. W., E. A. . A. P., J. W., J. P., T. F., K. F., M. Ł. Ł. i W. S. Ł. oraz odmowy w/w osobom ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego 0,366 części gruntu o pow. 306 m² oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr (...) w obr. (...) oddanego w użytkowanie wieczyste w ułamkowych częściach właścicielom lokali mieszkalnych nr (...),(...),(...),(...),(...),(...).

W toku postępowania ustalono, iż nieruchomość położona w Warszawie przy ul. (...), część dawnej nieruchomości gruntowej o nr hip. (...), stanowiąca obecnie działkę z obrębu (...)o nr (...)o pow. 306 m², uregulowaną w KW (...) oraz działkę o nr (...) o pow. 546 m², uregulowaną w KW (...), objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na podstawie art. 1 powołanego wcześniej dekretu grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł z dniem 21 listopada 1945r. na własność gminy m. st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust.2 ustawy z dnia 20 marca 1950r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stał się z dniem 13 kwietnia 1950r. własnością Skarbu Państwa. Z dniem 27 maja 1990r. powyższy grunt stała się własnością Dzielnicy - Gminy W. – M. (decyzje Wojewody W. z dnia (...) maja 1992r. nr (...) i z dnia (...) listopada 1991r. nr (...)).

Objęcie gruntu położonego w Warszawie przy ul. (...) w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy nastąpiło, na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawa (Dz. U. Nr 16, poz. 112), w dniu 16 sierpnia 1948r.

W dniu 18 stycznia 1949r. B. F., P.W., A. W. i L. J. złożyli wniosek o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości. Wniosek ten został rozpatrzony dopiero przez Prezydenta m. st. Warszawy decyzją z dnia (...) kwietnia 2005r. nr (...)w odniesieniu do części gruntu stanowiącego obecnie działkę ew. nr (...). Organ wyjaśnił, że wniosek w odniesieniu do pozostałej części gruntu (działki ew. nr (...)) zostanie rozpoznany odrębnym orzeczeniem.

W uzasadnieniu decyzji z dnia (...) kwietnia 2005r. Prezydent m. st. Warszawy podał, że z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w Warszawie Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia 1 października 1948r. Nr (...) oraz uwierzytelnionych za zgodność z oryginałem kserokopii aktów notarialnych z dnia 21 stycznia 1947r. Rep. Nr (...) i z dnia 31 lipca 1947r. Rep. (...) wynika, iż A. W., L. J. i B. F. nabyli w częściach równych, niepodzielnych znajdujący się na gruncie położonym w Warszawie przy ul. (...) budynek mieszkalny wraz z oficyną zniszczony w czasie działań wojennych oraz prawa i roszczenia do gruntu wynikające z dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy od P. J. - przeddekretowego właściciela nieruchomości. Ten ostatni, jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy w/w odpisu zaświadczenia Sądu Grodzkiego w Warszawie z dnia 1 października 1948r. Nr (...), nabył przedmiotową nieruchomość w dniu 24 stycznia 1929r. Z dokumentów wynika też, że P. W. nabył swój udział w przedmiotowej nieruchomości od A. W., L. J. i B. F., stając się tym samym współwłaścicielem nieruchomości wraz z osobami, od których nabył udziały.

W dniu 18 października 1948r. Wydział Inspekcji Budowlanej Zarządu Miejskiego wydał B. F. i L. J. pozwolenie na odbudowę frontowego domu trzypiętrowego, murowanego, mieszkalnego położonego przy ul. (...). W dniu 23 marca 1949 r. L. J., B. F. i A. W. otrzymali pozwolenie na użytkowanie przedmiotowego budynku mieszkalnego. W orzeczeniu nr (...) Wydziału Inspekcji Budowlanej Zarządu Miejskiego wydanym A. W., B. F. i L. J. stwierdzono, że budynek ten został doprowadzony do stanu używalności na skutek gruntowej naprawy. Orzeczeniem z dnia 3 czerwca 1949r. nr (...)wydanym na wniosek A. W., B. F. i . J., Prezydent Miasta Warszawy wyłączył przedmiotowy budynek spod przepisów dekretu z dnia 21 grudnia 1945r. o publicznej gospodarce lokalami i kontroli najmu (Dz. U. R. O. z 1946 r. Nr 4, poz. 27). Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie zaświadczeniem z dnia (...) listopada 1962 r. stwierdziło, że budynek nie został przejęty na własność Państwa .

Prezydent m. st. Warszawy ustalił, że następcami prawnymi po A. W., L. J., P. W. i B. F. są M. B. W., E. A.Ł., M. Ł. Ł., W. S. Ł., A. P., J. W., J. P., T.F., K.F.

Organ pierwszej instancji podał, że grunt przedmiotowej nieruchomości zabudowany jest budynkiem mieszkalnym wybudowanym przed 1945 r. stanowiącym, zgodnie z art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945r., odrębną od gruntu nieruchomość pozostającą własnością dotychczasowych właścicieli z wyłączeniem sprzedanych lokali mieszkalnych nr (...),(...),(...),(...),(...)i(...) wraz z oddaniem w użytkowanie wieczyste ułamkowej części gruntu wynoszącej 0,366 przypadającej tym lokalom. Nieruchomość znajdowała się w obszarze opisanym symbolem (...), któremu przyporządkowano oznaczenie funkcji mieszkaniowo-usługowych. W dniu wydawania decyzji nieruchomość nie została objęta obowiązującym planem zagospodarowania przestrzennego. Natomiast w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m. st. Warszawy (Uchwała Nr (...) Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia (...) lipca 2001r.) określono, że przedmiotowy grunt znajduje się w strefie mieszkaniowo-usługowej MU, dla której ustala się rozwój funkcji mieszkaniowej z usługami o znaczeniu lokalnym wraz z towarzyszącymi obiektami użyteczności publicznej.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji uznał, że nieruchomość położona przy ul. (...) oznaczona nr ew. (...) spełnia warunki określone w art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945r. A zatem decyzją z dnia (...) kwietnia 2005r. nr (...)ustanowiono użytkowanie wieczyste oraz ustalono czynsz symboliczny do udziału wynoszącego 0,634 części gruntu o pow. 306 m² ( z ogólnej powierzchni 852 m² ) oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr (...) z obr. (...), położonego w Warszawie przy ul. (...), uregulowanego w Kw. (...) na rzecz M. B. W., E. A. Ł., A. P., J. W., J. P., T. F., K. F., M. Ł. Ł. i W. S. Ł. oraz odmówiono ww. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego 0,366 części gruntu o pow. 306 m² oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr (...) w obr. (...) oddanego w użytkowanie wieczyste w ułamkowych częściach właścicielom lokali mieszkalnych nr nr (...)(...)(...)(...)(...).

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła W. L. - właścicielka lokalu nr (...) w budynku przy ul. (...) i współużytkowniczka wieczysta działki nr (...), podnosząc, iż organ nie ustalił, czy rzeczywiście osoby określone w decyzji są następcami prawnymi dekretowego właściciela tej nieruchomości. Odwołująca się podała, że właścicielem nieruchomości była osoba pochodzenia żydowskiego, która prawdopodobnie zginęła podczas II wojny światowej. Podniosła także, iż Prezydent m.st. Warszawy nie ustalił, kiedy zbudowano budynek znajdujący się na przedmiotowej posesji oraz przez kogo został on odbudowany po zniszczeniach wojennych, a zdaniem skarżącej nie dokonały tego osoby, które złożyły wniosek dekretowy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia (...) maja 2007r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z dnia (...) kwietnia 2005r. nr (...). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że skoro roszczenie o ustanowienie prawa własności czasowej na ww. nieruchomości gruntowej wskutek zawarcia umów notarialnych z dnia 21 stycznia 1947r. i 31 lipca 1947r. przeszło na A. W., L.J. i B. F. oraz P.W. i skoro złożyli oni wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości przy ul. (...) z zachowaniem terminu dekretowego, to organ był zobligowany do jego rozpoznania, bez względu na to, ile lat upłynęło od dnia jego złożenia, szczególnie, iż przepisy obowiązujące w tej materii nie uległy zmianie.

Organ drugiej instancji podkreślił, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż korzystanie z gruntu przez następców prawnych dawnego właściciela da się pogodzić z obecnym sposobem użytkowania. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, iż przedmiotem niniejszego postępowania nie jest budynek znajdujący się na ww. nieruchomości, bowiem jak wynika z akt sprawy został nabyty przez poprzedników prawnych A. W., L. J. i B. F. oraz P.W. w roku 1947 i od tamtej pory stanowi ich własność albo ich następców prawnych. Budynki i budowle znajdujące się na gruncie przechodziły na rzecz miasta tylko na skutek niezłożenia w terminie przez dawnego właściciela lub jego następców prawnych wniosku dekretowego lub też, gdy taki wniosek został rozpoznany odmownie, a orzeczenie stało się ostateczne. Wniosek składany w trybie art. 7 ust.1 dekretu dotyczył zatem jedynie gruntu. Rozpoznając sprawę organ jest obowiązany orzec jedynie w przedmiocie oddania gruntu w użytkowanie wieczyste i nie ma możliwości orzekania w tej samej decyzji w przedmiocie budynku (oddania, rozliczenia nakładów itp.) jest to bowiem ewentualną materią innego postępowania - cywilnego.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W. L.

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której powtórzyła ona zarzuty zawarte w odwołaniu podkreślając, że Kolegium nie zbadało, kto był prawowitym posiadaczem gruntu w 1945r. i kto miał prawo w terminie późniejszym ubiegać się o jego wieczystą dzierżawę. Ponadto podniosła, że nabywcy nie mogli uzyskać zgody na przyznanie im prawa własności czasowej do wyżej wymienionej nieruchomości, gdyż wniosek ten (o ile takowy był) został prawdopodobnie rozpatrzony negatywnie, ponieważ grunt był już wcześniej zabudowany przez Urząd Bezpieczeństwa lub Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Jej zdaniem, art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. nie mógł być w tym przypadku zastosowany. Skarżąca zanegowała też ustalenia organów dotyczące prowadzenia odbudowy budynku przy ul. (...) po zniszczeniach wojennych przez A. W., L. J., B. F. i P. W.. Wskazała, że w dniu 18 października 1948r., kiedy to wydano pozwolenie na budowę dotyczące przedmiotowej nieruchomości, budynek ten był już przebudowany i zasiedlony. W ocenie skarżącej, "dalsze dokumenty dotyczące budynku są chyba fałszywe".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie stąd też na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę tę oddalił.

W uzasadnieniu wyroku wskazał, że zarzut skargi, iż organy orzekające dokonały nieprawidłowych ustaleń co do dawnego właściciela gruntu położonego w Warszawie przy ul. (...), nie znajduje potwierdzenia w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy. Z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w Warszawie Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia 1 października 1948r. Nr (...) oraz uwierzytelnionych za zgodność z oryginałem kserokopii aktów notarialnych z dnia 21 stycznia 1947 r. Rep. Nr (...) wynika bowiem, iż P.J. (odpis zaświadczenia Sądu Grodzkiego w Warszawie z dnia 1 października 1948r. Nr (...) potwierdzający nabycie przez P.J. nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. (...) w dniu 24 stycznia 1929r.) przeniósł własność omawianej nieruchomości wraz ze znajdującym się na gruncie budynkiem mieszkalnym wraz z oficyną zniszczoną w czasie działań wojennych na rzecz A. W., L. J., B. F. z wszelkimi prawami wynikającymi zarówno z tytułu własności, jak i z dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie miasta Warszawy. P. W. nabył swój udział w przedmiotowej nieruchomości od A. W., L. J. i B. F. aktem notarialnym z dnia 31 lipca 1947r. Rep. (...).

Sąd wskazał, że prawo do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, było zbywalne. Prawo to, będące roszczeniem majątkowym, mogło być przeniesione na inną osobę, m.in. tak, jak w sprawie niniejszej, w drodze jego sprzedaży. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2003r. sygn. akt I SA 1788/02.

W myśl art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, wszelkie grunty w Warszawie przeszły na własność Gminy m. st. Warszawy. Sprzeczność umowy sprzedaży nieruchomości z art. 1 powołanego dekretu z dnia 26 października 1945r., nie odnosi się do przeniesienia praw dekretowych i nie może być utożsamiana ze stwierdzeniem nieważności umów notarialnych z dnia 21 stycznia i 31 lipca 1947r.

A zatem, za słuszny uznał Sąd pogląd, że prawo do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej, jako roszczenie majątkowe, mogło być przeniesione na inną osobę, w rozpoznawanej sprawie na rzecz A. W., L. J., B. F. i P. W..

Organy prawidłowo też ustaliły, że M. B. W., E. A. Ł., A.P., J. W., J. P., T. F., K. F., M. Ł. Ł. i W. S. Ł. są następcami prawnymi po A. W., L. J., B. F. oraz P. W.. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w odpisach postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku: Sądu Rejonowego w Grodzisku Mazowieckim z dnia 14 kwietnia 1993r. sygn. I Ns 79/93; Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 14 lutego 2000r. sygn. I Ns 62/00; Sądu Rejonowego w Wołominie z dnia 26 sierpnia 1996r. sygn. I Ns 546/96; Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z dnia 17 maja 1988r. sygn. I Ns 287/88, decyzji z dnia 10 grudnia 1988r. znak: WSA-II-6236/46/88 oraz Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 29 kwietnia 1993r. sygn. III Ns 605/93.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że dekret z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy chociaż restrykcyjny dla właścicieli nieruchomości, to jednocześnie ustanawiał sztywne reguły, w których należało uwzględnić wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do gruntu, jeżeli zostały spełnione przesłanki wymienione w treści art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Dekret nie określa żadnych innych negatywnych przesłanek do przyznania prawa użytkowania wieczystego gruntu dotychczasowym właścicielom. Jeżeli więc zostały spełnione wyżej wskazane przesłanki, to wówczas gmina obowiązana była uwzględnić wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego.

W ocenie Sądu zbędne jest określenie stopnia zniszczenia znajdującego się na nieruchomości budynku, bowiem przepisy dekretu w swej treści w ogóle nie uzależniały przyznania prawa użytkowania wieczystego od stanu obiektu. Wyznacznikiem uwzględnienia lub nie wniosku było tylko spełnienie powołanych wyżej przesłanek z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Zbędne było więc ustalanie stopnia zniszczenia znajdującego się w dniu wejścia w życie dekretu na przedmiotowej nieruchomości budynku mieszkalnego. Przepisy dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przejmując z mocy art. 1 na własność grunty, na podstawie art. 5 pozostawiały budynki na własność dotychczasowym właścicielom. Dotychczasowi właściciele i ich następcy prawni uprawnieni byli na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu do złożenia wniosku - w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę - o przyznanie na tym gruncie prawa własności czasowej lub prawa zabudowy. Do czasu rozstrzygnięcia wniosku budynki pozostały własnością dotychczasowego właściciela i stanowiły nadal jego własność, jeżeli gmina uwzględniła wniosek na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu. W przypadku odmowy przyznania własności czasowej lub prawa zabudowy właścicielowi służyło odszkodowanie za grunt, zaś stosownie do art. 8 wszystkie budynki położone na gruncie przechodziły na własność gminy. Jeżeli zatem nie została wydana decyzja odmawiająca dawnemu właścicielowi przyznania prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do przedmiotowego gruntu, to nie jest istotne, czy to, co znajdowało się na nieruchomości przy ul. (...) w dacie składania wniosku było zniszczonym przez działania wojenne domem mieszkalnym i murowaną oficyną, czy też nie, bowiem budynki te niezależnie od stopnia ich zniszczenia pozostały własnością dotychczasowych właścicieli. W przedmiotowej sprawie z dokumentów wynika, że decyzja o odmowie przyznania prawa własności czasowej nie została wydana. Twierdzenie przeciwne zgłoszone na rozprawie przez pełnomocnika skarżącej nie znajduje potwierdzenia ani w aktach sprawy ani też nie zostało udowodnione przez skarżącą. Pełnomocnik skarżącej wskazał na znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 24 listopada 1962r., z którego wynika, że budynek nie został przejęty na własność Państwa oraz dokument Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Wola z dnia 18 kwietnia 1975r., w którym stwierdzono, że budynek położony przy ul. (...) stanowi własność Państwa. Zarzut pełnomocnika skarżącej, iż dokumenty te wskazują, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu musiał być rozpoznany w okresie między 1962 r. a 1975 r., w ocenie Sądu, należy uznać za zbyt daleko idący.

Sąd przyznał rację Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W., że sprawa rozliczenia nakładów na odbudowę budynku pozostaje poza postępowaniem o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - w uchwale sygn. akt VI SA/95 wyjaśniono, że przepisy dekretu są wystarczającą podstawą materialnoprawną decyzji rozstrzygających sprawy z wniosków zgłaszanych na podstawie art. 7. Przepisy dekretu stanowią też, że gmina "określi warunki, pod którymi umowa może być zawarta". Warunki te wynikają obecnie z obowiązującego w tych kwestiach Kodeksu cywilnego. Na dwustopniowy tryb regulacji w tych sprawach, tzn. najpierw decyzja, a następnie umowa, wskazuje w sposób oczywisty także treść art. 7 ust. 3 dekretu.

W odniesieniu do tej części nieruchomości, co do której odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, organy zajęły prawidłowe stanowisko stwierdzając, iż dopóki decyzje (a odnosi się to także do sporządzonych na ich podstawie i w późniejszym czasie aktów notarialnych) pozostają w obrocie, nie jest możliwe oddanie tych gruntów w użytkowanie wieczyste, zwłaszcza, że lokale mieszkalne znajdujące się w budynku stanowią własność osób fizycznych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. L. i zaskarżając go w całości podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania:

a) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zwanej ustawą procesową ) poprzez wydanie wyroku na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego w zakresie legitymacji A. W., L. J., P. W. i B. F. do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym na podstawie art. 7 § 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279) w sytuacji, kiedy nie wykazano, czy wymienione osoby były w posiadaniu gruntu w chwili składania przedmiotowego wniosku;

b) art. 141 § 4 w związku z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy procesowej poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wskazujących na sprzeczności w ustalonym stanie faktycznym;

c) art. 141 § 4 w związku z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy procesowej poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z analizy akt ksiąg wieczystych dotyczących spornej nieruchomości.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznani oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła, że organy podejmujące rozstrzygnięcia, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie ustaliły czy A. W., L. J., P. W. i B. F.: byli w posiadaniu gruntu w dacie złożenia wniosku i czy z tego gruntu korzystały. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zdaniem skarżącej wskazuje raczej, że osoby te nie były w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości. Fakt ten w żaden sposób nie został ustalony. Należy podnieść, że w tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał obrazy przywołanych wyżej przepisów postępowania. Błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie posiadania i użytkowania gruntu przez A. W., L. J., P.W. i B. F. doprowadziło do wydania skarżonego wyroku, a więc miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. pełnomocnik skarżącej wskazał na sprzeczność następujących dokumentów:

1) Zaświadczenie nr (...) wydane przez Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy Wydział Gospodarki Terenami, z 24 listopada 1962r., w którym stwierdza się m.in. że sporny budynek przy ul. (...), Mokotów (...), rej. hip. Nr. (...) budynek znajdujący się na gruncie w/w nieruchomości nie został przejęty na własność Państwa. Dalej, że ostateczne uregulowanie sytuacji prawnej tej nieruchomości (tj. gruntu i budynku) nastąpi po rozpatrzeniu przez Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy wniosku o przyznanie prawa wieczystego użytkowania do gruntu. W przypadku odmowy przyznania dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości prawa wieczystego użytkowania gruntu budynek (budynki) znajdujące się na gruncie przejdą zgodnie z art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy na własność Państwa.

2) dokument wydany przez Urząd Dzielnicowy Warszawa Wola z dnia 18 kwietnia 1975r. nr (...), w którym stwierdzono jednoznacznie, że budynek położony przy ul. (...) w Warszawie stanowi własność Państwa,

W ocenie skarżącej zestawienie treści tych dwóch dokumentów wskazuje jednoznacznie, że między dniem 24 listopada 1962 r. a dniem 18 kwietnia 1975 r. sporny budynek przeszedł na własność Państwa. Oznacza to, że wbrew twierdzeniom wnioskodawców, została w tym czasie podjęta decyzja odmawiająca im prawa użytkowania wieczystego spornego gruntu. Z niewyjaśnionych przyczyn zarówno Prezydent m.st. Warszawy, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przy wydawaniu skarżonej decyzji oparło się m.in. na pierwszym ze wskazanych dokumentów, pochodzącym z 1962 r., mówiącym że nieruchomość nie jest własnością Skarbu Państwa), natomiast pominęło dokument z roku 1975, potwierdzający że budynek stanowi własność Państwa. Nie znalazło to również odzwierciedlenia w uzasadnieniach obu decyzji.

Skarżąca zaznaczyła, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż zarzut pełnomocnika skarżącej, iż wskazane powyżej dokumenty wskazują, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu musiał być rozpoznany w okresie między 1962r. a 1975r. był zarzutem byt daleko idącym. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie odniósł się w żaden sposób do, zasygnalizowanej przez pełnomocnika skarżącej, rażącej i jawnej sprzeczności w zebranym materiale dowodowym. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając wskazane wyżej twierdzenie pełnomocnika skarżącej, za zbyt daleko idące w żaden sposób nie umotywował swojego stanowiska. Takie postępowanie Sądu wydaje się być rażącym naruszeniem przepisów postępowania i jako takie nie tylko mogło, ale miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto w skardze kasacyjnej podniesiono, że na rozprawie w dniu 16 października 2008r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z analizy pełnego odpisu akt ksiąg wieczystych dotyczących spornej nieruchomości i zbadania ich treści na okoliczność, kto jest lub był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił ten wniosek. Tymczasem przeprowadzenie dowodu z ksiąg wieczystych w sprawie dotyczącej nieruchomości powinno być podstawową czynnością dowodową przeprowadzoną przez sąd. Nieprzeprowadzenie tego dowodu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowiło rażące naruszenie przepisów postępowania w sytuacji uzasadnionych i przedstawionych w toku postępowania wątpliwości skarżącej dotyczących ustalenia właścicieli przedmiotowej nieruchomości. Wątpliwości te oparte były na wskazanych przez skarżącą sprzecznościach w zebranym materiale dowodowym, do których to sprzeczności nie odniósł się Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm. ), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Natomiast skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem przedstawione w niej zarzuty naruszenia prawa procesowego pozostają nieusprawiedliwione.

Podstawowy zarzut skargi kasacyjnej odniesiono do naruszenia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej w dalszej części tego uzasadnienia ustawą procesową.

Norma art. 141 § 4 ustawy procesowej określa, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy , zarzutów podniesionych w skardze , stanowiska pozostałych stron , podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. Jakkolwiek czynność sporządzenia uzasadnienia , dokonywana już po rozstrzygnięciu sprawy i mająca sprawozdawczy charakter , sama przez się nie może wpłynąć na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy to jednak tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością Sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i, że prowadzone przez Sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. Przepis ten w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego może stanowić podstawę także podważenia stanu faktycznego przyjętego przez Sąd pierwszej instancji .

Niewątpliwie szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku Sądu zajmuje wskazanie podstawy rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Powinno ono mieć charakter zwięzły ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie Naczelny Sąd Administracyjny, czy Sąd pierwszej instancji nie popełnił błędu w swoim rozumowaniu .

Podkreślić należy, iż kontrola zaskarżonych aktów sprawowana przez wojewódzkie sądy administracyjne powinna polegać na dogłębnej i wszechstronnej analizie stanu faktycznego oraz stanu prawnego sprawy wniesionych do sądu spraw . Sąd pierwszej instancji powinien poddać gruntownej ocenie wszystkie aspekty sprawy , w których są wątpliwości, w których ustalenia organów są odmienne od wniosków i twierdzeń stron postępowania. Treść tych ustaleń winna następnie zostać zamieszczona w uzasadnieniu wyroku sądu o jaki wyżej mowa. To z treści uzasadnienia powinno wynikać, że sąd przeanalizował wszystkie zarzuty zamieszczone w skardze , konfrontując je z ustaleniami organu i materiałami dowodowymi sprawy. Wszelkie wątpliwości ujawnione na etapie postępowania muszą być właściwie i jednoznacznie zinterpretowane w uzasadnieniu wyroku z powołaniem się na konkretne przepisy prawa .

Przy uwzględnieniu powyższych rozważań przyjąć należy, iż w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 141 § 4 ustawy procesowej nie został naruszony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie albowiem wbrew zarzutom kasacji stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony zaś kwestionowane skargą kasacyjną uzasadnienie odnosi się do wszystkich kwestii podniesionych w skardze wyjaśniając prawidłowo przesłanki oddalenia skargi W. L.j.

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zasadnie przyjęto w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że A. W.k , L. J. , P. W. oraz B. F. posiadali legitymację do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symboliczny na podstawie § 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta st. Warszawy .

Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu, mogli w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Stosownie do art. XXXIX § 2 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych, (Dz. U. Nr 57, poz. 321 ze zm.), od dnia wejścia w życie Prawa rzeczowego, tj. od dnia 1 stycznia 1947 r., zamiast prawa dzierżawy wieczystej lub prawa zabudowy można było na podstawie dekretu domagać się przyznania własności czasowej za opłatą symboliczną.

W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że warunkiem skutecznego objęcia gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy było zamieszczenie ogłoszenia w organie urzędowym Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy, o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43). Skutek prawny, polegający na tym, że grunty na określonym obszarze Warszawy zostały objęte w posiadanie przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r., następował zaś z dniem wydania numeru powołanego organu urzędowego. Pogląd ten wyrażony między innymi w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2000r., sygn. akt OPK 32/1999 i wyroku składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2001r., sygn. akt OSA 3/2001.

Oznacza to, że przyznanie uprawnień przewidzianych w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945r., było możliwe tylko na wniosek uprawnionych osób, o ile wniosek ten został złożony w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia przez gminę miasto stołeczne Warszawa danego gruntu w posiadanie, we wskazanym znaczeniu.

Wbrew stanowisku zawartemu w kasacji A. W., L. J. , B. F. i P. W. uprawnieni byli do zgłoszenia przedmiotowego wniosku i skutecznie we właściwym terminie uczynili to dnia 18 stycznia 1949 r. Uprawnienie swoje wyprowadzali z tego, iż byli współwłaścicielami budynku mieszkalnego z oficyną przy ul. (...) w Warszawie. Niewątpliwie fakt ten wynika z zaświadczenia Nr (...) z dnia 1 października 1948r. sporządzonego przez Sąd Okręgowy w Warszawie, w którym wskazano, że zgodnie ze stanem wykazu hipotecznego nieruchomości warszawskiej "(...)" Rej. Hip. Nr (...) o powierzchni 186,34 saż. kw. ( tj. około 849m² ) tytuł własności tej nieruchomości uregulowany był jawnym wpisem na imię P. J. z mocy aktu notarialnego z dnia 24 stycznia 1929r. Ten zaś umową sprzedaży w formie aktu notarialnego w dniu 21 stycznia 1947r. Rep. (...) zbył A. W., L. J. oraz B. F. prawo własności do w/w nieruchomości każdemu z nich do 1/3 niepodzielnej części.

Natomiast w dniu 31 lipca 1947r. A. W., L. J. i B. F. -1/4 część nieruchomości w formie aktu notarialnego sprzedali P. W.. Okoliczności powyższe potwierdzone zostały jeszcze uwierzytelnionymi za zgodność z oryginałem kserokopii aktów notarialnych z dnia 21 stycznia 1947r. Rep. Nr (...) oraz z dnia 31 lipca 1947r. Nr Rep. (...) .

Nie można w świetle w/w dowodów, które korzystają z domniemania prawdziwości, kwestionować faktu, iż przeddekretowym właścicielem spornej nieruchomości był P.J., który zbył swoje prawo na rzecz A. W., L. J. i B. F., natomiast te osoby zbyły część swych praw P. W.. To, że w/w nabyli jedynie własność nieruchomości budynkowych nie przekreślało ich prawa do złożenia przedmiotowego wniosku gdyż wraz z nabyciem nieruchomości budynkowej nabyli także roszczenie wynikające z dekretu do ustanowienia prawa własności czasowej, na co trafnie zwrócił uwagę w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji, bowiem prawo do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej było zbywalne. Skoro zatem roszczenie o ustanowienie własności czasowej przeszło na wskazane wyżej osoby i skoro złożyli oni wniosek o przyznanie prawa własności czasowej z zachowaniem dekretowego terminu, co nie jest przecież kwestionowane w tej sprawie to należało tak zgłoszony wniosek rozpoznać.

Skarga kasacyjna wskazuje również na niewyjaśnienie kwestii posiadania gruntu w dacie złożenia wniosku przez czterech w/w współwłaścicieli. Jednakże to , iż A. W. , L. J. , B. F. oraz P. W. byli w dniu 18 stycznia 1949r. w posiadaniu spornej nieruchomości przy ul. (...)w Warszawie nie może być skutecznie kwestionowane. Przede wszystkim podkreślić należy, iż posiadanie niewątpliwie wiąże się z prawem własności. Osoby , które nabyły opisywaną nieruchomość budynkową stały się również posiadaczami gruntu. Potwierdzeniem tego posiadania jest również to, że w dniu 18 października 1948r. Wydział Inspekcji Budowlanej Zarządu Miejskiego wydał B. F. oraz L. J. pozwolenie na odbudowę domu III piętrowego , murowanego, mieszkalnego przy ul. (...), natomiast w dniu 23 marca 1949r. L. J., B. F. i A.W. otrzymali z Wydziału Inspekcji Budowlanej pozwolenie na użytkowanie budynku mieszkalnego, frontowego, położonego przy ul. (...) ( nr (...)).

Należy także podzielić stanowisko Sądu, iż brak jest dowodu na twierdzenie skarżącej, iż pomiędzy 1962r. a 1975r. przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do spornego gruntu został rozpoznany. Nie można bowiem domniemywać wydania decyzji na podstawie pisma zatytułowanego "stwierdzenie" - wydanego na druku urzędowym, przez Kierownika Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego Warszawa Wola, a do tego sprowadza się twierdzenie skarżącej. Tym samym należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że tak sformułowany wniosek jest daleko idący.

Poza tym decyzja o odmowie ustanowienia własności czasowej (użytkowania wieczystego) na podstawie dekretu na rzecz dotychczasowych właścicieli gruntów warszawskich gdyby została wydana, umożliwiała by Państwu jako właścicielowi tych gruntów i znajdujących się na nich budynków rozdysponowania nimi przez oddanie ich w użytkowanie wieczyste innej osobie niż dotychczasowy właściciel tych gruntów. Takich działań nie podjęto w tej sprawie co dowodzi tego, że brak było decyzji o odmowie ustanowienia własności czasowej.

Poza tym należy wyraźnie podkreśli, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo oparł się na zaświadczeniu z dnia 24 listopada 1962r. nr (...), które jest dokumentem urzędowym stwierdzającym, że budynek przy ul. (...) znajduje się na gruncie, który nie został przyjęty na własność Państwa. Z kolei "stwierdzenie" z dnia 18 kwietnia 1975r. Nr (...) wbrew stanowisku skarżącej nie może być uznane za zaświadczenie potwierdzające pewien stan rzeczy. Analiza tego "stwierdzenia " prowadzi w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy do konkluzji, iż nie ma on mocy dowodowej dokumentu urzędowego. Stąd też jego pominięcie w rozważaniach Sądu nie wpływa na ocenę prawidłowości sporządzonego uzasadnienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Nieusprawiedliwiony jest także zarzut nie przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z analizy akt ksiąg wieczystych dotyczącej spornej nieruchomości. Niewątpliwie ocena tych kwestii winna być dokonana na dzień składania wniosku czyli na dzień 18 stycznia 1949r. a przedstawione w sprawie akty notarialne z dnia 21 stycznia 1947r. i z dnia 31 lipca 1947r. wskazują , iż A. W., L. J. i B.F. oraz P.W. jako współwłaściciele spornej nieruchomości mieli prawo do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Tym samym na dzień składania takiego wniosku w tym zakresie nie było istotnych wątpliwości dlatego też Sąd pierwszej instancji odmówił dopuszczenia dowodu o jakim mowa w kasacji. To skarżąca zgłaszając zastrzeżenia w powyższym zakresie winna przedstawić taki dowodu na rozprawie a nie dopiero go wnioskować skoro księgi wieczyste są jawne. Nie można więc w tym zakresie uznać naruszenia art. 141 w związku z art. 106 § 3 ustawy procesowej. W kontekście art. 106 § 3 ustawy procesowej Sąd może dopuścić dowód uzupełniający z dokumentu jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Takich wątpliwości w zgromadzonym materiale sprawy jednakże nie było i trudno uznać na etapie rozpoznawania kasacji by wątpliwości takie istniały.

Poza tym podkreślić należy, iż podstawą orzekania przez Sad jest cały materiał dowodowy zgromadzony przed organami administracji. Nie można wobec powyższego mówić o zarzucie naruszenia prawa art. 141 § 4 w zw. z art. 106 § 3 ustawy procesowej w odniesieniu do materiału - dokumentu znajdującego się w aktach sprawy a taki wadliwy zarzut postawiony został przez skarżącą wskazującą na nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Poza tym przepis ten nie może stanowić podstawy do polemiki ze stanem faktycznym sprawy.

Jedynie ma marginesie czynionych rozważań podkreślić należy, iż Sąd pierwszej instancji wadliwie w uzasadnieniu wyroku wskazał, że przeddekretowym właścicielem spornej nieruchomości był P. J. ( str. 2 i 6 wyroku) mimo , iż był nim P. J.. Oczywista omyłka pisarska w tym zakresie zawarta w zaskarżonej decyzji a nie dostrzeżona przez Sąd została sprostowana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia (...) lipca 2007r. Nr (...), lecz ten fakt nie został uwzględniony w motywach zaskarżonego wyroku. Jednakże uchybienie to nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy.

Dlatego też dotychczasowe rozważana prowadzą w tej sprawie do wniosku , iż wskazane w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego nie mogły spowodować jej uwzględnienia.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie został oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.