Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1127/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 art. 78 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 3 § 1 i 2 pkt 1 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) art. 134 § 1, art. 151, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 24 ust. 1 pkt 5, art. 65 ust. 2c
journal: Dz.U. 2018 poz 2115
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 82 ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1184
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Jacek Czaja protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2285/18 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. D. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt: VI SA/Wa 2285/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 września 2018 r. nr DZP-III-6110-442/18 w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarżący zaskarżając ten wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego za obie instancji, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a."), zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a, co miało wpływ na wynik sprawy, poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli oraz wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku i niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dlaczego Sąd a quo uznał, że skarżący nie spełnia wymogów formalnych do bycia radcą prawnym, mimo treści przedłożonych przez skarżącego zaświadczeń oraz opinii, do których w żaden sposób się do niech nie odniesiono, a także na jakiej podstawie przyjęto, że okres, który powinien upłynąć od zatarcia skazania wobec skarżącego winien wynosić 10 lat, powielając tym samym stanowisko organu II instancji, a także poprzez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia, w wyniku czego obecnie niemożliwym jest odniesienie się do stanowiska Sądu a quo w pełnym zakresie i dokonanie prawidłowej kontroli zaskarżonego orzeczenia,

2) przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. w z w. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018.2096 t.j. - dalej: k.p.a.) oraz 78 § 1 k.p.a. polegające na nieuzasadnionym oddaleniu skargi oraz nieuchyleniu decyzji organów obu instancji pomimo, iż decyzje te zostały wydane bez rozważenia całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, z którego wynika, że skarżący daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej,

3) przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. 2018. 2115 t.j. - dalej: ustawa o radcach prawnych) w zw. z art. 106 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny (Dz. U. 2018. 1600 t.j. - dalej: k.k.) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieuzasadnionym uznaniu, iż skazanie danej osoby wyrokiem karnym w każdym przypadku, przy jednoczesnym zatarciu skazania i mimo upływu wielu lat od daty popełnienia czynu oraz zaistniałej zmiany w zachowaniu wnioskodawcy, świadczy o tym, że osoba taka nie posiada nieskazitelnego charakteru oraz nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a także poprzez bezpodstawne uznanie, że od zatarcia skazania do momentu kolejnego wpisu winno upłynąć 10 lat, co skutkowało niezasadnym oddaleniem skargi skarżącego,

4) przepisów prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2018.1184 t.j. - dalej: ustawy Prawo o adwokaturze), poprzez jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie mimo tego, iż wobec skarżącego nigdy nie orzeczono kary wydalenia z adwokatury, albowiem postępowanie dyscyplinarne, które toczyło się wobec niego jako adwokata, zostało umorzone, w wyniku czego doszło do niezasadnego oddalenia wniesionej przez stronę skargi,

5) przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 ust. 2c ustawy o radcach prawnych, poprzez jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie mimo tego, iż skarżący nigdy wcześniej nie wykonywał zawodu radcy prawnego, w związku z czym nie orzeczono wobec niego kary pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego, w wyniku czego doszło do niezasadnego oddalenia wniesionej przez stronę skargi.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej oddalenie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych również wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych – którą organ nadzoru utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 12 lipca 2018 r. utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie w przedmiocie odmowy wpisu strony skarżącej na listę radców prawnych – stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie wniesionej na nią skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Według Sądu I instancji, organ nadzoru prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i rozważając wszystkie istotne okoliczności sprawy bez naruszenia prawa ocenił, że nie mogły one pozostawać bez wpływy na wniosek odnośnie do braku spełniania przez stronę skarżącą przesłanki warunkującej wpis na listę radców prawnych, o której jest mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z o radcach prawnych, a mianowicie przesłanki nieskazitelnego charakteru i dawania swym dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.

Odpowiadając w punkcie wyjścia na zarzuty z pkt 1 i pkt 2 petitum skargi kasacyjnej trzeba przede wszystkim podnieść, że ocena zarzutów opartych na podstawie z pkt 2 art. 174 p.p.s.a. nie może pomijać znaczenia tej okoliczności, że przez "wpływ", o którym mowa we wskazanym przepisie prawa, należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego ich naruszenia na wynik sprawy. To zaś oznacza obowiązek wykazania oraz uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby (mógłby być) inny.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej (o czym mowa jeszcze dalej) nie udziela odpowiedzi na pytanie na czym dokładnie – w tym zwłaszcza w świetle przedstawionych wymogów – miałoby polegać zarzucane naruszenie przepisów postępowania w relacji do określonych nimi i adresowanych do sądu administracyjnego I instancji wzorców działania oraz wzorców kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a w rezultacie, jaki miałby być wpływ zarzucanych naruszeń na wynik sprawy.

Jeżeli tak, to w świetle wszystkich konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu przez Naczelnym Sądem Administracyjnym, o których była mowa powyżej, zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.

Zwłaszcza, gdy w korespondencji do przedstawionych uwag wprowadzających w odniesieniu do zarzucanego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej) podnieść, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego zasadniczo wówczas, gdy nie zawiera ono stanowiska odnośnie do stanu faktycznego przyjętego a podstawę wyrokowania (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09) lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, albowiem funkcja uzasadnienia wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie kontrolowanego wyroku sądu administracyjnego I instancji nie dość, że zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., to również, jeżeli nie przede wszystkim, gdy chodzi o przyjęte za podstawę wyrokowania w sprawie prawnie relewantne fakty oraz analizę przedstawionych w nim argumentów, nie uniemożliwia przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia i wolne jest także od sugerowanych przez stronę skarżącą wad i deficytów, które można, czy też należałoby kwalifikować, jako naruszenie przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy.

Wniosku przeciwnego nie uzasadnia bowiem argumentacja odwołująca się do prezentowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podejścia do rozumienia znaczenia konsekwencji wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. s. 5 – 7 skargi kasacyjnej). Ograniczenie się do przywoływanych przykładowo judykatów nie może być uznane za wystarczające dla wykazania naruszenia przywołanego przepisu prawa w stopniu mającym nie pozostawać bez wpływu na wynik sprawy, jeżeli prezentowane w tych judykatach stanowiska oraz poglądy prawne w zakresie odnoszącym się do wynikających z nich konsekwencji – a w tej mierze nie można również abstrahować od stanów faktycznych, na gruncie których zostały one wyrażone – nie są w ogóle odnoszone do uzasadnienia zaskarżonego wyroku, którego prawidłowość strona skarżąca podważa z pozycji omawianego zarzutu kasacyjnego. Stąd też, omawiany zabieg należy uznać za nieprzydatny, a co za tym idzie i nieskuteczny.

O braku zasadności omawianego zarzutu należy również wnioskować na tej podstawie, że z punktu widzenia oceny odnoście do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma znaczenia niesatysfakcjonująca stronę skarżącą objętość uzasadnienia zaskarżonego wyroku (s. 5 skargi kasacyjnej), albowiem w relacji do istoty oraz funkcji uzasadnienia orzeczenia sądowego istotna jest treść oraz jakość zawartej w nim argumentacji. Z kolei stanowisku, że uzasadnienie kontrolowanego orzeczenia "[...] skupia się na kwestiach ogólnych, nie dokonując wnikliwej analizy sprawy oraz rozważenia postawionych przez stronę [...] zarzutów oraz argumentów na ich poparcie" (s. 5 skargi kasacyjnej) trzeba przeciwstawić ten argument, że nie zostało ono ani rozwinięte, ani też uzasadnione w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a., co powoduje, że wobec tego rodzaju twierdzenia oraz wysokiego stopnia jego ogólności – nie odnosi się ono bowiem do żadnych kwestii szczegółowych, w tym zwłaszcza do znaczenia oraz doniosłości zarzutów, których brak rozpatrzenia miałby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. w tej mierze również wyroki NSA np. dnia 5 lipca 2020, sygn. akt I OSK 2559/20 oraz z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 818/20, z których wynika, że wojewódzki sąd administracyjny może całościowo ocenić zarzuty oraz argumenty skargi i odnieść się do tych spośród nich, których zbadanie i rozpatrzenie jest niezbędne i konieczne z punktu widzenia kontroli legalności zaskarżonego aktu), czy też do znaczenia oraz doniosłości konkretnych opinii lub listów referencyjnych, które miałyby zostać niezasadnie pominięte – tym bardziej nie sposób jest twierdzić o naruszeniu przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a.

Zupełnie inną kwestią jest przy tym – co wymaga podkreślenia – siła przekonywania zawartych w nim argumentów.

Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami strony nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Zwłaszcza w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, stanowisko to zostało umotywowane w stopniu wystarczającym, aby poddać je merytorycznej kontroli w postępowaniu wywołanym wniesioną skargą kasacyjną.

Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu administracyjnego I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można bowiem skutecznie zwalczać, ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np.: wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13; wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I GSK 1779/13).

Skutku oczekiwanego przez stronę skarżąca nie mógł również odnieść zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § oraz art. 78 § 1 k.p.a.

Nie został on bowiem – podobnie jak zarzut z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej – uzasadniony w sposób, w jaki należałoby tego oczekiwać w świetle wymogów wynikających z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Adresując omawiany zarzut wobec przyjętych za podstawę wyrokowania sprawie ustaleń faktycznych oraz źródeł tychże ustaleń – co miałoby wyrażać się w braku "[...] rozważenia całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, z którego wynika, że skarżący daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej" – strona skarżąca nie wyjaśnia na czym miałoby polegać zarzucane naruszenie przepisów postępowania w relacji do określonych nimi i adresowanych do wojewódzkiego sądu administracyjnego I instancji wzorców działania oraz wzorców kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a w rezultacie, jaki miałby być wpływ zarzucanych naruszeń na wynik sprawy. W tym zwłaszcza w zakresie, który miałby się odnosić do zarzucanego "braku rozważenia całości materiału dowodowego". W tej mierze strona skarżąca nie wskazuje, ani też w żaden inny sposób nie odnosi się do konkretnego materiału dowodowego, który miałby zostać pominięty, ani też nie wyjaśnia istotności znaczenia tego pominięcia dla wyniku sprawy.

Podkreślając w rekapitulacji przedstawionych argumentów, że granice rozpoznania wojewódzkiego sądu administracyjnego określa sprawa administracyjna będąca przedmiotem zaskarżenia – co innymi słowy oznacza, że sąd ten jest zobowiązany rozpatrzeć sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia jego zgodności z prawem (zob. np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 915/97) – której treść i zakres wyznaczają normy prawa determinujące treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym akcie i precyzujące czynności pozwalające zidentyfikować skonkretyzowany w nich stosunek prawny (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2005 r., sygn. akt II GSK 321/07), nie ma podstaw, aby twierdzić, że rozpoznając sprawę ze skargi na decyzję w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych – którą organ nadzoru utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 12 lipca 2018 r. utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie w przedmiocie odmowy wpisu strony skarżącej na listę radców prawnych – Sąd I instancji nie uwzględnił znaczenia konsekwencji wynikających z przywołanego przepisu prawa. Mianowicie, że nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice, mimo że w danej sprawie powinien był to uczynić lub rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym), niż sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem lub rozpoznał skargę z przekroczeniem granic danej sprawy lub nie rozpoznał istoty sprawy, co gdyby istotnie nastąpiło, mogłoby stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 2349/17; wyrok NSA z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 3805/18).

Jeżeli przy tym z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, aby strona skarżąca wykazała zaistnienie którejkolwiek z wymienionych powyżej sytuacji lub sytuacji rodzajowo im podobnej, która mogłaby uzasadniać twierdzenie, że Sąd I instancji naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., to zarzut naruszenia tego przepisu prawa trzeba uznać za nieusprawiedliwiony.

Nie jest również usprawiedliwiony, a co za tym idzie skuteczny, zarzut błędnej wykładni art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 106 k.k. (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej).

Ocena odnośnie do braku jego zasadności nie może pomijać przyjmowanego w orzecznictwie sądowym podejścia do rozumienia formy naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a w tym kontekście wymogów odnoszących się do stawiania zarzutu błędnej wykładni prawa, które stanowią konieczny warunek merytorycznego jego rozpoznania. Błędna wykładnia prawa materialnego, o której mowa w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., to bowiem wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym, poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny I instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, i co jednocześnie oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej – a więc innymi, słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu, stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyrok NSA z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 742/20).

O braku skuteczności omawianego zarzutu kasacyjnego należy więc wnioskować przede wszystkim na tej podstawie, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby w odniesieniu do rozumienia przepisów art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych i art. 106 k.k. Sąd I instancji wyraził pogląd, który – jako nieprawidłowy – przypisuje mu strona skarżąca.

Co więcej, eksponując znaczenie naruszenia przepisu z art. 106 k.k. (por. s. 9 – 12 skargi kasacyjnej) – który to przepis prawa, co ponownie trzeba podkreślić, nie stanowił przedmiotu zabiegów interpretacyjnych, w rezultacie których Sąd I instancji miałby wyrazić pogląd kwestionowany skargą kasacyjną – strona skarżąca nie podważa jednocześnie podejścia tego Sądu do rozumienia art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych i określonej nim przesłanki wpisu na listę radców prawnych (por. s. 13 – 14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), albowiem nie może służyć temu zabieg polegający na selektywnym przywołaniu fragmentów uzasadnień orzeczeń sądowych, przy tym bez uwzględnienia stanów faktycznych, na gruncie których orzeczenia te zapadły (por. zwłaszcza wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 1825/12).

Podkreślając, że to nie niekaralność, lecz nieskazitelny charakter i dawanie swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego stanowi przesłankę warunkującą wpis na listę radców prawnych – co aż nadto jasno i wyraźnie wynika z przepisu art. 24 ust. 1 pkt 1 – 6 ustawy o radcach prawnych – trzeba stwierdzić, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przesłanką wnioskowania odnośnie do zgodności z prawem kontrolowanej decyzji, a co za tym idzie braku zaktualizowania się przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 przywołanej ustawy, nie była okoliczność skazania strony skarżącej w przeszłości, lecz okoliczność odnosząca się do jej zachowań, które wypełniały znamiona zachowania opisanego art. 13 § 1 k.k. w związku z art. 58 ust. 1 i art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w związku z art. 11 § 2 k.k. (które miało miejsce w dniu 2 kwietnia 2012 r. przy wykonywaniu zawodu adwokata), a ponadto zachowania opisanego w art. 267 § 3 k.k. (które z kolei miało miejsce w dniach 23 – 24 kwietnia 2014 r.).

Uwzględniając w analizowanym zakresie, że skazanie oraz orzeczony środek karny uległy zatarciu, w relacji do przyjętego i skutecznie niezakwestionowanego skargą kasacyjną rozumienia przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, Sąd I instancji nie bez usprawiedliwionych podstaw przyjął, że z punktu widzenia oceny odnośnie do aktualizacji omawianej przesłanki wpisu na listę radców prawnych nie można abstrahować od wszystkich okoliczności składających się na wizerunek kandydata (por. s. 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), w tym zdarzeń oraz faktów obrazujących jego dotychczasowe zachowanie (por. s. 15 – 16, s. 17 – 18).

Wymieniona przesłanka – o niewątpliwie ocennym charakterze – odnosi się bowiem do "nieskazitelnego charakteru i dawania swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego". Siłą rzeczy, ocena odnośnie do jej spełniania – której kryterium nie może stanowić uprzednie skazanie zwłaszcza, gdy uległo ono zatarciu – nie może więc abstrahować od tych wszystkich okoliczności, zdarzeń, faktów, które kreując wizerunek kandydata, w tym również w zakresie odnoszącym się do jego dotychczasowego zachowania, stanowią podstawę wnioskowania odnośnie do spełniania tej przesłanki, jako warunku wpisu na listę radców prawnych.

Nie sposób jest więc zasadnie zarzucać Sądowi I instancji, nie dość, że błędnej wykładni przepisu art. 106 k.k., a to z powodów, o których mowa już była powyżej, ani też niewłaściwego jego zastosowania, jak wynika to również z uzasadnienia skargi kasacyjnej.

Jakkolwiek bowiem, w odniesieniu do strony doszło do zatarcia skazania, to jednak w opozycji do stanowiska skargi kasacyjnej trzeba stwierdzić – nie kwestionując przy tym, że uznanie skazana za niebyłe oznacza przyjęcie swoistej fikcji niekaralności skazanego, i podkreślając jednocześnie, że to nie niekaralność, lecz nieskazitelny charakter i dawanie swoim dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego stanowi przesłankę warunkującą wpis na listę radców prawnych – że niewątpliwie zatarcie skazania nie uchyla wyroku skazującego, nie stanowi też odpowiednika orzeczenia uniewinniającego, ani też nie przywraca całkowicie stanu istniejącego przed skazaniem (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10), ani też – co oczywiste – w drodze fikcji prawnej nie usuwa z rzeczywistości faktów, które zaistniały w przeszłości (por. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 24/18). Zwłaszcza, że zatarciu skazania opartemu na fikcji prawnej uznania skazania za niebyłe w sferze prawnej, nie towarzyszą dalej idące jeszcze konsekwencje, a mianowicie, że za niebyłe należałoby również uznać zachowania i zdarzenia, które legły u podstaw skazania, a więc obiektywnie istniejące fakty (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14).

Stąd też, jak podkreśla się w orzecznictwie, badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego, organ korporacyjny oraz organ nadzoru są zobowiązane brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a tym również znane im zdarzenia, które stanowiły podstawę wydania wyroku skazującego, mimo że skazanie uległo zatarciu (por. np. wyroki NSA z dnia: 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16; 16 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1686/16; 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12; zob. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt SNO 26/17; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt SDI 32/10; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt I KZP 24/09, por. również wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 24/18 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I CSK 893/14).

Wobec tego więc, że "rękojmia" to zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność, zaś pojęcie "nieskazitelnego charakteru" to cechy wartościujące konkretną osobę, ale nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, lecz wyłącznie etyczno – moralnej, a zatem przymioty osobiste, takie jak uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialność za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, a "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę do czasu jego dokonania, które odpowiadając ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata (zob. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 1791/16; por. również wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt II GSK 259/15), za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że nie można pomijać faktów o doniosłym znaczeniu dla wyniku oceny odnośnie do spełniania przez kandydata omawianego wymogu.

Fakty tego właśnie rodzaju – a więc takie jak wyżej przywołane, które obrazując "dotychczasowe zachowanie" strony skarżącej stanowią uprawnioną podstawę wnioskowania odnośnie do naruszania obowiązującego porządku prawnego przez kandydata na radcę prawnego – jako doniosłe fakty społeczne, których ciężar gatunkowy należy uznać za istotny, nadal bowiem istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych (por. wyrok NSA z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt II GSK 1840/14).

Jeżeli tak, to obrazując "dotychczasowe zachowanie" kandydata oraz stanowiąc element tego "dotychczasowego zachowania", fakty tego rodzaju jak wyżek przywołane, stanowią przedmiot oceny, której rezultat może wyrażać się we wniosku odnośnie do braku zaktualizowania się przesłanki wpisu na listę radców prawnych, o której stanowi art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, a w konsekwencji, a to wobec kumulatywnego charakteru przesłanek warunkujących dokonanie tego wpisu, we wniosku odnośnie do braku podstaw prawnych jego dokonania.

Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważają również zarzuty z pkt 4 i pkt 5 petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzuty niewłaściwego zastosowania przepisów art. 82 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz art. 65 ust. 2c ustawy o radcach prawnych.

Jakkolwiek bowiem faktem jest, że skarżący nie został wydalony z adwokatury, lecz skreślony z listy adwokatów (co nastąpiło na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo o adwokaturze, a to w związku z prawomocnie orzeczonym zakazem wykonywania zawodu adwokata na okres lat dwóch, i co w związku ze skreśleniem z listy adwokatów prowadziło jednocześnie do umorzenia w dniu 15 maja 2015 r. postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przeciwko stronie w sprawie deliktu dyscyplinarnego z dnia 2 kwietnia 2012 r., który wypełniał znamiona przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w związku z art. 58 ust. 1 i art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w związku z art. 11 § 2 k.k.,), ani też nie wykonywał zawodu radcy prawnego, w związku z czym nie mogła zostać wobec niego orzeczona kara pozbawienia prawa wykonywania zawodu radcy prawnego, to jednak nie sposób jest twierdzić, że odwołanie się przez Sąd I instancji do przepisów prawa, których naruszenie zarzuca strona skarżąca na gruncie omawianych zarzutów kasacyjnych należałoby kwalifikować jako naruszenie, które powinno skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku.

W opozycji do stanowiska strony skarżącej i formułowanym na jego gruncie oczekiwaniom trzeba bowiem podkreślić, że odwołanie się przez Sąd I instancji do art. 82 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz art. 65 ust. 2c ustawy o radcach prawnych, nie było ani nieuzasadnione, ani też nieuprawnione.

W relacji bowiem do funkcji przywołanych przepisów prawa oraz daty skreślenia strony z listy adwokatów (20 maja 2014 r.) i daty wystąpienia przez stronę z wnioskiem o wpis na listę radców prawnych (8 marca 2017 r.), kwestionowana skargą kasacyjną argumentacja Sądu I instancji wskazuje na istnienie rozwiązań prawnych, które w opisanych na ich gruncie sytuacjach uzależniają dokonanie ponownego wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych od upływu określonego czasu, a mianowicie 10 lat oraz sprzeciwiają się dokonaniu tego wpisu, jeżeli wymagany przepisami prawa czas jeszcze nie upłynął.

Rodzajowo tożsamą tym sytuacjom, gdy chodzi o ich źródło, jest sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie, a mianowicie prawomocne orzeczenie wobec strony zakazu wykonywania zawodu, które na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo o adwokaturze stanowi przesłankę skreślenia z listy adwokatów (utrata z mocy wyroku sądowego prawa wykonywania zawodu adwokata), zaś na podstawie 29 pkt 6 w związku z art. 65 ust. 2c ustawy o radcach prawnych (orzeczenie dyscyplinarne lub wyrok sądu o pozbawieniu prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego) stanowi podstawę skreślenia z listy radców prawnych bez prawa ubiegania się radcy prawnego o ponowny wpis na listę radców prawnych przez okres 10 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o pozbawieniu prawa wykonywania zawodu radcy prawnego.

Jeżeli za wspólny mianownik przywołanej regulacji prawnej uznać tożsamość ról i funkcji zawodu adwokata i radcy prawnego, a w konsekwencji potrzebę zapewnienia jednolitych rozwiązań odnoszących się do wykonywania tych zawodów zaufania publicznego, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek – zwłaszcza, gdy w tej mierze odwołać się do przywołanego powyżej rozumienia art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, które nie odbiega od rozumienia art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo adwokaturze – że przesłankę oceny odnośnie do spełniania wymogu "nieskazitelnego charakteru i dawania dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego" może stanowić również i stanowi okoliczność pozbawienia (utraty) z mocy wyroku sądowego prawa wykonywania zawodu adwokata, która jest podstawą skreślenia z listy adwokatów. Okoliczność tego rodzaju jest bowiem nie mniej istotną przesłanką oceny odnośnie do spełniania wymogu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych.

Wobec treści, celów oraz funkcji przepisów art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz art. 29 pkt 6 w związku z art. 65 ust. 2c ustawy o radcach prawnych, ocena odnośnie do dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nie może abstrahować od powodu skreślenia z listy adwokatów, a mianowicie utraty z mocy wyroku sądowego prawa wykonywania zawodu adwokata, a co za tym idzie faktów stanowiących tło utraty prawa wykonywania tego zawodu, co w rozpatrywanej sprawie należy odnieść do przywołanych powyżej zachowań, które obiektywnie przecież zaistniały. Tym samym, konsekwencje nagannych zachowań stanowiące powód skreślenia z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 7 ustawy – Prawo o adwokaturze, w związku z tym, że stanowią one również powód skreślenia z listy radców prawnych na podstawie art. 29 ust. 6 ustawy o radcach prawnych – co wobec treści art. 65 ust. 2c tej ustawy uzależnia jednocześnie ponowny wpis na listę radców prawnych od upływu czasu określonego w tym przepisie – nie mogą być pomijane w procesie oceny spełniania tego wymogu wpisu na listę radców prawnych, którym jest nieskazitelny charakter i dawanie dotychczasowym zachowaniem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W świetle przedstawionych argumentów zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione, albowiem nie podważają one oceny Sądu I instancji odnośnie do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.