Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 923/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 190
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64 § 1 pkt 4 i § 6
journal: Dz.U. 2002 nr 110 poz 968
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 2, art. 64 ust. 1, art. 84
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi P.Sp. J. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr. [...] w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P.Sp. J. z siedzibą w W. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem uiszczenia wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie akt postępowania wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W.(dalej: "Naczelnik US") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec P. sp.j. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") na podstawie wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Iławie tytułów wykonawczych z 21 maja 2010 r. o nr: [...]i [...] obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. oraz styczeń - marzec 2005 r. na łączną kwotę 1.372.505,00 zł należności głównej oraz na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 26 lutego 2013 r. o nr od [...] do [...] obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2003 r. i styczeń-listopad 2004 r. na łączną kwotę 46.031.96,00 zł należności głównej.

W dniu 11 marca 2014 r. do Naczelnika US wpłynął wniosek strony o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, w związku z czym postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r. Naczelnik US określił wysokość kosztów egzekucyjnych przypisanych do ww. tytułów wykonawczych, obciążających spółkę w łącznej kwocie 642.018,00 zł.

Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, Spółka złożyła zażalenie, a następnie złożyła wnioski o przeprowadzenie dowodów z dokumentów i włączenie ich w skład materiału dowodowego wyjaśniając, że składane są one na okoliczność zapłaty przez zobowiązanego egzekwowanych należności w toku postępowania egzekucyjnego, z pożyczek udzielonych mu w tym celu przez B. sp. z o.o. oraz dokonywania przez organ egzekucyjny tych samych czynności egzekucyjnych (zajmowania wierzytelności zobowiązanego z tych samych rachunków bankowych oraz udziałów zobowiązanego w B.sp. z o.o.) w następujących po sobie kolejno postępowaniach egzekucyjnych dotyczących tych samych należności, prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] – [...], [...] i [...], [...] – [...] oraz [...] – [...].

Postanowieniem z [...] lipca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor IS") uchylił postanowienie Naczelnika US i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia celem przeprowadzenia wnikliwej analizy pod względem prawidłowości naliczonych kwot w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku spółki.

Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. Naczelnik US ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] oraz od [...] do [...] na łączną kwotę 641.995,40 zł.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Dyrektor IS utrzymał w ww. mocy postanowienie Naczelnika US.

W skardze na ww. postanowienie Spółka ponowiła argumenty zgłoszone wcześnie w zażaleniu na postanowienie z 26 września 2014 r., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów:

1) art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, polegające na ustaleniu kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącego w nadmiernej wysokości, z naruszeniem zasady równości, a przez to ingerencję w jego prawo własności, na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, § 8, § 9 i § 10 oraz art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968, z późn. zm.), dalej: "u.p.e.a.", pomimo że przepisy te nie są zgodne z ww. przepisami Konstytucji RP, a przez to nie powinny być podstawą do naliczenia kosztów egzekucyjnych należnych od Skarżącego w wysokości ustalonej przez organ egzekucyjny;

2) art. 64 § 4, § 5 i § 7 w związku z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., polegające na naliczeniu dodatkowych, wynikających z narosłych odsetek za zwłokę, opłat egzekucyjnych za zajęcia wierzytelności oraz praw majątkowych – udziałów w B. sp. z o.o. w odniesieniu do należności egzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], pomimo że w celu wyegzekwowania tych należności zostało dokonane już wcześniej zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i z tego tytułu została pobrana oplata egzekucyjna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wyrokiem z dnia 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 195/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu sąd podniósł, że zagadnieniem niekonstytucyjności wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 2135, stwierdzając brak podstaw do twierdzenia o ich niezgodności z Konstytucją RP. Sąd wskazał także, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 maja 2005 r. w sprawie P 6/04 stwierdził, iż sposób określania kosztów w postępowaniu egzekucyjnym, w tym także w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, mieści się w granicach uprawnień ustawodawcy, a ustawodawca nie jest związany w tym zakresie żadnymi dyrektywami co do wyboru sposobu określenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Zdaniem sądu ustawodawca nie powiązał kosztów postępowania egzekucyjnego w administracji z jego efektywnością ani realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego, a stanowisko organów w sprawie, zarówno co do sposobu wyliczenia kosztów postępowania, jak i co do wysokości, ma oparcie w przepisach u.o.p.e.a.. Sąd podkreślił, że póki przepisy te obowiązują w powoływanym brzmieniu, czynności organów muszą zostać uznane za prawidłowe. Sąd uznał, że koszty postępowania egzekucyjnego zostały naliczone w sposób prawidłowy. Sąd podkreślił, że każdy tytuł wykonawczy wszczyna odrębne postępowanie egzekucyjne i do każdego z tytułów wykonawczych przypisywane są związane z nim koszty egzekucyjne. Ponadto, zdaniem Sądu, uznać należało, że organ egzekucyjny zasadnie naliczył opłatę egzekucyjną jedynie od wzrostu odsetek należnych na dzień wykonania tychże zajęć od niezapłaconej kwoty należności głównej.

W skardze kasacyjnej od ww. wyroku Spółka zaskarżyła go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając naruszenie:

1) art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 77 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 1 pkt 6, art. 64 § 6, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 10 oraz art. 64c § 1 u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wskazane przepisy u.p.e.a. znajdują się w sferze swobody regulacyjnej ustawodawcy i przez to są zgodne z Konstytucją, pomimo iż umożliwiają one ustalenie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego w nadmiernej wysokości, rażąco niewspółmiernej do nakładów poniesionych w toku postępowania egzekucyjnego, ingerując w konstytucyjnie chronione prawo własności zobowiązanego;

2) art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 8 u.p.e.a. przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis art. 64 § 8 u.p.e.a., przewidując naliczenie kosztów egzekucyjnych i obciążenie nimi zobowiązanego w pełnej wysokości w sytuacji, gdy zobowiązany wykona zobowiązanie dobrowolnie, jest zgodny z powołanymi wyżej przepisami Konstytucji;

3) art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 193 Konstytucji RP przez odstąpienie od wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 64 § 8, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 10 oraz art. 64c § 1 u.p.e.a. z art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 77 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, pomimo istnienia obiektywnych i uzasadnionych wątpliwości co do zgodności z Konstytucją wskazanych przepisów u.p.e.a., oraz pomimo wyrażenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wątpliwości co do ich racjonalności i adekwatności, co doprowadziło w konsekwencji do usankcjonowania zastosowania w sprawie skarżącej spółki przepisów niezgodnych z Konstytucją i oddalenia skargi;

4) art. 193 Konstytucji RP przez jego niewłaściwe zastosowanie i odstąpienie od wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 64 § 8, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 10 oraz art. 64c § 1 z art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 77 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, pomimo wyrażenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wątpliwości co do racjonalności i adekwatności wskazanych przepisów u.p.e.a.;

5) art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6, art. 64 § 8, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 10 oraz art. 64c § 1 w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przez ich niewłaściwe zastosowanie, sprowadzające się do uznania, że ustalenie przez organ egzekucyjny kosztów w wysokości takiej, jak w niniejszej sprawie, było prawidłowe, pomimo że koszty te zostały naliczone w nadmiernej wysokości, na podstawie przepisów niezgodnych ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji;

6) art. 64 § 4, 5 i 7 w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zaakceptowaniu przez Sąd pierwszej instancji naliczenia przez organ egzekucyjny dodatkowych, wynikających z narosłych odsetek za zwłokę, opłat egzekucyjnych za zajęcia wierzytelności oraz praw majątkowych – udziałów w spółce B. sp. z o.o., w odniesieniu do należności egzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], pomimo że w celu wyegzekwowania tych należności zostało dokonane już wcześniej zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i została pobrana opłata egzekucyjna z tego tytułu.

Ponadto Spółka wniosła o wystąpienie przez Naczelny Sąd Administracyjny z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie art. 193 Konstytucji, co do zgodności:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 w zw. z art. 64c § 1 u.p.e.a., art. 64 § 1 pkt 6, art. 64 § 9 pkt 2 i art. 64 § 10 u.p.e.a. z art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 77 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, tj. z wynikającymi ze wskazanych przepisów Konstytucji zasadą proporcjonalności, zasadą przyzwoitej legislacji i równości, zasadą ochrony prawa własności oraz prawem do sądu, w zakresie, w jakim:

a) uzależniając wysokość opłat od wartości egzekwowanej należności, nie przewidują maksymalnej kwoty (górnej granicy) opłat za dokonane czynności egzekucyjne (zajęcie wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych) oraz opłaty manipulacyjnej, a przez to dopuszczają do naliczenia opłat egzekucyjny w nadmiernej wysokości, rażąco niewspółmiernej do nakładów poniesionych na przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, pomimo że wprowadzają równocześnie minimalne kwoty (dolne granice) tych opłat, zabezpieczając w ten sposób interes organu egzekucyjnego;

b) wprowadzając stosunkowy mechanizm naliczania opłat egzekucyjnych, nie uzależniają wysokości opłat za dokonane czynności egzekucyjnego oraz opłaty manipulacyjnej od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego oraz zakresu i skali podejmowanych przez niego czynności egzekucyjnych i manipulacyjnych, a przez to dopuszczają do naliczenia opłat egzekucyjny w nadmiernej wysokości, rażąco niewspółmiernej do nakładów poniesionych na przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego;

c) wprowadzając sztywny, stosunkowy mechanizm naliczania opłat egzekucyjnych, niezależny od rzeczywistego nakładu pracy organu egzekucyjnego i pozbawiony kwot maksymalnych, nie przewidują mechanizmu ochrony zobowiązanego przed nadmiernym wzrostem kosztów egzekucyjnych, w tym formy dostosowania (miarkowania) wysokości kosztów egzekucyjnych do realiów danego postępowania;

d) w sposób nieuzasadniony różnicują sytuację prawną zobowiązanego, wobec którego organ dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w zakresie maksymalnej kwoty (górnej granicy) opłat za dokonaną czynność egzekucyjną, w porównaniu do sytuacji zobowiązanego, wobec którego organ dokonał zajęcia nieruchomości (art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), i którego interesy są chronione ze względu na ustawowe określenie stałej i maksymalnej kwoty opłaty za tę czynność egzekucyjną;

e) przewidując nadmierną wysokość opłat egzekucyjnych, ograniczają prawo zobowiązanego do sądu w tych przypadkach, w których zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią jedyne forum dla dochodzenia praw zobowiązanego;

2) art. 64 § 8, art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 w zw. z art. 64e § 1 u.p.e.a., art. 64 § 9 i art. 64 § 10 u.p.e.a. z art. 2, art. 64 ust. 1 i 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, tj. z wynikającą z tych przepisów Konstytucji zasadą przyzwoitej legislacji i równości oraz zasadą ochrony prawa własności, w zakresie, w jakim zapłata przez zobowiązane egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych wiąże się z obciążeniem go obowiązkiem uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za dokonane czynności egzekucyjne w takiej samej wysokości, jak gdyby należność została faktycznie wyegzekwowana przez organ w wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 706/16, uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu orzeczenia sąd wyjaśnił, że gdy po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, jeżeli niekonstytucyjny przepis nawet nie został wskazany w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny powinien zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie będąc związanym treścią art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazał, że wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz.U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Sąd podkreślił, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kwestią zasadniczą w niniejszej sprawie jest okoliczność, że była ona przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny w ramach postępowania kasacyjnego, w wyniku którego sprawę przekazano Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.").

Wskazać należy, że na mocy art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny albo po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone na podstawie stanowiska Sądu wyższej instancji. W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, że związanie samego sądu administracyjnego oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd przyjął zatem jako własne stanowisko przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tym samym uwzględniając powyższe, zaskarżoną decyzję należało uchylić.

Rozpoznając ponownie złożoną skargę, Sąd ocenił jako trafny zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z Konstytucją RP. Odnotować bowiem należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 uznał, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] oraz od [...] do [...] na łączną kwotę 641 995,40 zł. Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z pobraniem pieniędzy i zajęciem prawa majątkowego.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Wskazał jednakże, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu ostatnia uwaga na gruncie niniejszej sprawy odnosi się do wysokości opłaty określonej z tytułu pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego (art. 64 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

W ponownym postępowaniu organ nadzoru powinien dokonać ponownej oceny postanowienia organu I instancji z uwzględnieniem argumentów wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. Organ zwróci uwagę, że skutkiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Podstawa do takiego postępowania nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasadzoną kwotę 357 zł składa się wpis od skargi (100 zł), opłata skarbowa z tytułu złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego (240 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490, z późn. zm.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804, z późn. zm.).