Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 168/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2014-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 3 czerwca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. p.o. asystenta sędziego Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 roku sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta W. o odmowie przyznania Z. K. zasiłku celowego specjalnego.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 17 października 2013 r. Z. K. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o przyznanie specjalnego zasiłku celowego na wymianę okna i drzwi, które są stare i nieszczelne. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że z uwagi na brak środków pieniężnych nie jest w stanie pokryć kosztu ich wymiany (ok. 1200 zł). Podała również jakie wydatki poniosła we wrześniu 2013r. oraz załączyła rachunek za energię elektryczną, zaświadczenie o stanie zdrowia, zaświadczenie o wysokości świadczenia z ZUS i skierowywanie na zabiegi fizjoterapeutyczne.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta W., działając na podstawie art. 7, art. 8, art. 17 ust. 2 pkt. 1, art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 poz. 1827), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 17 lipca 2012r., poz. 8237) oraz art. 104 i 108 k.p.a., nie przyznał wnioskodawczyni zasiłku celowego specjalnego na wymianę okna i drzwi. W uzasadnieniu wyjaśnił, że Z. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje jedno pomieszczenie bez wygód. Jej źródłem utrzymania jest emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.186,19 zł. Uzyskiwany przez wnioskodawczynię dochód w wysokości 1.186,19 zł przekracza kryterium ustawowe dla osoby samotnie gospodarującej. Strona posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Obciążenia miesięczne stanowią: gaz: 46,00zł, energia elektryczna: 32,54zł, wywóz śmieci: 6,00zł, około 160,00 zł leki i leczenie. Strona może liczyć na pomoc dzieci m. in. syn przekazał kwotę 800,00 zł na zakup opału oraz zakupił żywność na kwotę 300,00 zł. Może ona również korzystać ze wszystkich produktów rolnych, które wytwarza jej córka. Zdaniem organu szczególny przypadek należy rozumieć jako wydarzenie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Zdarzenie takie wykracza granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Dlatego też za szczególny przypadek nie można uznać konieczności wymiany okna i drzwi. Organ wskazał zatem, że sytuacja życiowa wnioskodawczyni niczym nie różni się od sytuacji innych osób, jest wręcz znacznie lepsza, biorąc pod uwagę niewielkie stałe koszty utrzymania oraz systematyczną i dużą pomoc ze strony dzieci. Ponadto, koszt zakupu drzwi i okien można sfinansować ratalnie, nie angażując jednorazowo całej kwoty.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Z. K., wyjaśniając, że jest osobą całkowicie niezdolną o pracy i przewlekle chorą (cukrzyca). Zarzuciła, że organ nie uwzględnił wszystkich jej wydatków wskazanych we wniosku o przyznanie zasiłku oraz daty otrzymania pomocy finansowej od syna. Kwotę tej pomocy przeznaczyła na zwrot zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami. Wskazała też, że organ odmawia jej przyznania pomocy na zakup wózka inwalidzkiego, protezy i koron zębowych oraz bojlera elektrycznego. Nie chce jej też zwracać kosztów zakupu leków. Podkreśliła, że okno i drzwi wymagają niezwłocznej wymiany.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zgodnie z kolei z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542,00 zł. Kolegium podkreśliło, że świadczenie unormowane w art. 41 ustawy powinno być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu. Te szczególne sytuacje przemawiające za przyznaniem świadczenia należy rozumieć jako zdarzenia wyjątkowe, wręcz losowe, których wystąpienie wiąże się z nieprzewidzianymi wydatkami. Skoro bowiem osoba ubiegająca się o pomoc społeczną nie spełnia kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, to motywy, dla których wystąpiła o tę pomoc, muszą być szczególne i znacznie odbiegające od tych, którymi kierują się osoby spełniające to kryterium. Organy dysponujące środkami na tego typu pomoc muszą dysponować środkami w taki sposób, aby pomoc trafiła do wszystkich najbardziej potrzebujących. Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego muszą mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania. Organ stwierdził, że materiał zgromadzony w sprawie nie pozwala na uznanie, że sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przepadku, który przemawiałby za koniecznością przyznania jej świadczenia. Z. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, choruje na cukrzycę, jaskrę oraz zwyrodnienie kręgosłupa, stawów kolanowych i biodrowych. Źródłem dochodu strony jest emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie 1.186,19 zł. Uzyskany dochód znacznie przekracza zatem kwotę kryterium dochodowego ustaloną w wysokości 542,00 zł. We wrześniu 2013 r. Z. K. otrzymała wyrównanie dodatku pielęgnacyjnego za miesiąc lipiec 2013 r. i sierpień 2013 r. Ponadto, może liczyć na stałą pomoc finansową oraz usługową ze strony syna oraz córki. W sierpniu 2013 r. syn przekazał ww. kwotę 800,00 zł. Organ powołał się też na akta sprawy zakończonej decyzją Kolegium z dnia [...], znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania Z. K. zasiłku celowego, z których wynika, że syn m.in. w październiku 2012 r. przekazał matce 700,00 zł na zakup węgla, w lutym 2013 r. kupił jej lodówko - zamrażarkę oraz dekoder (łączny koszt 1.161,79 zł), ponadto przekazał jej 500,00 zł na zakup opału. Natomiast córka – M. F. pomaga stronie w sprzątaniu mieszkania i dowozi ją na wizyty lekarskie. Ponadto, na mocy decyzji Burmistrza z dnia [...], znak: [...], do dnia 30 czerwca 2013 r. córka wnioskodawczyni otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad matką. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że zakup okna i drzwi może nastąpić w systemie ratalnym, co nie powinno znacząco obciążyć budżetu strony. Wobec powyższego Kolegium nie stwierdziło przekroczenia przez organ I instancji granic uznania administracyjnego i uznało, że zaskarżona odpowiada prawu.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. K. powieliła argumenty zawarte w odwołaniu o decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Brzmienie powyższego unormowania prowadzi do wniosku, że zasiłek celowy specjalny może być przyznany przez organ administracyjny w przypadku spełnienia następujących przesłanek. Po pierwsze, o przyznanie rozważanego świadczenia może wnioskować osoba albo rodzina, której dochód przekracza odpowiednio kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - w tym wypadku kwotę - 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2011 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej Dz.U. z 2012 r., poz. 823) Po drugie, musi wystąpić szczególnie uzasadniony przypadek. Po trzecie, przyznanie rzeczonego świadczenia oparte jest na uznaniu administracyjnym, ponieważ użyty w cytowanym przepisie zwrot "może" świadczy o tym, że organ może, aczkolwiek nie musi przyznać wnioskowane świadczenie. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1789/10 – Lex nr 950874).

Pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, nie mniej jednak w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że chodzi tu o sytuację wyjątkową, nadzwyczajną, nie nadarzającą się codziennie. Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07 – Lex nr 489088).

W opinii sądu ustalenie, że w danej sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek nakłada na organ administracyjny obowiązek szczególnie wnikliwego przeanalizowania sytuacji osobistej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Dla oceny szczególnie uzasadnionego przypadku nie bez znaczenia pozostaje fakt, że rozważane świadczenie dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie szczególnie trudnej sytuacji w jakiej się znalazły. Zasiłek celowy specjalny nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie. Nadto nie powinien być traktowany jako forma dofinansowania na podniesienie dotychczasowego standardu życia wnioskodawcy.

W rozpoznawanej sprawie organy administracyjne w oparciu o przeprowadzony w dniu 17 października 2013 r. wywiad środowiskowy prawidłowo ustaliły sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i finansową Z. K., która wnioskowała o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na zakup okna i drzwi.

Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego skarżąca jest osobą schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choruje na jaskrę i alergię, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, leczy się także na cukrzycę oraz zwyrodnienie kręgosłupa, stawów kolanowych i biodrowych. Strona skarżąca zamieszkuje w domu, stanowiącym własność córki, gdzie zajmuje jedno pomieszczenie i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe w stosunku do męża L. K., z którym pozostaje w separacji.

Sytuacja finansowa strony w połączeniu z sytuacją zdrowotną nie jest łatwa i wymaga wsparcia ze strony dzieci, nie mniej, ma ona stały i pewny dochód, jakim jest emerytura i zasiłek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 1.186,19 zł, przekraczającej według prawidłowej oceny organów obu instancji, ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące - 542 zł. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje również cel, na jaki rzeczone świadczenie miałoby zostać przyznane. Wymiana okna i drzwi ze względu na ich zużycie, a co za tym idzie nieszczelność nie świadczy o sytuacji szczególnie uzasadnionej z art. 41 pkt 1 ustawy. Specjalny zasiłek celowy, jak już wspomniano, nie służy podniesieniu dotychczasowego standardu życia wnioskodawcy. Z uwagi na duże potrzeby w zakresie pomocy społecznej, przyznawana jest ona na zaspokojenie najbardziej elementarnych potrzeb bytowych, takich jak żywność, leki czy opał. Za szczególnie uzasadniony przypadek nie może być uznana ponadto sytuacja osobista ani stan zdrowia skarżącej i ponoszone w związku z tym koszty leczenia. Okoliczności te nie mogą zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, nie dające się przewidzieć, tym bardziej, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, strona choruje i leczy się na stwierdzone w toku niniejszego postępowania dolegliwości już od wielu lat. Nie można wobec tego uznać, że sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącej to zdarzenia mające charakter okazjonalny, nadzwyczajny, które wykraczają poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są aż tak drastyczne i są następstwem wielu niedających się przewidzieć wydarzeń. Co więcej, strona ponosi stosunkowo niskie koszty utrzymania, nadto kwota pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, którą strona musiała zwrócić, jak sama przyznała, została opłacona ze środków otrzymanych od syna, co również wyklucza ocenę sytuacji skarżącej pod kątem sytuacji nadzwyczajnej i nie dającej się przezwyciężyć. Zasiłek ten, jak już wspomniano nie może być traktowany jako rekompensata za poniesione przez stronę wydatki.

Reasumując analiza podjętych w sprawie rozstrzygnięć potwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podobnie jak i organ I instancji prawidłowo, a co za tym idzie rzetelnie ustaliły stan faktyczny sprawy kierując się dyrektywami wynikającymi z art. 7 k.p.a., poczynione w tym zakresie ustalenia znajdują odzwierciedlenie w załączonym do sprawy kompletnym materiale dowodowym. Także motywy podjętych decyzji nie budzą – w ocenie sądu – uzasadnionych wątpliwości w zakresie zachowania wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., są one bowiem rzeczowe, logiczne i spójne. Organy obu instancji szczegółowo przeanalizowały sytuację osobistą, zdrowotną, rodzinną oraz finansową skarżącej i prawidłowo oceniły ją w kontekście przesłanek z art. 41 pkt 1 ustawy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, czemu zresztą dały wraz w uzasadnieniach wydanych decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w zaskarżonym rozstrzygnięciu zgodnie z regułami wynikającymi z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i obowiązującą zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego ponownie rozpoznało i rozstrzygnęło sprawę będącą przedmiotem rozważań organu I instancji, rzeczowo, logicznie i spójnie odniosło się także do zarzutów podniesionych w odwołaniu dochodząc tym samym do słusznej konkluzji, że dochód skarżącej znacznie przekraczający kwotę kryterium dochodowego winien zabezpieczyć jej podstawowe potrzeby, zwłaszcza w sytuacji gdy strona może liczyć na pomoc osób zobowiązanych do alimentacji, w tym wypadku syna i córki. Organy zasugerowały też, że zakup okna i drzwi może nastąpić w systemie ratalnym, co nie obciąży znacząco budżetu strony. Nie bez znaczenia pozostaje też dla oceny sytuacji skarżącej i to, że zamieszkuje ona w domu swej córki na, której ciąży ustawowy obowiązek opieki na matką jako najbliższym członkiem rodziny. Tak więc planowana przez skarżącą inwestycja doprowadziłaby faktycznie do inwestycji na rzecz osoby trzeciej, co w przypadku skąpych środków pomocowych i znacznego przekroczenia kryterium dochodowego potwierdza nadto trafność rozstrzygnięć organów administracji.

W tych okolicznościach sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji odpowiadają prawu i brak jest podstaw do usunięcia ich z obrotu prawnego. Dodać w tym miejscu trzeba, że również argumenty skargi dotyczące w szczególności nieuwzględnienia przez organ I instancji poniesionych wydatków wskazanych we wniosku o przyznanie zasiłku oraz daty otrzymania pomocy finansowej od syna, nie mogły skutkować uchyleniem wydanych rozstrzygnięć, bowiem jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej, Kolegium wzięło pod uwagę całokształt sytuacji finansowej skarżącej, a sprawę badało pod względem spełnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku.

Sąd nie mógł się ponadto ustosunkować do powoływanych przez skarżącą decyzji dotyczących odmowy przyznania pomocy na zakup wózka inwalidzkiego, protezy i koron zębowych oraz bojlera elektrycznego, bowiem nie były one przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie.

Wobec podniesionych wyżej okoliczności sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

a.bł.