Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 189/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 78h ust. 12
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: w art. 77 § 1, art. 80, art. 7, 77 i 80 w zw. z art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2013 r. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...]marca 2013 r. na rzecz skarżącej M.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9, ust. 10 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm., dalej: "P.o.a.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej także: "skarżąca", "strona" lub "egzaminowana, zdająca") od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2013 r. z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania powyższych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.

Z przeprowadzonego w dniach 19-22 marca 2013 r. egzaminu adwokackiego, skarżąca z części pierwszej (pytania testowe) egzaminu otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części (prawo karne) egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) egzaminu ocenę dostateczną, z czwartej części (prawo gospodarcze) egzaminu ocenę niedostateczną, zaś z piątej części (prawo administracyjne) egzaminu ocenę dostateczną. Powołując się na art. 78f P.o.a. Komisja w dniu [...] kwietnia 2013 r. podjęła uchwałę, w której stwierdziła, że w związku z otrzymaniem oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu – skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.

Strona odwołała się od powyższej uchwały do Komisji II stopnia zarzucając jej naruszenie:

- art. 78e ust. 2 P.o.a. przez dokonanie przez egzaminatorów niewłaściwej oceny jej pracy w oparciu o indywidualną interpretację przepisów naruszającą prawo materialne, tj. art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 605 k.c. w zw. z art. 536 k.c. poprzez ich błędną wykładnię, skutkujące nieuzasadnionym uznaniem umowy dostawy za nieważną, podczas gdy w świetle ugruntowanych poglądów doktryny i judykatury zaproponowane przez odwołującą się oznaczenie ceny nie pociąga za sobą skutku nieważności umowy;

- nieuzasadnione ocenienie pracy egzaminowanej jako niedostatecznej z uwagi na ogólne określenie praw i obowiązków stron umowy dostawy, podczas gdy wszystkie elementy wynikające z opisu istotnych zagadnień do IV części egzaminu zostały zachowane przez zdającą w stopniu co najmniej dostatecznym.

W uzasadnieniu zarzutów skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem egzaminatorów, jakoby praca nie zawierała essentialia negotii umowy dostawy poprzez niespełnienie wymagania określenia regulacji dotyczącej uzgodnionej pomiędzy stronami ceny skutkującą nieważnością tej umowy. Egzaminowana wskazała, że uznanie umowy za nieważną nie może wynikać jedynie z indywidualnej i kontrowersyjnej interpretacji norm prawa, lecz powinna być obiektywna, czyli łatwo weryfikowalna według obiektywnych założeń. Zdaniem skarżącej sporządzona przez nią umowa była poprawna i zawierała wszystkie wymagane elementy, w tym spełniła wymóg określenia ceny poprzez wskazanie podstaw do jej ustalenia, a przeciwny pogląd egzaminatorów jest odosobniony i nie znajduje poparcia w orzecznictwie i doktrynie.

Skarżąca podniosła, że określając cenę w rzeczonej umowie zawarła zapis, iż ustalenie ceny następuje na podstawie operatu szacunkowego, według którego wartość materiału (drewna egzotycznego) potrzebnego do wykonania listew przypodłogowych odpowiadać będzie równowartości kwoty 50 EURO. Zdaniem skarżącej, jeden z egzaminatorów błędnie uznał, że operat określa jedynie wartość surowca, co według egzaminowanej byłoby nielogiczne, a rozwiązanie, chociaż nie jest idealne, to jednak stanowi odpowiedź na przedstawione zagadnienie prawne. Skarżąca, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1998 r. sygn. akt IV CR 96/98, wskazała również, że przeciwnie do stanowiska wyrażonego przez egzaminatorów, brak ustalenia ceny w umowie sprzedaży nie oznacza, że w każdym przypadku umowa taka nie dochodzi do skutku, a określenie umowy bez ostatecznego określenia ceny może być dopuszczone w obrocie profesjonalnym, a tego właśnie dotyczyła sporządzona umowa. Skarżąca analizując orzecznictwo i poglądy doktryny stwierdziła, że prezentują one jednolite stanowisko w przedmiotowej kwestii. Dlatego też, w opinii egzaminowanej przyjęty przez nią sposób określenia ceny jest dopuszczalny i nie powoduje nieważności umowy, przez co zarzut braku wszystkich essentialia negotii tej umowy jest nieuzasadniony.

Podsumowując swój wywód, skarżąca uznała, że ze względu na spełnienie wszystkich wymogów egzaminacyjnych, powinna otrzymać za przedmiotowe zadanie egzaminacyjne ocenę przynajmniej dostateczną. Na tej podstawie egzaminowana wniosła o rozpatrzenie sprawy w oparciu o art. 132 k.p.a. oraz uchylenie zaskarżonej uchwały i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że odwołująca uzyskała z czwartej części egzaminu ocenę dostateczną lub wyższą oraz, że w konsekwencji z całości egzaminu adwokackiego odwołująca się uzyskała wynik pozytywny.

W postępowaniu przed Komisją II stopnia została przedstawiona opinia sporządzona przez członka ww. Komisji - adw. B. L. dotycząca zasadności zarzutów odwołania. Odnosząc się do oceny egzaminatorów oraz zarzutów zdającej stwierdzono zasadność zarzutu dotyczącego niewłaściwej oceny ustalenia prze egzaminowaną ceny przedmiotu umowy dostawy. Zdaniem opiniującej, zaproponowany sposób ustalenia ceny jest wystarczający do uznania tej umowy za ważną. Jednocześnie wskazano na inne poważne mankamenty, które dyskwalifikują pracę zdającej, przez co nie zasługuje ona na ocenę pozytywną.

Uchwałą z dnia [...] października 2013 r. Komisja II stopnia utrzymała zaskarżona uchwałę w mocy.

Na wstępie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia Komisja II stopnia wskazała na zakres kontroli uchwały organu I instancji. Dokonując wykładni odpowiednich przepisów P.o.a., k.p.a. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz. U. z 2009 r. Nr 164, poz. 1315 ze zm.) oraz analizy orzecznictwa sądów administracyjnych, stwierdzono, że przedmiotowa kontrola obejmuje szczegółowe odniesienie się do zarzutów i argumentów, które zostały zawarte w odwołaniu strony, lecz ocena i rozstrzygnięcie co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową analizą części egzaminu adwokackiego, której dotyczy odwołanie, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy w postępowaniu administracyjnym.

Następnie komisja przedstawiła kryteria oceny prac zdających na egzaminie adwokackim. Komisja wskazała, że przyznanie oceny za zadanie egzaminacyjne jest uzależnione od zakresu poprawnego wypełnienia przez zdającego każdego z czterech ustawowych kryteriów oceny, jakimi są: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, 4) język i styl pracy. Organ wskazał również, że ze względu na brak szczegółowej delegacji ustawowej, ustawa P.o.a. nie upoważniała Ministra Sprawiedliwości do określenia w rozporządzeniu kryteriów ocen w zakresie zadań pisemnych, w części od drugiej do piątej egzaminu. W związku z powyższym, opis istotnych zagadnień nie może być traktowany jako kryteria oceny, może jednak stanowić instrument pomocniczy takiej oceny.

Dokonując analizy prac egzaminacyjnych Komisja kieruje się ponadto regułą, że od profesjonalnego pełnomocnika w obrocie prawnym, a zwłaszcza w obrocie gospodarczym, wymagany jest taki stopień zawodowej staranności, aby sporządzony przez niego projekt umowy zawierał postanowienia, które nie budzą wątpliwości interpretacyjnych, tak aby nie zachodziła konieczność dokonywania ich wykładni w oparciu o art. 65 k.c. Organ ponadto stanął na stanowisku, iż samo sporządzenie umowy zawierającej elementy przedmiotowo istotne nie jest wystarczające dla uzyskania oceny dostatecznej z tej części egzaminu, gdyż powinna ona spełniać wszystkie niezbędne wymogi prawne. Dokonując oceny prac egzaminacyjnych należy także wziąć pod uwagę takie wymogi jak: umiejętność sformułowania postanowień umowy, w tym właściwość zastosowanych przepisów prawa, sposób rozstrzygnięcia problemów określonych w zaleceniach dla zdających oraz w jakim zakresie postanowienia umowy zabezpieczają interes reprezentowanej strony.

Zdaniem organu sporządzona przez zdającą umowa dostawy budzi wątpliwości interpretacyjne oraz zawiera istotne mankamenty.

Komisja odwoławcza podzieliła pogląd, iż brak dokładnych kryteriów ustalenia cen w umowie dostawy nie powoduje jej nieważności, zachodzi jedynie konieczność wykładni umowy w oparciu o art. 536 § 2 k.c. Zgodziła się również ze stwierdzeniem, że w obrocie profesjonalnym dopuszczalne jest oznaczenie ceny przez jedną ze stron lub osobę trzecią. Organ wskazał jednak, że rozwiązanie przyjęte przez zdającą nie określa ceny przedmiotu świadczenia, jak też nie wskazuje w sposób właściwy podstaw do jej ustalenia, co jest spowodowane tym, że nie jest możliwe obiektywne ustalenie ceny w dacie zawarcia umowy. W opinii organu przyjęte rozwiązanie stanowić może jedynie klauzulę waloryzacyjną. Organ wskazał, że rozwiązanie to jest nieczytelne i niezrozumiałe oraz podzielił pogląd egzaminatorów, że w umowie nie wskazano podstaw do obliczenia ceny. Zdaniem Komisji II stopnia takie rozwiązanie chociaż nie stanowi przesłanki do uznania nieważności umowy, to jednak, ze względu na brak precyzji, byłoby niekorzystne dla reprezentowanej przez zdającą strony oraz uniemożliwiałoby wyliczenie kary umownej.

W dalszej części uzasadnienia Komisja przedstawia i poddała analizie następujące wady, którymi jej zdaniem jest obciążona oceniana praca egzaminacyjna. Wśród nich wskazano:

- brak uwzględnienia treści art. 230 k.s.h. i wzięcia pod uwagę kwestii potrzeby uzyskania zgody zgromadzenia wspólników na zaciągnięcie zobowiązania przez spółkę;

- błędne określenie periodyczności dostaw zawarte w § 2 umowy, poprzez niewskazanie daty dostaw, co jest niekorzystne dla reprezentowanej strony oraz niemożność wypełnienia postanowień umowy dotyczącej okresu świadczeń;

- brak ścisłego związku pomiędzy zakresem, a okresem trwania umowy, co, zdaniem Komisji, sprawia, że umowa nie może być uznana za okresową;

- brak uregulowania trybu postępowania w zakresie oceny surowca przez dostawcę oraz uprawnień kontrolnych odbiorcy;

- brak skonkretyzowania przesłanek kary umownej;

- ograniczenie uprawnienia do odstąpienia od umowy do przypadku objętego art. 611 k.c.;

- przyjęte przez zdającą rozwiązania stanowiły w istocie przeniesienie w niewielkim zakresie regulacji art. 605 k.c. - 611 k.c.;

- brak skonkretyzowania obowiązków odbiorcy, rozłożenia kosztów pomiędzy strony, oznaczenia miejsca, procedury dostawy oraz wymaganych terminów;

- brak skonkretyzowania obowiązków odbiorcy dotyczących miejsca, terminów i ilości surowca;

- nie wskazano, że dostawca wystawi fakturę VAT;

- nie wprowadzono możliwości wypowiedzenia umowy ani jej rozwiązania bez wypowiedzenia;

- brak regulacji dotyczących rozliczeń wykonania umowy pomiędzy stronami, trudność w zrealizowaniu postanowień dot. reklamacji, błędne ustalenie odsetek oraz wprowadzenie w dużej części postanowień będących powieleniem właściwych przepisów k.c., tylko z niewielkim udziałem dodatkowych postanowień i modyfikacji.

Zdaniem Komisji wskazane mankamenty pracy zdającej sprawiają, że zabezpieczenie interesów stron, w tym przede wszystkim interesów strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym zdająca reprezentowała, jest zbyt wąskie, co w oczywisty sposób dyskwalifikuje jej pracę.

Egzaminowana wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji z dnia z dnia [...] października 2013 r. Zaskarżonej uchwale zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego i zasadności przesłanek, którymi kierował się organ, niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niewskazanie w uzasadnieniu przyczyn dla których praca nie mogła zostać zakwalifikowana w skali ocen jako dostateczna przy jednoczesnym uwzględnieniu odwołania skarżącej w zakresie uznania umowy stanowiącej przedmiot egzaminu jako ważnej, w sytuacji, kiedy uznanie jej za nieważną na gruncie przepisów k.c. stanowiło jedyną i wyłączną przesłankę dyskwalifikującą pracę egzaminacyjną;

- naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 139 k.p.a. przez wydanie uchwały pogarszającej sytuację skarżącej bez spełnienia przesłanek ustawowych, przez wskazanie w uzasadnieniu dodatkowych niepodniesionych wcześniej przez Komisję I stopnia błędów, które nie stanowiły podstawy ukształtowania negatywnej uchwały organu pierwszej instancji, przy jednoczesnym uznaniu nieistnienia uchybienia pracy uprzednio decydującego o ocenie negatywnej, co doprowadziło do rozstrzygnięcia w istocie na niekorzyść odwołującej przy założeniu, że Komisja II Stopnia w sprzeczności ze stanowiskiem Komisji I stopnia zdyskwalifikowała pracę egzaminacyjną skarżącej i uznała, że zasługuje na ocenę niedostateczną z uwagi na wskazane błędy, w sytuacji kiedy Komisja I Stopnia oceniła pracę jako niedostateczną wyłącznie z powodu błędnie przyjętej nieważności umowy dostawy;

- naruszenie przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób godzący w zaufanie do organu przez uznanie nowych okoliczności faktycznych za udowodnione, bez możliwości wypowiedzenia się skarżącej do nowych uchybień pracy, stanowiących podstawę wystawienia oceny niedostatecznej pomimo uwzględnienia zarzutów stawianych w odwołaniu przez skarżącą;

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 78d ust. 7 P.o.a. poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że "opis istotnych zagadnień nie może stanowić żadnego kryterium ocen", podczas gdy egzamin polegał na przygotowania umowy dostawy właśnie w oparciu o powyższy opis istotnych zagadnień, wobec czego pominięcie tych wytycznych miało istotny wpływ na stosowanie kryteriów wynikających z przepisów w przedmiotowym opisie nie wskazanych;

- naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 78e ust 2 w zw. z art. 78e ust. 10 P.o.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu przez Komisję II stopnia przy ocenie pracy wszystkich kryteriów i pełnej skali ocen, przez pominięcie elementów ocenionych pozytywnie oraz faktu stwierdzającego ważność umowy, co skutkowało błędnym przyjęciem skali dwustopniowej ocen, czego konsekwencją było ustalenie, że praca nie spełniająca łącznie wszystkich wymogów jest pracą niedostateczną, co czyni ocenę niepełną.

W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie uchwały Komisji II stopnia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle przepisów art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy te kontrolują zaskarżone akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznoprawnego z daty ich podjęcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a."

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga M. K. zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały doszło do przekroczenia przez Komisję II granicy tzw. luzu decyzyjnego organu w zakresie oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej, poprzez naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Na wstępie podnieść należy, że do postępowania (art. 78h ust. 12 P.o.a.) przed Komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpatrując zatem zarzuty skargi w zakresie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, należy badać prawidłowość zastosowania art. 78h ust. 12 P.o.a. w zakresie odpowiedniego stosowania k.p.a. Oznacza to takie stosowanie k.p.a., które zapewnia poszanowanie wszelkich odrębności wynikających z unormowań szczególnych – na gruncie niniejszej sprawy - zawartych w obowiązującym w dniu egzaminu rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz.U. z 2009 r. Nr 164, poz.1315 ze zm.). Rozporządzenie, wydane na podstawie art. 78h ust. 14 P.o.a. w § 1 pkt 4 określa tryb i sposób działania komisji odwoławczej, zaś szczegółową procedurę postępowania zawiera § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r.

Poprzez "odpowiednie stosowanie" przepisów k.p.a., należy przede wszystkim rozumieć stosowanie ogólnych reguł postępowania administracyjnego w celu zachowania spójności systemowej stosowania przepisów tego obszaru prawa.

Oznacza to, iż granice orzekania przez organ II instancji wyznaczają ramy sprawy administracyjnej podlegającej ponownemu rozpoznaniu przez organ odwoławczy, zgodnie z treścią zasady dwuinstancyjności, nie zaś jedynie wnioski i zarzuty odwołania. Mają one jednak wpływ na zakres obowiązków tego organu. Jest on bowiem obowiązany rozpatrzyć i odnieść się do wszystkich zarzutów zawartych w treści odwołania.

Wykonanie tego obowiązku ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości czynionych przez organ odwoławczy ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że twierdzenia, wnioski i zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu mieszczą się w pojęciu materiału dowodowego, o którym mowa w art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., który – co należy podkreślić – musi zostać wnikliwie rozpatrzony w całości przez organ. Powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji organu odwoławczego. W przeciwnym razie może dojść do naruszenia art. 7, 77 i 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.

Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się do kontroli decyzji organu I instancji, a obowiązany jest ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę. Organ odwoławczy rozpatruje więc sprawę ponownie w jej całokształcie, mając na uwadze nie tylko powyższe przepisy, ale także ogólne reguły postępowania administracyjnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: II GSK 195/12, II GSK 392/11, II GSK 2333/11).

Podejmując rozstrzygnięcia w sprawach dotyczących wyników egzaminu adwokackiego, organy działają w ramach uznania administracyjnego (tzw. luzu decyzyjnego). Luz decyzyjny, w indywidualnych sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru określonych konsekwencji prawnych. Oznacza to, że komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji stanu faktycznego, do wybrania optymalnego rozwiązania prawnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia, z uwzględnieniem kryteriów wynikających z podanych powyżej przepisów . Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, gdyż musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.

Istnieje jednak także inny pogląd wyrażony orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym należy zakwalifikować uchwały podejmowane w sprawie wyników egzaminów adwokackich do grupy decyzji związanych, nie zaś według uznania administracyjnego. Pogląd ten ukształtował się na tle egzaminów radcowskich - art. 36(6) ust. 2 w związku z art. 36(4) ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.), jak i adwokackich, uregulowanych ustawą Prawo o adwokaturze (np. NSA z dnia 19 czerwca 2013r. II GSK 319/12).

W przedstawionych ramach prawnych, kontrola przez sąd administracyjny uchwał podejmowanych przez organy administracji w sprawie wyników egzaminu adwokackiego, polega w istocie jednak na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności, a także czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonywującej treści, z uwzględnieniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego, mających w danej sprawie zastosowanie.

W rozpatrywanej sprawie, wskutek odwołania M. K., Komisja II stopnia uznała za niezasadne ustalenia organu I instancji w zakresie nieważności przygotowanej przez skarżącą umowy dostawy stanowiącej zadanie z czwartej części egzaminu adwokackiego (z prawa gospodarczego). Powyższe stanowiło zasadniczą przesłankę oceny niedostatecznej z tej części egzaminu adwokackiego.

Przy braku innych zarzutów dyskwalifikujących pracę skarżącej można domniemywać, iż oznaczało to, że z tej części egzaminu skarżąca mogła uzyskać co najmniej ocenę dostateczną. Jednakże wskutek stanowiska Komisji II stopnia, która wykazała inne błędy, w jej ocenie dyskwalifikujące pracę egzaminacyjną skarżącej, negatywna ocena z czwartej części egzaminu adwokackiego, jak również wynik całego egzaminu zawodowego został uznany za niedostateczny.

Komisja odwoławcza z jednej strony podzieliła zatem podstawowe zarzuty skarżącej, uznając je za zasadne tj. kwalifikacji prawnej umowy dostawy jako ważną, jednocześnie jednak podniosła nowe zarzuty i zmieniła na niekorzyść skarżącej rangę pozostałych zarzutów, wcześniej uznanych przez Komisję I stopnia za drugorzędne. W efekcie negatywna ocena wystawiona skarżącej nie uległa zmianie, przez co nie można jednak uznać, iż sposób oceniania pracy skarżącej, w stosunku do zaprezentowanego przez Komisję I stopnia, nie uległ zaostrzeniu.

W konsekwencji powyższego, za uzasadniony można uznać zarzut, czy w takim przypadku nie doszło do naruszenia zasady o nieorzekaniu na niekorzyść strony skarżącej (reformationis in peius), stosownie do treści art. 139 k.p.a. Zarzut ten, jeżeli znajduje oparcie w okolicznościach danej sprawy, winien być wnikliwie przez organ zbadany oraz oceniony, czy w wyniku podjętego rozstrzygnięcia nie nastąpiło pogorszenie sytuacji strony skarżącej. Zauważyć przy tym należy, iż pogorszenie sytuacji strony skarżącej może dotyczyć także jej sytuacji procesowej, zwłaszcza, gdy zostanie ona pozbawiona określonych uprawnień.

W niniejszej sprawie, w wyniku rozstrzygnięcia o charakterze reformatoryjnym organu II instancji, skarżąca ze względu na tryb postępowania przed Komisją odwoławczą, uregulowanym w cytowanych wyżej przepisach wydanych na podstawie P.o.a., została w istocie pozbawiona możliwości wypowiedzenia się co do zmiany kwalifikacji i zakresu zarzutów wobec jej pracy egzaminacyjnej, dokonanych w ramach postępowania administracyjnego, co pozostaje w sprzeczności z jedną z kluczowych zasad tego postepowania - czynnego udziału w nim stron, zgodnie z dyspozycją art. 10 § 1 k.p.a., z wyjątkiem ściśle określonych przypadków wskazanych w § 2 tego przepisu. Jeżeli zatem uznać, zgodnie z dorobkiem orzecznictwa, iż zadaniem organu odwoławczego jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., to także ogólne reguły postępowania administracyjnego winny być w takim przypadku zachowane, zwłaszcza podjęcia przez organ orzeczenia reformatoryjnego na niekorzyść strony.

Sąd nie podziela argumentacji organu, iż przedmiotowym orzeczeniem nie zmieniono oceny egzaminu skarżącej, która od początku była negatywna, gdyż takie stanowisko byłoby w pełni uprawnione dopiero po ponownym rozparzeniu sprawy przez organy obu instancji, z uwzględnieniem wszystkich nowych okoliczności sprawy oraz stanowiska strony, co do ich znaczenia dla wyniku tej sprawy.

Zdaniem Sądu naruszono w ten sposób przepisy postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 10 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez uznanie nowych okoliczności faktycznych za udowodnione, bez możliwości wypowiedzenia się w tym zakresie skarżącej, stanowiących podstawę wystawienia oceny niedostatecznej z czwartej części egzaminu adwokackiego, przez co niezapewniono skarżącej czynnego udziału w postępowaniu oraz rozstrzygnięto sprawę na podstawie znanych tylko organowi dowodów.

Odnosząc się w tym kontekście do sformułowanego przez stronę zarzutu naruszenia zasady reformationis in peius, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należy wyjaśnić, że skoro skarżąca, po zapoznaniu się z oceną wydaną przez Komisję II stopnia podniosła zarzut, iż ocena ta wykracza poza granice zakreślone jej odwołaniem, gdyż z jednej strony potwierdza stanowisko skarżącej ale z drugiej strony kwestionuje jej pracę egzaminacyjną z innych powodów, to obowiązkiem organu odwoławczego było odniesienie się do tych zarzutów, które skarżąca określiła naruszeniem art. 139 k.p.a. Odniesienie się do tego zarzutu wymagało przedstawienia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia stanowiska organu co do tego, czy dokonanie oceny niektórych aspektów pracy skarżącej z zakresu prawa gospodarczego mniej korzystne dla skarżącej niż ocena dokonana w pierwszej instancji, było zasadne i dopuszczalne.

Brak merytorycznego stanowiska organu w powyższym zakresie należy zakwalifikować jako uchybienie procesowe dotyczące wymagań stawianych decyzji administracyjnej, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż uchybienie to trzeba oceniać w kontekście innych wskazanych naruszeń przepisów postępowania dotyczących rozpoznania odwołania skarżącej.

W tym miejscu można przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2013 r, (sygn. akt II FSK 219/12) zapadły w podobnym stanie faktycznym oraz prawnym, którego tezy, jak i inne wyrażone w nim poglądy, skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. W wyroku tym NSA w szczególności wskazuje, iż: " W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że z wpływem na wynik sprawy mamy do czynienia, gdy zachodzi prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia (zob. T. Woś, (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 526; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2006 r., II GSK 332/05). Z takim wpływem zaś mamy do czynienia w szczególności w przypadku, gdy zostanie stwierdzony brak należytej staranności po stronie organu administracji publicznej w prowadzeniu sprawy, wyrażający się w rozstrzygnięciu bez pełnego odniesienia się do stanu faktycznego i zgromadzonego materiału dowodowego.".

W ocenie Sądu okoliczność taka ma miejsce w przypadku badanej sprawy, gdyż organ nie odnosząc się merytorycznie do wszystkich zarzutów skierowanych wobec skarżonej decyzji, dopuścił się niestaranności obejmującej nienależyte ustalenie stanu faktycznego i rozpoznanie materiału dowodowego.

Dokonując analizy prawnej rozpatrywanej sprawy trzeba na koniec wskazać także na inny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony m. in. w wyrokach z dnia: 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt II GSK 695/11 i w sprawie II GSK 489/11, 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11, który skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił, zgodnie z którym postępowanie odwoławcze przed Komisją II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. Obowiązek Komisji odwoławczej ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, stosownie do przepisu § 5 ust. 3 i 4 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, nie polega na ponownej ocenie wszystkich części egzaminu, lecz na ponownej, ostatecznej ocenie wyłącznie zadań zakwestionowanych (podobnie: wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11, z 19 marca 2013r. sygn. II GSK 2333/11).

W niniejszej sprawie Sąd stanął jednak na stanowisku, iż skarżona uchwała Komisji II stopnia została wydana z przekroczeniem granic luzu decyzyjnego, dlatego też podziela pogląd wyrażony w cytowanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2013 r, (sygn. akt II FSK 219/12), w którym wskazano, iż tego rodzaju decyzja: "musi w sposób jasny i czytelny (zob. M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne w orzecznictwie sądów administracyjnych, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2010, nr 5-6, s. 174); a jednocześnie – wyczerpujący i zindywidualizowany (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2012 r., I OSK 369/12) – wskazywać motywy, jakimi kierowano się, podejmując określone rozstrzygnięcie. Uzasadnienie to w przypadku decyzji organu odwoławczego musi obejmować także wyraźne odniesienie się do wszystkich zarzutów odwołania. Skoro bowiem organ dysponuje przy określaniu konsekwencji prawnych określoną swobodą, to musi wykazać, że dokonując ich wyboru rozważył wszystkie możliwości rozstrzygnięcia, w tym – proponowane przez stronę. Tylko taki kształt uzasadnienia decyzji uznaniowej nie pozwala skuteczne postawić w stosunku do niej zarzutu arbitralności.".

Konkludując, w odniesieniu do przedmiotu badanej sprawy należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z przepisami P.o.a. oraz k.p.a.

Z uwagi na fakt, iż Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uznał za przedwczesne rozstrzyganie co do zasadności pozostałych zarzutów skargi.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustali w sposób prawidłowy stan faktyczny sprawy, a następnie podejmie stosowną uchwałę, przy czym weźmie pod uwagę powyższe wskazania i poglądy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną uchwałę, orzekając o wstrzymaniu jej wykonania na podstawie art. 152 p.p.s.a., natomiast o kosztach w oparciu o art. 200 p.p.s.a.