Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 272/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Nieruchomości
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędziowie Stefan Kłosowski NSA Leszek Włoskiewicz Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2005r. sygn. akt I SA 2573/03 w sprawie ze skargi A. S.A. w [...] i B. Ś. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz B. Ś. kwotę 230,- zł (dwieście trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 września 2005 r. sygn. akt I SA 2573/03 oddalił skargę B. Ś. i A. S.A. w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył treść decyzji ostatecznej, którą organ centralny utrzymał w mocy swą własną decyzję z 30 czerwca 2003 r., stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta [...] z 20 czerwca 1981 r. i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika [...] z 20 marca 1981 r., w części dotyczącej ustalenia odszkodowania i odmówił stwierdzenia nieważności tych decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia.

Decyzją Naczelnika z 20 marca 1981 r. wywłaszczona została działka nr 9 przy ul. [...] w [...] o pow. 1750 m2, stanowiąca własność A. S. i B. Ś. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezydenta [...] w dniu 20 czerwca 1981 r., który nie uwzględnił odwołania B. Ś, domagającego się działki zamiennej oraz kwestionującego legalność wywłaszczenia. Organ odwoławczy uznał, że decyzja wywłaszczeniowa została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.); nie było możliwości przyznania stronie nieruchomości zamiennej, wysokość odszkodowania została przyznana zgodnie z art. 8 ust. 8 pkt 1 tej ustawy, zaś udział biegłego na rozprawie nie był konieczny.

Pismem z dnia 8 lipca 2002 r. (data wpływu) B. Ś. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia 20 czerwca 1981 r., bowiem nie został zrealizowany cel inwestycyjny, dla którego nastąpiło wywłaszczenie.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] [...] stwierdził nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 20 czerwca 1981 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika [...] z dnia 20 marca 1981 r. nr [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia. Prezes uznał, że cel wywłaszczenia został dokładnie ustalony i wypełnia przesłanki wywłaszczenia z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.; rokowania o dobrowolne odstąpienie nieruchomości zostały przeprowadzone, została też przeprowadzona rozprawa wywłaszczeniowa – na której skarżący był obecny. Nie nastąpiło więc naruszenie prawa przy wywłaszczeniu nieruchomości. Natomiast za zasadny uznał organ zarzut dotyczący nieprawidłowego ustalenia odszkodowania, gdyż został naruszony art. 22 ustawy wywłaszczeniowej; biegły nie brał udziału w rozprawie. Stanowi to rażące naruszenie prawa i skutkuje stwierdzeniem nieważności decyzji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpili: A. S.A. w [...], jako następca prawny P." i B. Ś., uznając ustalenia organu za nieprawidłowe.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. Stwierdził, że wywłaszczenie zostało dokonane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zatem w aspekcie zgodności z przepisami powołanej ustawy należy ocenić zasadność i prawidłowość wywłaszczenia. Celowość wywłaszczenia potwierdza decyzja nr [...] Wydziału Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia 16 lipca 1973 r., która ustalała lokalizację Oddziału Z. na terenie położonym w [...], przy ul. [...], jak również decyzja Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia 6 sierpnia 1977 r. w sprawie przekazania terenu położonego przy ul. [...] w użytkowanie Z. Przekazany teren był przeznaczony pod Oddział Z. Również – podnoszony przez skarżącego – fakt niezrealizowania inwestycji, nie ma znaczenia dla oceny legalności decyzji wywłaszczeniowych, lecz może mieć znaczenie w postępowaniu o zwrot nieruchomości (art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.). Zdaniem organu dla oceny legalności przedmiotowych decyzji nie ma również znaczenia okoliczność, czy Skarb Państwa – na rzecz którego wywłaszczono nieruchomość – ujawnił swoje prawo w księdze wieczystej. Natomiast odszkodowanie należało ustalić na podstawie wyników rozprawy, po wysłuchaniu na niej opinii biegłych, powołanych przez organ wywłaszczeniowy. Skoro zatem biegli nie brali udziału w rozprawie wywłaszczeniowej, a tym samym strony nie miały możliwości wysłuchania ich opinii, to należy stwierdzić, że w tym zakresie miało miejsce rażące naruszenie prawa, bowiem niedopełnienie obowiązku, wynikającego z art. 22 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ma cechę rażącego naruszenia prawa, co potwierdza także orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. S.A. w [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, podnosząc, że nie został wykazany fakt, iż biegły nie był obecny na rozprawie, a poza tym jego nieobecność nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Natomiast B. Ś., w swojej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, dotyczącej odmowy stwierdzenia nieważności wywłaszczenia. Na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2005 r. popierał swoją skargę z uwagi na nieprzeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowej. Jego pełnomocnik również popierał skargę, zarzucając naruszenie przez organ wywłaszczeniowy art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – brak rokowań i postępowania ugodowego, a ponadto podnosił, że w przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej nie ma stwierdzonej wysokości odszkodowania.

W odpowiedzi na skargi Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny poddał analizie przepis art. 156 § 1 k.p.a., a odnosząc się szczegółowo do przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza w sposób rażący przepisów prawa.

Zdaniem Sądu Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast dokonał prawidłowej oceny kwestii dopuszczalności wywłaszczenia uznając, że w tej części decyzja Naczelnika [...] z dnia 20 marca 1981 r. i decyzja Prezydenta [...] z dnia 20 czerwca 1981 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Wbrew zarzutom pełnomocnika skarżącego w decyzji wywłaszczeniowej z dnia 20 marca 1981 r. jest określona wysokość odszkodowania – pkt II decyzji. Również została przeprowadzona w dniu 20 stycznia 1980 r. rozprawa wywłaszczeniowa, o czym świadczy protokół z tej rozprawy, na której skarżący był obecny. Toczyły się także – i to przez kilka lat – rokowania dotyczące nabycia przedmiotowej nieruchomości. Świadczą o tym liczne pisma skarżącego i zapis w protokole rozprawy wywłaszczeniowej, których obszerne fragmenty cytuje Sąd w uzasadnieniu.

Jako prawidłowe ocenił Sąd uznanie przez organ centralny, że w postępowaniu wywłaszczeniowym rażąco naruszono przepisy ustawy z 12 marca 1958 r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Przepis art. 22 (poprzednio art. 21) powołanej ustawy stanowi, że odszkodowanie ustala się na podstawie wyników rozprawy, po wysłuchaniu na niej opinii biegłych. Opinia biegłych powinna zawierać szczegółowe uzasadnienie. Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący i dotyczący procedury odnośnie zasad i trybu postępowania wywłaszczeniowego. W niniejszej sprawie organ ustalił wysokość odszkodowania nie na podstawie opinii biegłego, lecz na podstawie art. 8 ust. 8 pkt 1 ww. ustawy. Biegły nie był więc wezwany na rozprawę i nie był tam wysłuchany. Organ zatem nie zachował trybu ustalenia odszkodowania, określonego w art. 22 (poprzednio art. 21) powołanej ustawy. Odszkodowanie ustalił bez dysponowania szczegółowo uzasadnioną opinią biegłego i bez stworzenia właścicielom wywłaszczanej nieruchomości możliwości przesłuchania biegłego na rozprawie. Tym samym rażąco naruszył prawo – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 38/98 (OSNP 1999, nr 6, poz. 194) – "rażąco narusza prawo decyzja wywłaszczeniowa wydana bez wskazania podstawy prawnej i zawierająca orzeczenie o odszkodowaniu bez uzyskania opinii biegłego" (art. 3 i 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.). Tak więc ustalenie odszkodowania na podstawie art. 8 ust. 8 pkt 1 ustawy, a nie na podstawie opinii biegłego, jest sprzeczne z przepisem art. 22 (poprzednio art. 21) powyższej ustawy i utrwalonym orzecznictwem sądowym. W ocenie Sądu orzeczenie w części dotyczącej ustalenia odszkodowania nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zw. dalej ustawą P.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł B. Ś., reprezentowany przez adwokata W. K. i zaskarżając wyrok w części odmawiającej nieważności obu decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 1, 3, 6, 7, 16, 17, 19, 21, 22, 23 i 31, polegające na tym, że nie uzasadniono niezbędności celu wywłaszczenia, tj. realizacji inwestycji, gdyż nie wykonano dokumentacji technicznej i minimum założeń techniczno-ekonomicznych, nie ustalono granic terenu inwestycji, tj. nie opracowano planu realizacyjnego i nie wydano decyzji ustalającej miejsce i warunki realizacji inwestycji, nie ustalono odszkodowania w drodze wyceny biegłych w związku z rokowaniami o dobrowolne odstąpienie nieruchomości,

2) naruszenie prawa procesowego – art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu zebranego materiału dowodowego w postaci akt wywłaszczeniowych, z których wynika, że nie było wykonanej dokumentacji, o której mowa wyżej,

3) art. 7 Konstytucji RP przez wykroczenie poza granice tego przepisu i wydanie wyroku sprzecznego z prawem.

Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odmowy nieważności decyzji wywłaszczeniowych i zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto polemikę odnoszącą się szczegółowo do stwierdzeń zamieszczonych w uzasadnieniu wyroku.

Powołując się na swe pisma składane w postępowaniu nadzorczym strona wywodzi, iż argument o niezrealizowaniu celu inwestycji (brak wymaganej dokumentacji) należy odnieść do braku uzasadnienia celu wywłaszczenia dla danej inwestycji, czyli niewykazania niezbędności nieruchomości – co stanowi rażące naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Nie zostały przeprowadzone rokowania skoro nie było opinii i wyceny biegłych, koniecznych do zawarcia ugody. Obfita korespondencja dotyczyła głównie ceny kupna działki na podstawie rzetelnej opinii biegłych. Skarżący podważa udział A., wobec nieujawnienia jej praw w księdze wieczystej, w której również nie ujawniono wywłaszczenia.

Błędnie przyjął organ, że celowość wywłaszczenia potwierdza decyzja nr [...] o lokalizacji, w której błędnie podano datę 16 lipca 1978 r. zamiast 16 lipca 1973 r. Decyzja ta zawierała wymóg przedłożenia w terminie 1 roku planu realizacyjnego do zatwierdzenia. Tym zatwierdzeniem jest decyzja o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji, która ustala granice terenu inwestycji i z którego to planu wykonuje się mapę do wywłaszczeń. Decyzja o przekazaniu terenu z 6 lipca 1977 r. jest pominięta w decyzjach wywłaszczeniowych i świadczy o naruszeniu prawa skoro przekazanie terenu działki nastąpiło przed wywłaszczeniem. Błędnie organ przyjął, że niezrealizowanie inwestycji nie ma znaczenia dla oceny legalności decyzji wywłaszczeniowych, gdyż wskazuje na jej nielegalność. Wnioskodawca z naruszeniem art. 16 ustawy złożył dokumentację niekompletną, a organ nie wezwał do uzupełnienia jej. Brak dokumentacji to brak uzasadnienia celu wywłaszczenia, jego niezbędności i brak ustalenia granic terenu inwestycji. W konsekwencji stanowi to rażące naruszenie art. 16, 19 i 21 ustawy. Organ z naruszeniem art. 31 nie zrealizował obowiązku ujawnienia wywłaszczenia w księdze wieczystej. Powyższe naruszenie prawa Sąd, podzielając stanowisko Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie ocenił jako rażące naruszenie prawa, przyjmując, że wywłaszczenie nie naruszało prawa.

Wadliwie przeprowadzona rozprawa, bez opinii i obecności biegłych z pominięciem rokowań wobec braku wyceny dodatkowo świadczy o naruszeniu prawa, wykracza nawet poza ramy przepisu art. 22 ustawy z 1958 r. i spełnia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zdaniem skarżącego decyzja wywłaszczeniowa była także dotknięta wadą z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż wobec braku dokumentacji technicznej cel inwestycyjny był niewykonalny, a zatem wywłaszczenie traci sens. Ta niewykonalność pociągnęła skutki ujemne dla strony, bowiem Skarb Państwa zamiast zwrócić działkę stronie przekazał ją decyzją z 16 kwietnia 1999 r. w użytkowanie wieczyste Agencji Kapitałowo-Rozliczeniowej. Strona przytacza liczne fragmenty opracowania W. Ramusa, Prawo wywłaszczeniowe, Warszawa 1975, dot. powyższych zagadnień na poparcie tezy, iż dokonanie wywłaszczenia w tych warunkach i w ten sposób było sprzeczne z prawem i musi pociągnąć nieważność decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwioną podstawę.

Sąd odwoławczy stosownie do art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania. Z uwagi na to, że w tej sprawie żadna z przesłanek z art. 183 § 2 powołanej ustawy nie wystąpiła Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył kontrolę instancyjną do postawionego w skardze kasacyjnej zarzutu, który odniósł się tylko do tej części wyroku, w którym sąd ten oddalił skargę na odmowę stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu. Sąd uznał za usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa materialnego, wskazanych w skardze niektórych przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.).

W myśl art. 3 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczona nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa, albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych.

Wykazanie niezbędności nieruchomości dla celów, dla których dopuszczalne było odjęcie własności w tym trybie, wynikało także z art. 16 ust. 1 tej ustawy, zobowiązującego wnioskodawcę do wskazania celu wywłaszczenia z uzasadnieniem konieczności nabycia nieruchomości na ten cel, a także dołączenia dowodu uzgodnienia z właściwym terenowym organem administracji państwowej miejsca realizacji inwestycji.

Także przepis art. 21 ustawy (zawierający w ust. 1 obowiązek przeprowadzenia rozprawy) uzależniał wydanie decyzji od ustalenia czy objęta wnioskiem nieruchomość jest wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na cele, dla których wywłaszczenie jest dopuszczalne.

Dokonując oceny legalności wywłaszczenia w postępowaniu nadzorczym Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przyjął, iż celowość wywłaszczenia potwierdzała decyzja nr [...] Wydziału Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia 16 lipca 1973 r., która ustalała lokalizację Oddziału Z. oraz decyzja Wydziału Terenów Urzędu Dzielnicowego [...] z 6 sierpnia 1977 r. w sprawie przekazania terenu położonego przy ul. [...] w użytkowanie Z.

Okoliczność niezrealizowania inwestycji organ centralny ocenił jako mającą znaczenie w postępowaniu o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 z późn. zm.).

Ustalenia te Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za prawidłowe oceniając odmowę stwierdzenia nieważności decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia za zgodne z prawem.

Tymczasem powoływana przez organ decyzja lokalizacyjna nr [...] z dnia 16 lipca 1973 r. nie przesądzała o celowości wywłaszczenia skoro o jej ważności decydowało uzyskanie z MKPGPRN [...] decyzji koordynacyjnej (co wynika z treści decyzji), a inwestor zobowiązany był przedłożyć w terminie jednego roku plan realizacyjny do zatwierdzenia. Ponadto decyzja ta traciła ważność w razie nierozpoczęcia realizacji inwestycji w ciągu pięciu lat od daty podjęcia decyzji przez organ administracji gospodarczej o celowości inwestycji.

Taką decyzję (o celowości inwestycji) Miejska Komisja Planowania podjęła w lipcu 1974 r. (brak daty dziennej) nr [...] ustalając lokalizację Oddziału Z. w rejonie Placówki [...], w której określiła wielkość produkcji, zatrudnienia i lata realizacji 1975-1977. Nie została wydana decyzja koordynacyjna, której podjęcie uzależnione zostało od sprecyzowania warunków lokalizacji oraz ustalenia ostatecznej wielkości działki.

Zasadnie w takiej sytuacji skarga kasacyjna zarzuca, iż po wydaniu tych decyzji nie podjęto działań organizacyjno-prawnych zmierzających do realizacji inwestycji. Konsekwencją wieloletniej bezczynności organów i inwestora była utrata ważności wydanej decyzji lokalizacyjnej nr [...], w istnieniu której organ nadzoru (a następnie Sąd) upatrują potwierdzenie istnienia celu wywłaszczenia dokonanego w dniu 20 marca 1981 r. "pod budownictwo przemysłowe".

Błędnym było upatrywanie "celowości" wywłaszczenia w decyzji Naczelnika [...] z 6 lipca 1977 r., wydanej na podstawie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 3, poz. 19), przekazującej teren o pow. 1 ha 452 m2 przy ul. Palisadowej (a obejmujący również sporną działkę) w użytkowanie Przedsiębiorstwu Z.. Przekazywanie terenów w użytkowanie mogło dotyczyć tylko gruntów państwowych.

Zadysponowanie nieruchomością przed wywłaszczeniem i pobieranie na podstawie powołanej decyzji z 6 lipca 1977 r. opłat za grunt z tytułu użytkowania świadczy o pozbawieniu skarżącego już wcześniej władania tym gruntem. Potwierdza to także pismo Geodety Dzielnicowego z 20 kwietnia 1977 r., skierowane do skarżącego, któremu takiej informacji udzielono w oparciu o dane z ewidencji gruntów, informując, iż dawna działka nr 9 wchodzi w skład terenów, będących we władaniu Przedsiębiorstwa Z.

Powoływana przez organ decyzja z 6 lipca 1977 r. świadczy nie tyle o celu wywłaszczenia, lecz potwierdza fakt wcześniejszego zajęcia bez tytułu prawnego nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej i włączenie jej (na długo przed wywłaszczeniem) do terenu Przedsiębiorstwa.

Z ustalonego przez organ nadzoru stanu faktycznego organ ten wyciągnął błędny wniosek, potwierdzający niezbędność nieruchomości na cel wywłaszczenia, podczas gdy sytuacja ta nie stwarzała podstaw do pozbawienia własności w drodze wywłaszczenia.

Nie jest bowiem dopuszczalne wywłaszczenie nieruchomości, gdy została ona już zajęta przez terenowy organ administracji państwowej, którzy przekazał ją w drodze decyzji w użytkowanie innemu podmiotowi. W istocie chodziło więc o uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, którą faktycznie i prawnie władało już przedsiębiorstwo państwowe, uiszczając nawet opłaty jak za grunt państwowy.

Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego opowiedziało się w takich przypadkach za brakiem podstaw do wydania decyzji wywłaszczeniowej, bowiem nie służy ona regulowaniu stanu prawnego, lecz umożliwieniu realizacji celu, który bez wywłaszczenia nie mógłby być osiągnięty.

Stanowisko takie wyrażono m.in. w wyrokach: z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt IV SA 988/98 (niepubl.) i z dnia 1 października 2002 r. sygn. akt I SA 2162/00 (niepubl.).

Powyższy pogląd podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Prowadzi to do przyjęcia, iż wydane w toku postępowania decyzje wywłaszczeniowe rażąco naruszyły art. 3 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r., czego z naruszeniem prawa nie uwzględnił organ nadzoru, a zaaprobował Sąd I instancji.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok w zaskarżonej części, tj. w zakresie w jakim wyrok ten oddalił skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia.

Wobec tego, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w części dotyczącej oddalenia skargi na decyzję stwierdzającą nieważność decyzji o ustaleniu odszkodowania nie został zaskarżony Naczelny Sąd Administracyjny pominął ocenę zasadności zarzutów odnoszących się do tej części orzeczenia, które dotyczyło odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok w zaskarżonej części na podstawie art. 185 § 1 ustawy P.p.s.a. orzekając o kosztach na podstawie art. 203 pkt 1 powołanej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) uznając zasądzoną kwotę 180 zł za współmierną do udziału pełnomocnika w tej sprawie oraz zwrot poniesionych kosztów przejazdu w kwocie 50 zł.