Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 676/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1, art. 41a ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 266
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
article: art. 145  par. 1 pkt 1a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi T. B. i Z. B. na decyzję Prezesa Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2021r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga T. i Z. małż. B. ( dalej jako: "skarżący", "strona") na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ( dalej jako: "Prezes KRUS", "organ") z dn. [...] marca 2021r. znak [...] na podstawie której ww. organ powołując art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 202 lr., poz. 266, dalej jako: "u.u.s.r.")) oraz Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/13 z dnia 18 grudnia 2013r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz.UE L 352/9 z 24.12.2013r. oraz Dz. U. UE L 51 1/1 z 22.02.2019r.), rozpatrując wniosek z dnia 01.02.2021r. (wpływ do KRUS - 17-02-2021r.) o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł (kwota dotyczy należności za okres od 2016.2/05 do 2020.4/12 wraz z odsetkami na dzień 17.02.2021r.- orzekł o odmowie umorzenia należności na kwotę [...] zł, w tym na ubezpieczenie emerytalno-rentowe – [...] zł ([...] zł należność główna, [...] zł odsetki oraz wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie – [...] zł ([...] zł należność główna, [...] zł odsetki).

Powyższa decyzja została wydana po przeprowadzeniu postępowania w toku którego ustalony następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

W dniu 17.02.202lr. do Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R. wpłynęło podanie T. B. o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, powstałego na koncie Państwa Z. i małż. T. B..

Swój wniosek małż. B. uzasadnili trudną sytuację materialną spowodowaną problemami zdrowotnymi oraz brakiem dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Wraz z wnioskiem strony dołączyły wydruk zadłużenia KRUS dot. zadłużenia ww. za okres od 05.02.2016r. do 12.04.2020r.

Prezes KRUS wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że wymienieni prowadzą w miejscowości J. [...] gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych.

Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego Z. B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy od 01.01.1991r. do nadal. Natomiast małżonka T. B. podlega w/w ubezpieczeniu od 07.06.1994r. do nadal.

W dniu 09.03.2021r. przeprowadzono wizytacje w gospodarstwie w celu ustalenia sytuacji materialno - bytowej. Podczas wizytacji małż. B. poinformowali pracowników KRUS, że miesięczne wydatki na niezbędne potrzeby bytowe (m.in. energia elektryczna, żywność, leki) wynoszą około [...] zł miesięcznie. Powyższa kwota nie została potwierdzona żadnymi fakturami.

W trakcie wizytacji stwierdzono, iż wymienieni zamieszkują w domu drewnianym wymagającym remontu. Na terenie gospodarstwa znajduje się również obora murowana, budynek gospodarczy i stodoła drewniana, kryte eternitem. Ogólny stan budynków - do remontu. Strony posiadają ciągnik oraz podstawowy sprzęt rolniczy. Podczas wizytacji w gospodarstwie uzyskano informację, że strony pobierają dopłaty z ARiMR oraz korzystają z pomocy MOPS w Z..

Ponadto na podstawie analizy dokumentów i przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że zadłużenie figurujące na koncie ww. powstało w wyniku wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Na przestrzeni lat na wnioski złożone przez małż. B. udzielane były ulgi w spłacie należności w formie układów ratalnych, tj:

- decyzja z dnia [...] czerwca 2010r. znak: [...],

- decyzja z dnia [...] maja 2014r. znak: [...],

- decyzja z dnia [...] listopada 2016r. znak: [...].

Pierwszy układ został spłacony. Pozostałe dwa układy zostały zerwane z powodu niedotrzymania warunków na jakich zostały zawarte.

W związku z podaniem o umorzenie należności, które wpłynęło w dniu 01.04.2015r. wydano decyzję o umorzeniu odsetek i odmowie umorzenia należnych składek:

- decyzja z dnia [...] kwietnia 2015r. znak: [...]

- decyzja z dnia [...] kwietnia 2015r. znak: [...].

Kolejne podanie, które wpłynęło do PT KRUS w Z. w sprawie umorzenia w dniu 26.02.2016r. zostało rozpatrzone decyzją:

- decyzja z dnia [...] marca 2016r. znak: [...]

- decyzja z dnia [...] marca 2016r. znak: [...]

W dniu 16.03.2018r. do rolnika wysłano upomnienie na część zaległości figurujących na koncie dotyczące okresu od 2015.3/08 do 2016.4/12. W związku z brakiem reakcji ze strony rolnika wystawiono tytuły egzekucyjne:

- tytuł egzekucyjny z dnia [...] kwietnia 2018r. znak: [...],

- tytuł egzekucyjny z dnia [...] kwietnia 2018r. znak: [...],

- tytuł egzekucyjny z dnia [...] kwietnia 2018r. znak: [...],

które w dniu 24-04-2018r. zostały przekazane do Urzędu Skarbowego w Z. celem podjęcia realizacji.

Tytuł znak: [...] został zrealizowany poprzez dokonywanie potrąceń z zasiłków chorobowych, kolejne dwa nadal w realizacji. Następnie w dniu 11.03.2019r. Placówka Terenowa KRUS w Z. skierowała wniosek do Sądu Rejonowego w Z. o wpis hipoteki przymusowej o łącznej kwocie [...] zł, obejmującej zaległość od 2015.3/08 do 2019.1/03. Sąd Rejonowy w Z. dokonał wpisu w księdze wieczystej w dniu 12.03.2019r.

Powyższe ustalenia faktyczne stanowiły dla organu podstawę oceny prawnej stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia sprawy, a organ wskazał następujące wnioski mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

• powstałe zadłużenie jest następstwem nie wywiązywania się z obowiązku terminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników,

• Kasa nie jest zobligowana do umarzania zadłużenia - przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewidują możliwość m.in. umorzenia należności w przypadku wystąpienia przesłanek uzasadniających taką decyzję, niemniej wydatki ponoszone w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie mogą stanowić szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenia całości wieloletniego zadłużenia,

• Placówka Terenowa KRUS w Z. udzielała na wniosek ubezpieczonych ulg w postaci spłacania zaległości w układach ratalnych, z których jeden został spłacony, a kolejne dwa z powodu braku wpłat zostało zerwane,

• spłata zadłużenia w układzie ratalnym jest dogodną formą ulgi w realizacji zaległości, bowiem od należności z tytułu, z których spłatę rozłożono na raty, nie nalicza się odsetek za zwłokę, począwszy od następnego dnia po wpływie wniosku,

• z uwagi na nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne rolników, PT w Z. zabezpieczyła należność Kasy poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nieruchomości, co umożliwia ich dochodzenie w przyszłości z przedmiotu hipoteki. W związku z tym nie można uznać, że są one trwale nieściągalne.

• w poprzednich latach były pobierane dopłaty z ARiMR, łącznie w latach 2016-2020r. w kwocie [...] zł, których celem było wsparcie rozwoju gospodarstwa i zwiększenie jego dochodowości,

• oszacowany roczny przychód z użytkowanego gospodarstwa rolnego według GUS wynosi [...] zł (oszacowane na podstawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2019r. podanego w obwieszczeniu Prezesa GUS z dnia 23 września 2020r., który wynosił 3.244,00 zł (tj. [...] x 3.244,00 zł),

• Kasa szacując wartość użytków rolnych, oparła się o dane Głównego Urzędu Statystycznego dotyczące ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych, która kształtuje się na poziomie [...] zł ([...] fizycznych x [...] zł), w związku z tym nie zachodzi okoliczność całkowitej nieściągalności zadłużenia,

• składki na ubezpieczenie społeczne rolników są wkładem własnym w przyszłą emeryturę i ich opłacanie jest obowiązkiem ubezpieczonego,

• przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie uzasadnia się nie tylko własny interes wnioskodawcy, ale i stan funduszów emerytalno-rentowego, z którego finansowane są m.in. świadczenia emerytalne i rentowe oraz funduszu składkowego, z którego wypłacane są świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Analiza stanu funduszu emerytalno-rentowego (dane opublikowane na stronie internetowej KRUS) wskazuje, że wydatki tego funduszu wielokrotnie przewyższają wpływy z tytułu wpłat składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników, zaś brakująca kwota wydatków na realizację świadczeń gwarantowanych pokrywana jest przez budżet państwa. Stan funduszu składkowego uzależniony jest jedynie od wpływów ze składek. Dlatego też każde umorzenie składek pogarsza stan finansów obydwu funduszy, co jest sprzeczne z interesem ogółu ubezpieczonych.

• ponadto PT KRUS w Z. uzyskała informację z MOPS w Z., że w okresie powstania zaległości systematycznie ubezpieczeni korzystali z różnych zasiłków celowych, co wpływa również na poprawę sytuacji finansowej rodziny.

• informujemy, że z powodu złego stanu zdrowia ubezpieczeni mają prawo ubiegać się o świadczenie krótkoterminowe, tj. zasiłek chorobowy.

• opisane w podaniu trudności finansowe nie są wystarczającym argumentem do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności. Dodatkowo od lat ubezpieczeni nie wywiązują się z obowiązku terminowego opłacania składek, tylko koncentrują się wyłącznie na ubieganiu się o ulgi.

W związku z tym, iż Strony nie przedłożyły żadnych nowych dowodów mających wpływ na podjęcie decyzji o umorzeniu składek, uwzględniono wszystkie wcześniej przedłożone oraz zebrane przez Kasę w toku postępowania dowody. Ponadto stwierdzono, iż skarżący posiadają inne źródło dochodu ( dopłaty ze środków unijnych dla posiadaczy gospodarstw rolnych), a w gospodarstwie rolnym nie stwierdzono żadnych znamion wyjątkowości oraz zdarzeń losowych, niezależnych od Stron, które miałyby wpływ na zmniejszenie dochodowości gospodarstwa rolnego oraz przemawiałyby za umorzeniem składek – stąd rozstrzygnięcie o odmowie wnioskowanego umorzenia zaległych składek ubezpieczenia społecznego rolników.

Jednocześnie organ podniósł, że godnie z postanowieniami art. 10 § 1 k.p.a. Placówka Terenowa KRUS w Z. umożliwiła Stronom zapoznanie się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, stanowiącym podstawę faktyczną decyzji oraz wypowiedzenia się co do zebranego materiału. Jednak Strony nie skorzystały z tego prawa.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismem z dn. 15 kwietnia 2021r. złożyli T. i Z. małż. B.. W skardze, mającej charakter opisowy, Skarżący podnieśli, że decyzja Prezesa KRUS jest nietrafna i krzywdząca. Skarżący powtórzyli treść wniosku o umorzenie, a mianowicie, że utrzymują się z gospodarstwa rolnego o niskich dochodach. Z. B. wskazał, że jest przewlekle chory, jednakże nie udało mu się uzyskać renty chorobowej, a dodatkowej pracy z powodu złego stanu zdrowia nie może podjąć. Skarżący podnieśli, że zadłużenie w KRUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zostało spowodowane nieprzewidzianymi okolicznościami i zdarzeniami losowymi na które nie mieli wpływu. Niewielkie przychody z posiadanego gospodarstwa rolnego powodują, że żyją w niedostatku.

Ponadto skarżący wskazali, że nigdy nie korzystali z pomocy de minimis w sektorze rolnym.

Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 1369, p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa KRUS dotycząca odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wydana na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.

Powołany przepis stanowi, iż Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b ustawy za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki, ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia.

Z treści art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu.

Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przepisie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.. Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 tej ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Pojęcie "ważnego interesu" ma charakter niedookreślony, co oznacza, że organ ma obowiązek każdorazowo, indywidualnie wyjaśniać jego treść w zależności od okoliczności występujących w danej sprawie.

Obowiązkiem organu jest zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach konkretnej sprawy, co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on w sprawie. Fakt osiągania dochodu nie stanowi samodzielnej przesłanki odmowy zwolnienia (umorzenia) o jakiej mowa w art. 41a u.u.s.r. Możliwości płatnicze to nie tylko fakt osiągania dochodów, ale zestawienie tego dochodu z wydatkami, które pozwolą na ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansów zainteresowanego i czy przemawia on za skorzystaniem z wyżej wskazanego zwolnienia (prawomocny wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 stycznia 2018r., I SA/Sz 991/17, LEX nr 2442817).

W orzecznictwie wskazano, że oceny istnienia przesłanek umorzenia nie należy zawężać wyłącznie do wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym. Podstawy odmowy umorzenia nie może stanowić wyłącznie brak klęsk żywiołowych i niezależnych od skarżącego zdarzeń losowych, a okoliczność, że skarżący korzysta z publicznej opieki zdrowotnej, nie oznacza automatycznie, że nie ponosi on kosztów leczenia, np. w postaci zakupu leków, czy kosztów dojazdów do lekarza (prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 1 marca 2018r., I SA/Rz 63/18, LEX nr 2462648).

Zdaniem Sądu o zaistnieniu ważnego interesu zainteresowanego świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie jak również odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy ze szczególnym uwzględnieniem jego możliwości płatniczych. Następnie odniesienie takiego stanu faktycznego do wysokości zadłużenia względem KRUS. W przeciwnym razie decyzja negatywna dla wnioskodawcy staje się nieuzasadnioną i dowolną a powody odmowy organu orzekającego nieznane dla wnioskodawcy.

Organ obowiązany jest nie tylko do ustalania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 41a u.u.s.r., lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego, który uosabia "stan finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych" z interesem indywidualnym "ważnym interesem zainteresowanego", gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego (wyrok WSA z dnia 16 marca 2017r., I SA/Gl 707/16, LEX 2268743).

Natomiast ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, zaś organ administracji odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń ( Wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014r., że II GSK 237/1, LEX nr 1481761).

Natomiast z samym uznaniem będziemy mieli do czynienia dopiero wówczas, gdy organ stwierdzi istnienie jednej z tych przesłanek lub obu łącznie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom "ważnego interesu zainteresowanego" oraz "stanu finansów funduszów emerytalno-rentowych i składkowych", nie definiując tych pojęć, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany.

Przybliżona powyżej specyfika orzekania organu w przedmiocie ulgi z art. 41a u.u.s.r. determinuje zakres sądowej kontroli tych rozstrzygnięć.

W ocenie Sądu, przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Prezes KRUS nie sprostał wskazanym wyżej obowiązkom w zakresie przeprowadzenia postępowania w przedmiocie ulgi z art. 41a u.u.s.r. oraz nie rozważył i nie ocenił w sposób należyty całego zgromadzonego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, art. 77, art. 79 i art. 80 k.p.a. w kontekście przesłanek określonych w art. art. 41a u.u.s.r.

Wynikający z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego nakazuje odnieść się do wszystkich zgromadzonych dowodów i wyjaśnić dlaczego organ odmawia im wiary.

Z orzecznictwa wynika, że niemożność zapłacenia przez ubezpieczonego składki, rozumiana jako absolutny brak środków na jej realizację, bądź też jako brak środków na zapłatę bez uszczuplenia podstawowych potrzeb życiowych, przemawia za przyjęciem wystąpienia ważnego interesu ubezpieczonego (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2013r., I SA/Rz 381/13, LEX nr 1348658). Ważny interes zobowiązanego zachodzi także wówczas, gdy na skutek niskich zarobków, sytuujących się na granicy minimum socjalnego, wnioskodawca nie jest w stanie pogodzić obowiązku spłaty należności z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 maja 2013r. I SA/Rz 314/13, LEX nr 1325288). Ważny interes w umorzeniu ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego istnieje wówczas, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek i możliwościami płatniczymi zobowiązanego zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych, a zwłaszcza gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2013r., III SA/Lu 855/12, LEX nr 1343504).

Zdaniem Sądu Prezes KRUS nie rozważył czy w sprawie zaistniał "ważny interes zainteresowanego" odniósł się wyłącznie do sytuacji materialnej skarżących, którą ustalił w ocenie Sądu w sposób powierzchowny przez zastosowanie wskaźników GUS dotyczących wyliczenia szacunkowego przychodu z gospodarstwa rolnego. Nie uwzględnił natomiast w tej ocenie okoliczności tragicznego stanu warunków mieszkaniowych skarżących, którzy zamieszkują w drewnianym budynku, bez bieżącej wody i centralnego ogrzewania, wymagającym nawet w ocenie wizytujących pracowników KRUS generalnego remontu. Wreszcie organ podnosi także, ze skarżący co prawda korzystają z pomocy społecznej miejscowego GOPS, ale nie odnosi tego do oceny przesłanki "ważnego interesu zainteresowanego" w kontekście zasadności uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległych składek ubezpieczenia społecznego rolników.

W konsekwencji organ pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszył określoną w art. 80 k.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z powołanym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Ponadto organ nie wziął pod uwagę wyrażany w orzecznictwie obowiązek rozważenia czy zapłata zobowiązania podatkowego ( również innego zobowiązania publicznoprawnego) spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. prawomocne wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2017r., I SA/Rz 245/17, LEX nr 2340754, por. wyrok WSA z dnia 25 maja 2017r., I SA/Sz 1063/16, LEX nr 2305099). Jak podkreślił WSA w prawomocnym wyroku z dnia 11 maja 2017r. interes publiczny to nie tylko zapewnienie maksymalnych środków po stronie dochodów (jednostek samorządu lub państwa), ale też ograniczenie wydatków, np. na pomoc społeczną czy też na koszty związane z dochodzeniem zobowiązań. (I SA/Sz 1137/16, LEX nr 2302077). Sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu ubezpieczenia doprowadzi do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika czy też zmusi do korzystania z tej pomocy w szerszym zakresie (por. prawomocne wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013r., sygn. akt III SA/Po 1128/12, z dnia 27 maja 2014r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, CBOSA).

Powyższe uchybienia Prezesa KRUS znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji Sąd uznał, że organ w zaskarżonej decyzji teoretyczne uwarunkowania prawne w sprawach o umorzenie nie odniósł do okoliczności faktycznych występujących w tej sprawie, co w ocenie Sądu uzasadnia postawienie zarzutu naruszenia art. 107 kpa w zw. z art. 41 a u.u.s.r.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, Prezes KRUS naruszając wskazane wyżej przepisy, nie ustalił w sposób prawidłowy faktycznych możliwości płatniczych Skarżących, co oznacza, że nie mógł podjąć prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia zaległości, z uwzględnieniem ważnego interesu zainteresowanych oraz stanu finansów emerytalno-rentowego i składkowego. W konsekwencji doszło do naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. oraz art. 41a u.u.s.r. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie w sposób rzetelny sytuacji materialnej Skarżących i realnej możliwości zapłaty zaległości pozwoliłoby organowi określić czy zachodzi określony w art. 41a u.u.s.r. ważny interes zobowiązanego, a następnie w ramach uznania podjąć właściwą decyzję.

Rozpoznając sprawę ponownie Prezes KRUS względni dokonaną przez Sąd ocenę prawną. W tym celu organ przeprowadzi postępowanie w sposób zgodny z powołanymi wyżej przepisami k.p.a., co pozwoli określić faktyczne możliwości płatnicze Skarżących oraz ich sytuację życiową i materialną, a w konsekwencji podjęcie prawidłowej decyzji, z uwzględnieniem ważnego interesu zainteresowanych oraz stanu finansów emerytalno-rentowego i składkowego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.