Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 583/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 126 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 października 2021 r. sprawy ze skargi A. S. i M. S. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta [...], decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] opartą na podstawie art. 126 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.) oraz art. 104 i art. 108 § 1 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku E.-O. S.A. z siedzibą w G., orzekł w następujący sposób:

1 zezwolił E.-O. S.A. na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w obrębie G. D., dz. nr [...] o pow. 0,8700 ha, w części ww. działki, która stanowi obszar niezbędny do wymiany słupa nr [...] linii napowietrznej 0,4 kV zasilanego ze stacji nr [...] "G. D.", który w wyniku silnego wiatru w dniach [...] lutego 2020 r. uległ uszkodzeniu;

2. przypomniał E.-O. S.A. o obowiązku przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego po zakończeniu prac oraz o konieczności przedłożenia organowi dokumentacji fotograficznej pozwalającej na ustalenie stanu faktycznego na gruncie przed i po wykonaniu prac objętych pkt. 1 decyzji;

3. poinformował o odszkodowaniu jakie przysługuje właścicielowi nieruchomości za jej udostępnienie oraz za ewentualne szkody jakie powstaną w wyniku zajęcia nieruchomości;

4. nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W odwołaniu od tej decyzji współwłaściciele nieruchomości A. S. i M. S. (dalej: "skarżący") wnieśli o jej uchylenie, jako wydanej z naruszeniem procedury administracyjnej. W ocenie skarżących, organ nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie wyznaczył rozprawy administracyjnej, chociaż zachodziła potrzeba uzgodnienia interesów stron. Na przedmiotowej działce znajdują się jeszcze dwa inne słupy w bardzo złym stanie technicznym. Właściciele nieruchomości do odwołania dołączyli swoje pismo z dnia [...] lutego 2020 r. skierowane do E.-O. S.A. Oddział w K. w którym zażądali usunięcia wszystkich trzech słupów oraz przyznania wynagrodzenia za korzystanie z działki w kwocie [...]tys. zł.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Wojewoda, powołując się na art. 138 § 2 K.p.a. oraz art. 9a i art. 126 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] - w pkt. 1. - uchylił decyzję organu I instancji w całości i orzekł o zezwoleniu E.-O. S.A. z siedzibą w G. Oddział w K. na czasowe zajęcie nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,87 ha położonej w obrębie ewidencyjnym G. D., która stanowi obszar niezbędny do wymiany uszkodzonego słupa nr [...] napowietrznej linii energetycznej 0,4 kV zasilanego ze stacji nr [...] "G. D." uszkodzonego w wyniku silnego wiatru, w pkt. 2. - ustalił czas zajęcia ww. nieruchomości na okres jednego dnia w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się decyzji i w pkt. 3. - nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Decyzję właściciele zajętej nieruchomości, reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżyli powyższą decyzję skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W skardze podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 126 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że przepisy te znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy nie wystąpiła przesłanka uzasadniająca ich zastosowanie, polegająca na wystąpieniu siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Ponadto zarzucili, że organ nie sprecyzował jaka część nieruchomości podlega zajęciu, nie określił przebiegu i powierzchni zajęcia. Niewłaściwie ocenił też materiał dowodowy będący podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Załączony do wniosku skan jednej fotografii słupa nie pozwalał na ustalenie stanu technicznego słupa jak i czasu w jakim uszkodzenie nastąpiło. Podnieśli też, że na podstawie dołączonej do wniosku fotografii nie sposób ustalić daty jej wykonania i nieruchomości której dotyczy. Wnioskodawca nie dołączył też do wniosku mapy z przebiegiem linii energetycznej z zaznaczeniem, gdzie powstało uszkodzenie. E.-O. S.A. nie przedstawił materiału dowodowego uzasadniającego wydanie zaskarżonej decyzji. Także organy orzekające w sprawie dokumentacji takiej nie zgromadziły. To skarżący, w rozmowie telefonicznej w dniu [...] lutego 2020 r. poinformowali wnioskodawcę o pochyleniu się słupa. Następnego dnia przedstawiciel wnioskodawcy przyjechał na teren przedmiotowej nieruchomości celem uzyskania zgody skarżących na wejście pracowników budowlanych, którzy mieli wymienić słup na betonowy. Skarżący wyrazili zgodę na wejście na ich posesję za odszkodowaniem. Przedstawiciel operatora odmówił zapłaty. Zdjęcie wykonane z odległości w dniu [...] lutego 2020 r., w żadnej mierze nie potwierdza rzekomych okoliczności silnego wiatru w dniach [...] lutego 2020 r. To zaś nasuwa wyobrażenie, że wnioskodawca z rozmysłem próbował dopasować okoliczności uszkodzenia słupa do warunków atmosferycznych, które mogły wystąpić przed dniem [...] lutego 2020 r. Okoliczność silnego wiatru nie została potwierdzona żadnym materiałem dowodowym, wnioskodawca nie przedłożył informacji meteo z dnia [...] lutego 2020 r. z miejscowości G. D.. Skarżący każdego dnia korzystają z działki [...] i według nich w dniach [...] lutego 2020 r. słup nr [...] nie był uszkodzony. Uszkodzenie nastąpiło w dniu [...] lutego 2020 r. Potrzeba naprawy (remontu) linii energetycznej nie jest wystarczająca do wydania decyzji umożliwiającej naprawę w trybie pilnym. Potrzeba wejścia na cudzą nieruchomość musi być wykazana przekonującymi dowodami, np. ekspertyzami, opinią rzeczoznawcy, dokumentami potwierdzającymi awarię. Zaskarżona decyzja zaś została wydana jedynie na podstawie wniosku wraz z dokumentacją fotograficzną oraz notatki służbowej, której treść pozostaje nieznana dla skarżących.

W ocenie skarżących, działania E.-O. S.A. stanowiły nadużycie ze strony Spółki. Analiza stanu technicznego drewnianego, zmurszałego słupa, dowodzi zaniedbań po stronie E.-O. S.A., która nie dołożyła należytej staranności w zakresie utrzymania infrastruktury elektroenergetycznej. Słup nie był modernizowany, nie przeszedł przebudowy, nie był konserwowany. A zatem to zły stan techniczny słupa był przyczyną jego uszkodzenia. Warunkiem zajęcia nieruchomości jest natomiast kwalifikowany stan nagłej potrzeby zapobieżenia znacznej szkodzie, mającej swoje źródło poza urządzeniem, niemożliwy do przewidzenia. Uszkodzenie słupa było zaś następstwem braku jego utrzymania w należytym stanie technicznym, nie zaś spowodowane zdarzeniami niezależnymi od Spółki. Ingerencji wnioskodawcy w nieruchomość skarżących nie sposób uznać za potrzebę nagłą. Nagła potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie oznacza stan w którym wystąpienia szkody nie można było wcześniej przewidzieć, ani tym bardzie planować. Zagrożenie uszkodzenia słupa przy należytej staranności można było przewidzieć, gdyż słup ten, tak jak i pozostałe dwa słupy, jest zmurszały, ma widoczne ubytki w dolnej części pnia, nie nadaje się do eksploatacji, co potwierdza dokumentacja zdjęciowa przedłożona przez skarżących.

W skardze podniesiono także zarzut naruszenia przepisu art. 7 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady praworządności i brak podjęcia z urzędu wszelkich czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie istoty sprawy, w szczególności zaniechanie wezwania E.-O. S.A. do przedłożenia dokumentacji budowy dotyczącej napowietrznej linii energetycznej 0,4 kV zasilanej ze stacji nr [...] G. D., czy opinii biegłego specjalisty z zakresu elektroenergetyki, na rzecz prymatu zasady szybkości postępowania administracyjnego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez błędne i niekompletne ustalenie okoliczności faktycznych, a w konsekwencji nie uwzględnienie słusznego interesu skarżących, polegającego na ochronie przysługującego im prawa własności.

Zdaniem skarżących, doszło również do naruszenia art. 8 K.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wymaganych czynności dowodowych. Nastąpiło również naruszenie art. 9, art. 61 § 4 i art. 81 K.p.a. wyrażające się w nieinformowaniu stron o wszczęciu postępowania, nie doręczeniu im odpisu informacji z rejestru gruntów i wydruku z księgi wieczystej, dokumentujących stan prawny nieruchomości, a także nie doręczenie odpisu oświadczenia uprawnionego przedstawiciela wnioskodawcy, poświadczającego własność urządzeń znajdujących się na nieruchomości skarżących, co skutkowało uniemożliwieniem zapoznania się z ich treścią. Organ nie zapewnił też stronom czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 K.p.a.), w szczególności w stadium bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji organu odwoławczego. Naruszył także art. 77, art. 84 § 1 i art. 85 § 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji bez uprzedniego wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia materiału dowodowego, wobec braku dokumentacji fotograficznej słupa nr [...], a także przez zaniechanie przeprowadzenia oględzin nieruchomości celem zweryfikowania twierdzeń wnioskodawcy o stanie słupa i konieczności nagłego zajęcia nieruchomości, brak dowodu z opinii biegłego, mimo tego, że ustalenie okoliczności sprawy wymagało wiadomości specjalnych. Organ odwoławczy naruszył też art. 138 § 2 K.p.a. wydając decyzję reformatoryjną na podstawie niepełnego materiału dowodowego sprawy, a więc w sytuacji braku podstawy prawnej do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn.. akt II SA/Sz 364/20 uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji oraz zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji według kryterium jej zgodności z prawem doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z przyczyn innych niż w niej wskazano.

Sąd wskazał, iż materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 126 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, (dalej określanej też jako "ustawa"). W myśl ww. przepisu, w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku. Zgodnie z art. 126 ust. 2 ww. ustawy, decyzji, o której mowa w ust. 1, nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że zawarte w art. 126 ust. 1 ustawy pojęcie "nagłej potrzeby" powinno być utożsamiane z sytuacją nadzwyczajną jako przyczyną zagrożenia, a mianowicie - katastrofy, awarie urządzeń lub sieci itp. Istotą tej przesłanki jest taka nieprzewidywalna sytuacja lub stan, które nakazują szybkie, natychmiastowe działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy czym podstawą wydania decyzji powinny być także wiarygodne informacje, z których wynika potrzeba niezwłocznego działania (por. wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 773/19). Przy tym podzielić należy również pogląd, że ryzyko znacznej szkody może powstać również samoczynnie i nie jest konieczna awaria lub wypadek. W związku z tym określony stan, uzasadniający wejście na nieruchomość, może już jakiś czas istnieć, natomiast nagłość potrzeby wynika z aktualnego pozyskania wiedzy o tym stanie. Innymi słowy, wydarzeniem uzasadniającym nagłość potrzeby jest uzyskanie informacji o ryzku znacznej szkody, która może nastąpić w każdej chwili (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 146/19).

Znaczenie wystąpienia przesłanki "nagłej potrzeby" podkreśla przepis art. 126 ust. 2 ustawy, w którym prawodawca przesądził o konieczności nadania decyzji opartej na art. 126 ust. 1 rygoru natychmiastowej wykonalności.

Istota rygoru natychmiastowej wykonalności polega na tym, że decyzja nieostateczna staje się natychmiast wykonalna i stanowi tytuł wykonawczy (art. 26 i 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – Dz. U. z 2020 r. poz. 1427). Oznacza to odstępstwo od ustanowionej w Kodeksie postępowania administracyjnego zasady, że przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu i że wniesienie odwołania wstrzymuje wykonanie decyzji (art. 130 § 1 i 2). Organ administracji publicznej nadaje decyzji nieostatecznej rygor natychmiastowej wykonalności wówczas, gdy jest to niezbędne ze względu na wyjątkowy ważny interes strony.

Uwzględniając powyższe regulacje i zestawiając je z treścią wydanej przez Wojewodę decyzji Sąd stwierdził, że zawarte w zaskarżonym orzeczeniu rozstrzygnięcia są wewnętrznie sprzeczne i podważają zasadność wydania decyzji na podstawie art. 126 ust. 1 ustawy.

Jedną z przesłanek uzasadniających wydanie decyzji w trybie art. 126 ust. 1 ustawy, jest wystąpienie nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. W przeciwieństwie do decyzji opartej na art. 124b ust. 1 ustawy, przepis art. 126 ust. 1 ustawy nie powinien być stosowany dla realizacji celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem awarii. Przepis art. 126 ust. 1 ustawy nie może być wykorzystywany do usuwania jakichkolwiek awarii, ale takich, których nieusunięcie spowodować może skutki w postaci znacznej szkody. Wskazuje na to również 7 dniowy termin, w jakim sprawa winna być rozpoznana przez organ uprawniony do wydania decyzji (od dnia złożenia wniosku).

Tymczasem Wojewoda, uznając, że zachodzą podstawy do wydania decyzji w trybie art. 126 ust. 1 ustawy, w pkt 2 decyzji wskazał, że czasowe zajęcie nieruchomości może nastąpić na wskazany okres – "w terminie 1 miesiąca od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji".

Zgodnie z art. 16 § 3 K.p.a., decyzje ostateczne, których nie można zaskarżyć do sądu, są prawomocne. Przepis ten dodany do Kodeksu ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), zdefiniował pojęcie decyzji prawomocnej jako decyzji, której nie można zaskarżyć do sądu. Innymi słowy, decyzje prawomocne to takie decyzje, które zostały utrzymane w mocy w postępowaniu sądowym, a więc od których skargę oddalono czy odrzucono, a także takie, które nie zostały zaskarżone w tym postępowaniu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi.

Prawidłowe zastosowanie się przez strony postępowania do pkt 2 decyzji Wojewody oznaczałoby, że zajęcie nieruchomości mogłoby nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się tej decyzji, czyli albo po upływie dla każdej ze stron 30 dni na ewentualne wniesienie skargi i nie skorzystaniu z tego prawa, albo dopiero po wydaniu orzeczenia przez wojewódzki sąd administracyjny oddalającego bądź odrzucającego złożoną w sprawie skargę.

W ocenie Sądu, takie określenie przez organ odwoławczy momentu w którym zezwolenie opisane w pkt 1 decyzji mogłoby zostać wykorzystane przez wnioskodawcę, stoi w oczywistej sprzeczności z istotą wydania zezwolenia w trybie art. 126 ust. 1 ustawy, przesuwając możliwość wykonania zamierzonych prac na okres co najmniej 30 dni, a w przypadku wniesienia skargi, co najmniej kilku miesięcy.

Wprowadzenie przez Wojewodę warunku prawomocności jako przesłanki umożliwiającej stronie wykorzystanie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości, pod wątpliwość nakazuje poddać okoliczności jakimi kierował się organ odwoławczy podejmując decyzję na podstawie art. 126 ust. 1 ustawy.

Sąd zwrócił również uwagę, na sprzeczność postanowień punktu 2 decyzji Wojewody z nadaniem decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności w punkcie 3.

Ponadto, nadanie w pkt 3 rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, pomimo treści art. 126 ust. 2 ustawy, było prawnie zbyteczne, wobec przymiotu ostateczności decyzji wydanej przez organ odwoławczy (art. 16 § 1 K.p.a.). Rygor natychmiastowej wykonalności, stosownie do postanowień art. 108 § 1 K.p.a., może być nadany decyzji od której służy odwołanie, czyli decyzji nieostatecznej.

Odnośnie kwestionowania przez skarżących zasadności wydania decyzji na podstawie art. 126 § 1 ustawy, w kontekście dostrzeżonych i wyartykułowanych wyżej przez Sąd niespójności sformułowanego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, Sąd uznał, że zarzut ten w tym zakresie zasługuje na uwzględnienie. Tym niemniej stanowisko skarżących co do przyczyn konieczności usunięcia i stopnia zagrożenia związanego z pochylonym słupem linii energetycznej, przedstawione w skardze, nie w pełni koresponduje z wyjaśnieniami skarżących składanymi w trakcie postępowania, kiedy to skarżący wskazywali, że uszkodzony słup znajduje się na placu maszynowym, po którym skarżący się poruszają, jest w bardzo złym stanie technicznym i zagraża ich bezpieczeństwu i życiu, na co wskazuje podpisana przez skarżącą treści notatki służbowej z dnia [...] lutego 2020 r. i treść odwołania z dnia [...] lutego 2020 r.

Ustosunkowując się natomiast do zarzutów natury procesowej Sąd uznał, że wykazywane uchybienia nie zostały dostatecznie powiązane z ich potencjalnym wpływem na ostateczny wynik sprawy. Jest to istotne z punktu widzenia przesłanek uwzględnienia przez wojewódzki sąd administracyjny skargi w wyniku naruszenia przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a.). Skarżący nie wskazali jaki wpływ miało nieprzedstawienie im informacji z rejestru gruntów, wydruku treści księgi wieczystej, metryczki sprawy, skoro w sprawie niesporne jest posiadanie przez skarżących tytułu prawnego do nieruchomości i tym samym legitymacji do brania udziału w tym postępowaniu. Również oczekiwania po stronie skarżących powołania biegłego z zakresu elektroenergetyki dla ustalenia stanu faktycznego sprawy w kontekście możliwości zastosowania art. 126 ust. 1 ustawy nie wydają się uzasadnione. W ocenie Sądu, nie zawsze ustalenie, czy pochylony słup podtrzymujący przewody elektryczne grozi powstaniu znacznej szkody, wymaga wiedzy specjalistycznej. Niewątpliwie zaś wymaga niezwłocznej oceny i decyzji właściwego organu administracji, któremu zadanie to powierzył ustawodawca. Skarżący nie wskazali również na czym konkretnie polegała zarzucana przez nich błędna ocena przez organy materiału dowodowego.

Sąd podkreślił również trafność stanowiska organu odwoławczego, że zagadnienia związane z uregulowaniem stanu prawnego istnienia na nieruchomości skarżących słupów energetycznych i przebiegającej linii energetycznej, ewentualnego uzyskania wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości, czy też ustanowienia odpowiedniej służebności wykraczają poza zakres niniejszego postępowania i nie podlegają kognicji organów administracji publicznej lecz właściwych sądów powszechnych.

Tym niemniej, wobec dostrzeżonych przez Sąd z urzędu sprzeczności poszczególnych części rozstrzygnięcia zawartych w sentencji zaskarżonej decyzji, które nie pozwalają na uznanie zgodności z prawem decyzji wydanej w trybie art. 126 ust. 1 ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecnie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Wskazał też, że ponownie analizując sprawę organ uwzględni uwagi Sądu zamieszczone w uzasadnieniu tego wyroku. W szczególności Sąd stwierdził, iż w sprawie zaistniała sytuacja uprawniająca organ I instancji do działania na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n.

W wyniku powyższego wyroku Wojewoda dnia [...] marca 2021 r. wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.) oraz art. 9a w związku z art. 126 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm. - dalej także "u.g.n."), po ponownym rozpatrzeniu odwołania A. i M. małżonków S. od decyzji Starosty [...] z [...] lutego 2020 r., znak: [...], zezwalającej E. O. S.A. na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w obrębie ewidencyjnym G. D., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,8700 ha, w części, która stanowi obszar niezbędny do wymiany uszkodzonego słupa nr [...] linii napowietrznej 0,4 kV, który w wyniku silnego wiatru w dniach [...] lutego 2020 r. uległ uszkodzeniu, wydał zaskarżoną obecnie decyzję, znak [...], w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a także stanowisko i wskazania WSA w Szczecinie zawarte w przedstawionym wyżej wyroku.

Następnie wskazał, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy art. 126 ustawy u.g.n., zgodnie z którym w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia złożenia wniosku.

Analizując znaczenie użytych w art. 126 ust. 1 u.g.n. pojęć "siła wyższa" lub "nagła potrzeba" organ odwoławczy stwierdza, że w obu wypadkach ustawodawca zakłada zaistnienie takich stanów, które nakazują natychmiastowe działanie w celu niedopuszczenia do powstania szkody, zatem podstawą wydania decyzji w takich sprawach muszą być takie informacje, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania (wyrok NSA z 5 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 301/08).

Wydanie decyzji na podstawie art. 126 u.g.n. nie jest związane z obowiązkiem uprzedniego przeprowadzenia rokowań o uzyskanie zgody właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, skoro istotą tej decyzji jest niezwłoczność zajęcia nieruchomości.

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wypełniającą przesłanki art. 126 ust. 1 ugn.

Okoliczności warunkujące możliwość zastosowania tego przepisu – tj. uszkodzenie słupa nr [...] poprzez jego przechylenie wraz linią napowietrzną, bezspornie wypełniają przesłankę nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody.

Art. 126 ust. 1 u.g.n. odnosi się do zdarzeń nagłych, nieprzewidywalnych, których charakter i konsekwencje wymagają natychmiastowej reakcji ze względu na wystąpienie siły wyższej lub konieczność zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. W tego rodzaju okolicznościach mieści się niewątpliwie również awaria, co do której zachodzi potrzeba jej jak najszybszego usunięcia, a konsekwencje zaniechań w tym zakresie mogą spowodować negatywne następstwa. W takiej sytuacji, o ile istnieje możliwość uzyskania zgody władającego nieruchomością, ten kto ma usunąć awarię może o taką zgodę wystąpić. Nie jest ona jednak niezbędna. Decyzja taka ma bowiem dwojaki skutek: po pierwsze - "legalizuje" zajęcie cudzej nieruchomości, po wtóre zaś - umożliwia dochodzenie roszczeń odszkodowawczych (art. 126 ust. 3 ugn).

W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca wykazał, że słup nr [...] uległ uszkodzeniu w wyniku silnego wiatru w dniach [...] lutego 2020 r. Taka sytuacja zagraża zdrowiu i życiu przede wszystkim właścicieli nieruchomości, ale także osób postronnych znajdujących się w pobliżu słupa, poprzez porażenie. Z dokumentacji fotograficznej załączonej do wniosku Spółki oraz opisu stanu faktycznego przez odwołujących się wynika, że uszkodzony słup zagraża również maszynom rolniczym skarżących, znajdującym się na działce. Okoliczności te w ocenie organu odwoławczego prowadzą do wniosku, że w sprawie zaistniała nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody.

W przypadku, z jakim mamy do czynienia w kontrolowanej sprawie, oczywistość ryzyka powstania znacznej szkody nie wymaga posiadania szczególnych wiadomości i specjalnego przygotowania, lecz dokonania oceny konkretnego stanu faktycznego z uwzględnieniem wiedzy i doświadczenia życiowego (wyrok WSA w Kielcach z 17 września 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 377/14).

Odnosząc się do zarzutów naruszenia zasad, procedury administracyjnej (brak przeprowadzenia postępowania dowodowego i rozprawy administracyjnej) organ odwoławczy wskazuje, że to podmiot, który ma interes prawny w wydaniu decyzji i zapobieżeniu znacznej szkodzie musi przekonująco udokumentować spełnienie przesłanki nagłej potrzeby lub siły wyższej, uzasadniających niezwłoczne zajęcie nieruchomości bez zgody właściciela. Ustawodawca ustanowił zatem tryb szczególny, który w takich wypadkach wyklucza umożliwienie stronie wypowiadania się co do zebranego materiału i składanie wniosków dowodowych. Skoro organ ma tylko 7 dni na wydanie decyzji, to praktycznie nie dysponuje czasem na zapoznanie się ze stanowiskiem właściciela nieruchomości, którego zgoda i tak nie jest wymagana. Tym samym, nie są zasadne sformułowane w odwołaniu zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.

W ocenie organu odwoławczego nie było też potrzeby przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, gdyż istotne dla sprawy okoliczności znalazły potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Sprawa zainicjowana wnioskiem o wydanie decyzji w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. ze swej istoty powinna być załatwiona i rozpatrzona w możliwie krótkim terminie, aby tym samym zapobiec prawdopodobieństwu powstania niebezpieczeństwa i wystąpienia znacznej szkody. Konieczność szybkiego działania w tego typu sprawach dostrzegł już sam ustawodawca, przewidując w art. 126 ust. 2 u.g.n. nadania decyzji, o której mowa w art. 126 ust. 1, rygoru natychmiastowej wykonalności.

Z kolei zarzuty odwołujących się odnoszące się do bezskutecznych wniosków składanych do właściciela linii elektroenergetycznej w sprawie uregulowania jej stanu prawnego, stanu technicznego, naprawy lub usunięcia pozostałych słupów znajdujących się na przedmiotowej działce, a także kwestii wynagrodzenia za dotychczasowe korzystanie z nieruchomości nie mogą być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu, z uwagi na to, że wykraczają poza jego zakres. Spory tego rodzaju są sprawami z zakresu prawa cywilnego, które powinny być rozstrzygane przed sądem powszechnym. Zadaniem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie w przedmiocie zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości jest ustalenie czy zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 126 ust. 1 u.g.n., w stosunku tylko do tych urządzeń, których dotyczy wniosek - w przedmiotowej sprawie słup nr [...].

Natomiast kwestia odszkodowania dla właściciela nieruchomości za jej zajęcie i ewentualne szkody powstałe przy wykonaniu powstałe w związku z wykonaniem prac związanych z usunięciem awarii na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n., uregulowana jest w art. 126 ust. 3 u.g.n. Stosownie do tego przepisu, po upływie okresu na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania.

Jeżeli na skutek czasowego zajęcia nieruchomości właściciel lub użytkownik wieczysty nie będzie mógł korzystać z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, może żądać, aby podmiot, który zajął nieruchomość, nabył od niego na własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości w drodze umowy (art. 126 ust. 4 u.g.n.).

Po ocenie zgromadzonego materiału dowodowego oraz analizie powyższych przepisów, mając na uwadze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 3 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 364/20, organ odwoławczy uznał, że zarzuty podniesione w odwołaniu przez A. i M. S. nie zasługują na uwzględnienie. Zdaniem organu odwoławczego, należy przyjąć, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wypełniającą przesłanki art. 126 ust. 1 u.g.n., w związku z czym organ odwoławczy postanowił utrzymać zaskarżoną decyzję Starosty [...] w mocy. Organ stwierdził też, że przedmiotowe zezwolenie zostało już wykorzystane przez wnioskodawcę. Zgodnie z pismem E.-O. S.A. z [...] maja 2020 r., znak: [...], zajęcie nieruchomości nastąpiło [...] kwietnia 2020 r. na okres jednego dnia; w tym czasie został wymieniony słup linii napowietrznej 0,4kV.

Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że zaskarżona decyzja organu I instancji zawiera rozstrzygnięcia w pkt 2 i 3, które nie stanowiły przedmiotu postępowania. Kwestie dotyczące przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego i odszkodowania za zajęcie nieruchomości nie powinny stanowić sentencji decyzji wydawanej na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n., a jedynie pouczenie i sugestie dla właścicieli nieruchomości w uzasadnieniu decyzji. Powyższe uchybienie nie ma jednak wpływu na istotę decyzji, jaką jest zezwolenie na zajęcie nieruchomości.

Powyższą decyzję A. i M. S. również zaskarżyli skargą do WSA w Szczecinie, powtarzając w niej zarzuty, oceny i stanowisko zawarte w poprzedniej skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, iż niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako : "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Dodać należy, iż w świetle art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także Sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

W związku z powyższym stwierdzić należy, iż oceny i stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Szczecinie z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 364/20 były wiążące zarówno dla organu, ponownie rozpatrującego odwołanie skarżących i wydającego rozstrzygnięcie w trybie art. 138 K.p.a., wiążą też sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W świetle treści art. 153 p.p.s.a. sąd, ponownie oceniając akt prawny wydany w wyniku wcześniejszego uchylenia wydanego w danej sprawie aktu nie może ponownie oceniać zarzutów skargi, które wcześniej oceniał.

W ww. wyroku sąd jednoznacznie stwierdził, iż zarzuty skargi odnoszące się do przyczyn uszkodzenia słupa, jak i podnoszonych przez skarżących kwestii odszkodowawczych, nie są zasadne.

Przyczyną uchylenia decyzji II instancji było wyłącznie wydanie przez ten organ rozstrzygnięcia reformatoryjnego niezgodnego, które okazało się wewnętrznie sprzeczne i przez to sprzeczne z treścią i celem art. 126 ust. 1 u.g.n.

W tej sytuacji zarzuty skargi, kwestionujące zasadność zastosowania art. 126 ust. 1 u.g.n. uznać należy za bezzasadne.

Kwestią podlegającą badaniu przez Sąd przy rozpoznaniu obecnej skargi jest jedynie to, czy organ odwoławczy, ponownie rozpoznając odwołanie skarżących zastosował się do wydanych mu w ww. wyroku wskazań. W szczególności organ ponownie analizując sprawę zobowiązany jest uwzględnić uwagi i stanowisko Sądu przedstawione w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku.

W świetle treści tego przepisu sąd, ponownie oceniając akt prawny wydany w wyniku wcześniejszego uchylenia wydanego w danej sprawie aktu nie może ponownie oceniać zarzutów skargi, które wcześniej oceniał.

W wyroku z dnia 3 grudnia 2020 r. sąd jednoznacznie stwierdził, iż zarzuty skargi odnoszące się do przyczyn uszkodzenia słupa, jak i opartych na tym podnoszonych przez skarżących kwestii odszkodowawczych, nie są zasadne.

Przyczyną uchylenia decyzji II instancji było wyłącznie wydanie przez ten organ rozstrzygnięcia reformatoryjnego niezgodnego, które okazało się wewnętrznie sprzeczne i przez to sprzeczne z treścią i celem art. 126 ust. 1 u.g.n.

Analiza zaskarżonej obecnie decyzji wskazuje, iż organ odwoławczy ponownie rozpatrując odwołanie i utrzymując tym razem w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji wskazania Sądu zawarte w ww. wyroku WSA w Szczecinie wypełnił.

W tym stanie skarga, ponownie kwestionująca możliwość zastosowania przez organ I instancji art. 126 ust. 1 u.g.n., jak również podnosząca kwestie odszkodowawcze nie mogła być uwzględniona, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.