Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1164/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1, art. 176
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 128
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Agnieszka Miernik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 708/20 w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 23 października 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 708/20 oddalił skargę S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. G. zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest:

1) art. 18 w związku z art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", przez błędną wykładnię i pominięcie, że pojęcie rodziny wskazane w ustawie zasadniczej należy rozumieć szerzej niż to określa ustawa o świadczeniach rodzinnych, co prowadzi do pominięcia konstytucyjnej zasady uwzględniania dobra rodziny oraz szczególnego wsparcia rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej,

2) art. 32 Konstytucji RP w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię i pominięcie, że zasada równego traktowania przez władze publiczne oraz braku dyskryminacji w życiu społecznym nie może prowadzić do zróżnicowania osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej relewantnej dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji przyjęcie, że uzależnienie uprawnienia do uzyskania takiego świadczenia jest w sposób uzasadniony uzależnione nie od faktycznie sprawowanej opieki uniemożliwiającej podjęcie pracy zarobkowej, lecz od ciążącego na opiekunie obowiązku alimentacyjnego,

3) art. 69 Konstytucji RP w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię i pominięcie, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne zobowiązane są zapewniać pomoc w zabezpieczeniu egzystencji, a w konsekwencji przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne może być kierowane wyłącznie do opiekunów, którzy nie podejmują pracy z uwagi na opiekę, a obciążonych prawnym obowiązkiem alimentacyjnym, wyłącznie jako zabezpieczenie przed popadnięciem w niedostatek, podczas gdy świadczenie to skierowane jest zarówno do opiekuna jak i podopiecznego.

Ponadto, w skardze kasacyjnej zawarto wniosek o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie, czy art. 17 ust. 1 u.ś.r., "w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom nie obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym względem podopiecznego jest zgodny art. 18, art. 32, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej".

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie w przypadku zaistnienia okoliczności przewidzianych w art. 188 P.p.s.a. uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z [...] kwietnia 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2020 r. Ponadto, wniesiono o przyznanie kosztów udzielonej pomocy prawnej, która nie została opłacona w całości ani w części. Złożono także oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że skarżący sprawuje faktyczną opiekę nad swoim wujem E. G., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie [...] października 2019 r. E. G. jest bezdzietnym kawalerem, którego rodzeństwo i rodzice zmarli. Skarżący pozostając bez pracy, sprawuje opiekę nad wujem.

Przyjęta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. ograniczająca możliwość przyznania zasiłku opiekuńczego osobom faktycznie sprawującym opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną, a nie obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, jest sprzeczna zarówno z normami konstytucyjnymi, jak i wynikającymi z Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami z 13 grudnia 2006 r.

Sąd rozpatrując skargę zobowiązany był do przeprowadzenia prokonstytucyjnej wykładni przepisu prawa materialnego w taki sposób by wyprowadzona norma prawna była zgodna z Konstytucją RP, w tym wynikającą z niej zasadą równości. W przypadku przepisu art. 17 u.ś.r. przeprowadzenie takiej wykładni jest możliwe w oparciu o zasady i wytyczne wynikające ze stosunkowo bogatego orzecznictwa Trybunatu Konstytucyjnego, badającego ten przepis kilkukrotnie.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. był przedmiotem dwukrotnej kontroli konstytucyjnej przeprowadzonej przez Trybunał Konstytucyjny, zaś w odniesieniu do innych postanowień art. 17 u.ś.r. Trybunał Konstytucyjny wydawał wyroki jeszcze trzykrotnie. Orzeczenia te, wydawane wprawdzie w różnych stanach prawnych, pozostają aktualne dla właściwej interpretacji ustawy o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywania uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych. Tak więc wykładnia art. 17 ust. 1 oraz art. 1a i 5 u.ś.r. musi uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażone w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadę równości, w art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadę wspierania rodziny, szczególnie znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, w art. 67 zasadę wspierania w ramach zabezpieczenia społecznego obywateli pozostających bez pracy nie z własnej woli, a w szczególności zasadę wspierania i pomocy w egzystencji dla osób niepełnosprawnych, wynikającą z art. 69 Konstytucji RP.

Z uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego nie wynika, by w świetle zasad konstytucji warunkiem koniecznym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego był stopień pokrewieństwa pomiędzy opiekunem a podopiecznym oraz istniejący obowiązek alimentacyjny. Wbrew stanowisku Sądu I instancji fakt, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował wymogu obowiązku alimentacyjnego jako jednego z kryteriów przyznania świadczenia ze strony państwa, nie wynika domniemanie konstytucyjności tego kryterium. Szczególnie w sytuacji, gdy przedstawiane Trybunatowi pytania prawne oraz skargi konstytucyjne odnosiły się do praw osób obciążonych tym obowiązkiem. W wyrokach odnoszących się do przepisów szeroko pojętego systemu pomocy społecznej Trybunał Konstytucyjny wskazywał, że niezgodne z Konstytucją jest pozbawienie wsparcia państwa przy jednoczesnym obciążeniu obowiązkiem alimentacyjnym (wyrok z 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05). Co więcej we wskazanym wyroku jako relewantne cechy opiekuna wskazane w art. 27 ustawy o pomocy społecznej, od których uzależnione powinno być udzielane wsparcie wskazano sprawowanie opieki nad dzieckiem (także dorosłym) wymagające stałej pielęgnacji, niepodejmowanie z tego powodu pracy oraz uzyskiwanie przez rodzinę niskich dochodów. Tym samym sam prawny obowiązek alimentacji, nie jest istotny wobec faktu sprawowania rzeczywistej opieki, co zresztą zostało przez Trybunał podkreślone. Również w orzeczeniu z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny nie odniósł się do kryterium alimentacji jako uzasadniającego zróżnicowanie pomiędzy opiekunami osób niepełnosprawnych, bowiem także tutaj zagadnieniem poddanym badaniu było zróżnicowanie sytuacji prawnej wewnątrz kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Problemu zróżnicowania w sytuacji osób zobowiązanych do alimentacji dotyczył również wyrok z 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, gdzie rozpatrywano kwestię uprawnienia do uzyskania zasiłku przez opiekuna będącego członkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, na którym ciąży obowiązek alimentacji. Warto zaznaczyć, że w wystąpieniach skierowanych do Trybunału już wówczas podnoszono kwestię nieuprawnionego zróżnicowania sytuacji rodzin naturalnych i rodzin zastępczych, jednak to zagadnienie nie było przedmiotem pytania prawnego. Również i tutaj Trybunał nie wyraził poglądu, że "z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego".

Skarżący kasacyjnie nie zgodził się więc z Sądem I instancji co do uznania, że wprowadzone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. rozróżnienie pomiędzy osobami sprawującymi opiekę nad niepełnosprawnymi ze względu na obciążający je obowiązek alimentacyjny uzyskało aprobatę Trybunału Konstytucyjnego, jako uzasadnione i prawidłowe. Zarówno w powołanych wyrokach, jak i w wyroku z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 konsekwentnie przyjmowano, że cechami istotnymi odróżniającymi osoby, którym świadczenie powinno być przyznawane jest rzeczywiste sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie z tego względu pracy zarobkowej. Istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest zatem dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej. Trybunał konsekwentnie pomijał przy tym kwestię obowiązku prawnego alimentacji, bowiem nie była ona podnoszona. Tak więc dokonana wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. stoi w sprzeczności z normami wynikającymi z art. 18 w zw. z art. 71 ust. 1 oraz art. 32 Konstytucji RP.

Jak wskazał wnoszący skargę kasacyjną, przyjęcie przez Sąd, że przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie dla opiekunów obowiązanych do alimentacji zapobiegać ma popadaniu przez te osoby w niedostatek wskutek spełniania obowiązku również nie znajduje uzasadnienia. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że chociaż świadczenie skierowane jest nominalnie do opiekuna, to korzysta z niego również pozostająca pod opieką osoba niepełnosprawna. Świadczenie daje bowiem możliwość pozostania pod opieką osób bliskich, związanych emocjonalnie. Umożliwia również decydowanie o miejscu zamieszkania, pozostanie w środowisku lokalnym wraz z możliwością aktywności społecznej, w zakresie adekwatnym do ich stanu. Dostęp do wsparcia ze strony państwa dla opiekuna pozwala na uwzględnienie interesu podopiecznego co do wyboru miejsca przebywania. Korzyść z udzielanego wsparcia odnosi również państwo, gdyż zapewnienie opieki w postaci dobrowolnego opiekuna, zwalnia je z obowiązku organizowania jej w innych, zwykle kosztowniejszych formach. Tym samym uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane wyłącznie osobom obciążonym alimentami powoduje, że dla wielu dorosłych osób niepełnosprawnych, pozostających bez wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa jedyną wspieraną formą opieki stają się domy pomocy społecznej. Sytuacja taka powstaje, pomimo że osoby te mogłyby uzyskać pomoc ze strony dalszych członków rodziny, związanych z nimi emocjonalnie i poczuwających się do obowiązku opieki, lecz nie obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Konsekwencją zaprezentowanego poglądu jest więc pozbawienie osób niepełnosprawnych realnego wyboru miejsca pobytu. Tym samym dokonana przez Sąd wykładnia narusza normę płynącą z art. 69 Konstytucji RP.

Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku alimentacyjnego doznaje istotnego wyłomu już na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Punkt 2 powołanego przepisu uprawnia bowiem do zasiłku opiekunów faktycznych dziecka niepełnosprawnego, nie przywołując dodatkowych kryteriów w postaci obowiązku alimentacyjnego. Tym samym każda osoba, nawet nie spokrewniona, sprawująca faktyczną opiekę nad dzieckiem może uzyskać wskazane świadczenie. Jeżeli w przypadku dzieci legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności odstąpienie od kryterium obowiązku alimentacyjnego uznaje się za uzasadnione, wymóg takiego obowiązku wobec opiekuna niepełnosprawnej osoby dorosłej nie może znaleźć uzasadnienia. Rozróżnienie pomiędzy opiekunem faktycznym niepełnosprawnego dziecka a opiekunem faktycznym niepełnosprawnej osoby dorosłej prowadzi do konsekwencji niemożliwych do zaakceptowania. Przyjąć bowiem należy, że dziecko znajdujące się pod opieką opiekuna faktycznego osiągnie pełnoletność. W takim przypadku, pomimo dalszego sprawowania opieki, opiekun pozbawiony zostanie wsparcia państwa, co może powodować rezygnację z funkcji opiekuna wyłącznie z przyczyn ekonomicznych. Odmienne rozwiązanie prowadzić będzie do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów zarówno dzieci i dorosłych, jak i wewnątrz grupy opiekunów niepełnosprawnych osób dorosłych.

Tym samym, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. będąca podstawą rozstrzygnięcia Sądu I instancji, stoi w sprzeczności z zasadą równości wynikającą z art. 32 Konstytucji RP.

Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny bada bowiem legalność wyroku Sądu pierwszej instancji jedynie w zakresie zakwestionowanym przez autora skargi kasacyjnej, a nie rozpoznaje sprawy ponownie w jej całokształcie.

Zgodnie z art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a organ administracyjny, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie należy uznać, że przesłanki te zaistniały.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Jak wynikało z ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku, w sprawie było bezsporne, że postępowanie zostało wszczęte wnioskiem S. G. z 2 grudnia 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad wujkiem E. G., który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z [...] października 2019 r o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Niesporne było również, że skarżący nie jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359), powoływanej dalej jako "K.r.o.", ciąży obowiązek alimentacyjny wobec E.G.

Decyzją z [...] kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, po rozpatrzeniu odwołania S. G. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2020 r. znak [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieką nad wujkiem. Kolegium wskazało, że z art. 128 K.r.o. jednoznacznie wynika, że obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwie. Wnioskodawca jako bratanek nie jest zatem osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby, którą się opiekuje lub chce się opiekować. Z tego względu niewątpliwie nie znajduje się kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoim niepełnosprawnym wujkiem. Sąd I instancji podzielił pogląd organu odwoławczego.

Formułując zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, skarżący nie spełnił w pełni wymogów określonych w art. 174 pkt 1 oraz art. 176 P.p.s.a. Zarzut naruszenia prawa musi być postawiony wyraźnie, to znaczy należy wskazać konkretny przepis prawa i określić sposób jego naruszenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien formułować za stronę zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., który składa się z mniejszych jednostek redakcyjnych, tj. punktów, o zróżnicowanej treści normatywnej. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; wyrok NSA z 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, wyrok NSA z 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, wyrok NSA z 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, wyrok NSA z 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, wyrok NSA z 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, wyrok NSA z 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ podobnie jak pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu). Warunek przytoczenia podstawy zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające Sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis skarżący miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Naruszony przez Sąd I instancji przepis musi być wyraźnie wskazany, gdyż w przeciwnym razie ocena zasadności skargi kasacyjnej nie jest możliwa. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej i nie ma w związku z tym kompetencji do dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok NSA z 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07, wyrok NSA z 6 lutego 2014 r., II GSK 1669/12, wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., I OSK 1799/12, wyrok NSA z 23 stycznia 2014 r., II OSK 1977/12). Nadto zarzucając naruszenie powyższego przepisu skarga kasacyjna w przytoczonej na poparcie tego zarzutu argumentacji odwołuje się do art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., który z przyczyn oczywistych nie może mieć w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy sytuacji opiekuna faktycznego dziecka.

Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej przeprowadzona przez Naczelny Sąd Administracyjny celem zbadania, czy pozwala na skonkretyzowanie zarzutu kasacyjnego naruszenia ww. przepisów postępowania, prowadzi w tym zakresie jedynie do częściowo pozytywnej oceny prawidłowości środka odwoławczego, wniesionego przez skarżącego. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że skarżący wiąże zasadność swojego stanowiska z szeregiem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego: z 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, z 18 lipca 2008 sygn. akt P 27/07, z 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17. Skarżący kasacyjnie wywodzi, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. czytanej łącznie z orzecznictwem TK odnoszącym się do przepisów szeroko pojętego systemu pomocy społecznej nie wynika, że w świetle zasad Konstytucji RP warunkiem koniecznym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego był stopień pokrewieństwa pomiędzy opiekunem a podopiecznym oraz istniejący obowiązek alimentacyjny.

Ze stanowiskiem prezentowanym w skardze kasacyjnej nie można zgodzić się. Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że w sprawie zasadnicza kwestia dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i rozstrzygnięcia, czy w świetle jej przepisów osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem innej osoby legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tą inną osobą, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 tej ustawy. Prawidłowo też Sąd I instancji wywiódł, że wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka - które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 ustawy - oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; z tym podkreśleniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego). Przepisy art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez odesłanie do przepisów K.r.o. jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W Dziale III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Stosowanie do art. 128 K.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 ww. ustawy). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 1). Nadto z mocy art. 23 i 27 K.r.o. także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 cyt. ustawy obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Przepisy K.r.o. regulują również zasady w zakresie obowiązku alimentacyjnego osób pozostających w stosunku przysposobienia, m. in. w art. 131, zgodnie z którym jeżeli skutki przysposobienia polegają wyłącznie na powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym, obowiązek alimentacyjny względem przysposobionego obciąża przysposabiającego przed wstępnymi i rodzeństwem przysposobionego, a obowiązek alimentacyjny względem wstępnych i rodzeństwa obciąża przysposobionego dopiero w ostatniej kolejności (§ 1). Jeżeli jeden z małżonków przysposobił dziecko drugiego małżonka, przysposobienie nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między przysposobionym a tym drugim małżonkiem i jego krewnymi (§ 2). Zasadą jest również, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to, które wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Trafnie też Sąd I instancji zwrócił uwagę, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05, jak i w wyrokach z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego, wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślono, że celem tych regulacji jest, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny.

Wątpliwości, które pojawiły się w orzecznictwie administracyjnym, dotyczące ewentualnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13, stwierdzając, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. W wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych przepis, który obecnie normuje warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, zamieszczony jest w art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Nie ma to jednak żadnego znaczenia dla uznania aktualności poglądu zawartego we wskazanej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Nie może zatem znaleźć wsparcia w wymienionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrokach TK stanowisko skarżącego kasacyjnie, który domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt sprawowania opieki niezależnie od więzi wynikającej z obowiązku alimentacyjnego miedzy osobą sprawującą opiekę i osobą będącą pod jej opieką.

Sąd I instancji prawidłowo wywiódł, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów K.r.o. W konsekwencji, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Skarżący nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, a zatem organy prawidłowo odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad E. G., a Sąd I instancji to rozstrzygniecie zaaprobował. Podzielić należy przy tym stanowisko Sądu I instancji, że jeżeli przepis ustawy wymienia wprost osoby, które mogą otrzymać dane świadczenie, to nawet jeżeli wykluczenie z tego wykazu innych podmiotów może budzić wątpliwości, nie jest rzeczą Sądu ale ustawodawcy uzupełnienia kręgu osób uprawnionych.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku, tym samym nie mógł uwzględnić wniosku zawartego w skardze kasacyjnej o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego.

Biorąc pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine P.p.s.a.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 P.p.s.a.