Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 531/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-01-20 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata
*Umorzono postępowanie w zakresie wniosku/postępowanie wpadkowe
Powołane przepisy: article: art. 249a par. 1 w zw. z art. 239 par. 1 pkt 1 lit. h i art. 258 par. 2 pkt 7 i art. 245 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia ...[...]., nr [...] w sprawie dodatku mieszkaniowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2015 r. umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 30 września 2015 r. odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego.

Dnia 7 stycznia 2016 r. skarżący złożył osobiście w Sądzie, pismem opatrzonym tą samą datą, wniosek o ustanowienie adwokata oraz o zarządzenie połączenia spraw, w którym w pkt 1 podał, że domaga się ustanowienia adwokata z uwagi na ciężką sytuację bytową i materialną spowodowaną brakiem pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy ze strony MOPS i innych osób. Jest zmuszony głodować, gdyż ostatni dochód jaki otrzymał to było jednorazowe stypendium szkoleniowe z PUP w listopadzie 2013 r. w wysokości [...] zł brutto. Toczą się postępowania sądowe o zapłatę za czynsz i energię. Grozi mu eksmisja na bruk i śmierć z głodu. Decyzją PUP z dnia [...] r. pozbawiono go bezpowrotnie i bezterminowo statusu osoby bezrobotnej bez możliwości ponownej rejestracji mimo, że nigdzie nie pracuje i nie otrzymuje dochodów. Nie otrzymuje renty, alimentów ani zasiłków z MOPS. Czynsz za mieszkanie wynosi 500 zł miesięcznie lecz go nie opłaca i toczą się postępowania sądowe o zapłatę czynszu i prądu. Komornik umorzył postępowanie wobec niemożności ściągnięcia długu, lecz żąda opłaty za swoje czynności. Nie ma kont bankowych ani dewizowych i oszczędności.

Dodał, że ustanowienie adwokata i połączenie sprawy IV SA/Wr 531/15 ze sprawą IV SA/Wr 221/15 jest konieczne, gdyż pozostają one ze sobą w związku i mogłyby być objęte jedną skargą. Sąd w swoich wyrokach wskazuje, że nie kieruje się słusznym interesem strony bowiem w jego ocenie art. 134 p.p.s.a. w związku z art. 7 kpa jest reliktem ubiegłego systemu prawnego, którego ustawodawca do tej pory nie zdołał uchylić z kpa. Wobec braku pomocy prawnej ze strony fachowego pełnomocnika nie ma możliwości wniesienia kasacji do NSA od takiego wyroku. Jest to dyskryminacja ze względu na status materialny i społeczny, co w oczywisty sposób narusza "Ustawę Zasadniczą" i art. 5 i 6 Międzynarodowej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i narusza bezpieczeństwo, prawo do sądu i sprawiedliwego wyroku. Zagrożone jest jego życie i zdrowie.

Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu z dnia 7 stycznia 2016 r. (k- 27) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu tego wniosku ponownie podał, że domaga się ustanowienia adwokata z uwagi na ciężką sytuację bytową i materialną spowodowaną brakiem pracy i dochodów oraz jakiejkolwiek pomocy ze strony MOPS i innych osób. Jest zmuszony głodować, gdyż ostatni dochód jaki otrzymał to było jednorazowe stypendium szkoleniowe z PUP w listopadzie 2013 r. w wysokości [...] zł brutto. Toczą się postępowania sądowe o zapłatę za czynsz i energię. Grozi mu eksmisja na bruk i śmierć z głodu. Decyzją PUP z dnia [...] r. pozbawiono go statusu osoby bezrobotnej bezterminowo. Decyzją MOPS z dnia [..] r. został mu przyznany zasiłek celowy na zakup pralki. Domaga się ustanowienia adwokata, gdyż na orzekanie Tutejszego Sądu ma wpływ przestępstwo, które jest oczywiste, jednak nie może zapaść wyrok. Przestępstwo polega na próbie wymuszenia zrzeczenia się prawa do lokalu kwaterunkowego, w którym zamieszkuje. Sędziowie WSA tuszują to przestępstwo oddalając skargi. Wskazał, że posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości, ani oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych oraz wierzytelności.

Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek skarżącego, zawarty w piśmie z dnia 7 stycznia 2016 r. i dołączonym do tego pisma urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić należy, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2014 r. wniósł 456 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. Na koniec marca 2015 r. liczba zarejestrowanych spraw skarżącego wyniosła ponad 500 spraw, a na koniec grudnia 2015 r. ponad 600 spraw.

W 2014 r. około 95 skarg zostało odrzuconych, 17 oddalonych, w 2 sprawach umorzono postępowanie sądowe i w 2 sprawach oddalono wnioski wszczynające postępowanie sądowe, a jedną sprawę przekazano według właściwości do innego sądu.

We wspomnianym okresie 2009-2014 większość skarg została odrzucona, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania.

Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia.

Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w G., w O., skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Wniosek taki został złożony również w niniejszej sprawie.

Skarżący wniósł także w 2014 r. szereg skarg o wznowienie postępowania

W okresie od 2009 r. do listopada 2014 r. liczba zarejestrowanych wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika wyniosła 240 wniosków.

W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania na podstawie z uwagi np. na nieuzupełnienie jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub np. nie sprecyzowanie w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Natomiast 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Ponadto w 2014 r. w 40 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem.

W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom.

W myśl art. 244 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm; dalej p.p.s.a.) p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu powinna ograniczać się jedynie do oceny czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania.

Szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga jednak szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących.

Prawo dostępu do sądu jest jednym z podstawowych wolności określonych w Konstytucji RP.

Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych.

Prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę.

Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98).

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 maja 2000 r. stwierdził również, iż nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyroki TK z dnia 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109).

Zgodzić się należy z poglądem zaprezentowanym przez H. Doleckiego, że "przyznanie daleko idących uprawnień do korzystania z drogi sądowej stwarza możliwości zaistnienia sytuacji, w których prawo to może być wykorzystywane niezgodnie z jego celem, nie dla ochrony praw jednostki, lecz wyłącznie w celu szykanowania innej osoby, co stanowi nadużycie prawa" (zob. H. Dolecki, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005. Nadużycie prawa do sądu, Warszawa 2005.).

Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie.

Istotne jest, że liczba skarg wniesionych przez skarżącego stale wzrasta, gdyż w marcu 2015 r. zarejestrowano ponad 500 spraw i wniosków skarżącego, a maju 2015 r. zarejestrowano ponad 600 spraw, a listopadzie 2015 r. liczba ta wyniosła 633 sprawy.

Liczba wniesionych skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe świadczy o tym, że skarżący nadużywa prawa do sądu.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.

Ponadto w wielu sprawach skarżący niemal każdorazowo po wyznaczeniu rozprawy składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. W postanowieniu tutejszego Sądu z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 168/14, podjętym w innej sprawie skarżącego, wskazano zaś, że skarżący zmierza w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania, przy czym skargi na tą przewlekłość zostały oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a

Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej w tym zaległości czynszowych, braku dochodu, pomocy z MOPOS, utraty statusu osoby bezrobotnej i postępowań sądowych o zapłatę czynszu, gazu i prądu nie zmieniają więc powyższej oceny, że skarżący nadużywa prawa do sądu.

Ponadto z treści przedstawionego wyżej pisma z dnia 7 stycznia 2016 r. wynika, że skarżący jako okoliczności uzasadniające ustanowienie adwokata powołał wymóg połączenie tej sprawy ze sprawą IV SA/Wr 221/15.

Wniosek o połączenie spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia nie stanowi jednak przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.

Również pozostałe powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące braku pomocy prawnej ze strony fachowego pełnomocnika w celu wniesienia skargi kasacyjnej do NSA od wyroku skutkującego dyskryminacją ze względu na status materialny i społeczny, naruszeniem "Ustawy Zasadniczej" i art. 5 i art. 6 Międzynarodowej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a także naruszeniem bezpieczeństwa, prawa do sądu i sprawiedliwego wyroku i zagrożeniem życia i zdrowia nie stanowią w rozpoznawanej sprawie przesłanki pozwalającej na zmianę stanowiska, iż skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy.

Argumenty skarżącego, iż domaga się ustanowienia adwokata ze względu na to, że na orzeczenia Sądu ma wpływ oczywiste przestępstwo, niepozwalające na wydanie wyroku i tuszujące przestępstwo administracyjne polegające na zrzeczeniu się przez niego prawa do lokalu kwaterunkowego, w którym zamieszkuje także nie zmieniają oceny, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy.

Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa.

O ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe.

Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie, co orzeczono w pkt I sentencji (pkt I sentencji).

Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. "h" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu dodatków mieszkaniowych.

W tej sytuacji postępowanie wszczęte tym wnioskiem należało w pkt II sentencji umorzyć jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa

W myśl art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. d czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy;

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3, art. 249a i art. 239 § 1 pkt 1 lit. "h" p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7, orzeczono jak w sentencji.