Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 510/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1a, art. 6 ust. 3, art. 13 ust. 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: st. asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych K. P., A. F., M. F. i H. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 615/15 w sprawie ze skarg K. P., A. F., M. F. i H. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] i decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz każdego ze skarżących kwotę po 1.017 (jeden tysiąc 17/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 615/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. P., M. F., A. F. i H. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. K. P., H. P., A. F. i M. F. wystąpili o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w m. .B., stanowiącej współwłasność Z. F., H. P., K. P. i B. F.

Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Ministra Wojewoda w sposób nieuprawniony zawęził zakres postępowania dowodowego ograniczając się jedynie do badania spełnienia przesłanek przez S. F.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] potwierdził K. P., H. P., A. F. oraz M. F. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. nieruchomości położonej w miejscowości B. poza obecnymi granicami RP.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] lutego 2014 r. W opinii organu odwoławczego Wojewoda Podkarpacki winien wyjaśnić wątpliwości i przesłuchać ewentualnych świadków oraz strony postępowania na okoliczność, czy pomiędzy spadkobiercami S. F. doszło do przeniesienia prawa własności w taki sposób, że Z. F. stał się jedynym właścicielem całej pozostawionej nieruchomości (tak jak przedstawia to opis mienia pozostawionego z 1951 r.).

Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], potwierdził K. P., H. P., A. F. oraz M. F. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. nieruchomości położonej w miejscowości Bełz poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] stycznia 2015 r., wymienioną na wstępie. Organy wskazały: współwłaścicielami nieruchomości pozostawionych w m. B. na dzień ich pozostawienia byli: Z. F., H. P., K. P. oraz B. F. i to wobec nich bądź ich następców prawnych, po ustaleniu, iż spełnili przestanki wskazane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1090), "ustawa", konieczne było wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Wojewoda wskazał, że w dniu 1 września 1939 r. właścicielem nieruchomości o pow. 0,62 ha pozostawionej w B. była Z. K. (siostra matki S. F.), która posiadała w tej dacie obywatelstwo polskie. Uchwałą Sądu Grodzkiego Oddz. III w B. z dnia [...] września 1941 r. prawo własności tej nieruchomości nabyła S. F. posiadająca również obywatelstwo polskie. S. F. zmarła w B. w 1949 r. Postanowieniem Sądu Powiatowego w U. z dnia [...] kwietnia 1959 r., sygn. akt. [...]. spadkobiercami po S. F. są Z. F., H. P., K. F. (obecnie nazwisko P.) i B. F. Zatem współwłaścicielami przedmiotowych nieruchomości na dzień pozostawienia byli: Z. F., H. P., K. P. i B. F. W ramach rekompensaty za pozostawione mienie w B. Z. F. otrzymał niezabudowaną działkę w U. nr [...] o pow. 0,4439 ha, co potwierdza orzeczenie PPRN w U. z dnia [...] lipca 1960 r., nr [...], oraz akt notarialny z dnia [...] września 1960 r., rep. [...], sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w U. Zgodnie z zawiadomieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] czerwca 1986 r., [...] nastąpiła zmiana numeru i powierzchni działki nr [...] położonej w U. na działkę nr [...] o pow. 0,4466 ha. Organ przywołał art. 6 ust. 3 oraz art. 13 ust. 2 ustawy i stwierdził, że w przypadku wcześniejszego nabycia nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa w ramach realizacji prawa do rekompensaty, pomniejszeniu o wartość nabytego prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego nieruchomości podlega wysokość świadczenia pieniężnego, stanowiącego 20% wartości nieruchomości pozostawionych. Wartość nieruchomości pozostawionej w B., określona w operacie szacunkowym z dnia 25 czerwca 2013 r. wynosi 40.501 zł, a po waloryzacji na dzień wydania decyzji 40.419,02 zł. Wartość świadczenia pieniężnego stanowiącego 20% – zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji – wartości pozostawionej nieruchomości położonej w B. wynosi 8083,80 zł. Z kolei wartość nabytej działki nr [...] położonej w U. przy ul. K., określona przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym z dnia 24 czerwca 2013 r. wynosi 7418,41 zł, a po waloryzacji na dzień wydania decyzji 7402,98 zł. Zatem rekompensata, obliczona zgodnie z art. 13 ust. 2 i 3 ustawy wynosi 630,82 zł. Przy czym w związku z powyższym rekompensata podlegająca wypłacie na podstawie udziałów wynikających z postanowień o nabyciu spadków, wynosi dla: K. P. 1/4 część z całości, tj. 157,70 zł, H. P. 1/4 część z całości, tj. 157,70 zł, A.F.1/8 część z całości, tj. 78,85 zł i M. F. 1/8 część z całości, tj. 78,85 zł.

Oddalając skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał: Istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy w stosunku do skarżących Wojewoda Podkarpacki prawidłowo zastosował przepis art. 6 ust. 3 w zw. z art. 13 ust. 2 i 3 ustawy, traktując Z. F. jako poprzednika prawnego wnioskodawców, który zrealizował prawo do rekompensaty i czy w związku z tym organ zasadnie pomniejszył wysokość należnego prawa do rekompensaty w formie świadczenia pieniężnego, o wartość prawa nabytego przez Z. F. w 1960 r. w ramach realizacji prawa do rekompensaty. Z powyższych przepisów wynika, że za konkretną nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uprawnieni nie mogą otrzymać świadczenia przewyższającego wysokość 20% jej wartości. Jeżeli więc za dany majątek została już poprzednio przyznana rekompensata, to – stosownie do art. 13 ust. 3 ustawy – wysokość aktualnie zaliczanej kwoty oraz wysokość świadczenia pieniężnego winna być pomniejszona o wartość nabytego prawa własności nieruchomości albo wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i wartość położonych na niej budynków, a także innych urządzeń albo lokali. Co prawda organy wadliwie określiły pierwotnego właściciela nieruchomości pozostawionej – Wojewoda wskazując jako właścicieli: Z. F., K. F., H. P. i B. F. (na datę pozostawienia mienia – 1951 r.), a Minister Skarbu Państwa wskazując S. F., jednakże nie ulega wątpliwości, że pierwotnym właścicielem była Z. K., co wynika z orzeczenia Sądu Grodzkiego w B. z dnia [...] września 1941 r., sygn. akt [...]. Za właściciela nieruchomości, o którym mowa w przepisie art. 2 pkt 1 ustawy, uznaje się bowiem właściciela na dzień 1 września 1939 r., a nie właściciela na dzień pozostawienia (opuszczenia) nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2124/12). Naruszenie to nie miało jednak żadnego wpływu na wynik sprawy, skoro skarżący dochodzą prawa do rekompensaty tylko w zakresie udziału przysługującego po S. F. Jeżeli chodzi o wnioski złożone przed wejściem w życie to zgodnie z art. 27 ustawy postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Skargi kasacyjne, identyczne w swej treści, wnieśli K. P., A. F., M. F., H. P., każdy reprezentowany przez radcę prawnego B. R., każdy domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Każdy ze skarżących kasacyjnie zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 13 ust. 3 oraz 6 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rekompensacie za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w efekcie uznanie, że w niniejszej sprawie dla ustalenia wartości przysługującej rekompensaty organ winien brać pod uwagę rekompensatę przyznaną Panu Z. F., jako poprzednikowi prawnemu skarżących. W szczególności zaś wskazać należy, że Sąd I Instancji błędnie uznał, że pod pojęciem poprzednika prawnego należy rozumieć każdą osobę która nabyła prawo do rekompensaty za pozostawione nieruchomości i była właścicielem bądź następcą prawnym właściciela pozostawionej nieruchomości na datę 1 września 1939 r. Jak wskazuje dalej Sąd I Instancji prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości, który był nim w dniu 1 września 1939 r., a w dalszej kolejności jego spadkobiercom. Taka wykładnia przepisów jest niezgodna z ich treścią oraz zamysłem ustawodawcy. Ten bowiem w przepisie art. 2 ust. 1 nie uzależniał prawa do rekompensaty od tego czy 1 września 1939 r. dana osoba jest właścicielem nieruchomości, a tylko od tego czy w tym dniu była obywatelem polskim oraz posiadała polskie obywatelstwo. Jak wskazuje się w orzecznictwie (zdaje się a contarario zaskarżonego orzeczenia) "W przypadku składania wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty swoje prawo do nieruchomości należy udowodnić na datę jej opuszczenia. Ustawodawca określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał bowiem tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym w przeszłości nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale wyłącznie tym, którzy byli ich właścicielami w momencie repatriacji i przy spełnieniu przez nich łącznie wszystkich warunków określonych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej" (tak: Wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 stycznia 2015 r., sygn. akt: I SA/Wa 3159/14). Innymi słowy nie ma znaczenia kto był właścicielem nieruchomości 1 września 1939 r., ale tylko i wyłącznie fakt, że dana osoba była właścicielem nieruchomości w momencie repatriacji, oraz w ww. dacie była obywatelem polskim zamieszkującym na terytorium RP. Zamysł ten jest jak najbardziej uzasadniony, gdyż w okresie pomiędzy 1939 r. a 1951 r. mogło dojść do zakupu nieruchomości, które następnie musiały zostać opuszczone, przez podmioty, które były obywatelami polskimi w 1939 r. Wykładnia przepisów dokonana przez Sąd I Instancji zdaje się wykluczać w takim wypadku możliwość uzyskania rekompensaty. Reasumując kwestia tego kto był "pierwotnym właścicielem" w 1939 r. nie ma żadnego znaczenia do ustalenia treści oraz wykładni pojęcia "poprzednik prawny". Ponownie należy wskazać, że Pan F. nie był poprzednikiem prawnym w rozumieniu ustawy. Co istotne spadek w skład którego wchodziła nieruchomość Pan F. nabył tylko w ¼. Jak wynika nawet z zaskarżonego wyroku, każdemu ze skarżących (lub ich poprzednikom prawnym) przysługiwał udział w nieruchomości – ¼. Reasumując na dzień repatriacji zarówno Pan F. byli właścicielami ¼ nieruchomości i każdemu z nich przysługiwało uprawnienia w zakresie ¼ pozostawionej nieruchomości. Tylko Pan F. zrealizował swoje uprawnienie (ale otrzymując wyłącznie odpowiednik ¼ zostawionej nieruchomości). Tak więc Pan F. nie może być uznany za poprzednika prawnego na podstawie ww. przepisu. Byłoby tak tylko w przypadku, gdyby Skarżący dochodzili jako następcy prawni Pana F. pozostałej części rekompensaty za pozostawioną przez niego ¼ nieruchomości (poza już zrealizowane przez niego prawo do rekompensaty). W niniejszej zaś sprawie każdy ze skarżących dochodzi własnego roszczenia z tytułu pozostawienia mienia poza granicami;

2. art. 27 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rekompensacie za mienie pozostawione poza obecnymi granicami RP poprzez jego błędną wykładnię a w rezultacie bezpodstawne zastosowanie w niniejszej sprawie. Po raz pierwszy [K. P.] wniosła o przyznanie rekompensaty już w 1972 r., pod rządami wówczas obowiązujących ustaw. Do daty wydania decyzji kilkukrotnie dochodziło do zmiany prawa w zakresie roszczeń za mienie pozostawione poza granicami Polski – roszczenia takie nie przysługiwały, przysługiwały na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami, lub później na podstawie ustaw szczególnych. Co istotne na podstawie uchwały Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1972 r. doszło do utraty mocy prawnej aktów prawnych, na podstawie której ww. wnosiła o przyznanie jej rekompensaty. Uchwała ta nie zawierała jednak żadnych przepisów przejściowych, nie wskazała w żaden sposób jak traktować sprawy wszczęte a niezakończone. Co istotne po uchyleniu ww. aktów prawnych obowiązywało kilka ustaw dotyczących mienia zabużańskiego. Za nieuprawnione w tej sytuacji należy uznać kierowanie się przez sąd wyłącznie dyspozycją przepisu art. 27 ustawy z 2005 r. Sąd winien zbadać pełny ciąg aktów prawnych obowiązujących w okresie od złożenia wniosku do jego rozstrzygnięcia i ustalić na tej podstawie akt prawny, który winien znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Na marginesie należy zauważyć, że przepis art. 27 ustawy dotyczy spraw o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Tak więc Sąd winien zbadać, czy wniosek z 1972 r. był wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty, o którym mowa w ustawie, a w związku z tym, czy przepis art. 27 ma zastosowanie w niniejszej sprawie;

3. art. 2 oraz 8 ust. 2 Konstytucji jak również art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) – dalej zwanej "Konwencją" – poprzez ich niezastosowanie, a w efekcie uznanie, że pomimo iż skarżący złożyli wniosek o przyznanie im rekompensat już w 1972 r., zaś wobec błędów urzędników prawo to nie zostało im przyznane, na chwilę obecną możliwe jest wyłącznie przyznanie im praw określonych w aktualnie obowiązującej ustawie, która – co istotne – przyznaje skarżącym zdecydowanie mniejsze uprawnienia niż akty prawne obowiązujące uprzednio. W efekcie zaś organy naruszyły następujące przepisy:

– Uchwały Nr 427 Prezydium Rządu z dnia 2 czerwca 1951 r.

– Uchwały Nr 133/57 Rady Ministrów z dnia 8 kwietnia 1957 r.

– Zarządzenia Nr 280 Ministra Rolnictwa z dnia 18 października 1957 r.

Naruszenia tychże przepisów należy upatrywać w bezpodstawnej odmowie ich zastosowania, chociaż były to regulacje obowiązujące w dacie składania pierwszych wniosków o przyznanie prawa do rekompensat.

II. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z 138 § 1 lit. b, 6, 8, 11, 107 § 1, 86 i 89 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi przez Sąd I instancji oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo ewidentnego naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy i polegało na naruszeniu ww. przepisów postępowania, tj.:

a) 138 § 1 lit. b ewentualnie 138 § 2 k.p.a. poprzez odmowę uchylenia decyzji organu I instancji i wydania decyzji merytorycznej, ewentualnie odmowę uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania w sytuacji, gdy zostały spełnione wszelkie przesłania po temu. Zaskarżona decyzja ewidentnie naruszała bowiem przepisy prawa materialnego, jak i procesowego;

b) art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji sprzecznej z przepisami prawa zarówno materialnego jak i procesowego. Zakres sprzeczności decyzji z przepisami prawa materialnego został określony powyżej, albowiem sąd I Instancji powielił argumentację organów;

c) art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób, który w żaden sposób nie budzi zaufania obywateli do organów Państwa, w szczególności z pominięciem przepisów postępowania oraz wydanie decyzji, która jest sprzeczna z przepisami prawa materialnego. W szczególności zaś zupełnie pominięto w przedmiotowej sprawie kwestie złożenia wniosku już w 1972 r. oraz wpływu tegoż na uprawnienia do rekompensaty;

d) art. 11 k.p.a. albowiem z zaskarżonej decyzji nie wynika de facto jakimi przesłankami kierował się organ wydając taka a nie inna decyzję. Uzasadnienie decyzji było nie przekonujące, organ nie odniósł się w zasadzie do zarzutów wyartykułowanych w odwołaniu;

e) art. 107 § 1 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie albowiem uzasadnienie decyzji należy uznać za co najmniej nie wystarczające, nie wyjaśnia bowiem w żaden sposób dlaczego odmówiono wydania decyzji w trybie przepisów regulujących prawo do rekompensaty w dacie złożenia pierwszego wniosku;

f) 86 i 89 k.p.a. – poprzez ich bezpodstawne niezastosowanie. W szczególności należy mieć na uwadze, że organy mogły dokonać przesłuchania strony lub przeprowadzić rozprawę administracyjną, co pozwoliłoby na precyzyjne określenie jej żądania i podstawy prawnej. Do tego samego skutku doprowadziłoby przeprowadzenie rozprawy administracyjnej;

2. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 35 k.p.a., albowiem sąd w ogóle nie wziął pod uwagę faktu naruszenia przez organy terminów do załatwienia sprawy. Gdyby bowiem organy załatwiły sprawę w terminach przewidzianych prawem (a nie po 43 latach od złożenia wniosku) można by uzyskać świadczenie ekwiwalentne do utraconej nieruchomości (w postaci innej nieruchomości). Wskutek zaś 43 lat zwłoki jej świadczenie zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą wyniosło tylko około 100 zł. Tak więc naruszenie tegoż przepisu miało istotny wpływ na treść decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369), "p.p.s.a", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji.

W sprawie jej istotą jest, czy zasadnie organy i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odliczyły od wartości rekompensaty przysługującej każdemu ze skarżących kasacyjnie wartość mienia nabytego, jako rekompensata za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez Z. F., zatem czy Z. F. jest poprzednikiem prawnym skarżących, w rozumieniu art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1090), "ustawa".

Rację mają skargi kasacyjne, iż w sprawie nie można mówić, że rozstrzygającą datą ustalenia właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej jest 1 września 1939 r., bowiem ta data ma znaczenie do terenów, które w dniu zakończenia II wojny światowej znalazły się poza granicami Rzeczypospolitej. Natomiast obszar, na którym leżała nieruchomość, za którą rekompensaty domagają się skarżący była w granicach Rzeczypospolitej, a znalazła się za nimi od roku 1951, w związku z umową pomiędzy PRL a ZSRR o zamianie odcinków terytoriów państwowych z 15 lutego 1951 r. Istotne jest zatem komu przysługiwało prawo własności do nieruchomości w tej dacie, gdyż z mocy art. 1 ust. 1a ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej na skutek ww. umowy.

Prawo własności w miejscowości B., której właścicielką była Z. K. nabyła w 1941 r. S. F., która zmarła w B. w 1949 r. Jej następcami prawnymi zostali Z. F., H. P., K. P. i B.F., którego spadkobiercami są skarżący kasacyjnie A. F. i M. F. po ¼. Każdy z następców prawnych S. F. był zatem współwłaścicielem nieruchomości w ¼ części. Taki stan praw własnościowych miał miejsce w 1951 r. w dacie repatriacji, zatem każdy pozostawił ¼ nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej. Każdy ze współwłaścicieli nabył prawo do rekompensaty za swoją część własności, która pozostała po 1951 r. poza granicami Rzeczypospolitej.

Z uprawnień do rekompensaty za pozostawione mienie skorzystał tylko Z. F., nabywając w 1960 r. nieruchomość w U., przydzieloną mu już w 1951r. po repatriacji za mienie pozostawione w B. Pozostali uprawnieni – skarżący kasacyjnie – nie otrzymali rekompensaty. Realizują swoje prawo do niej dopiero teraz, w niniejszej sprawie.

Artykuł 6 ust. 3 ustawy stanowi, że osoba, która na podstawie odrębnych przepisów, w ramach realizacji prawa do rekompensaty nabyła na własność albo użytkowanie wieczyste nieruchomości Skarbu Państwa, lub nieruchomości takie nabyli jej poprzednicy prawni, dołącza do wniosku o rekompensaty stosowne dokumenty. Osoba, o której mówi ten przepis to albo właściciel pozostawionego mienia, albo jej następca prawny, która już uzyskała rekompensatę, na podstawie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy. Jeżeli zatem kolejny następca ubiegającego się o prawo do rekompensaty za to samo mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej, to powinien wykazać, czy rekompensata już została przyznana czy nie. Jednak już otrzymana rekompensata dotyczyć musi tożsamego mienia.

W niniejszej sprawie pozostawione mienie w B. było współwłasnością po ¼, zatem każdy ze współwłaścicieli miał prawo do rekompensaty w takiej części. O rekompensacie już otrzymanej można by mówić, gdyby każdy ze współwłaścicieli ją otrzymał, na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów lub taką rekompensatę otrzymał poprzednik prawny. Nie ma w sprawie takiej sytuacji. Z. F. jest oczywiście poprzednikiem prawnym skarżących w rozumieniu przepisów o dziedziczeniu, jednak nie w rozumieniu art. 6 ust. 3 ustawy. Nie ma tu bowiem tożsamości mienia, gdyż było ono podzielone na cztery części, a Z. F. miał prawo własności tylko do czwartej części, nie zaś całości. Poprzednikiem prawnym w rozumieniu tego przepisu jest B. F.w stosunku do A. F. i M. F., jednak B. F. rekompensaty, na podstawie odrębnych przepisów nie otrzymał.

W sprawie nie mógł więc mieć zastosowania art. 6 ust. 3 ustawy, gdyż ani skarżący, ani ich poprzednicy prawni nie nabyli nieruchomości, na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów na mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej. Z tego powodu nie mógł mieć też zastosowania art. 13 ust. 3 ustawy, tj. odliczenie nabytego przez Z. F. prawa własności nieruchomości. Każdy ze skarżących bowiem ma prawo do rekompensaty za swoją część utraconego prawa własności, po ¼, gdyż do takiej części utracili prawo własności w 1951 r. Rekompensata zatem każdego ze skarżących powinna być wyliczona wedle zasady wskazanej w art. 13 ust. 2 ustawy.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.