Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1837/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 2, art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Miron WSA Gabriela Nowak Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] znak: [...] na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. z 2005r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zwanej dalej ustawą oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267) zwanej dalej kpa odmówił J.R. potwierdzenia do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. Ł. oraz M.Ł. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej tj. we L. przy ul. [...], pow. [...], województwo [...], obecnie U.

W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności wskazał, że wnioskiem z dnia [...] J. R. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w [...] o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Burmistrz Miasta [...] przekazał powyższy Wojewodzie [...]. Ponadto wnioskiem z dnia [...] J.R. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. i M. Ł. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej tj. we L. Zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] przekazał ww. wnioski, według właściwości Wojewodzie [...].

Dalej, Wojewoda [...] powołał przepis art. 2 ustawy w myśl którego prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie poniższe wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz został wypędzony lub opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. na podstawie tzw. układów republikańskich z dnia 9 i 22 września 1944r., umowy z dnia 6 lipca 1945r. i umowy z dnia 15 lutego 1951r., bądź na skutek innych okoliczności związanych z wojną,

2) posiada obywatelstwo polskie.

Organ wyjaśnił, iż w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt. 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zgodnie z art. 6 ustawy do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty strona powinna dołączyć dowody wymienione w tym przepisie, które wskazują na spełnienie przez wnioskodawcę poszczególnych przesłanek warunkujących uzyskanie rekompensaty.

Jeżeli wniosek zawiera braki w zakresie niezbędnych dokumentów o których mowa w art. 6 ustawy, Wojewoda jako organ właściwy do rozpoznania sprawy wzywa wnioskodawcę do ich usunięcia w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (art. 5 ust. 3 ustawy) i dopiero wówczas dokonuje oceny spełnienia wymogów o których mowa w art. 2, art. 3, art. 5 ust. 1 i 2 ustawy).

Wojewoda [...] podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane w art. 1 i 2 ustawy przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty ( art. 7 ust. 2 ustawy).

Organ pierwszej instancji po dokonaniu analizy wniosków złożonych przez J. R. ustalił, że są one niekompletne, ponieważ nie spełniają powyższych wymogów.

W związku z tym organ wskazał, że pismem z dnia [...] wezwał stronę do uzupełnienia braków przedmiotowych wniosków, pouczając ją o konieczności dokonania uzupełnienia w ustawowym terminie 6 miesięcy, od dnia otrzymania wezwania, poprzez przedłożenie wyszczególnionych w nim dokumentów.

Wojewoda [...] podał, że strona w zakreślonym terminie nie uzupełniła braków złożonego wniosku. Nadto podkreślił i wykazał, że w niniejszej sprawie zachodziła konieczność przedłożenia dokumentu potwierdzającego stwierdzenie nabycia spadku po S.R. Zaznaczył, iż J.R. nieudowodnił sukcesji po S. R. Organ wyjaśnił, że w sytuacji powoływania się na przysługujące następstwo prawne, należy wykazać je według reguł i zasad unormowanych w przepisach prawa.

W ocenie Wojewody [...] powyższe okoliczności stanowiły podstawę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Organ zaznaczył także, iż postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadził z zachowaniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 kpa.

Od ww. decyzji odwołanie wniósł J. R. podnosząc, że ze względu na fakt, iż S. R. przeniosła na niego za życia uprawnienie do dochodzenia roszczeń zabużańskich, nie jest konieczne przedłożenie do akt sprawy postanowienia o nabyciu spadku po wyżej wymienionej.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa przedstawił następujący stan faktyczny w sprawie:

Podał, iż z orzeczenia PUR w K. z dnia [...] wynika, że S.Ł. pozostawił poza obecnymi granicami RP nieruchomości gruntowe wraz z zabudowaniami.

Z postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] wynika, że spadek po S. Ł. zmarłym w dniu [...] w K. na podstawie ustawy dziedziczą M.Ł., S.R. oraz S.P. Zaś z postanowienia Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] sygn. akt II [...] wynika, że spadek po M. Ł. zmarłej w dniu [...] w K. na podstawie ustawy dziedziczą: S.P. oraz S.R.

Na mocy decyzji Kierownika Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] J.R. otrzymał prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. w ramach realizacji prawa do rekompensaty. Postępowanie to było prowadzone na wniosek S.R. Powodem zaś wydania decyzji w stosunku do J. R. była cesja praw wnioskodawczyni na rzecz jej syna - J.R.

Aktem notarialnym z dnia [...] J.R. nabył w ramach realizacji prawa do rekompensaty (w wieczyste użytkowanie) udział w nieruchomości położonej w S. składającej się m.in. z działki [...] o powierzchni [...] ha. Decyzją z dnia [...] Urząd Wojewódzki w [...] stwierdził nieważność ww. rozstrzygnięcia z dnia [...] z uwagi na rażące naruszenie prawa.

Organ odwoławczy w wyniku rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji z dnia [...] decyzją z dnia [...] zmienił swoje rozstrzygnięcie w ten sposób, że uznano, że decyzja Kierownika Urzędu Miejskiego w [...] została wydana z naruszeniem prawa, lecz ze względu na nieodwracalne skutki prawne jakie wywołała nie usunięto jej z obrotu prawnego.

Wskutek powyższego wnioskiem z dnia [...] J. R. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w [...] o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wniosek przekazany został Wojewodzie [...], a następnie organowi właściwemu w sprawie Wojewodzie [...]. Minister Skarbu wskazał, że pismem z dnia [...] Wojewoda [...] wezwał J.R. do uzupełnienia dowodów potrzebnych do wydania pozytywnej decyzji w sprawie. Organ wojewódzki jednocześnie wezwał stronę do przedłożenia do akt sprawy postanowienia o nabyciu spadku po S.R. Następnym pismem z dnia [...] Wojewoda [...] ponownie wezwał J.R. o uzupełnianie zebranych w sprawie dowodów oraz wskazał na konieczność przedłożenia postanowienia o nabyciu spadku ewentualnie aktu poświadczenia dziedziczenia po S.R.

Minister Skarbu podkreślił, że kolejnym pismem z dnia [...] poinformował stronę o konieczności wykazania następstwa prawnego po właścicielach nieruchomości pozostawionych oraz związanym z tym obowiązku przedłożenia do akt sprawy postanowienia o nabyciu spadku po S. R. Na powyższe pismo organu odwoławczego strona nie udzieliła odpowiedzi.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. R. nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, że prawo do rekompensaty zostało mu przyznane na podstawie sądowego postanowienia o nabyciu spadku.

Skarżący wskazał, że postanowieniem z dnia [...] uznał, że potwierdzenia w przedmiocie prawa do rekompensaty zostało zakończone, a jest on następcą prawnym tego postępowania. Skarżący podał, że prawo posiadania rekompensaty nabył w 1990r. z nieodwracalnymi skutkami prawnymi i na tej podstawie wniósł o uznanie, że żądanie dokumentu stwierdzającego następstwo prawne będące legitymacją czynną do starania się o potwierdzenie tego prawa nie jest wymagane.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] odmawiającą potwierdzenia skarżącemu J. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.Ł. i M.Ł. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej tj. we L. przy ul. [...] powiat [...[, województwo [...].

Zaskarżona decyzja odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W art. 1 ww. ustawy określone zostały przez ustawodawcę zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie czterech umów wymienionych w ust. 1. W ustępie 1a wskazano, że prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską z Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Stosownie zaś do treści ust. 2 cytowanego artykułu, przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Artykuł 2 ustawy przesądza, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

- był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim,

- zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

- opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1,

- posiada obywatelstwo polskie.

Na wstępie wskazać trzeba, że interpretując akt prawny nie można pomijać pozostałych zawartych w nim norm, tj. odczytywać go w sposób fragmentaryczny. Ustawa jest aktem, który stanowi całość, czyli zupełnym i w sposób kompleksowy regulującym daną materię stosunków społecznych. Taka konstrukcja systemu prawa wymusza zatem odczytywanie norm prawnych przez pryzmat całego tego systemu. W rezultacie powyższego zapewnia się w procesie stosowania prawa odzwierciedlenie woli ustawodawcy.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że słuszne jest stanowisko organów administracji, iż J.R. nie wykazał sukcesji po S. R. poprzez przedłożenie dokumentu potwierdzającego nabycie po niej spadku.

Ustawa z 2005 r. przyznaje prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej właścicielom tego mienia (art. 2, art. 3 ust. 1), ale w przypadku śmierci właścicieli wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych. Uzyskanie prawa obwarowane jest spełnieniem wymogów, wskazanych w ustawie, tak dotyczących właścicieli, jak i ich spadkobierców.

W wyroku z dnia 22 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 295/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: Wyrzucając poza nawias "nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej", przepis można przeczytać – w przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 lub też – w przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, jeśli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2, wskazanym przez pozostałych spadkobierców. Wymóg zatem określony w art. 2 pkt 2 odnosi się do spadkobiercy starającemu się o rekompensatę, nie dotyczy natomiast wskazujących tego spadkobiercę. /.../

Skoro z art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że z wnioskiem występuje osoba ubiegająca się o potwierdzenie prawa do rekompensaty, to osoba ta musi wykazać swój interes prawny, zatem spełnić przesłanki, od których zależy uzyskanie tego prawa. Właściciel – wskazane w art. 2, spadkobierca – następstwo prawne i obywatelstwo polskie, a jeżeli jest on wskazany przez pozostałych jako jedyny uprawniony to również udokumentować to wskazanie w sposób przewidziany w zdaniu drugim art. 3 ust. 2. Pozostaje kwestia spadkobierców właściciela, którzy nie ubiegają się o prawo do rekompensaty, a jedynie składają oświadczenie o wskazaniu. Co do tych osób konieczne jest wykazanie następstwa po właścicielu nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że: Artykuł 3 ust. 2 nie stanowi wymogu wykazania ciągłości dziedziczenia prawa do rekompensaty, ale tylko następstwa prawnego – tu spadkobrania, jeśli idzie o osoby wskazujące uprawnionego do rekompensaty. Podkreślić bowiem należy, że prawo do rekompensaty jest kategorią prawa administracyjnego, które ustalane jest w postępowaniu administracyjnym. W tym postępowaniu podmiot ubiegający się ma wykazać, że spełnia przesłanki materialne prawa.

W wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1745/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił między innymi, że ustawa z 2005 r. zawęża krąg osób uprawnionych, które mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem, jedynie do właścicieli mienia i ich spadkobierców. Z uwagi na fakt, że ustawa ta jest aktem szczególnym, nie można jej postanowień wykładać rozszerzająco i przez analogię stosować np. do zapisobierców zwykłych, którzy swoich uprawnień mogą dopiero dochodzić od spadkobiercy. Wskazanie osoby uprawnionej (osób uprawnionych) w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 i 2 ustawy odnosi się natomiast do sytuacji, gdy zarówno osoby wskazujące osobę uprawnioną, jak i osoba uprawniona są albo współwłaścicielami pozostawionego majątku, albo spadkobiercami po tej samej osobie (byłym właścicielu, jego wcześniejszym spadkobiercy).

Ważne stanowisko zajął w omawianej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 593/12. W orzeczeniu tym Sąd stanął na stanowisku, że dokonując potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz współwłaścicieli lub spadkobierców organ administracji orzekający w sprawie, powinien uwzględniać wielkości udziałów we współwłasności lub udziałów w spadku. Wynika to, zdaniem sądu, z treści art. 3 ust. 1 i 2 ustawy. W odniesieniu do spadkobierców należy także uwzględnić, w ocenie sądu, wolę spadkodawcy, bowiem dowodem potwierdzającym fakt spadkobrania jest zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku. Oznacza to, że nie tylko spadkobiercy ustawowi ale także dziedziczący spadek na podstawie testamentu będą uprawnieni do rekompensaty. Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ponieważ prawo do rekompensaty jest prawem przysługującym wspólnie wszystkim współwłaścicielom lub spadkobiercom stosownie do wielkości ich udziałów we współwłasności czy spadku i istniała możliwość realizacji tego prawa w różnym czasie przy potwierdzeniu prawa do rekompensaty, należy uwzględnić nie tylko wielkość udziałów we współwłasności czy w spadku, ale również fakt, że niektóre z osób uprawnionych zrealizowały już przysługujące im prawo do rekompensaty.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, iż organy dysponowały postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] z którego wynika, że spadek po S. Ł. zmarłym w dniu [...] w K. na podstawie ustawy dziedziczą M. Ł., S.R. oraz S.P. oraz postanowieniem Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] stwierdzającym, że spadek po M. Ł. zmarłej w dniu [...] w K. na podstawie ustawy dziedziczą: S.P. oraz S. R.

Brak natomiast w aktach postępowania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku bądź aktu poświadczenia dziedziczenia po S. R., które wykazałoby sukcesje prawną po tej osobie na rzecz skarżącego.

Nie budzi także wątpliwości, iż skarżący pomimo dwukrotnego – w dniach [...] i [...] -wezwania do uzupełnianie braków wniosku poprzez przedłożenie powyższych dokumentów obowiązku tego nie wykonał.

Wbrew twierdzeniom skargi sukcesji po S.R. na rzecz skarżącego nie potwierdza fakt cesji praw przysługujących S.R. , będących powodem wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w [...], zakończonego wydaniem w dniu [...] przez Kierownika Urzędu Miejskiego w [...] decyzji na mocy której J. R. otrzymał ½ prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. w ramach realizacji prawa do rekompensaty.

Po pierwsze należy zauważyć, iż decyzja ta został wydana przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985r. w sprawie zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na poczet ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (Dz. U Nr 47 z 1985r., poz .244 ze zm). Po drugie aktualnie obowiązująca ustawa na podstawie której skarżący domaga się ustalenia prawa do rekompensaty, dopuszcza cesje praw jedynie w kręgu współwłaścicieli nieruchomości pozostawionej poza granicami Polski albo w kręgu ich spadkobierców.

Z tych względów żądanie przez organy przedłożenia dokumentu potwierdzającego sukcesję J.R. po S.R. uznać należy za uzasadnione, a brak tych dowodów za uniemożliwiający pozytywne rozpoznanie wniosku skarżącego.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone rzetelnie i wnikliwie zarówno przez Wojewodę, jak i Ministra Skarbu Państwa, co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. W toku postępowania nie naruszono przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.