Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1272/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1, art. 79 § 1 i 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Dnia 16 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędzia WSA Marek Sachajko Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2022 roku sprawy ze skargi H. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2021 roku nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 2 lipca 2021 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej (dalej: DIAS) po rozpatrzeniu zażalenia H. O. od postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. . (dalej: ZUS/organ egzekucyjny) z 13 maja 2021 r. nr [...] o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...] i [...] z 30.04.2018 r., [...] i [...] z 4.06.2018 r., [...] i [...] z 8.08.2018 r., [...] z 7.11.2018 r., [...] z 3.12.2018 r., [...] i [...] z 5.11.2018r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowienie to wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 oraz art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. za 2019 r. poz. 2070 ze zm., dalej: u.zm.e.p.e.a.).

DIAS przyjął następujący stan faktyczny i prawny.

ZUS prowadzi wobec H. O. postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych ww. tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okresy 11/2017, 01-07/2018. Odpisy tychże tytułów wykonawczych doręczono stronie odpowiednio: 16.05.2018 r., 6.06.2018 r., 10.08.2018 r., 13.11.2018 r., 5.12.2018 r., 7.11.2018 r. wraz z zawiadomieniami o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. z 2.05.2018, z 4.06.2018 r., z 9.08.2018 r., z 8.11.2018 r., z 4.12.2018 r., z 6.11.2018 r. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do rachunku bankowego.

Postanowieniem z 24 lutego 2020 r. ZUS zawiesił postępowanie egzekucyjne z uwagi na przyznanie układu ratalnego. Tego samego dnia uchylił ww. czynności egzekucyjne w postaci zajęcia prawa majątkowego z rachunku bankowego z uwagi ważny interes zobowiązanego.

Na skutek niedotrzymania terminów spłaty rat ZUS pismem z 8 września 2020r. poinformował H. O. o rozwiązaniu umowy o układzie ratalnej z 19 lutego 2020 r. Dołączono szczegółowo zestawienie zadłużenia strony według stanu na ten dzień. Jednocześnie poinformowano zobowiązanego, że nie opłacił on w wyznaczonym terminie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych i dlatego postanowienie o rozłożenia na raty kosztów (z 19.02.2020 r.) traci moc od 14 kwietnia 2020 r. Załączono zestawienie zadłużenia.

Postanowieniem z 26 listopada 2020 r. organ egzekucyjny podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych z uwagi na niedotrzymanie przez stronę warunków zawartych w ww. umowie ratalnej.

Następnie ZUS zawiadomieniem z 2 grudnia 2020 r. dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej przysługujących H. O., o czym go zawiadomiono.

ZUS jako wierzyciel zawiadomieniem z 11 grudnia 2020 r. poinformował organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do świadczenia emerytalno-rentowego. Świadczenie to zostało zajęte również prze Komornika Sądowego w O. . Ł. K..

H. O. 8 grudnia 2020 r. zawiadomił ZUS, że skorzysta z możliwości przeprowadzenia postępowania upadłości konsumenckiej. Wskazał, że naliczone kwoty są niemożliwe do bieżącej spłaty i spowodują brak możliwości podstawowej życiowej egzystencji. Zwrócił się z prośbą o wstrzymanie egzekwowania wymienionych w otrzymanych pismach należności.

Z uwagi na wątpliwości co do charakteru złożonego podania ZUS pismem z 17 grudnia 2020 r. wezwał zobowiązanego do sprecyzowania żądania, tj. do określenia, czy podanie to stanowi skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Dodatkowo wyjaśniono istotę sprzeciwu zgodnie z art. 27f § 1 u.p.e.a. oraz przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

W odpowiedzi z 26 grudnia 2020 r. H. O. wniósł o wstrzymanie wykonania egzekucji dotyczącej jego zadłużenia wobec ZUS na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a. Jednocześnie złożył w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, której podstawą jest zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Wskazał, że z kwoty brutto wypłacanej mu emerytury, z powodu działalności egzekucyjnej ZUS, zostaje mu na rękę ok. 1.800 zł, z czego comiesięczne koszty utrzymania (czynsz, energia elektryczna, usługi telekomunikacyjne i telewizyjne) wynoszą łącznie ok. 1.200 zł. Na życie pozostaje mu więc ok. 600 zł/m-c, tj. ok. 20 zł dziennie. Podniósł, że organ egzekucyjny powinien kierować się względami społecznymi lub gospodarczymi zobowiązanego. W jego sytuacji ma zastosowanie art. 64 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 305, dalej: u.f.p.) dotyczący umorzenia należności publicznoprawnych na wniosek. Zwrócił też uwagę, że od wielu lat cierpi na przewlekłą i nieuleczalną chorobę skóry rąk o charakterze rakowym i na leczenie wydaje średnio miesięczne ok. 200 zł. Stwierdzono u niego również raka złośliwego powieki dolnej lewego oka. Choroba ta wymaga stałej opieki okulistycznej. Ponieważ opieka w ramach NFZ zapewnia pierwszą wizytę u okulisty dopiero w IV 2021 r. to zobowiązany pozostaje pod kontrolą w ramach prywatnych wizyt okulistycznych. Sytuację pogarsza okres pandemii COVID-19 i zagrożenie zachorowania.

ZUS uzyskał od Komornika Sądu Rejonowego informację o pięciu toczących się postępowaniach egzekucyjnych wobec zobowiązanego. Do wyegzekwowania pozostało 36.000 zł, a na skutek zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego do Komornika wpływają kwoty w wys. 774 zł. Komornik dokonał również zajęcia rachunków bankowych, z których nie wpływają żadne kwoty.

Postanowieniem z 4 lutego 2021 r. ZUS uznał za nieuzasadnioną ww. skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego w postępowaniu egzekucyjnym.

Wskutek zażalenia H. O. DIAS postanowieniem z 18 marca 2021 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazano na nieprawidłowe zastosowanie art. 54 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r. wprowadzonym ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.), zamiast art. 54 u.p.e.a. w brzmieniu przed nowelizacją. DIAS nakazał, by ZUS powtórnie wezwał stronę do doprecyzowania podania z 8 grudnia 2020 r., wskazując przepisy prawne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

ZUS pismem z 16 kwietnia 2021 r. zapytał zobowiązanego, czy jego podanie z 8 grudnia 2020 r. stanowi skargę na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (art. 54 § 1 u.p.e.a.), czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 u.p.e.a.). W odpowiedzi zobowiązany złożył skargę na czynności egzekucyjne i przewlekłość postępowania egzekucyjnego oraz nieustosunkowanie się do wytycznych DIAS przez ZUS. Zarzucił, że ZUS w piśmie z 16 kwietnia 2021 r. nie zawarł wskazań DIAS, ani nie odniósł się do podnoszonej kwestii uciążliwości środka egzekucyjnego.

W związku z powyższym ZUS rozpatrzył ww. pismo strony jako skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego oraz skargę na przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny i dwoma postanowieniami z 13 maja 2021 r.: 1) oddalił skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec H. O. na podstawie ww. tytułów wykonawczych, 2) oddalił skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego na podstawie ww. tytułów wykonawczych.

W uzasadnieniu drugiego z postanowień wskazano, że zastosowany środek egzekucyjny jest zgodny z zasadą wynikającą z art. 7 u.p.e.a. Jest on przewidziany w ustawie i prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków – najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Organ kierował się zasadą celowości, by doprowadzić do realizacji ciążących na zobowiązanym obowiązków. Zgodnie z art. 79 § 1 u.p.e.a. ZUS dokonał 2 grudnia 2020 r. zajęcia świadczenia zobowiązanego przez przesłanie zawiadomień o zajęciu tej części zobowiązanego świadczenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zdaniem ZUS wszelkie podejmowane czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego były prawidłowe. Nie zastosowano zbyt uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności – Wydział Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS w O. . dokonuje potrąceń z zajętego świadczenia na rzecz organu egzekucyjnego Komornika Sądowego w O. . Ł. K. na poczet zajęcia z 12.11.2020 r. Potrącenia dokonywane są do wys. 25% świadczenia, co określa art. 140 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm., dalej: u.e.r.F.U.S.). Kwota potrącenia wynosi 807,55 zł/m-c i jest naliczana od kwoty świadczenia emerytalnego brutto 3230,22 zł. Kwota potrąceń świadczenia nie ulega zmianie mimo kolejnego zajęcia świadczenia dokonanego przez ZUS. Do świadczenia nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, które zgodnie z art. 62 § 1 u.p.e.a. będzie prowadził łącznie sądowy organ egzekucyjny.

H. O. 21 maja 2021 r. wniósł pismo (uznane za zażalenie na ww. postanowienie), w którym wniósł o wstrzymanie i umorzenie wykonania egzekucji dotyczącej jego zadłużenia wobec ZUS na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a. Wskazał, że podstawą pisma jest zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, czego od 2020 r. ZUS nie chce uznać. Powtórzył swą argumentację dotyczącą jego trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, możliwości rozpatrzenia jego sytuacji przez pryzmat względów społeczno-gospodarczych oraz zastosowania art. 64 ust. 2 u.f.p. dotyczącego umorzenia należności publicznoprawnych na wniosek.

DIAS postanowienie z 2 lipca 2021 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Wyjaśnił, że na podstawie art. 13 ust. 1 u.zm.u.p.e.a. w niniejszej sprawie wszczętej i niezakończonej przed 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ przytoczył w tym brzmieniu treść art. 54 § 1 i 4 u.p.e.a. i wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez organ egzekucyjny konkretnej czynności (tu: zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej - art. 79 § 1 u.p.e.a.) zmierzającej do zastosowania określonego środka egzekucyjnego (tu egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3 u.p.e.a.). Jest to zatem postępowanie obejmujące swoim zakresem jeden tylko, ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.

DIAS wyjaśnił uregulowany w art. 79 u.p.e.a. sposób dokonywania zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej wskazując na wymóg przesłania przez organ rentowy zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Wskazał, że zawiadomienie to sporządza się według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, a jego obowiązkowe elementy określają przepisy art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a. Podkreślono, że na mocy art. 79 § 1 i § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny zobowiązany jest jednocześnie wezwać organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Równocześnie organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób. Wzywa też organ rentowy, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości, składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli; poucza organ rentowy o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

W świetle wskazanych przepisów DIAS wskazał, że ZUS zawiadomieniami z 2 grudnia 2020 r. dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej przysługujących H. O.. Czynności egzekucyjne zostały dokonane prawidłowo. Zawiadomienia o zajęciu zawierały wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 79 § 1 i § 4 u.p.e.a. i skutecznie doręczono je dłużnikowi zajętej wierzytelności (7.12.2020r.) i zobowiązanemu (13.12.2020 r.) Organ egzekucyjny wezwał też organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Organ egzekucyjny prawidłowo doręczył również zobowiązanemu odpisy wszystkich, których dotyczy niniejsze postępowanie egzekucyjne tytułów wykonawczych odpowiednio w dniach: 30.04.2018 r. 4.06.2018 r., 8.08.2018 r., 7.11.2018 r., 3.12.2018 r. i 5.12.2018 r. Zaskarżona czynność została dokonana zatem prawidłowo, a zatem skarga jest bezzasadna.

Odnosząc się do argumentów zobowiązanego DIAS podał, że co do zasady w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 54 u.p.e.a., zarzut uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie podlega rozpoznaniu. Przedmiotem skargi nie mogą być bowiem okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych w u.p.e.a. (np. zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). Skarga uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

Co do wniosku o wstrzymanie egzekucji wyjaśniono, że u.p.e.a. nie zna instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego na wniosek zobowiązanego. Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 54 § 6 u.p.e.a. wniesienie skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania. Za uzasadnione przypadki można uznać sytuacje spowodowane działaniem czynników, na wystąpienie których zobowiązany nie miał wpływu, niezależnych od sposobu jego postępowania, mających charakter losowy, zaistniałych w toku postępowania egzekucyjnego. Takich okoliczności DIAS nie dopatrzył się. Sytuacja ekonomiczna zobowiązanego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku dającego podstawę do wstrzymania postępowania egzekucyjnego.

Odnośnie wniosku strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego DIAS podkreślił, że jeśli strona chce o to wnieść, winna skierować odpowiednie podanie na podstawie art. 59 u.p.e.a. Trudna sytuacja zdrowotna i materialna zobowiązanego daje mu możliwość ubiegania się o rozłożenie na raty lub umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, dalej: u.s.u.s.) oraz kosztów egzekucyjnych na podstawie u.p.e.a.

W skardze na powyższe postanowienie H. O. zarzucił DIAS, iż ten nie do końca zapoznał się z całością korespondencji pomiędzy składającym skargę a ZUS, jak i Ministerstwem Finansów, które sprawę skierowało do odpowiedniego Wydziału ZUS, a który to sprawę zignorował, kierując sprawę do innego Wydziału aniżeli Ministerstwo wskazało. Zdaniem skarżącego DIAS w żaden sposób nie ustosunkował się do wskazywanych przez skarżącego wyroków sądów powszechnych w podobnych sprawach. Nie odniósł się też do kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

W odpowiedzi DIAS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: P.ps.a.) biorąc pod uwagę, że przedmiotem skargi było postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym.

Wskazać należy, że przepisy art. 3 § 1 w zw. z art. 1 § 2 P.p.s.a. uprawniają sądy administracyjne do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jednocześnie, zgodnie z art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przepis art. 135 P.p.s.a. określa zaś, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W tak zakreślonej kognicji Sąd nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi.

Przedmiotem skargi H. O. jest postanowienie DIAS z 2 lipca 2021 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego - Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. . z 13 maja 2021 r. o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie wskazanych na wstępie dziesięciu tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za okresy 11/2017 oraz 01-07/2018.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że organ egzekucyjny prawidłowo przyjął w wyniku wyjaśnień poczynionych z zobowiązanym, że intencją H. O. wyrażoną wstępnie w piśmie z 8 grudnia 2020 r., a następnie w piśmie z 26 grudnia 2020 r. było wniesienie na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. skargi na czynność egzekucyjną polegającą na opisanym w zdaniu poprzednim zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego.

Trafnie przyjął DIAS, że z uwagi na okoliczność, że skoro postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych (wystawionych w okresie pomiędzy 30.04.2018 r. a 3.12.2018 r.) nie zostało zakończone przed 30 lipca 2020 r., to w sprawie – na podstawie art. 13 ust. 1 u.zm.u.p.e.a. – powinny znaleźć zastosowanie przepisy dotychczasowe. Przepis art. 13 ust. 1 u.zm.u.p.e.a. stanowi bowiem, że do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed 30 lipca 2020r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W związku z powyższym organy orzekające prawidłowo przyjęły, że do skargi H. O. na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalno-rentowego należy zastosować przepis art. 54 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 poz. 2070 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Skargę tę wnosi się do organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej. W myśl zaś art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

W tym miejscu zważyć należy, że dopiero w wyniku nowelizacji u.p.e.a., która weszła w życie 30 lipca 2020 r. w przepisie art. 54 § 1 zdanie drugie u.p.e.a. określono m.in., że podstawą skargi jest: skargi jest:

1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;

2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Uprzednio (do 29 lipca 2020 r.), co wynika z powołanego wyżej art. 54 § 1 u.p.e.a. przepis ten nie wskazywał podstaw skargi.

W związku z powyższym prawidłowo przyjął DIAS, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że skarga na czynność egzekucją wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności, która zmierza do zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Tym samym skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. W jej ramach można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2021 r., sygn. III FSK 370/21, dostępny w bazie orzeczeń na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rezultacie, nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 6 października 2021 r., sygn. III FSK 4238/21, dostępny jak wyżej). Brak jest również podstaw, by w ramach skargi na czynności egzekucyjne w świetle art. 54 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., organ egzekucyjny badał, czy nie doszło do zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W brzmieniu u.p.e.a. przed wskazaną nowelizacją, z którymi mamy do czynienia w niniejszej sprawie, zobowiązany może w trybie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego sformułować jako podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie H. O. wniósł do ZUS skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej prowadzącą do zastosowania egzekucji świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Sposób dokonywania zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej normuje art. 79 u.p.e.a. W myśl art. 79 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Przepis art. 79 § 4 u.p.e.a. określa zaś, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób;

2) wzywa organ rentowy, aby:

a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości,

b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli;

3) poucza organ rentowy o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

Wymogi zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego (a takimi są świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, z ubezpieczenia społecznego i renty socjalnej) określa przepis art. 67 § 2 u.p.e.a. Stanowi on, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera:

1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego;

2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;

3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego;

4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia;

5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;

6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych;

7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;

8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia;

9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

W okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo DIAS stwierdził, że Dyrektor ZUS Oddział w O. . będący organem egzekucyjnym zawiadomieniami z 2 grudnia 2020 r. (nr [...]) dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zobowiązanego. Słusznie przyjęto, że omawiane czynności egzekucyjne dokonano prawidłowo. Zawiadomienia o zajęciu zawierały wszystkie elementy, o których mowa w art. 67 § 2 i art. 79 § 1 i § 4 u.p.e.a. ZUS skutecznie doręczył ww. zawiadomienia tak dłużnikowi zajętej wierzytelności (co miało miejsce 7.12.2020 r. – k. 243 akt adm.), jak i zobowiązanemu (doręczono 3.12.2020 r. – k. 242 akt adm.).

Ponadto organ egzekucyjny, zgodnie z art. 79 § 4 u.p.e.a., zawiadomieniami z 2 grudnia 2020 r. wezwał organ rentowy (w tym wypadku ZUS Oddział w O. . Wydział Emerytur i Rent), aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zważywszy, że odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu wcześniej, co miało miejsce odpowiednio w stosunku do poszczególnych tytułów wykonawczych (wymienionych numerycznie w decyzjach) w okresie od 30 kwietnia 2018 r. do 5 grudnia 2018 r., zgodnie z art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny zwolniony był z obowiązku doręczenia wraz z zawiadomieniem zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń odpisów tychże tytułów wykonawczych. W rezultacie stwierdzić należy, że rację miał DIAS uznając, że zaskarżona czynność egzekucyjna została dokonana w sposób prawidłowy.

Sąd nie przychyla się zaś do zarzutu skargi dotyczącego nieustosunkowania się przez organ II instancji do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazać należy, iż DIAS wyjaśnił zobowiązanemu, że co do zasady, w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 54 u.p.e.a., zarzut uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie podlega rozpoznaniu, albowiem przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (np. zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). Skarga uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. Jak już Sąd wskazał wyżej w ramach skargi na czynności egzekucyjne (w stanie prawnym obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., który ma zastosowanie w niniejszej sprawie) można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

Należy również dodać, że DIAS prawidłowo wyjaśnił stronie, że uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia przyjmuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany przez ustawodawcę, tj. zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, albo gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu powszechnego. Oznacza to, że skarga ta nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia w stosunku do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Podniesiony przez skarżącego zarzut nieodniesienia się do kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego mógł stanowić podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem.

Na marginesie Sąd pragnie zważyć, że w trwającym postępowaniu egzekucyjnym skarżący jako zobowiązany może korzystać z innych przysługujących mu środków prawnych, w tym z wniesienia zarzutów na czynności egzekucyjne (art. 33 u.p.e.a.), czy wniosku o umorzenie egzekucyjne (art. 59 u.p.e.a.). Biorąc zaś pod uwagę, że egzekwowanymi należnościami są należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, jeżeli skarżący twierdzi, że jego sytuacja zdrowotna i materialna jest rzeczywiście trudna, uprawniony jest do zwrócenia się do organu rentowego (ZUS) o umorzenie tych należności, względnie rozłożenie ich na raty bądź odroczenie ich płatności (zgodnie z art. 28 i 29 u.s.u.s.).

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.