Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1477/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie: sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant: sekretarz sąd. Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi M. I. W. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] numer [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus MZ


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2003 r. skarżąca M. I. W. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwanego dalej Kierownikiem Urzędu) o przyznanie uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 z późn. zmianami- dalej: ustawa o kombatantach). Skarżąca wyjaśniła, iż w okresie drugiej wojny światowej była małym dzieckiem i wraz z rodzicami oraz rodzeństwem doznawała represji, poprzez przymusowe wysiedlenie do Generalnej Guberni, poprzedzone pozbawieniem majątku rodzinnego, a następnie wielodniową podróżą w złych warunkach, przymusowym osiedleniem u obcych osób, życiem w ubóstwie, ciągłym narażeniem na rewizje i nękania ze strony okupanta, koniecznością sprawowania opieki nad młodszym rodzeństwem. Strona wyjaśniła, iż jej rodzice udzielali schronienia uciekinierom z getta i partyzantom, a jej samej powierzano do wykonania odpowiedzialne zadania konspiracyjne, była bowiem łącznikiem i była nawet wysyłana z kurierem do Warszawy, jak również niejednokrotnie wraz z resztą rodziny została przez Niemców pobita. Do wniosku strona załączyła świadectwa szkolne, które otrzymała z tytułu ukończenia nauki w roku szkolnym 1942/43 i 1943/44 w szkole publicznej w Próchenkach oraz negatywną rekomendację Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Zarządu Głównego w Warszawie.

Decyzją z dnia [...]grudnia 2003 r. nr [...]Kierownik Urzędu działając na podstawie art. 1 - 4 oraz art. 22 ust. 1 wyżej powołanej ustawy o kombatantach (...) odmówił przyznania stronie wnioskowanych uprawnień. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu wysiedlenia przez Niemców do Generalnej Guberni, a wnioskowany tytuł nie jest przewidziany przepisami przedmiotowej ustawy.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, iż swoje żądanie opiera na art. 3 ustawy, który przewiduje przyznanie uprawnień z tytułu pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w oddziałach tych organizacji, oddziałach partyzanckich, art. 5 ustawy, który przewiduje przyznanie uprawnień z tytułu pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych, art. 2 pkt 3, który przewiduje nabycie uprawnień z tytułu prowadzenia w okresie wojny zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania dzieci i młodzieży. Strona wskazała, iż nauczanie takie prowadził jej ojciec, a ona w nim uczestniczyła. Jako kolejną podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich strona wskazała przepis art. 2 pkt 31 ustawy, ma podstawie którego uprawnienia nabywa się z tytułu dawania schronienia osobom narodowości żydowskiej lub innym osobom, za ukrywanie których groziła kara śmierci, a nadto swój pobyt w obozie przejściowym w Mordach oraz przetrzymywanie w areszcie w Łosiach.

Decyzją z dnia [...]października 2004 r. nr [...]Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 127 §3 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1-4 wyżej wskazanej ustawy o kombatantach (...), utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję, w uzasadnieniu decyzji powtarzając przyjętą wcześniej argumentację dotyczącą braku możliwości przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przymusowego wysiedlenia do Generalnej Guberni. Ustosunkowując się do pozostałych wnioskowanych tytułów Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż wskazywany przez stronę obóz w Mordach nie został wymieniony jako miejsce odosobnienia w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106 poz. 1154), jak również, że z dostępnych Urzędowi publikacji wynika, iż w Mordach było getto, a nie obóz przejściowy. Kierownik Urzędu wskazał, iż strona nie dostarczyła żadnych dokumentów potwierdzających pełnienie służby w organizacjach niepodległościowych, a negatywna opinia Zarządu Głównego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej wskazuje, iż jako sześcioletnie dziecko w [...] roku strona nie mogła zajmować się żadnymi pracami uznanymi za udział w wojnie, działaniach zbrojnych wchodzących w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Polski. Odnosząc się do powołanego przepis art. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach (...) Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż przepis ten dotyczy osób prowadzących tajne nauczanie, a nie osób biorących udział w takim nauczaniu. Zdaniem organu przedmiotowe uprawnienia nie mogą zostać również przyznane z tytułu określonego w art. 2 pkt 3 1 ustawy, bowiem przez cały czas toczącego się postępowania strona nie podnosiła faktu ukrywania w jej domu rodzinnym osób, o których mowa w tym przepisie, a w obszernych relacjach pisała, iż do ich domu przychodziły osoby różnej przynależności, gdyż matka była wyszkoloną pielęgniarką, a ojciec tłumaczył ulotki napisane w języku obcym. Reasumując Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż strona nie spełniła przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich z wnioskowanych tytułów.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie, w całości powtarzając argumentację zawartą w swojej wcześniejszej korespondencji, dodatkowo podnosząc, iż brała również czynny udział w wypadkach czerwca 1956 roku w Poznaniu. Skarżąca podniosła, iż nie ponosi winy, że obóz w Mordach zmienił nazwę. Wyjaśniła także, że z racji udzielanej przez matkę pomocy medycznej, rodzina jej dawała schronienie osobom rannym, ukrywającym się przed okupantem, a ona sama była niejednokrotnie wysyłana po pomoc. Odnośnie wypadków czerwcowych strona wskazała, iż była wówczas w ciąży, a skutki tych wypadków odbiły się na zdrowiu urodzonej w sierpniu 1956 roku córki. Wyjaśniła, iż w czasach sprawowania władzy przez komunistów była nieustannie inwigilowana, obserwowana, także przez byłego męża. W piśmie z dnia [...] stycznia 2005 r. strona wniosła o umożliwienie dostępu do archiwów Instytutu Pamięci Narodowej, teczek znajdujących się w Sądzie Rodzinnym w Lesznie, Archiwum Oświaty w Lesznie, Policji w Lesznie, podnosząc, iż znajdują się w nich materiały dowodowe potwierdzające jej opisy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Skarżąca M. I. W. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371 z późn. zmianami), uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 3 i 4 ustawy. O spełnieniu tych warunków orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (art. 22 ust 1 ustawy o kombatantach). Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ściśle definiuje w art. 1, 2, 3 i 4, jakiego rodzaju działalność uznaje się za kombatancką, ewentualnie za równorzędną z kombatancką, a także jakiego rodzaju represje stanowią podstawę do zastosowania wskazanych przepisów w stosunku do osób, które im podlegały. Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy o kombatantach (...) i przyznania uprawnień wynikających z niej z tytułu przymusowego wysiedlenia do Generalnej Guberni i związanych z tym represji, jakie niosło za sobą pozbawienie majątku, opuszczenie domu rodzinnego, przewóz do miejsca przesiedlenia w uciążliwych warunkach oraz życie w okupowanym kraju. Te doświadczenia, rzutujące z pewnością na całe dalsze życie skarżącej i jej rodziny, nie stanowią podstawy do uznania ich za działalność kombatancką lub równorzędną z nią. Rację ma skarżąca, iż stanowiły one represję, lecz nie można ich uznać za represję w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach (...), bowiem wykładnia przepisów art. 1-4 ustawy o kombatantach (...) wyklucza uznanie za działalność kombatancką lub równorzędną z nią działań czy stanów nie wymienionych w poszczególnych podpunktach tych artykułów.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Urząd do Spraw Kombatantów poddał wnikliwej analizie oświadczenia zgłoszone przez stronę, co znalazło swój wyraz w podjętym rozstrzygnięciu. Ustosunkowując się do wszystkich zgłoszonych przez stronę podstaw przyznania uprawnień kombatanckich, organ dokonał prawidłowej ich kwalifikacji oraz weryfikacji. Kierownik Urzędu prawidłowo ocenił, iż w czasie wojny strona nie prowadziła zorganizowanego i profesjonalnego tajnego nauczania, a także iż z racji młodego wieku nie mogła pełnić służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych i niepodległościowych oraz w oddziałach partyzanckich. Także podnoszona okoliczność pobytu w obozie przejściowym w Mordach z racji funkcjonowania w tej miejscowości wyłącznie getta oraz nie zamieszczenia takiego obozu w powołanym przez organ rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, nie stanowi podstawy do przyznania wnioskowanych uprawnień.

Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy i kombatantach (...) i spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich orzeka Kierownik Urzędu na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Tym samym w świetle nie przedłożenia przez stronę jakichkolwiek dowodów potwierdzających udzielanie przez jej rodziców schronienia osobom wymienionym w art. 31 ustawy o kombatantach (...) oraz czynnego udziału w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r. oraz doznanym uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 roku na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych (art. 2 pkt 6 i 7 ustawy) nie można uznać, iż możliwe było przyznanie uprawnień kombatanckich na tej podstawie.

Skarżąca złożyła w toku postępowania kwestionariusz, życiorys, dokumenty potwierdzające pobyt na wysiedleniu. Skarżąca przedłożyła także negatywną rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju represji. Wyjaśnić należy, iż dokument ten jest jednym z dowodów na okoliczność rodzaju działalności kombatanckiej (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), stąd co do zasady brak pozytywnej rekomendacji nie wyklucza przyznania uprawnień, tak samo jak jej treść nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień. Uwaga ta nie odnosi się jednakże do stanu faktycznego niniejszej sprawy, bowiem wnioskowana represja wysiedlenia do Generalnej Guberni nie jest represją uprawniająca stronę skarżącą do uzyskania uprawnień kombatanckich, a wskazanego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podlegania pozostałym represjom oraz prowadzenia działalności kombatanckiej strona nie udokumentowała jak również nie naprowadziła żadnych okoliczności uzasadniających prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego.

Wyjaśnić także należy, iż sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego na okoliczność prawa strony do uzyskania uprawnień kombatanckich, stąd złożony wniosek o umożliwienie stronie dostępu do akt IPN, Sądu Rejonowego oraz Policji w Lesznie nie mógł zostać uwzględniony.

W tych okolicznościach Sąd Administracyjny, który na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), sprawuje kontrolę orzeczeń administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem, stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalono.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus

jf