Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 465/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Nowakowski Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Protokolant Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2005 r. na rozprawię sprawy ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej p. w. Św. Józefa w T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lutego 2003 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 9 lipca 2001r., nr [...], 2. określa, że opisane w punkcie 1 decyzje nie mogę być wykonane.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 lipca 2001 r., Nr [...] Prezydent Miasta T. na podstawie art. 48 ust. 2 i art. 110 ust. 1 b pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. - O ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r., Nr 49 poz. 196, z 1995 r. Nr 90 poz. 446, z 1996 r. Nr 106 poz. 496 i Nr 132 poz. 622, z 1997 r. Nr 46 poz. 296, Nr 96 poz. 592, Nr 121 poz. 770 i Nr 133 poz. 885, z 1998r. Nr 106 poz. 668, z 1999 r. Nr 101, poz. 1178, z 2000 r. Nr 12 poz. 136, Nr 48, poz. 550, Nr 62 poz. 718, Nr 109 poz. 1157) oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji, dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162, poz. 1138) ustalił Parafii Rzymsko-Katolickiej p/w Św. Józefa karę pieniężną w wysokości 214.178,- zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 23 drzew rosnących na terenie cmentarza przy

ul. [...], według załączonej specyfikacji rodzajowej będącej integralną częścią decyzji.

Organ I instancji ustalił, że w dniu 2 kwietnia 2001 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie usunięcia bez wymaganego zezwolenia drzew rosnących na cmentarzu przy ul. [...], należącego do Parafii Rzymsko-Katolickiej pod wezwaniem Św. Józefa w T. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że na terenie cmentarza usunięto bez zezwolenia 23 drzewa (według załączonej specyfikacji).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Parafia Rzymsko-Katolicka pod wezwaniem Św. Józefa w T., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków oraz dowodu z dokumentu "umowy o zarządzanie cmentarzem".

W uzasadnieniu wskazano, że kara została nałożona na podmiot, który nie może ponosić odpowiedzialności za usunięcie drzew z cmentarza. Odwołująca podnosi, iż zawarła umowę z firmą A Przedsiębiorstwo Transportowo-Budowlanym M. G. Umowa miała formę ustną, została wykonana przez wykonawcę nieodpłatnie. Przedmiotem umowy było wydobycie starych pni drzew oraz obcięcie gałęzi

z krzaków rosnących wokół cmentarza. Pomiotem zarządzającym cmentarzem jest Z. G., z którym Parafia podpisała umowę o zarządzanie cmentarzem. Odwołujący podkreśla, iż za nieprawidłowości i ewentualne decyzję podjęte przez zarządzającego bez konsultacji i wyraźnej zgody Parafii, odpowiedzialność ponosi wyłącznie zarządzający. Zatem w sytuacji gdy osoba trzecia dokonała samowolnie usunięcia drzew, to właśnie ona ponosi wyłączną odpowiedzialność za swoje działanie. W ocenie odwołującej została nałożona kara na podmiot, który nie usunął drzew, zaś podmiot, który dokonał wycinki 5 drzew bez pozwolenia uczynił to nieumyślnie. Nadto odpowiedzialność parafii jest wyłączona także przez to, że zarządzający nie uzyskał od parafii zgody na wycinkę drzew. Istotną okolicznością mającą wpływ na określenie wysokości kary, jak podano w specyfikacji załączonej do decyzji, jest ilość drzew w liczbie dwudziestu trzech sztuk. Zdaniem odwołującej jest to nieprawdą, ponieważ w tym rejonie cmentarza było zaledwie osiem drzew, co zostało uwidocznione na mapie geodezyjnej, określającej wszystkie obiekty na cmentarzu. Z tych ośmiu drzew zostało usuniętych pięć, zaś trzy nadal rosną. Pozostałe obiekty uznane za drzewa były pozostałościami drzew (stare pnie) lub przerośniętym żywopłotem. Ewentualna decyzja nakładająca karę powinna dotyczyć wyłącznie pięciu wyciętych drzew. Komisja Rady Parafialnej dokonywała wcześniej przeglądu cmentarza. Po dokonaniu oględzin, protokołem z dnia 17 kwietnia 2001 r. Rada Parafialna podjęła uchwałę o uporządkowaniu terenu cmentarza. Postanowiono usunąć nadmiar krzaków (przerośnięty żywopłot), który został później uznany za zespół 23 drzew. W związku z powyższym Rada Parafialna jest w stanie poświadczyć, gdzie znajdowały się drzewa i ile ich było oraz gdzie znajdowały się pnie drzew i przerośnięty żywopłot, uznane później w decyzji jako drzewa. Na potwierdzenie tej okoliczności odwołująca się wnosi o przesłuchanie wskazanych świadków. Ponadto Parafia dysponuje zdjęciami, na których jest data i uwidocznione są krzaki żywopłotu.

Odwołująca nadmieniła również, że zgodnie z ustawą Stosunek Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989r., Nr 29, poz. 154) parafia jest osobą prawną. Osobą uprawnioną do reprezentacji parafii jest w tym wypadku proboszcz parafii. Aktualnym proboszczem parafii pod wezwaniem św. Józefa

w T. jest ks. dr A. D.

Zaskarżoną decyzją z dnia 14 lutego 2003 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 3 i art. 9 ust. 1 ustawy

z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085), w zw. z art. art. 48 ust. 2, art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3, art. 86 a ust. 2,

art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska. (Dz. U. Nr 49, poz. 196 z 1994 r. ze zm.), § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz. U. Nr 162, poz. 1138, ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy ustalił, że pismem z dnia 2 kwietnia 2001 r., nr [...] Prezydent Miasta zawiadomił Parafię Rzymsko-Katolicką Św. Józefa w T. oraz Prokuraturę Rejonową o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie usunięcia bez wymaganego zezwolenia drzew i krzewów rosnących na terenie cmentarza przy

ul. [...] oraz o terminie przeprowadzenia wizji lokalnej na terenie Cmentarza przy

ul. [...]. W dniu 17 kwietnia 2001 r. przeprowadzono dowód z oględzin, z udziałem: inspektora ds. ochrony środowiska Urzędu Miejskiego, Asesora Prokuratury Rejonowej, przedstawiciela Rady Duszpasterskiej – J. B., Opiekuna Cmentarza –

Z. G. oraz przy udziale Prezesa Zieleni Miejskiej Sp. z o.o. w T. i pracownika tej spółki. W wyniku przeprowadzonej wizji lokalnej ustalono, iż na terenie Cmentarza stanowiącego własność Parafii pod wezwaniem Św. Józefa, wzdłuż ogrodzenia od strony drogi dojazdowej do kotłowni ZEC - ul. [...], znajduje się łącznie 68 pni po ściętych drzewach. Część pozostałych po ściętych drzewach pni wskazuje na świeże cięcia - 23 szt, zaś 45 pni to pozostałość po "starych" cięciach, na co wskazują różne stadia ich rozkładu. Według oświadczenia administratora cmentarza "stare" pnie zostały ujawnione w trakcie prac porządkowych, wcześniej były przykryte warstwą ziemi i śmieci zalegającą pod płotem. W protokole z wizji lokalnej wymieniono rodzaje drzew oraz obwody pni na wysokości ścięcia, łącznie 23 drzewa, w tym: grab pospolity - 4 szt., klon jesionolistny - 19 szt. Stosownie do treści przepisów ustawy z dnia z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska,

w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania organu I instancji, usunięcie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza, albo prezydenta miasta. Organ ten może uzależnić udzielenie zezwolenia od przesadzenia drzew lub krzewów we wskazane przez niego miejsce, jeżeli takie przesadzenie jest możliwe, albo od zastąpienia drzew lub krzewów przewidzianych do usunięcia innymi drzewami lub krzewami (art. 48 ust. 2 cyt. ustawy).

Za naruszenie przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne wymagań ochrony środowiska polegające na usuwaniu drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia karę pieniężną wymierza wójt, burmistrz, prezydent miasta (art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy). Powyższe przepisy zostały uchylone z dniem 1 października 2001r. Obecnie sprawy dotyczące wycinki drzew znajdują swoje uregulowanie

w rozdziale 5a ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody. Rozdział 5a "Ochrona walorów krajobrazowych, terenów zieleni, drzew i krzewów" został dodany do ustawy o ochronie przyrody na mocy art. 47 pkt 14 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw.

Jak wynika z akt sprawy, przedmiotem obrad Rady Duszpasterskiej przy Parafii Św. Józefa w T. na spotkaniu w dniu 1 kwietnia 2000 r. był między innymi temat uporządkowania cmentarza. Wskazano, iż "rażą ludzi pozostawione wysokie pnie po wyciętych, przy pomocy dźwigu, topolach, a także przerośnięte krzaki przy ogrodzeniu cmentarza. (...) Najgorzej jest tam, gdzie jest najwięcej krzaków." Z uwagi na trudności materialne parafii zaproponowano, aby znaleźć kogoś, kto nieodpłatnie wyciął by wszystkie pniaki i zabrał je jako drewno opałowe. Do zajęcia się tą sprawą Rada oddelegowała B. G. oraz J. B. B. G. wyszukał firmę "A" prowadzoną przez

M. G., która w tym czasie prowadziła roboty na terenie T. B. G. przedstawił M. G. potrzeby Parafii w zakresie prac porządkowych na cmentarzu parafialnym - wycięcie pni drzew o wysokości 1,30 cm - 1,50 cm (górna część tych drzew została poprzednio ścięta na podstawie zezwoleń, jednak pniaków nie wykopano, aby nie uszkodzić płotu i nagrobków). Po usunięciu pni drzew firma miała po drugiej stronie cmentarza przyciąć krzaki i zbędne przerosty krzaków. Ponadto, firma miała usunąć część ziemi i zalegających śmieci oraz wydobyć stare pniaki przysypane ziemią.

M. G. zgodził się wykonać wymienione prace nieodpłatnie, dla dobra Parafii, w tym okresie było mniej pracy i nie było przeszkód, aby pracowników skierować na jeden dzień do prac porządkowych na cmentarzu. Zlecone prace uznał za stosunkowo proste i pozostawił swoich pracowników na cmentarzu, zwłaszcza, że był tam opiekun cmentarza. Opiekunem cmentarza na podstawie umowy z dnia 1 lipca 2000r. jest Z. G. Zgodnie z zobowiązany jest do pełnienia nieodpłatnej opieki nad cmentarzem, w szczególności do wykonywania prac grabarskich w taki sposób by nie niszczyć i nie zanieczyszczać sąsiednich grobów, utrzymywać czystość na ciągach pieszych i alejkach cmentarza, usuwanie odpadów, zanieczyszczeń i liści, odśnieżanie alei głównej, regularne wywożenie nieczystości. Stałe godziny obecności opiekuna na cmentarzu podlegały uzgodnieniu z Parafią.

Organ ustalił również, że we wszystkich przypadkach, gdy na cmentarzu miało być wykonane wycięcie drzew, Proboszcz Parafii występował o odpowiednie pozwolenia i z reguły był obecny przy wykonaniu prac związanych z wycięciem drzewa.

O ile Proboszcz nie był obecny przy wykonywaniu wycinki drzew, zawsze był obecny przedstawiciel Parafii, to jest któryś z członków Rady Duszpasterskiej. Jak wynika

z akt sprawy, wyjaśnień Proboszcza Parafii, oraz zeznań świadków, wycięcie drzew nastąpiło w ramach prac porządkowych na cmentarzu wykonanych nieodpłatnie przez firmę M. G. na zlecenie Parafii. Parafia posiada osobowość prawną, a w jej imieniu działa proboszcz. Rada duszpasterska powołana w parafii posiada jedynie głos doradczy, przewodniczy jej proboszcz. Organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie Rada Duszpasterska przy Parafii Św. Józefa w T. spełnia także zadania rady parafialnej (administracyjnej), której zadaniem jest pomoc proboszczowi

w administrowaniu dobrami kościelnymi. W ocenie Kolegium, członkowie Rady Duszpasterskiej, którzy zajmowali się kwestią prac porządkowych na cmentarzu parafialnym występowali w imieniu i na rzecz Parafii. Podnoszona w odwołaniu okoliczność, że parafia ma osobowość prawną a upoważnionym do występowania

w jej imieniu jest wyłącznie proboszcz, nie może mieć w niniejszej sprawie wpływu na treść rozstrzygnięcia. Członkowie Rady Duszpasterskiej działali w niniejszej sprawie z upoważnienia Proboszcza Parafii, który przewodniczy Radzie Duszpasterskiej. Umowa ustna zawarta z M. G. stanowiła wykonanie zadania powierzonego B. G.

i J. B. przez Radę Duszpasterską na posiedzeniu w dniu 1 kwietnia 2001 r. W ocenie Kolegium, istotne znaczenie w niniejszej sprawie miał także brak znajomości prawa w zakresie kwalifikowania "przerośniętych krzaków" - to co członkowie Rady Duszpasterskiej uznali za przerośnięte krzaki, stanowiło w istocie drzewa.

W protokole z wizji lokalnej z udziałem Prokuratora ujawniono łącznie 68 pni po ściętych drzewach. Część pozostałych po ściętych drzewach pni wskazuje na świeże cięcia - 23 szt., zaś 45 pni to pozostałość po "starych" cięciach, na co wskazują różne stadia ich rozkładu. W protokole, a następnie w zaskarżonej decyzji, wymieniono rodzaje drzew oraz obwody pni na wysokości ścięcia, łącznie 23 drzewa, w tym: grab pospolity - 4 szt., klon jesionolistny - 19 szt. Z wyjaśnień Proboszcza Parafii oraz treści odwołania wynika, iż karę nałożono za wycięcie drzew, które

w rozumieniu Parafii stanowiły przerośnięte krzaki, kara nie dotyczyła wysokich pniaków usuniętych przez firmę "A", na których usunięcie były wydane pozwolenia. Pniaki te znajdowały się po drugiej stronie cmentarza. Organ wskazał, iż podnoszona przez stronę okoliczność, że doszło do wycięcia 5 drzew, gdyż po tej stronie cmentarza na mapie geodezyjnej zaznaczonych jest łącznie 8 drzew,

a 3 dalej rosną, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, bowiem fakt, iż na terenie cmentarza znajdowało się faktycznie więcej drzew niż naniesiono na mapę geodezyjną nie zwalnia od odpowiedzialności za usunięcie drzew bez zezwolenia.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. Nr 23, poz. 295 ze zm.), zarządzającym cmentarzem może być tylko związek wyznaniowy. Zatem wbrew twierdzeniom strony, zarządzającym cmentarzem jest Parafia, zaś Z. G. pełni jedynie funkcje opiekuna cmentarza. Potwierdza to również § 2 ust. l umowy zawartej w dniu 1 lipca 2000 r. pomiędzy Z. G. i Parafią.

Stosownie do treści § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszanie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar, karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia ustala się w zależności od rodzaju i powierzchni zieleni, a w odniesieniu do drzew - od ich rodzaju, gatunku, odmiany i obwodu pnia. Stawki kar pieniężnych za usuwanie bez zezwolenia lub zniszczenie drzew lub krzewów stanowią załącznik do ww. rozporządzenia. Ustalona zaskarżoną decyzją kara pieniężna za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 23 drzew została ustalona zgodnie z przepisami wymienionego rozporządzenia. Odpowiedzialność

z tytułu usunięcia drzewa (drzew lub krzewów) bez wymaganego zezwolenia ma charakter obiektywny, niezależny od winy. Organ administracji jest obowiązany do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej w razie stwierdzenia, iż do usunięcia drzew lub krzewów doszło bez wymaganego zezwolenia, zaś adresatem decyzji jest osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna posiadająca prawo do nieruchomości,

z której drzewa lub krzewy usunięto. Przepis art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska stanowiący materialnoprawną podstawę wymierzenia kary pieniężnej nie przewiduje możliwości niewymierzenia jednostce organizacyjnej kar pieniężnych za nieumyślne naruszenie wymagań ochrony środowiska, czy też brak środków na zapłacenie kary. Zatem w niniejszej sprawie organ I instancji stwierdzając, iż na nieruchomości będącej własnością Parafii nastąpiło usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia a nadto usunięcie drzew nastąpiło przy wykonywaniu prac zleconych przez Parafię, prawidłowo orzekł o ustaleniu Parafii kary. Kwestia, czy konkretne osoby ponoszą winę za usunięcie drzew bez zezwolenia oraz ewentualne roszczenia regresowe Parafii do tych osób, nie należy do postępowania administracyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Parafia Rzymsko-Katolicka Św. Józefa w T., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych innych ustaw w związku z art. 48 ust. 2, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz ust. 3, art. 86 ust. 2, art. 110 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar pieniężnych za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar, polegające na tym, że zarówno Prezydent Miasta T. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze wbrew zebranym dowodom uznały, że to parafia swym obiektywnym i niezależnym od winy działaniem dopuściła się usunięcia drzew podczas, gdy do usunięcia doszło na skutek działania firmy "A" należącej do M. G., który przekroczył zakres zleconych mu przez parafię prac porządkowych. Ponadto skarżąca wskazała, iż odpowiedzialność za szkody w środowisku zasadza się na winie umyślnej osoby fizycznej lub jednostki organizacyjnej posiadającej prawo do nieruchomości. Skarżąca podkreśliła, iż w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że usunięcie drzew nastąpiło bez winy umyślnej skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, ponawiając argumenty przytoczone powyżej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje,

w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Badając zatem legalność opisanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę należało uznać za zasadną, albowiem przedmiotowa decyzja narusza prawo.

Rozpoznając sprawę Sąd miał na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Podstawę wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew stanowił w dacie orzekania przez organ I instancji art. 110 ust. 1 b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994r., Nr 49, poz. 196, ze. zm.). Zgodnie z jego brzmieniem, za naruszanie przez jednostki organizacyjne lub osoby fizyczne wymagań ochrony środowiska, polegające na usuwaniu drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia karę pieniężną wymierza wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Przepis ten znajduje zastosowanie jedynie w przypadku, gdy na osobie, która usunęła drzewo ciążył obowiązek uzyskania zezwolenia na jego usunięcie. Kwestię zezwolenia na usunięcie drzew regulował art. 48 ustawy z dnia

31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska. Zgodnie z art. 48 ust. 2 tej ustawy, usunięcie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, a organ może uzależnić udzielenie zezwolenia od przesadzenia drzew lub krzewów we wskazane przez niego miejsce, jeżeli przesadzenie takie jest możliwe, albo od zastąpienia drzew lub krzewów przewidzianych do usunięcia innymi drzewami lub krzewami. W ust. 4 art. 48 ustawodawca wskazał, że przepisu ust. 2 nie stosuje się do:

1) drzew i krzewów owocowych,

2) drzew i krzewów sadzonych na plantacjach,

3) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat, z zastrzeżeniem pkt 4,

4) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 30 lat, usuwanych z terenu nieruchomości stanowiących własność lub będących w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych.

Zezwolenie na usunięcie drzew, których wiek nie przekracza 5 lat z terenu nieruchomości stanowiącej własność osób prawnych nie było zatem wymagane.

Cytowane przepisy powołano w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia

w życie zmiany do ustawy 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, dokonanej art. 47 pkt 14 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz. U Nr 100, poz. 1085, ze zm.), która dodała Rozdział 5a pod nazwą "Ochrona walorów krajobrazowych, terenów zieleni, drzew i krzewów", to jest do dnia

30 września 2001 r.

Natomiast w chwili orzekania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze,

art. 47e ustawy z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody miał brzmienie następujące:

1. Władający nieruchomością obowiązani są do utrzymywania we właściwym stanie drzew oraz krzewów rosnących na nieruchomościach będących w ich władaniu.

2. Usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić

za zezwoleniem wójta, burmistrza albo prezydenta miasta wydanym na wniosek władającego, z tym że organ może uzależnić udzielenie zezwolenia od przeniesienia drzew lub krzewów we wskazane przez siebie miejsce albo zastąpienia drzew lub krzewów przewidzianych do usunięcia innymi drzewami lub krzewami.

3. Zezwolenie na usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków wydaje wojewódzki konserwator zabytków.

4. Przepisów ust. 2 nie stosuje się do:

1) drzew i krzewów owocowych, z wyłączeniem nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków,

2) drzew i krzewów sadzonych na plantacjach,

3) drzew i krzewów, których wiek nie przekracza 5 lat,

4) drzew i krzewów stanowiących przeszkody lotnicze.

Z kolei kwestię kar regulował przepis art. 47k ustawy z 16 października 1991 r.

o ochronie przyrody, zgodnie z którym za zniszczenie terenów zieleni albo drzew lub krzewów, powodowane niewłaściwym wykonywaniem robót ziemnych lub wykorzystaniem sprzętu mechanicznego albo urządzeń technicznych oraz zastosowaniem środków chemicznych w sposób szkodliwy dla roślinności oraz

za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, a także za zniszczenie spowodowane niewłaściwą pielęgnacją terenów zieleni, zadrzewień, drzew lub krzewów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną.

Stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, a niezakończonych decyzją ostateczną, stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej.

W okolicznościach niniejszej sprawy, wszczętej przez organ administracji pod rządami ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska,

w kwestii powstania obowiązku wymiaru kary znajdą zatem zastosowanie przepisy dotychczasowe, albowiem brak jest odmiennej regulacji w powołanej wyżej ustawie

z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Przytoczyć w tym miejscu również należy art. 9 ust. 1 wskazanej ustawy, w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia

19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr.7, poz.78), która weszła w życie z dniem 7 lutego 2003 r., zgodnie

z którym za korzystanie ze środowiska, które miało miejsce w okresie do dnia

31 grudnia 2001 r., w sprawach opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska, opłat za szczególne korzystanie z wód oraz opłat za składowanie odpadów oraz

w sprawach administracyjnych kar pieniężnych stosuje się przepisy dotychczasowe. Jak wynika z akt sprawy, usunięcie drzew miało miejsce przed datą 17 kwietnia 2001r. (data sporządzenia protokołu z oględzin i zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego)

Podkreślić w tym miejscu trzeba, że w postępowaniu administracyjnym organy nie dokonały ustaleń co do wieku drzew usuniętych przez skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy w świetle cytowanych wyżej przepisów.

Za nietrafne natomiast Sąd uznaje zarzuty skargi odnoszące się do braku winy skarżącej Parafii, w przypadku usunięcia drzew bez zezwolenia.

Organ odwoławczy dokonał szczegółowych i prawidłowych ustaleń co do okoliczności sprawy, a także ocenił zebrany materiał dowodowy nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 Kpa. Z materiału dowodowego wynika, że Rada Parafialna, działając w imieniu i za zgodą proboszcza Parafii, czego skarżąca nie kwestionuje, została upoważniona do zlecenia uporządkowania terenu cmentarza. W tym celu wyznaczyła osoby odpowiedzialne za zlecenie, które z kolei nie dopełniły obowiązków poprzez brak nadzoru. Zawinione, chociażby w postaci winy nieumyślnej, działanie upoważnionych przedstawicieli osoby prawnej przesądza o jej odpowiedzialności w świetle przytoczonych wyżej przepisów. Niewątpliwie Parafia pod wezwaniem Świętego Józefa w Tczewie jako jednostka organizacyjna a jednocześnie osoba prawna według art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego

w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154, ze zm.), będąca właścicielem nieruchomości, w tym przypadku terenu cmentarza obowiązana jest uzyskać zezwolenie, o którym była mowa w art. 48 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, z wyjątkiem określonym w ust. 4 pkt 3. Sąd podzielił przy tym pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2000 r., w sprawie sygn. akt S.A./Rz 2248/99, OSP z 2001 r., nr 4,

poz. 60, że karę pieniężną wymierza się za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia organu gminy, które może być udzielone tylko właścicielom lub użytkownikom nieruchomości, której częścią składową są drzewa lub krzewy, zatem nie ma podstaw prawnych do wymierzenia takiej kary osobom trzecim, nie są one bowiem zobowiązane utrzymywać we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na cudzej nieruchomości i z tej racji nie są też upoważnione do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew lub krzewów z takiej nieruchomości. Stanowisko to pozostaje w zgodzie z poglądem doktryny, że nie można wymierzyć kary pieniężnej na podstawie art. 110 ust. 1b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska osobie, która nie posiada tytułu prawnego do nieruchomości.

Nietrafny jest również zarzut odnoszący się do ilości wyciętych drzew. O tym bowiem decyduje stan rzeczywisty stwierdzony protokołem oględzin, nie zaś mapa geodezyjna, która może nie posiadać waloru aktualności.

Organ administracji winien zatem na podstawie zebranego materiału dowodowego dokonać ustalenia wieku drzew. W sytuacji, gdy wiek ten nie przekraczał 5 lat i skarżąca nie miała obowiązku uzyskania zezwolenia na ich wycięcie, brak jest podstaw do wymierzenia kary za wycięcie drzew na podstawie art. 110 ust. 1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Zaskarżona decyzja narusza zatem przepisy art. 48 ust. 4 pkt i art. 110 ust. 1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Sąd orzekł także w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego sąd obligatoryjne określa czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność mogą być wykonane. Stosownie do tego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny określił, że obie zaskarżone decyzje nie mogą być wykonywane do czasu uprawomocnienia wyroku.