Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 373/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 89  ust. 1,  art. 90  ust. 2
journal: Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2021 r. sprawy ze skargi S. K. , L. K. i E. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia zaskarżonej decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S. K., L. K., E. S. i D. S. uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2018 r., nr [...] w części, w której orzeczono w niej o odmowie przyznania odszkodowania D. S. za przejętą dekretem z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. II. Nr 50, poz. 279) nieruchomość o powierzchni [...] m2 położoną w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], która obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] i w tej części umorzył postępowanie pierwszej instancji, - w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy [...], a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 roku o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), stała się własnością Skarbu Państwa.

Jak wynika ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, działka ozn. hip. [...] stanowi obecnie działki ewidencyjne o nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z obrębu [...]

Następnie część powyższego gruntu z 27 maja 1990 r. stała się własnością Dzielnicy - Gminy [...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r., w odniesieniu do obecnych działek ew. nr [...] i [...] w obrębie [...], decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1992 r., w odniesieniu do działki ew. [...] z obrębu [...] oraz decyzją nr [...] z [...] czerwca 1992 r., w odniesieniu do obecnych działek ew. [...] i [...] w obrębie [...].

Pozostała część w/wym. gruntu z [...] stycznia 1999 r. stała się własnością Powiatu [...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., w odniesieniu do działki ew. nr [...] w obrębie [...].

Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z 25 marca 1994 roku o ustroju [...] (Dz. U. Nr 48, poz. 195) grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Gminy [...].

Obecnie, na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z 15 marca 2002 roku o ustroju [...] (Dz.U. z 2015, poz. 1438 ze zm.), grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność [...].

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego dla [...] Wydział III Ksiąg Publicznych w [...] z [...] maja 1959 r. nr [...] tytuł własności, co do nieruchomości nr [...], zapisany był "czystym wpisem na imię F. i K. małżonków K. , w równych częściach niepodzielnie".

Wniosek w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu nie został złożony.

Pismem z [...] grudnia 1987 r. T. S., spadkobierczyni dawnych właścicieli, wystąpiła z wnioskiem o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] o pow. [...] m2.

Po rozpatrzeniu w/wym. wniosku Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...], decyzją z [...] kwietnia 1988r., odmówił uwzględnienia żądania strony o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], o pow. [...] m2 hip. Nr [...] z uwagi na fakt, że grunt przedmiotowej nieruchomości został zajęty pod inwestycję przed 1952 rokiem, w związku z czym nie została spełniona jedna z przesłanek z art. 90 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości warunkująca przyznanie odszkodowania.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. S.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...], decyzją z [...] maja 1988 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...], decyzją z [...] kwietnia 1988 r. nr [...].

Powyższa decyzja Urzędu [...] nie została zaskarżona do sądu i stała się prawomocna.

Następnie pismem z [...] grudnia 1997 r., uzupełnionym pismem z [...] lipca 2000r., z wnioskiem o wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn. hip. [...] o pow. [...] m2 wystąpił spadkobierca dawnych właścicieli I. K. Z treści wniosków wynika, że składa je w swoim imieniu oraz w imieniu pozostałych spadkobierców tj. L. K. i T. S. z domu K.

Przy pismach z [...] kwietnia 2012 r., z [...] czerwca 2012 r. i z [...] listopada 2012 r. L. K. złożył w Biurze Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...] postanowienia spadkowe potwierdzające następstwo prawne po dawnych właścicielach nieruchomości:

- prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział I Cywilny z [...] grudnia 1968 r. Sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po F. K. nabyły dzieci: L. K., I. K. i T. S. po 1/3 części każde z tym, że żonie zmarłego K. K. służyło prawo dożywotniego użytkowania na 1/4 części,

- prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] Wydział III Cywilny z [...] grudnia 1999 r. Sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po K. K. nabyli: córka A. S. oraz synowie I. K. i L. K. po 1/3 części spadku każde z nich,

- prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego [...] Wydział I Cywilny z [...] września 2006 r. Sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po I. K. nabyli: syn S.K. i córka E. S. po 1/2 części spadku każde z nich.

Po rozpatrzenia wniosku z [...] grudnia 1997 r. Prezydent [...], decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...] odmówił S. K., L. K., E. S. i D. S. przyznania odszkodowania za przejętą dekretem z dnia 26 października 1945 roku o własności

i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279) nieruchomość o powierzchni [...] m2 położoną w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], która obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...].

Od powyższej decyzji Prezydenta [...] odwołanie złożył radca prawny J. B. reprezentujący S. K., L. K., E. S. oraz D. S., spadkobiercę T. S.

Następstwo prawne ustalono w oparciu o akt poświadczenia dziedziczenia z [...] czerwca 2017 r. Rep. [...], zgodnie z którym spadek po zmarłej T. S., nabył z mocy testamentu syn D. S. w całości. Akt ten został zarejestrowany w Rejestrze Aktów Poświadczenia Dziedziczenia pod nr [...].

Decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] w całości i umorzył w całości postępowanie pierwszej instancji, wskazując że postępowanie w przedmiocie przyznania odszkodowania za w/wym. nieruchomość zostało zakończone ostateczną decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami [...] z [...] maja 1988 r., która znajduje się w obrocie prawnym, w związku z czym, ponowne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalne, gdyż, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., podjęte w tym zakresie decyzje administracyjne dotknięte byłyby wadą nieważności, jako dotyczące sprawy uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną (res iudicata).

Po rozpatrzeniu skargi S. K., L. K., E. S. i D. S. na w/wym. decyzję Wojewody [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 10 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2417/19, uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] września 2019 r. nr [...]. W ocenie Sądu błędem organu II instancji było uchylenie decyzji Prezydenta [...] i umorzenie postępowania administracyjnego w części dotyczącej żądania S. K., L. K. i E. S. o odszkodowanie, gdyż w odniesieniu do w/wym. osób nie zachodzi w niniejszej sprawie res iudicata. Jednocześnie Sąd przyznał, iż w odniesieniu do żądania D. S. - spadkobiercy T. S. zachodzi pełna tożsamość niniejszej sprawy, zarówno w sensie przedmiotowym jak i podmiotowym, ze sprawą zakończoną decyzją z [...] maja 1988 r.

Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...] po ponownym rozpatrzeniu odwołania S. K., L. K., E. S. i D. S. uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2018 r., nr [...] w części, w której orzeczono w niej o odmowie przyznania odszkodowania D. S. za przejętą dekretem z 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. II. Nr 50, poz. 279) nieruchomość o powierzchni [...] m2 położoną w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], która obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] i w tej części umorzył postępowanie pierwszej instancji, - w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...], decyzją z [...] kwietnia 1988 r. nr [...], odmówił uwzględnienia żądania T. S. o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], o pow. [...] m2, nr hip. [...] z uwagi na fakt, że grunt przedmiotowej nieruchomości został zajęty pod inwestycję przed 1952 r.

Na skutek odwołania wnioskodawczym, decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji

i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z [...] maja 1988 r. nr [...], decyzja organu I instancji o odmowie przyznania odszkodowania została utrzymana w mocy. Obie w/wym. decyzje pozostają nadal w obrocie prawnym, ponieważ nie zostały uchylone lub zmienione, jak też nie została stwierdzona ich nieważność.

Wskazano, że zarówno sprawa zakończona decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z [...] maja 1988 r. znak jak

i sprawa zakończona decyzją Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] marca 2018 r. są tożsame w sensie przedmiotowym, dotyczą bowiem tej samej nieruchomości i tego samego roszczenia spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości F. i K. małżonków K. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość o powierzchni [...] m2, położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], przejętą na podstawie przepisów dekretu o własności i użytkowaniu gruntów.

Wskazano ponadto, że materialnoprawną podstawą decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z [...] maja 1988 r. był art. 89. ust. 1 oraz 90 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U z 1989 r. nr 14, poz. 74). W myśl powyższych regulacji, przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwo rolne na gruntach, które na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279) przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący gospodarstwo, zostali pozbawieni faktycznego władania wspomnianym gospodarstwem po 5 kwietnia 1958 r, natomiast w ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Z kolei obecna regulacja prawna, tj. ustawa z 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami, w art. 215 ust. 2, stanowiącym podstawę prawną decyzji Prezydenta [...] z [...] marca 2018 r. stanowi, że przepisy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Z ponownym roszczeniem o odszkodowanie za tę samą nieruchomość w 2018 roku wystąpił D. S. - następca prawny T. S. Stwierdzono zatem, że w zakresie sprawy dotyczącej roszczenia D. S. zachodzi pełna tożsamość niniejszej sprawy, zarówno [...] maja 1988 r., co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w w/pow. wyroku z dnia 10 lipca 2020 r.

Wobec powyższego decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] marca 2018 r., w części, w której odmówiono D. S. przyznania odszkodowania za przejętą dekretem z dnia 26 października 1945 roku nieruchomość o powierzchni [...] m2 położoną w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], która obecnie wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] należało w ocenie organu uchylić i umorzyć w tej części postępowanie I instancji, ponieważ wydana w odniesieniu do żądania D. S. decyzja merytoryczna byłaby obarczona kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do części decyzji Prezydenta [...] [...] marca 2018 r., w której odmówiono pozostałym spadkobiercom dawnych właścicieli tj. S. K., L. K. i E. S. przyznania odszkodowania za przejętą dekretem z 26 października 1945 roku ww. nieruchomość o powierzchni [...] m2, organ mając na względzie wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 lipca 2020 r. sygn. akt

I SA/Wa 2417/19, podkreślił, że zobowiązany jest do merytorycznego rozpatrzenia sprawy i zbadania, czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki do uzyskania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość przez w/wym. osoby.

Mając powyższe na uwadze wskazano, że przyznanie odszkodowania, w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n., może mieć miejsce tylko wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie obie przewidziane w nim przesłanki.

Odnosząc się do pierwszej z wymienionych przesłanek, czyli możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne organ podkreślił, że należało to ocenić, na podstawie istniejącego w dniu wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r., planu zabudowania.

Planem takim był Ogólny plan zabudowania [...] - plan strefowy, zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych [...] sierpnia 1931 r. Zgodnie z zapisem tego Planu przedmiotowa nieruchomość położona przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] znajdowała się w strefie IVa, w której obowiązywała zabudowa zwarta o 4 kondygnacjach oraz 50% powierzchni zabudowania.

Powyższy plan zawierał wielkości maksymalne, a nie minimalne określone w danej strefie, jak również wysokość i gęstość zabudowań, których nie można było przekroczyć, co oznacza, że przedmiotowa nieruchomość nie mogła być zabudowana budynkiem wyższym niż wskazany dla danej strefy.

Brak wymienienia w ogólnym planie zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r., budownictwa jednorodzinnego nie wyklucza samo przez się możliwości zabudowy danego obszaru budownictwem jednorodzinnym, a tym samym i przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości pod takie budownictwo.

W związku z powyższym uznano, że przedmiotowa nieruchomość, przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r., mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełniona została pierwsza przesłanka umożliwiająca przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n.

W kwestii spełnienia drugiej przesłanki, tj. możliwości władania, przez dawnego właściciela, nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r., stwierdzono, że przesłanka ta nie została spełniona, ponieważ utrata władztwa dawnej właścicielki nad przedmiotową nieruchomością miała miejsce przed 5 kwietnia 1958 r.

Wskazano, że w oparciu o informacje przesłane przy piśmie Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu [...] dla Dzielnicy [...] z [...] lutego 2013 r. ustalono, że obecnie teren nieruchomości hipotecznej, obejmującej część dz. ew. [...] z obrębu [...], zabudowany jest budynkiem wielorodzinnym położonym przy ul. [...], zaś działka ew. nr [...] stanowi teren przyległy do w/wym. budynku (podwórko). Działki ew. nr [...], [...] i [...] z obrębu [...] znajdują się w ogrodzeniu nieruchomości sąsiedniej położonej przy ul. [...]. Działka ew. nr [...] z obrębu [...], która od strony północnej graniczy bezpośrednio z budynkiem mieszkalnym stanowi drogę wojewódzką ul. [...].

Podkreślono ponadto, że zaświadczeniem lokalizacyjnym z [...] sierpnia 1951 r.

nr [...] Oddział Planowania Miasta, działający w porozumieniu z Państwową Komisją Planowania Gospodarczego, wyraził zgodę na lokalizację szczegółową budynków mieszkalnych dla [...] Dyrekcji [...] na terenie po stronie północnej ul. [...] - pomiędzy ulicą [...] i [...], po stronie południowej ul. [...], pomiędzy ul. [...] a [...] (na terenie obejmującym omawianą nieruchomość hipoteczną), w granicach oznaczonych na załączonym szkicu [...], [...], [...], [...].

Zgodnie ze szkicem sytuacyjnym, stanowiącym załącznik dla zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z [...] sierpnia 1951 r., przedstawiającym granice terenów objętych w/wym. zaświadczeniem lokalizacyjnym, cała nieruchomość hipoteczna nr [...] została objęta decyzją o lokalizacji szczegółowej i przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe.

Pismem z [...] sierpnia 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] upoważnił [...] Dyrekcję [...] do wejścia na grunt położony po stronie północnej ul. [...] - pomiędzy ulicą [...] i [...], po stronie południowej ul. [...] pomiędzy ul. [...] a [...] (na terenie obejmującym omawianą nieruchomość hipoteczną), w granicach oznaczonych na załączonym szkicu [...], [...], [...], [...], oraz do dokonania wstępnych prac związanych z przygotowaniem pod zabudowę przedmiotowego terenu.

Zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym L.dz. [...], [...] października 1951 r. nieruchomość położona przy ul. [...] w granicach [...] szkicu nr [...] została przekazana w zarząd i użytkowanie [...] Dyrekcji [...].

Dyrekcja [...] [...], pismami z [...] grudnia 1952 r. i z [...] czerwca 1953 r., przesłała Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych protokół przekazania budynku nr [...] na os. [...] przy ul. [...] oraz protokół przekazania 5 sklepów na os. [...] przy ul. [...].

Protokołami z [...] maja 1953 r. dokonano odbioru do użytkowania obiektów znajdujących się w budynku na os. [...] przy ul. [...].

Wojewoda podkreślił, że zgodnie z pismem Zarządu Budynków Komunalnych z [...] kwietnia 2004 r. nr [...] budynek znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości oddano do zasiedlenia w 1952 r.

W opinii organu odwoławczego wskazane przez Prezydenta [...] dokumenty stanowią wystarczające dowody na poparcie tezy postawionej przez niego tj. o utracie możliwości faktycznego władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r., gdyż świadczą o tym, że cały teren przedmiotowej nieruchomości został faktycznie przekazany inwestorowi przed 5 kwietnia 1958 r., który zrealizował inwestycję przed tym terminem.

Wskazano ponadto, że prowadzenie inwestycji polegającej na wybudowaniu budynku mieszkalnego w ramach budowy osiedla mieszkaniowego wymagała zajęcia całej spornej nieruchomości pod jego budowę i zapewnienie do niego dostępu. Nie można rozpatrywać zajętości działki jedynie po obrysie budynku, zważywszy również na okoliczność, że roboty budowlane, w wyniku których budynek zostaje wzniesiony, wymaga zajęcia dużo większej powierzchni. Podkreślono również, że wejścia do budynku posadowionego przy ul. [...] znajdują się na tyłach budynku, co wymagało zbudowania ciągu pieszego i drogi dojazdowej do budynku, które istnieją do dziś. Ponadto zaznaczono, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadmnistracyjnym budowa osiedla mieszkaniowego nie ogranicza się tylko do budowy typowych budynków mieszkalnych, ale obejmuje również wszystkie inne obiekty i urządzenia techniczne składające się na infrastrukturę tego osiedla. Do takich obiektów należą urządzenia towarzyszące, umożliwiające korzystanie z zabudowy mieszkaniowej takie, jak ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa, trawniki, różnorakie miejsca wypoczynku czy ciągi piesze (chodniki).

Podkreślono, że jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji cały teren nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] o powierzchni [...] m2 został zajęty przez inwestora w związku z budową budynku przy ul. [...], [...] października 1951 r., w tym również jej część oznaczona aktualnie jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], która wstępnie służyła jako zaplecze budowy w/wym. budynku, a po ukończeniu budowy budynku umieszczono na niej urządzenia umożliwiające korzystanie z tego budynku (ciąg pieszy, drogę dojazdową, parking, trawnik, śmietnik).

Wobec powyższego stwierdzono, że dawny właściciel utracił możliwość faktycznego władania przedmiotową nieruchomością z chwilą przejęcia jej przez inwestora w związku z realizacją inwestycji.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2020r. wnieśli S. K., L. K. i E. S. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez:

a) niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie, w tym w szczególności zaniechanie zlecenia wykonania opracowania geodezyjnego przedmiotowej nieruchomości oraz zaniechanie wydobycia archiwalnych zdjęć lotniczych przedmiotowej nieruchomości z lat 50-tych itp.,

b) zaniechanie wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji dowodów, na których Wojewoda się oparł przy wydawaniu decyzji, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych i stwierdzenie, że skarżący zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działkami o nr ewidencyjnym [...], [...], [...], [...], [...] z obrębu [...] przed dniem 5 kwietnia 1958 roku, podczas, gdy większość tego gruntu do dnia dzisiejszego stanowią trawniki i chodniki, a działki te pozostają ogólnie dostępne, w związku z tym skarżący nie utracili faktycznej możliwości władania tym gruntem przed dniem 5 kwietnia 1958 roku,

2. art. 215 ust. 2 u.g.n., poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie i nieprawidłowe uznanie, że skarżący zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania przed dniem 5 kwietnia 1958 roku, a zatem niespełniona została jedna z przesłanek ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość,

3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...], podczas gdy decyzja organu I instancji była błędna i winna zostać uchylona.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o wydanie przez Wojewodę [...] nowej decyzji, w której uchyli lub zmieni decyzję organu I instancji. Ponadto skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2020 roku o nr [...] w zaskarżonej części. Wniesiono również o zwrot od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Skarga jest niezasadna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121, ze zm., zwanej dalej ustawą). Stosownie do powołanej regulacji, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Zatem, przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] na podstawie powołanego przepisu uzależnione zostało od spełnienia następujących przesłanek: 1/ nieruchomość musiała podlegać działaniu dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako dekret), 2/ nieruchomość musiała być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 3/ poprzedni właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do art. 215 ust. 2 ustawy utrwalił się pogląd, który podziela sąd w składzie orzekającym, że przepis ten ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, co nakazuje jego ścisłą wykładnię. Omawiany przepis, w wersji obowiązującej na datę wydania zaskarżonej decyzji, przesądza zatem, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione w powołanej normie przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1041/07).

W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] oznaczona hipotecznie [...], stanowiąca obecnie część działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. i znajdowała się przed jego wejściem w życie stosownie do obowiązującego dla tego terenu planu zabudowania z [...] sierpnia 1931 r. w obszarze oznaczonym jako IVa, w którym obowiązywała zabudowa zwarta o czterech kondygnacjach oraz 50% powierzchni zabudowania. Poczynione przez organy ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie nie budzą także wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, zatem należy przyjąć, za właściwe ustalenie organów o spełnieniu pierwszej przesłanki umożliwiającej przyznanie odszkodowania za działkę, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne.

Istota problemu w niniejszej sprawie dotyczy natomiast tego czy poprzedni właściciel dawnej nieruchomości [...] pozbawiony został faktycznej możliwości władania gruntem przed 5 kwietnia 1958 r., gdyż to na tę okoliczność powołują się organy odmawiając ustalenia odszkodowania, z czym z kolei nie zgadzają się skarżący.

Na wstępie w ocenie Sądu wyjaśnić trzeba, że użyte w art. 215 ust. 2 ustawy pojęcie - faktyczna możliwość władania - odnosi się do stanu faktycznego, a nie prawnego. Obejmuje ono zatem sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny mógł realnie korzystać z nieruchomości. Przy tym w sytuacjach tych nie chodzi jedynie o efektywne korzystanie z nieruchomości, czyli czynienie użytku z gruntu, ale istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku. Hipoteza tej części normy prawnej obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel po oznaczonej dacie 5 kwietnia 1958 r. pozbawiony został realnej możliwości korzystania z gruntu. W ocenie Sądu, analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego potwierdza stanowisko organów, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości takiej realnej możliwości korzystania z gruntu były jej właściciel został pozbawiony przed wspomnianą datą.

Przywołując zebrany materiał dowodowy, wskazać należy, że na terenie przedmiotowej nieruchomości hipotecznej obejmującej część działki ewidencyjnej nr [...] zabudowana jest budynkiem wielorodzinnym. W zebranej dokumentacji znajduje się zaświadczenie lokalizacyjne z [...] sierpnia 1951 r. nr [...] wraz z załącznikiem w postaci szkicu sytuacyjnego, z których wynika, że cała nieruchomość hipoteczna nr [...] została objęta decyzją o lokalizacji szczegółowej została przeznaczona pod budownictwo mieszkaniowe. Stołeczna Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych została upoważniona przez Prezydium Rady Narodowej w [...] pismem z [...] sierpnia 1951 r. na grunt ww. nieruchomości i dokonania wstępnych prac związanych z przygotowaniem pod zabudowę tego terenu. Protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] października 1951 r. przedmiotowa nieruchomość została przekazana w zarząd i użytkowanie Stołecznej Dyrekcji Osiedli Robotniczych, która z kolei pismami z [...] grudnia 1952 r. i [...] czerwca 1953 r. przesłała Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych protokół przekazania budynku nr [...] na osiedlu [...] przy ulicy [...] oraz protokół przekazania 5 sklepów pod ww. adresem. Odbiór obiektów odbył się [...] maja 1953 r., a budynek oddano do zasiedlenia w 1952 r. Wskazane okoliczności potwierdziła spadkobierczyni dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości w piśmie z [...] grudnia 1987 r., które jednocześnie potwierdza brak możliwości władania przedmiotową nieruchomością przez byłego właściciela. Z materiału dowodowego wynika ponad to, że działka oznaczona aktualnie nr [...] stanowi teren przyległy do wielorodzinnego budynku w postaci podwórka, działki nr [...], [...] i [...] znajdują się w ogrodzeniu sąsiedniej nieruchomości, natomiast działka nr [...] stanowi drogę wojewódzką, graniczącą od strony północnej bezpośrednio z budynkiem mieszkalny. Sąd wskazuje, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym budownictwo mieszkaniowe to nie tylko obiekty mieszkaniowe, ale cała związana z nim infrastruktura – zieleń, parki, ciągi komunikacyjne, przychodnie, szkoły, garażem itp. ( por. wyrok NSA z 6 maja 2010 r. sygn.akt I OSK 941/09). Podkreślić należy, że decyzja lokalizacyjna dotyczyła całej dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...], cały teren nieruchomości został faktycznie przekazany inwestorowi przed 5 kwietnia 1958 r. Podkreślić należy, że proces budowy w szczególności wielorodzinnego budynku mieszkalnego wymagał zajęcia całej nieruchomości oraz zapewnienia do niej dojazdu i dostępu. Po ukończeniu budowy zapewniono dojście do budynku ciągiem pieszym i drogą dojazdową, powstał parking, zieleń, śmietniki. Wbrew twierdzeniom skarżących nie sposób na podstawie zebranego wyczerpująco materiału dowodowego obronić tezę, że właściciel bądź jego następcy utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością hipoteczną nr [...] po 5 kwietnia 1958 r. Okoliczności dotyczące aktualnego zagospodarowania, ogrodzenia czy dostępności części ww. nieruchomości hipotecznej nr [...] nie mają dla rozstrzygnięcia tej sprawy znaczenia.

W tej sytuacji prawidłowo uznały organy, że były właściciel nieruchomości położonej przy ul. [...] został pozbawiony faktycznej możliwości władania tą nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r., skoro był to już teren zajęty przez inwestora pod budowę wielorodzinnego budynku mieszkalnego. Natomiast skarżący, poza wyrażanymi wątpliwościami związanymi z nieprecyzyjnym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie, niewyczerpującym zebraniem materiału dowodowego i błędną oceną tego materiału, nie przedstawiły żadnego dowodu podważającego wiarygodność zebranej w sprawie dokumentacji archiwalnej, na której oparły się organy orzekające. W tej sytuacji niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 215 ust. 2 ustawy.

Sąd nie uwzględnił również podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 oraz 138 § 1 pkt 2 kpa, których skarżący upatrują w niedokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, niezebraniu pełnego materiału dowodowego, błędnej ocenie tego materiału, pominięciu istotnych dla sprawy środków i materiałów dowodowych oraz ogólnikowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, akta sprawy potwierdzają, że organy podjęły wszelkie działania niezbędne do należytego wyjaśnienia sprawy, w tym wyjaśnienia zasadniczej dla wyniku sprawy okoliczności pozbawienia byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości realnej możliwości korzystania z gruntu przed 5 kwietnia 1958 r. Organy w sposób należyty zebrały materiał dowodowy, a dokonana przez nie ocena zebranej dokumentacji archiwalnej nie nosi cech dowolności. Organy szczegółowo wyjaśniły również motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.