Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 854/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: NSA Jan Jędrkowiak WSA Jolanta Górska Protokolant Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi B. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 07 marca 2002r., nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych z dnia 27 września 2001r., nr [...].


UZASADNIENIE

B. S. złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich powołując się na fakt pobytu w obozie w Amstetten stanowiącym filię obozu koncentracyjnego w Mathausen oraz obozie rasowym w Ł. B.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 27 września 2001 r. Nr [...] na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) odmówił B. S. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji wskazano. że wnioskodawczyni nie wykazała dokumentami okoliczności uzasadniających przyznanie jej uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. S. stwierdziła, że przedłożyła dokumenty potwierdzające jej pobyt w obozie pracy w A. - filii obozu w Mathausen - pismo Państwowego Urzędu Repatriacyjnego i pismo zawierające wskazówki odnośnie podróży do obozu, oraz powołała się na fakt wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku, w którym przesądzono jej prawo do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w obozie. Nadto skarżąca wskazała, że w okresie powojennym była szykanowana przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, który podejrzewał jej matkę o kontakty z A. i wielokrotnie odmawiał wydania paszportu. Skarżąca oświadczyła, iż posiada prawo do świadczenia rentowego z tytułu inwalidztwa II grupy w związku z depresją i pisanie o wojennych przeżyciach jest dla niej bardzo trudne.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7marca 2002 r. Nr [...], na podstawie art. 22 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję o odmowie przyznania B. S. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżąca na potwierdzenie faktu represji przedstawiła dokumenty w postaci wezwania do stawienia się w starostwie z dnia 9 czerwca 1942 r. z opisem drogi do obozu w Ł., kopii zaświadczenia o zatrudnieniu jej matki w charakterze sprzedawczyni w A. z dnia 7 marca 1945 r., kopii pisma Urzędu Rządu Dolnej A. sugerującego wnioskodawczyni zwrócenie się do Fundacji "[...], kopii zaświadczenia Archiwum Państwowego w P. stwierdzającego brak materiałów archiwalnych odnośnie obozu przejściowego w Ł., kopii zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego stwierdzającego powrót wnioskodawczyni i jej matki z obozu pracy w Niemczech i kopii decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 czerwca 2001 r. przyznającej B. S. świadczenie pieniężne z tytułu pobytu w obozie pracy wynikające z przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm.). Organ administracji stwierdził, że przedłożone dokumenty nie potwierdzają pobytu B. S. w obozie koncentracyjnym w Amstetten - filii obozu w Mathausen ani w obozie w Łodzi. Nadto wskazał, on. że obóz w Łodzi nie jest wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154). pobyt w tym obozie nie uzasadnia zatem nabycia uprawnień kombatanckich, podobnie przesłanki ich uzyskania nie stanowią szykany Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, ani pobyt w obozie pracy w Niemczech.

B. S. wniosła skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżąca wskazała, że jej ojciec jako przedwojenny działacz polityczny został zgładzony w Oświęcimiu, a ona wraz z matką były represjonowane, osadzone w obozie w Ł.odzi, a następnie deportowane do Austrii do obozu pracy w Amstetten stanowiącego filię obozu koncentracyjnego w Mathausen, gdzie wybrane osoby znające język niemiecki codziennie dowożono do różnych prac. Skarżąca wskazała, że przebywała w tym obozie wraz z matką od 1942 r. do końca wojny. B. S. powołała się na fakt nabycia uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu w obozie pracy oraz rekomendację Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych i uznała wydaną decyzję odmawiającą jej przyznania uprawnień kombatanckich za krzywdzącą.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniach wydanych decyzji. Nadto organ administracji wskazał. że obóz w Amstetten. w którym przebywała wnioskodawczyni wraz z matką był obozem pracy przymusowej. który nie spełnia wymogów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył. co następuje:

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 4 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) jej przepisy stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. zaś represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a) oraz innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych. a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b). W wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości (Dz. U. Nr 106 poz. 1154) w § 2 ust 11 pkt 1 został wymieniony obóz w Amstetten - stanowiący podobóz obozu koncentracyjnego w Mathausen. Pobyt w obozie w Amstetten - stanowiącym podobóz obozu koncentracyjnego stanowi zatem przesłankę nabycia uprawnień kombatanckich. Skarżąca powołując się na fakt pobytu w obozie w Amstetten wyraźnie określała go jako filię obozu koncentracyjnego w Mathausen. W tej sytuacji użycie przez nią sformułowania "obóz pracy" nie ma znaczenia dla oceny charakteru tego obozu i nie może być przez organ administracji traktowane jako okoliczność uzasadniająca oddalenie wniosku. W przypadku skarżącej, o prawie do nabycia uprawnień kombatanckich decyduje bowiem rzeczywisty fakt pobytu w obozie w Amstetten stanowiącym filię obozu koncentracyjnego w Mathausen, a nie użyte przez ubiegającą się o nabycie uprawnień określenie tego obozu jako obozu pracy. Więźniowie obozów koncentracyjnych byli zmuszani do wykonywania pracy i w wielu przypadkach nazwa obóz koncentracyjny i obóz pracy są przez ubiegających się o uprawnienie używane zamiennie. Użycie w takim przypadku określenia "obóz pracy" nie zwalnia organu administracji od obowiązku zbadania rzeczywistego charakteru obozu, a w szczególności oceny czy obóz ten figuruje w wykazie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości. Obóz w Amstetten jest wymieniony w niniejszym rozporządzeniu jako podobóz obozu koncentracyjnego w Mathausen.

W preambule do ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wskazano, że władze III Rzeszy Niemieckiej są winne cierpień zadawanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Przyznanie wart. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy uprawnień kombatanckich osobom podlegającym represjom wojennym w postaci przebywania w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, stanowi szczególny rodzaj zadośćuczynienia i opieki państwa nad osobami pokrzywdzonymi. Analizując podstawy nabycia uprawnień kombatanckich z tego tytułu organ administracji winien wykazać się szczególną wnikliwością, aby prawa do tego uprawnienia nie odmawiać osobom, którym się ono słusznie należy. Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparci u o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załaf1vienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. a zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób. aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Organ administracji. działając w imieniu Państwa. winien postępować zgodnie z regułami wynikającymi z art. 7 i 8 k.p.a.

Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Organ administracji w niniejszej sprawie nie dokonał prawidłowej oceny przedstawionego przez skarżącą materiału dowodowego. ograniczając się do ogólnikowego stwierdzenia. że nie potwierdza on faktu pobytu skarżącej w obozie koncentracyjnym w Amstetten. W ocenie Sądu, przedłożone przez skarżącą dokumenty wezwanie do stawienia się w starostwie z dnia 9 czerwca 1942 r. z opisem drogi do obozu w Łodzi. kopia zaświadczenia o zatrudnieniu matki wnioskodawczyni w charakterze sprzedawczyni w Amstetten z dnia 7 marca 1945 r., kopia zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego stwierdzającego powrót wnioskodawczyni i jej matki z obozu pracy w Niemczech uwiarygodniają twierdzenia skarżącej w tym zakresie. Na podstawie tych samych dokumentów, które skarżąca przedłożyła w niniejszym postępowaniu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydał decyzję przyznającą B. S. świadczenie pieniężne z tytułu pobytu w obozie pracy wynikające z przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. W związku z brakiem dowodów z dokumentu wprost potwierdzających pobyt skarżącej w obozie koncentracyjnym i istniejącymi dokumentami potwierdzającymi przymusowy pobyt skarżącej w czasie wojny w Amstetten oraz pobyt w niemieckim obozie pracy. organ winien na podstawie art. 86 k.p.a. dopuścić dowód z przesłuchania wnioskodawczyni celem dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i dokonać oceny zebranego materiału dowodowego zgodnie z zasadami logicznego rozumowania.

Wskazać nadto należy. iż w odpowiedzi na skargę organ przyznał fakt pobytu skarżącej w obozie w Amstetten. kwestionując natomiast iż obóz ten miał charakter obozu koncentracyjnego. Co do zasady, nie można wykluczyć. iż w miejscowości Amstetten, poza obozem stanowiącym podobóz obozu koncentracyjnego w Mathausen, wymienionym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości. znajdował się inny obóz o charakterze obozu pracy - lecz okoliczność taka nie została przez organ administracji w żaden sposób wykazana. Brak jest w te sytuacji podstaw do kwestionowania. iż obóz w Amstetten. w którym. jak przyznał organ administracji. przebywała skarżąca był innym obozem. niż obóz w Amstetten będący podobozem obozu koncentracyjnego w Mathausen .

Pozostałe podnoszone we wniosku okoliczności - fakt pobytu skarżącej w obozie w Łodzi. który to obóz nie został wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. W sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości oraz fakt represjonowania przez Służbę Bezpieczeństwa nie uzasadniają przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. w tym zakresie argumentacja organu administracji jest zatem prawidłowa.

Organ administracji oceniając przesłankę nabycia przez skarżąca uprawnień kombatanckich. wynikająca z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jaką był pobyt w obozie koncentracyjnym, dopuścił się naruszenia przepisów postępowania - 7 k.p.a., 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dopuścić dowód z przesłuchania skarżącej i dokonać prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a następnie oceny prawnej istnienia przesłanki art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, kierując się rzeczywisty charakterem obozu w Amstetten, a nie użytym przez skarżącą określeniem tego obozu jako obozu pracy.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania. Zaskarżona decyzja o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie podlega wykonaniu. orzekanie o możliwości jej wykonania w trybie ary 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było zatem bezprzedmiotowe.