Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 837/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 i § 6, art. 64c § 1.
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Podmiot A. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego Podmiotu A. 100 ( sto ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r., w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 3.670,99 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku zobowiązanej J. S., w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 29.11.2017 r., nr "[...]".

Postanowieniem z dnia 29.04.2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J. S., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 29.11.2017 r., nr "[...]", wystawionego przez Podmiot A., z uwagi na brak składników majątkowych oraz źródeł dochodu, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Postanowienie powyższe jest ostateczne, żadna ze stron postępowania nie skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia.

Zawiadomieniem z dnia 29.04.2020 r., na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a., Naczelnik Urzędu Skarbowego poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zawiadomienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 06.05.2020 r. Pismem z dnia 08.05.2020 r., działając na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 19.05.2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 3.670,99 zł. Postanowienie zostało doręczone wierzycielowi w dniu 25.05.2020 r.

Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z dnia 07.07.2020 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych z dnia 19.05.2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszego stopnia. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego naruszył przepisy postępowania, w tym zasady ogólne wynikające z Kodeksu postępowania administracyjnego, do stosowania których jest zobowiązany na mocy art. 18 u.p.e.a., w szczególności zasadę rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) oraz zasadę wyczerpującego wyjaśnienia stronie przesłanek podjętego rozstrzygnięcia (art. 107 k.p.a.). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zobowiązał organ egzekucyjny do zbadania, czy wysokość opłaty egzekucyjnej wchodzącej w skład kosztów egzekucyjnych została określona zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w treści wyroku z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia "[...]" r., Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 3.670,99 zł. W treści powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, iż koszty egzekucyjne zostały określone zgodnie ze standardami określonymi w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ egzekucyjny poinformował także o czynnościach podjętych przez pracowników organu egzekucyjnego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Postanowienie zostało doręczone Wierzycielowi w dniu 28.08.2020 r.

Wierzyciel złożył zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W treści przedmiotowego zażalenia zarzucił on zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i podejmowanie czynności egzekucyjnych wobec zobowiązanej w sytuacji, gdy organ egzekucyjny posiadał informacje, że zobowiązana jest niewypłacalna, działając w ten sposób na szkodę wierzyciela i generując nieuzasadnione koszty egzekucyjne;

art. 64 § 1 u.p.e.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i niewykazanie w treści uzasadnienia postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zasadności obciążenia ww. kosztami oraz brak analizy nakładu pracy, poniesionego przez organ egzekucyjny na podjęcie określonych w treści postanowienia czynności;

art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w związku z art. 64 § 6 u.p.e.a., w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14, poprzez ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP oraz wskutek zaniechania miarkowania kosztów egzekucyjnych, w sytuacji całkowitego braku skuteczności egzekucji oraz niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych przez organ egzekucyjny;

art. 64c § 1 i § 4 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanych norm, wyrażające się w obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, mimo że organ egzekucyjny nie zweryfikował, czy ewentualne opłaty mogą być skutecznie ściągnięte od zobowiązanego oraz poprzez obciążenie Wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sposób całkowicie dowolny i "znacznie odbiegający od wartości".

Na poparcie swojej argumentacji wierzyciel przytoczył wyroki: WSA w Kielcach z dnia 22.02.2018 r., sygn. akt I SA/Ke 661/17, NSA z dnia 30.03.2017 r., sygn. akt II FSK 579/15, NSA z dnia 27.09.2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14, z dnia 08.08.2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 07.06.2017 r., sygn. akt II FSK 1484/15, WSA w Szczecinie z dnia 11.01.2018 r., sygn. akt I SA/Sz 958/17 oraz WSA w Lublinie z dnia 15.11.2017 r., sygn. akt I SA/Lu 801/17.

Po analizie wniesionego zażalenia oraz przedłożonych akt sprawy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że nie zasługuje ono na uwzględnienie.

DIAS wskazał, że w skład kosztów egzekucyjnych wchodzą zarówno opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna. Wysokość niektórych opłat za czynności egzekucyjne określona jest stosunkowo. DIAS przytoczył treść art. 64 § 1 u.p.e.a. i wskazał, że organ egzekucyjny pobiera tego typu opłaty za ściśle określone czynności egzekucyjne.

W toku prowadzonego postępowania na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 29.11.2017 r., nr "[...]", w związku z czynnościami organu egzekucyjnego, powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.670,99 zł, na które to koszty, zgodnie z przepisem art. 64c § 1 u.p.e.a., składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 720,97 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a.; opłata za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zawiadomienie z dnia 27.12.2017 r., znak: "[...]"), w kwocie 2.894,72 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a.; opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej w kwocie 3,00 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.; wydatki egzekucyjne w łącznej kwocie 52,30 zł, naliczone zgodnie z art. 64b u.p.e.a.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w prawidłowy sposób określił wysokość kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego z majątku zobowiązanej - J. S.. Na łączne koszty egzekucyjne składają się wydatki egzekucyjne, opłata manipulacyjna, oraz opłaty za czynności egzekucyjne. Z uwagi na fakt, iż wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, powstałe w jego toku koszty egzekucyjne nie mogą być już egzekwowane z majątku zobowiązanej, Naczelnik Urzędu Skarbowego zasadnie obciążył nimi Wierzyciela, w oparciu o przepis art. 64c § 4 u.p.e.a.

DIAS odniósł się do zarzutu wierzyciela, iż koszty egzekucyjne zostały określone w oparciu o przepisy, które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14, uznał za niezgodne z Konstytucją. DIAS stwierdził, że w wyroku z dnia 28.06.2016 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z art. 2, w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał, że "opłaty egzekucyjne nie mają charakteru podatkowego (...), a cechą charakterystyczną odróżniającą opłatę od podatku jest jej odpłatność. (...). Z cechą odpłatności opłat łączy się też zagadnienie ekwiwalentności świadczenia wzajemnego, wynikające z charakteru czynności podmiotów publicznoprawnych.

Z uwagi na brak określenia przez ustawodawcę maksymalnych stawek wysokości opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - oceniając zgodność poszczególnych opłat określonych przez organ egzekucyjny ze wskazówkami Trybunału Konstytucyjnego - przyjął metodę wyznaczenia maksymalnych pułapów tych opłat, z uwzględnieniem treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., ustalającego maksymalną wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości (34.200,00 zł). Zgodnie z przyjętą "metodą proporcji", skoro ustawodawca w treści powyżej wskazanego przepisu określił maksymalną opłatę za zajęcie nieruchomości w kwocie 34.200,00 zł, to maksymalna opłata za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, stanowiąca 4 % egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), nie może być wyższa, niż 17.100,00 zł. Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w kwocie 2.894,72 zł, a więc opłata ta nie przekracza wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób, maksymalnego poziomu opłaty za zajęcie ww. świadczenia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dokonując oceny prawidłowości obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną, w kwocie 720,97 zł zauważył, że jest ona pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku opłaty manipulacyjnej, zasadnym jest przyjęcie sposobu ustalania jej wysokości analogicznie, jak do opłaty za czynności, to jest poprzez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego górną granicę opłaty za zajęcie nieruchomości (34.200,00 zł). Przyjmując zatem jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości, maksymalna opłata manipulacyjna, stanowiąca 1% egzekwowanej należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.), nie może być wyższa niż 4.275,00 zł. Wobec powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że ustalona przez organ pierwszej instancji opłata manipulacyjna w kwocie 720,97 zł nie przekracza górnej granicy tej opłaty, ustalonej proporcjonalnie do opłaty za zajęcie nieruchomości.

Zastosowana przez organ metoda proporcji, z uwagi na brak jednoznacznych kryteriów zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i w obowiązujących przepisach, ma na celu przyjęcie miarodajnych kryteriów, umożliwiających uwzględnienie wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przyjęte rozwiązanie, jako oparte na racjonalnych przesłankach, zostało zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. wyrok z dnia 24.05.2019 r., sygn. akt II FSK 407/19, wyrok NSA z dnia 28.02.2019 r., sygn. akt II FSK 2094/18, wyrok NSA z dnia 27.11.2019 r., sygn. akt I GSK 1678/19; CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koszty egzekucyjne ustalone do wysokości maksymalnych stawek procentowych wskazanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. przyjęta metoda proporcji opłat za czynności egzekucyjne, przystają do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Powyższe stanowisko, w zakresie wykonania zaleceń Trybunału Konstytucyjnego, dotyczące sposobu ograniczenia procentowych opłat, stanowiących element składowy kosztów egzekucyjnych, wynikające z miarkowania kosztów poprzez uwzględnienie faktu mniejszego skomplikowania zajęcia innych wierzytelności, niż zajęcie nieruchomości, zostało zaakceptowane również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie (w wyrokach: WSA w Olsztynie z dnia 23.10.2018 r., sygn. akt I SA/01 560/18, oraz z dnia 21.12.2018 r., sygn. akt I SA/Ol 463/18; CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, zastosowanie opisanej wyżej metody proporcji do ustalenia maksymalnych stawek opłaty za zajęcie świadczenia z ubezpieczenia społecznego oraz opłaty manipulacyjnej, realizuje wytyczne Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w wyroku z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14. Podstawowym "zarzutem" Trybunału był bowiem sam fakt braku określenia górnej granicy opłaty za zajęcie wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej, przy czym - co należy wyraźnie podkreślić - Trybunał nie zakwestionował górnej granicy opłaty za zajęcie nieruchomości, ustalonej kwotowo przez ustawodawcę w wysokości 34.200,00 zł. Wobec braku interwencji ustawodawcy, w zakresie określenia górnych stawek pozostałych opłat egzekucyjnych, w niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał ich określenia, opierając się na obowiązujących regulacjach prawnych. Zastosowana przez organ metoda określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych opiera się na "parametrach ustawowych" (uwzględnienie obowiązującej maksymalnej stawki kwotowej za zajęcie nieruchomości oraz obowiązującej stawki procentowej dla opłaty za zajęcie wierzytelności oraz opłaty manipulacyjnej), uregulowanych w aktualnie obowiązujących przepisach prawa, których konstytucyjność nie została zakwestionowana. Powyższa okoliczność istotna jest z tego powodu, iż z art. 7 Konstytucji RP wynika zasada, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, która to zasada powtórzona została w treści art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Obowiązek działania przez administracyjne organy egzekucyjne na podstawie obowiązujących przepisów prawa, wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy też działania wbrew tym przepisom. Biorąc powyższe pod uwagę, zarzut wierzyciela o wyliczeniu kosztów egzekucyjnych w sposób dowolny i znacznie odbiegający od wartości, organ odwoławczy uznał za niezasadny. Z treści uzasadnienia postanowienia z dnia 19.05.2020 r o obciążeniu Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wynika, iż organ egzekucyjny w latach 2017-2020 podjął szereg czynności egzekucyjnych, angażując w ich realizacje środki materialne oraz wielu pracowników organu egzekucyjnego. Opłaty egzekucyjne ustalane są w związku z podejmowaniem przez organy standardowych czynności przewidzianych tokiem postępowania egzekucyjnego. W żadnym miejscu ustawodawca nie łączy ich ustalenia lub sposobu naliczania z powstaniem szczególnych trudności w ramach postępowania egzekucyjnego lub podejmowaniem działań o charakterze wyjątkowym, ekstraordynaryjnym.

W odniesieniu do zarzutu braku podstaw do podejmowania przez organ pierwszego stopnia czynności egzekucyjnych wobec J. S., z uwagi na niewypłacalność, DIAS podkreślił, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego działał na wniosek wierzyciela. Po otrzymaniu tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny zobowiązany był do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania należności wskazanych w tytule wykonawczym. Zaznaczył, iż wierzyciel na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego trwającego od 29.11.2017 r., do 29.04.2020 r. nie wystąpił do organu egzekucyjnego o odstąpienie od czynności egzekucyjnych, zawieszenie czynności egzekucyjnych lub umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel nie wskazał również innych składników majątkowych Zobowiązanej, z których możliwa byłaby skuteczna egzekucja. Organ odwoławczy wskazuje, że wierzyciel, kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego, winien liczyć się z koniecznością poniesienia ciężaru w postaci kosztów egzekucyjnych, gdy nie uda się ich ściągnąć od zobowiązanego. Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależniają obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od skuteczności egzekucji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu, iż organ pierwszego stopnia nie uzasadnił obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi oraz nie zweryfikował, czy przedmiotowe koszty mogą być skutecznie wyegzekwowane od zobowiązanej wskazuje, iż jest on również niezasadny.

Postanowieniem z dnia 29.04.2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku J. S.. Wierzyciel nie zaskarżył powyższego postanowienia. Tym samym, kwestia celowości dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego została ostatecznie rozstrzygnięta. W konsekwencji, zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., w sytuacji gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, do ich pokrycia zobowiązany jest Wierzyciel. Wyjątek stanowi zapis art. 64c § 4d u.p.e.a., zgodnie z którym nie obciąża się kosztami egzekucyjnymi oraz kwotą, o której mowa w § 2, wierzyciela będącego naczelnikiem urzędu skarbowego, ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych albo ministrem właściwym do spraw budżetu, jeżeli organem egzekucyjnym prowadzącym postępowanie był naczelnik urzędu skarbowego.

W ocenie organu odwoławczego, obciążające wierzyciela koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.670,99 zł, przy dochodzonej, na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]", kwocie należności głównej 56.231,64 zł, nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy podkreślił, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28.06.2016 r. zwrócił uwagę, że opłaty egzekucyjne nie zawsze wiążą się z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał nie zakwestionował też możliwości ustalenia opłat w formie ryczałtowej, poprzez zastosowanie stawek procentowych.

W świetle wskazanych wyżej okoliczności faktycznych i prawnych, DIAS stwierdził, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego nie naruszył wzorców konstytucyjnych, a także przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, określając w niniejszej sprawie koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.670,99 zł.

W skardze wierzyciel zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: naruszenie art. 64 lit. "c" § 4 i § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i podejmowanie czynności egzekucyjnych wobec zobowiązanego w sytuacji, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego posiadał informacje, że zobowiązany jest niewypłacalny działając w ten sposób na szkodę wierzyciela i generując w sposób nieuzasadniony koszty egzekucyjne; naruszenie art. 64 § 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i niewykazanie w treści uzasadnienia postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami w kwocie łącznej 3670,99 zł zasadności obciążenia wierzyciela ww. kosztami oraz braku analizy nakładu pracy poniesionego przez organ egzekucyjny na podjęcie określonych w treści postanowienia czynności; naruszenie art. 64 § 1 pkt. 4 w związku z art. 64 § 6 p.e.w.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt. SK 31/14 poprzez ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie przepisów, które zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP oraz wskutek zaniechania miarkowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji całkowitego braku skuteczności egzekucji oraz niewielkiego wkładu pracy i niewielkiej ilości czynności dokonanych w toku egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny, naruszenie art. 64 lit. "c" § 1 i § 4 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanych norm wyrażające się w obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, mimo że organ egzekucyjny nie zweryfikował w sposób skuteczny czy ewentualne opłaty mogą być skutecznie ściągnięte od zobowiązanego; naruszenie art. 64 lit. "c" § 1 i § 4 u.p.e.a poprzez niewłaściwe zastosowanie powołanych norm wyrażające się w obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sposób całkowicie dowolny i znacznie odbiegający od wartości; Organ winien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego z tym zastrzeżeniem, że jakkolwiek funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, to istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Innymi słowy dokonując ewentualnego miarkowania należy uwzględnić współmierność poniesionych kosztów organu egzekucyjnego, nakładu pracy poniesionego w związku z egzekwowaniem należności do kosztów egzekucyjnych, jakimi faktycznie zostaje obciążona strona, tak by nie doszło do pozyskania nieuzasadnionego dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Postanowieniem z dnia 29.04.2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J. S., na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 29.11.2017 r., nr "[...]", wystawionego przez Podmiot A., z uwagi na brak składników majątkowych oraz źródeł dochodu, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji i uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Postanowienie powyższe jest ostateczne, żadna ze stron postępowania nie skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia.

W toku prowadzonego postępowania na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 29.11.2017 r., nr "[...]", w związku z czynnościami organu egzekucyjnego, powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.670,99 zł, na które to koszty, zgodnie z przepisem art. 64c § 1 u.p.e.a., składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 720,97 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a.; opłata za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w kwocie 2.894,72 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a.; opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej w kwocie 3,00 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a.; wydatki egzekucyjne w łącznej kwocie 52,30 zł, naliczone zgodnie z art. 64b u.p.e.a.

W ocenie organu odwoławczego, obciążające wierzyciela koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 3.670,99 zł, przy dochodzonej, na podstawie tytułu wykonawczego nr "[...]", kwocie należności głównej 56.231,64 zł, nie są zawyżone i nie pozostają w oderwaniu od poniesionych przez organ egzekucyjny nakładów pracy oraz kosztów funkcjonowania organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - oceniając zgodność poszczególnych opłat określonych przez organ egzekucyjny ze wskazówkami Trybunału Konstytucyjnego - przyjął metodę wyznaczenia maksymalnych pułapów tych opłat, z uwzględnieniem treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., ustalającego maksymalną wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości (34.200,00 zł). Zgodnie z przyjętą "metodą proporcji", skoro ustawodawca w treści powyżej wskazanego przepisu określił maksymalną opłatę za zajęcie nieruchomości w kwocie 34.200,00 zł, to maksymalna opłata za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, stanowiąca 4 % egzekwowanej należności (art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), nie może być wyższa, niż 17.100,00 zł. Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdził, iż organ pierwszej instancji ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w kwocie 2.894,72 zł, a więc opłata ta nie przekracza wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób, maksymalnego poziomu opłaty za zajęcie ww. świadczenia.

Za nieprawidłowe należy uznać stanowisko organu egzekucyjnego w zakresie wykładni art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., gdyż w gruncie rzeczy nie uwzględnia ono treści wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14

W tej materii zajął stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18 "Zadaniem organów jest określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji".

Wyrok TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 16 sierpnia 2016 r. pod pozycją nr 1244.

Natomiast przepis art. 64 zostaje zmieniony przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. (Dz. U. 2019.1553) zmieniającej nin. Ustawę - z dniem 20 lutego 2021 r. A zatem w rozpoznawanej sprawie naliczono opłaty egzekucyjne na podstawie przepisu prawnego, który był niekonstytucyjny.

W tej sytuacji ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. nie przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Korekta ta oparta winna zostać przy tym na jasnych i przejrzystych dla strony kryteriach, tak by rozstrzygnięcie organu nie naruszało zasady zaufania obywatela do władzy publicznej.

Formułując zalecenia w zakresie metod jakie winny być stosowane przy miarkowaniu opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej wskazać należy, że de facto konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14 – mimo jego zakresowego charakteru – jest powstanie w pewnych warunkach luki prawnej o charakterze konstrukcyjnym. Jak wskazuje L. Morawski (L. Morawski, Zasady Wykładni Prawa, Toruń 2010r. s. 149) luka techniczna (konstrukcyjna) to taka proceduralna niekompletność regulacji, która utrudnia lub uniemożliwia podjęcie decyzji. Skoro zatem Trybunał zakwestionował w pewnych warunkach prawidłowość określonego sposobu ustalania wysokości opłat egzekucyjnych, to nie jest możliwe dalsze proste stosowanie zakwestionowanych przepisów. Wobec braku aktywności ustawodawcy, który nie dokonał modyfikacji zakwestionowanych przepisów, nie jest możliwe – w pewnych okolicznościach – normalne stosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Tym samym w zakresie w jakim zakwestionowane zostały one przez Trybunał powstaje luka konstrukcyjna (techniczna) stanowiąca istotną przeszkodę dla ustalania wysokości opłat egzekucyjnych. Przeszkoda ta musi zatem zostać usunięta w drodze wykładni przepisów – wykraczającej poza ramy zwykłej wykładni językowej – tak by umożliwić stosowanie przepisów ustawy egzekucyjnej zgodne z ustalonym przez Trybunał wzorcem konstytucyjnym.

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 24 października 2006r. sygn. akt I FSK 93/06 "W demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) podatnik nie może ponosić konsekwencji ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy, w tym zwłaszcza takich, które powodują lukę w prawie naruszającą podstawowe zasady porządku konstytucyjnego. Lukę taką w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii. Brak przepisu wyłączającego analogię z procesu interpretacji i stosowania materialnego prawa podatkowego sprawia bowiem, że na zasadzie wyjątku posłużyć można się tą metodą dla usunięcia ewidentnych naruszeń porządku konstytucyjnego". Przenosząc powyższy pogląd na grunt niniejszej sprawy przyjąć można, że w procesie wykładni systemowej ustalić należy metodę ustalania opłat egzekucyjnych zgodną z wzorcem konstytucyjnym. Nie można bowiem poprzestać jedynie na zakwestionowaniu rozstrzygnięcia organu bez wskazania względnie precyzyjnego – a nie ogólnego – wzorca lub metody ustalania opłat egzekucyjnych jaki odpowiadałby stanowi prawnemu wytworzonemu w wyniku wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016. Nie jest bowiem wystarczające wskazanie, iż opłaty egzekucyjne winny być miarkowane bez ustalenia nawet metod jakie służyłyby określaniu ich wysokości. Dopiero wskazanie kryteriów miarkowania opłat egzekucyjnych gwarantuje, iż sposób ich ustalania będzie dla zobowiązanego jasny i możliwy do weryfikacji, co z kolei sprzyja realizacji zasady zaufania obywatela do państwa. Wówczas działania administracji posiadać będą istotną z punktu widzenia zasady zaufania obywatela do władzy publicznej cechę przewidywalności.

W tym kontekście wskazać należy na stanowisko jakie wyrażono w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19 (utrzymanego następnie w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej przez NSA wyrokiem z dnia 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1387/19). W wyroku tym sąd przedstawił obecne w polskim systemie prawnym sposoby miarkowania opłat sądowych i możliwość odpowiedniego przeniesienia ich na grunt postępowania egzekucyjnego, tak by respektowany mógł być wyrok Trybunału Konstytucyjnego przy jednoczesnym ustaleniu względnie jasnych kryteriów miarkowania wysokości opłat w postępowaniu egzekucyjnym. Pamiętać należy bowiem, że metody ustalania opłat – stanowiących obciążenie dla zobowiązanego – winny być jasne. Zgodnie z zasadą zaufania obywatela do państwa nie można dopuścić do sytuacji, w której sposób miarkowania opłat nakładanych na zobowiązanego byłby niejasny lub oparty na dalece uznaniowej lub wręcz dowolnej ocenie nieostrych kryteriów. Z zasady zaufania obywatela do władzy publicznej wywieść należy bowiem gwarancje przewidywalności działań organów administracji (szerzej T. Majer, Zasada ogólna zaufania obywateli do władzy publicznej [w:] Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego, red. P. Krzykowski, Olsztyn 2017r. s.84). Zasadne jest zatem ustalenie kryteriów miarkowania opłat nakładanych na zobowiązanego, które byłyby nie tylko jasne, weryfikowalne ale i powtarzalne. W tym zakresie wobec niewypełnienia przez prawodawcę luki zaistniałej w wyniku wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, skorzystać należy w drodze wykładni z funkcjonujących w polskim systemie prawnym wzorców miarkowania opłat o charakterze publicznym zbliżonych w jakiejś mierze do opłat nakładanych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a.

Mając na względzie powyższe za słuszny uznać należy pogląd WSA w Olsztynie wyrażany w cytowanym już wyroku z 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19, który wskazał, że opłaty egzekucyjne naliczane procentowo od wartości egzekwowanej kwoty winny mieć charakter degresywny i wielkość ułamka (procentu) naliczanego od egzekwowanej kwoty winna maleć wraz ze wzrostem egzekwowanej kwoty. Jest to pogląd zbieżny ze stanowiskiem Trybunału, który wskazywał, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te stają się w takim przypadku formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Mając powyższe na uwadze WSA w Olsztynie słusznie zaproponował w wyroku z 19 marca 2019 r., że pomocniczo, przy miarkowaniu opłat egzekucyjnych stosowane mogą być przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003r. nr. 221 poz. 2193). Jak wskazywał sąd wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi: 1) do 10.000 zł - 4% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł; 2) ponad 10.000 zł do 50.000 zł - 3% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 400 zł; 3) ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł; 4) ponad 100.000 zł - 1% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Jak podkreślał sąd wskazane wyżej rozwiązania zawierają możliwy do przeniesienia na grunt postępowania egzekucyjnego system degresji procentowej stawki opłat. Z tej też przyczyny rozwiązanie to służyć może do miarkowania opłat egzekucyjnych. Stanowi przy tym rozwiązanie przejrzyste o powtarzalnym charakterze.

Skład orzekający w niniejszej sprawie akceptuje i podziela przedstawiony wyżej pogląd WSA w Olsztynie zawarty w wyroku z 19 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Ol 172/19. Rozwiązanie to może znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Zaznaczenia wymaga jednak, że nie może być ono utożsamiane z przeniesieniem na grunt postępowania egzekucyjnego rozwiązań Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. in extenso, w sposób dosłowny. Zaproponowany w rozporządzeniu degresywny system ustalania opłat stanowić będzie jedynie stosowaną pomocniczo metodę korekty i miarkowania ustalanych w toku postępowania egzekucyjnego opłat gdy tak jak w niniejszej sprawie nie będzie możliwe proste zastosowanie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wobec ich zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni rozważania sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku. W konsekwencji obniży wysokość kosztów egzekucyjnych z kwoty 3.670,99 zł do kwoty 2276,27. DIAS nie dokonał bowiem miarkowania opłat egzekucyjnych. Ustalił bowiem opłatę egzekucyjną za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego w kwocie 2.894,72 zł, gdyż przyjął, że nie przekracza ona wyznaczonego przez DIAS maksymalnego poziomu opłaty za zajęcie. Natomiast wskazana przez sąd metoda miarkowania opłat egzekucyjnych, z uwzględnieniem treści wyroku TK, oparta jest o system degresji procentowej stawki opłat.

Natomiast opłata manipulacyjna ustalona na poziomie 1% egzekwowanej kwoty jest prawidłowa i odpowiada wzorcom konstytucyjnym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.