Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1053/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64c par. 4 i 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 4 września 2019 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 26 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 25 stycznia 2019 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej jako "Naczelnik US") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec T. G. – dalej jako "Zobowiązany" na wniosek wierzyciela Prezydenta Miasta A (dalej jako "Prezydent" lub "Skarżący") oraz na podstawie wystawionych przez niego tytułów wykonawczych o nr [...] z dnia 3.08.2017 r. oraz [...] z dnia 12.06.2018r.

Podstawę wystawienia tytułów stanowiły decyzje z dnia 5.12.2016r. oraz z dnia 19.07.2017r., które określały opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej na kwoty w wysokości 5.995,00 zł oraz 7.903,90 zł.

W celu wyegzekwowania należności organ egzekucyjny sporządził zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A.:

- z dnia 8.11.2017r. dotyczące tytułu wykonawczego nr [...], doręczone dłużnikowi drogą elektroniczną w tym samym dniu. Pismem z tego samego dnia dłużnik przesłał zawiadomienie o przeszkodzie w realizacji zajęcia z powodu zbiegu egzekucji. Odpis tytułu wykonawczego nr [...] wraz z zawiadomieniem doręczono Zobowiązanemu w dniu 27.11.2017 r. w trybie art. 44 kpa;

- z dnia 27.07.2018r. dotyczące tytułu wykonawczego nr [...], doręczone dłużnikowi drogą elektroniczną w tym samym dniu. Pismem z tego samego dnia dłużnik przesłał zawiadomienie o przeszkodzie w realizacji zajęcia z powodu zbiegu egzekucji. Odpis tytułu wykonawczego nr [...] wraz z zawiadomieniem doręczono Zobowiązanemu w dniu 16.08.2018 r. w trybie art. kpa.

Na podstawie w/w tytułów wykonawczych organ egzekucyjny sporządził w dniu 26.09.2018 r. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku S.A. doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności drogą elektroniczną w tym samym dniu. W tym samym dniu dłużnik udzielił informacji o przeszkodzie w realizacji zajęcia z powodu zbiegu egzekucji. Zawiadomienie doręczono Zobowiązanemu w dniu 16.10.2018 r. w trybie art. 44 kpa.

W dniu 23.10.2017r. pracownik Urzędu Skarbowego w celu przeprowadzenia egzekucji udał się do Zobowiązanego zgodnie ze wskazanym adresem zamieszkania. Z informacji uzyskanych od osób trzecich wynikało, że Zobowiązany pod wskazanym adresem nie zamieszkuje od czterech lat.

Pismami z dnia 08.11.2017r. oraz 27.10.2018r. organ egzekucyjny zwrócił się do ZUS na podstawie art. 36 § 1 u.p.e.a. o udzielenie informacji na temat Zobowiązanego.

Pismem z dnia 8.11.2018r. ZUS wskazał, że Zobowiązany nie pobiera zasiłków, renty czy emerytury. Ponadto nie jest aktualnie zgłoszony do ubezpieczeń.

W dniu 27.11.2018r. pracownik organu egzekucyjnego - kontroler skarbowy - sporządził dwie notatki odnośnie:

- uzyskanej informacji od pracownika Kancelarii Komornika Sądowego, z której wynikało, że postępowanie egzekucyjne umorzono z uwagi na jej bezskuteczność - brak środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym w Bank S.A.;

- weryfikacji informacji w systemach informatycznych urzędu o możliwości posiadania przez Zobowiązanego praw majątkowych czy wierzytelności. Jak wynika ze sporządzonej notatki Zobowiązany nigdy nie składał żadnych deklaracji, rozliczeń z uzyskiwanego dochodu; nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera renty, emerytury, zasiłku dla bezrobotnych.

Postanowieniem z dnia 29.11.2018r. Naczelnik US na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Zobowiązanego na podstawie w/w tytułów wykonawczych.

W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, iż nie ustalił majątku ani dochodu, z którego można byłoby przeprowadzić skuteczną egzekucję.

Zawiadomieniem z dnia 21.12.2018r. organ egzekucyjny na podstawie art. 64c § 4, § 6a pkt. 2 u.p.e.a. poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania.

Pismem z dnia 14.01.2019r. Prezydent wniósł o wydanie postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

W dniu 25.01.2019r. Naczelnik US wydał postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Zażaleniem z dnia 11.02.2019r. Prezydent zaskarżył ww. postanowienie Naczelnika US. W zażaleniu wierzyciel wskazał, iż postanowienie zaskarża w części, w jakiej wierzyciel został obciążony obowiązkiem zapłaty opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz obowiązkiem zapłaty opłaty manipulacyjnej ponad kwotę minimalną określoną w art. 64 § 6 u.p.e.a. Ponadto zarzucił naruszenie:

- art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie przy wyliczaniu wysokości kosztów egzekucyjnych w przedmiotowym postępowaniu, pomimo uznania jego niezgodności z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, a także poprzez niezastosowanie się do wskazówek interpretacyjnych wynikających z ww. orzeczenia w zakresie sposobu ustalania kosztów postępowania egzekucyjnego, podczas, gdy ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego dłużnika jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy zajęcie to okazało się skuteczne (na rachunku dłużnika znajdowały się jakiekolwiek środki pieniężne), natomiast w przedmiotowej sprawie zajęcie to było bezskuteczne z uwagi na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej;

- art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie przy wyliczaniu wysokości opłaty manipulacyjnej pomimo uznania jego niezgodności z Konstytucją RP przez TK wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, a także poprzez niezastosowanie się do wskazówek interpretacyjnych wynikających z ww. orzeczenia w zakresie sposobu ustalania opłaty manipulacyjnej, podczas, gdy organ prowadzący egzekucję administracyjną w przedmiotowej sprawie powinien ustalić wysokość opłaty manipulacyjnej adekwatnie do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, w szczególności mając na względzie, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego dłużnika, od której ustalono opłatę organ egzekucyjny dokonał jedną czynnością, tego samego dnia w stosunku do wszystkich tytułów wykonawczych stanowiących podstawę do prowadzenia egzekucji.

We wnioskach końcowych Prezydent wniósł o uchylenie w/w postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 kpa. oraz art. 141 i art. 144 kpa. w związku z art 18 u.p.e.a. i uchylenie tego postanowienia w zakresie ustalonej opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, oraz ustalenie opłaty manipulacyjnej w wysokości 1,40 złotych za każdą dokonaną czynność zajęcia rachunku bankowego, dla każdego z tytułów wykonawczych.

Postanowieniem z dnia 26.03.2019r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej jako "Dyrektor IAS") utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika US z dnia 25.01.2019r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że u.p.e.a. obciąża wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego tylko w szczególnych sytuacjach, które zostały wymienione w art. 64c § 2-4, tj.: gdy tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji (§ 2), jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (§ 3), jeżeli koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (§ 4).

Organ podkreślił, że administracyjne postępowanie egzekucyjne toczy się co do zasady na ryzyko wierzyciela. Podstawową konsekwencją powyższego jest zasada, iż wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego wówczas, gdy nie może ponosić ich zobowiązany. Ryzyko ponoszenia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych może również wynikać ze złej kondycji ekonomicznej podmiotu zobowiązanego i rzeczywistej niemożności uzyskania kosztów egzekucyjnych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego stanowi przeszkodę do ściągnięcia powstałych kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

Organ zwrócił uwagę, że zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego. Wskazane postulaty zostały również dostrzeżone przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. poz. 1244).

Z treści ww. orzeczenia TK nie wynika jak należy stosować ww. przepisy do czasu ich zmiany przez prawodawcę, w tym w szczególności TK nie przesądził, iż do czasu dokonania zmian w przepisach należy stosować wyłącznie stawki minimalne. Wręcz przeciwnie, TK podkreślił, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. TK jasno stwierdził, iż celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne. TK przyznał, iż wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być bez wątpienia ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Odnosząc się do wywodów strony, iż organ egzekucyjny orzekając w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania winien kierować się wyrokami NSA z 06.04.2018r. o sygn. akt II FSK 914/16 oraz NSA z dnia 20.03.2018r. o sygn. akt II FSK 778/16, w których to wskazano, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, Dyrektor IAS nie podzielił powyższego zarzutu. Brak dokonania efektywnej czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu

wierzytelności pieniężnych nie mógł stanowić przesłanki do odstąpienia od naliczenia

minimalnych kwot, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w analizowanym stanie faktycznym, wbrew opinii wierzyciela Bank S.A. poinformował organ egzekucyjny w piśmie z dnia 27.07.2018r. o przeszkodzie w realizacji zajęć z uwagi na zbieg egzekucji. Tym samym doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności, a w konsekwencji ziściła się hipoteza normy prawnej wyrażonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., co wbrew argumentom zażalenia, zobowiązało organ egzekucyjny do naliczenia opłaty.

Dyrektor IAS nie podzielił również zarzutu odnośnie sposobu ustalenia wysokości opłaty manipulacyjnej. Organ zauważył, że czynności w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku Zobowiązanego przeprowadzane przez Naczelnika US były skrupulatnie. Dokonano wielu czynności egzekucyjnych. Sprawdzano możliwe adresy zamieszkania Zobowiązanego w terenie, przesyłano zapytania do różnych instytucji, dokonywano sprawdzania majątku w dostępnych aplikacjach systemowych. Nakład pracy, różnorodność zastosowanych środków, a także czasochłonność wykonywanych czynności w pełni uzasadniają wysokość ustalonych kosztów.

Odnośnie stwierdzenia wierzyciela o braku konsekwencji w obciążeniu wierzyciela opłatami za zajęcie rachunku bankowego w Bank, a zaniechaniu obciążenia dłużnika zajęciem rachunku w Bank S.A., pomimo, że bezskuteczność tych zajęć wynikała z tych samych okoliczności, tj. zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną, organ zauważa, że stosowanie do treści art. 64 § 5 u.p.e.a. jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano innej czynności egzekucyjnej, to pobiera się opłatę egzekucyjną pomniejszoną o opłatę za wcześniej dokonaną czynność egzekucyjną, nie mniej niż 6,80 zł. Mając powyższe na uwadze to za zajęcie rachunku w Banku S.A. (dokonane po zajęciu rachunku prowadzonego przez Bank S.A.) organ egzekucyjny powinien naliczyć opłatę w wysokości 6,80 zł za każdy tytuł wykonawczy. W zaskarżonym postanowieniu z dnia 25.01.2019r. organ egzekucyjny pominął tę kwestię. Takie rozstrzygniecie nie było jednak w opinii organu niekorzystne dla Skarżącego i nie można tego traktować jako celowe działanie organu egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Dyrektora IAS z dnia 26.03.2019r. Prezydent zarzucił:

- naruszenie art. 7, art. 8 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie przy wyliczaniu wysokości kosztów egzekucyjnych w przedmiotowym postępowaniu, pomimo uznania jego niezgodności z Konstytucją RP przez TK wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, a także poprzez niezastosowanie się do wskazówek interpretacyjnych wynikających z ww. orzeczenia w zakresie sposobu ustalania kosztów postępowania egzekucyjnego, podczas, gdy ustalenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego dłużnika jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy zajęcie to okazało się skuteczne (na rachunku dłużnika znajdowały się jakiekolwiek środki pieniężna), natomiast w przedmiotowej sprawie zajęcie to było bezskuteczne;

- naruszenie art. 64c § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że zajęcie rachunku bankowego dłużnika uprawniające organ egzekucyjny do obciążenia wierzyciela kosztami tego postępowania, następuje z chwilą przesiania przez organ egzekucyjny wezwania do banku, a zatem do dokonania czynności zajęcia rachunku bankowego nie jest konieczne zajęcie środków na nim zgromadzonych podczas, gdy zgodnie z poglądami orzecznictwa sądów administracyjnych oraz NSA: "Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych." (Wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16), a zatem skoro zajęcie rachunku bankowego dłużnika było w przedmiotowej sprawie całkowicie niestateczne, zatem organowi egzekucyjnemu nie przysługiwało od wierzyciela zwrot kosztów z tym związanych;

- naruszenia art. 7, art. 8 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie przy wyliczaniu wysokości opłaty manipulacyjnej pomimo uznania jego niezgodności z Konstytucją RP przez TK wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, a także poprzez niezastosowanie się do wskazówek interpretacyjnych wynikających z ww. orzeczenia w zakresie sposobu ustalania opłaty manipulacyjnej, organ prowadzący egzekucję administracyjną w przedmiotowej sprawie powinien ustalić wysokość opłaty manipulacyjnej adekwatnie do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, w szczególności mając na względzie, że czynność egzekucyjna w postaci zajęcia rachunku bankowego dłużniczki, od której ustalono opłatę organ egzekucyjny dokonał jedną czynnością, tego samego dnia w stosunku do wszystkich tytułów wykonawczych stanowiących podstawę do prowadzenia egzekucji.

W konsekwencji Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika US i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zasądzenie od Dyrektora IAS na rzecz wierzyciela kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) –c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że narusza ono prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika US w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor IAS stwierdził, że Naczelnik US zasadnie przyjął jako podstawę prawną powstałych kosztów egzekucyjnych: art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Zdaniem Dyrektora IAS - organ egzekucyjny - prawidłowo obciążył Skarżącego kosztami postępowań egzekucyjnych, prowadzonych do majątku Zobowiązanego na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, na które składają się: opłaty za dokonane zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; opłaty manipulacyjne i koszty korespondencji.

Obowiązek uiszczenia tych opłat za zajęcie powstał z chwilą doręczenia Bankowi S.A. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, tj. w dniu 8.11.2017r.

Na wstępie należy przypomnieć, że powstanie i wysokość kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 u.p.e.a. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a.

Stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

W ocenie Skarżącego, wykładnia przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. wskazuje, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Skoro w niniejszej sprawie nie było na rachunku bankowym żadnych środków, nie było też podstaw prawnych do pobrania opłaty. Strona zarzuciła również, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. zostały uznane przez TK w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, za niekonstytucyjne.

Uwzględniając powyższe stanowisko Skarżącego, wskazać należy, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), TK orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Jak wskazał TK w uzasadnieniu powołanego wyroku, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednak swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił TK, określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Istotne jest zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone.

TK stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Ponadto w pkt 5 uzasadnienia wyroku TK wyjaśnił skutki wyroku, uznając, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku TK, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć podobne zarzuty.

Jak trafnie zauważył organ odwoławczy w niniejszej sprawie, TK nie wyeliminował z porządku prawnego expressis verbis przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Uwadze organu odwoławczego umknęła jednak okoliczność, że wyrok TK zmienił normatywną treść badanych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne Wyrok ma charakter zakresowy, co oznacza, że nie powoduje on utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, jednakże po wydaniu orzeczenia przez TK musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w granicach określonych w wyroku TK. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być, nadal stosowany przez organy egzekucyjne. Aby jednak nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji RP, organy powinny badane przez TK przepisy prawa stosować i interpretować zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK.

W świetle powyższego, dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku TK.

W konsekwencji nie sposób podzielić stanowiska organu odwoławczego, że skoro TK nie orzekł o utracie mocy obowiązującej przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Wyrok TK obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, przepisami Konstytucji RP, które zostały powołane jako wzorzec konstytucyjności.

Konieczność uwzględniania przez organy egzekucyjne skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., ma wyrok TK w sprawie SK 31/14, potwierdza liczne orzecznictwo sądów administracyjnych (wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17; opublikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia sądowe powołane poniżej).

W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez uznanie przez organy, że w sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków pieniężnych na tym rachunku, podzielając ten zarzut należy podkreślić, że Sądowi znane jest orzecznictwo prezentujące odmienny pogląd na kwestię możliwości zastosowania w opisanej sytuacji art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., niemniej jednak Sąd podzielił w tym zakresie stanowisko NSA, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w powołanym wyżej przepisie może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (wyroki NSA: z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16). Ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Taka wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. najpełniej realizuje analizowany powyżej wyrok TK, gdyż uwzględnia racjonalną zależność między wysokością, czy zasadnością pobrania opłaty, a czynnościami organu egzekucyjnego, za których podjęcie opłata została naliczona. Warunkiem koniecznym dla naliczenia i pobrania opłaty egzekucyjnej jest istnienie w dacie zajęcia, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy, z którego następuje zaspokojenie wierzyciela. W innym przypadku, naliczenie opłaty jest niezasadne jako sprzeczne z postulatami wyroku TK.

W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo – rozliczeniowe. Dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Powyższa teza znajduje potwierdzenie również w najnowszym orzecznictwie NSA (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19).

Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdził, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności, skoro od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Ponadto, rozpatrując sprawę, organ odwoławczy pominął te argumenty, które zadecydowały o orzeczeniu przez TK o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ egzekucyjny przepisów u.p.e.a. Nie odniósł się m.in. do kwestii, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Nie uwzględnił też, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił, jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.