Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 721/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2017 r. zapadłym w sprawie sygn. akt III SA/Gd 458/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną przez A. K. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 kwietnia 2017 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przy ocenie sytuacji dochodowej organy nie odniosły się w ogóle do wieku dłużnika, który w dacie orzekania przez organ II instancji miał już ukończone 69 lat (ur. 31 stycznia 1948 r.) oraz do jego stanu zdrowia, wskazując jedynie na orzeczenie z dnia 23 maja 2016 r. o zaliczeniu na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres dwóch lat, tj. do dnia 23 maja 2018 r. Zdaniem Sądu stan zdrowia i wiek dłużnika przekładały się bezpośrednio na możliwość uzyskiwania przez niego dochodów. Rozważając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika organ II instancji odwołał się przede wszystkim do oceny organu I instancji. Organ nie dokonał tym samym własnej oceny w tym zakresie, a obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie istoty sprawy. Uznano więc, że w sprawie dokonana ocena i analiza sytuacji dochodowej dłużnika, w tym zwłaszcza stanu zdrowia była wystarczająca i pozwalała na prawidłowe rozpoznanie wniosku. Wobec braku dokonania przez organy pełnej oceny, trudno było przyjąć, że został uwzględniony interes strony. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy miały przede wszystkim dokonać jednoznacznych ustaleń dotyczących wysokości zadłużenia wraz z odsetkami, a także aktualnych ustaleń w zakresie sytuacji zdrowotnej i życiowej dłużnika. Potem dokonać pełnej oceny i analizy sytuacji dochodowej skarżącego, uwzględniając jego wiek i stan zdrowia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 22 sierpnia 2018 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 544 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 czerwca 2018 r., nr [...], którą odmówiono A. K. umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń alimentacyjnych, w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2015r., w wysokości 125.697,53 zł wraz z odsetkami w kwocie 57.038,64 zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że A. K. (dalej również jako - "strona") wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o umorzenie w całości należności alimentacyjnych łącznie z odsetkami, która wynikła z faktu bezdomności strony w latach 1998-2006 oraz stanu ubóstwa, przebywanie w ośrodkach [...], utraty zdrowia i możliwości zarobkowania. Aktualnie prowadzona jest egzekucja komornicza tych należności, a stronie pozostaje kwota 441 zł miesięcznie z emerytury. Dlatego znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a w zasadzie wegetuje. Do wniosku strona dołączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 23 maja 2016 r. wydane na okres do dnia 23 maja 2018 r.; zaświadczenie komornika o dokonanych wpłatach - egzekucja z emerytury za okres od grudnia 2015 r. do maja 2016 r.

Organ odwoławczy przywołał również treść oraz uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sygn. akt III SA/Gd 458/17, opisując zawarte w nim wskazania dotyczące ponownego rozpoznania sprawy.

W oparciu o materiał dowody zebrany w postępowaniu organ odwoławczy ustalił, że strona jest rozwodnikiem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, korzysta z pomocy społecznej - dodatków mieszkaniowych i zasiłku celowego w kwocie 50 zł. Dochodem wnioskodawcy jest emerytura w kwocie brutto 1.591,36 zł, od której pobierana jest zaliczka na podatek dochodowy w kwocie 117 zł oraz składka na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 143,22 zł. Na skutek zajęcia komorniczego z emerytury potrącana jest miesięcznie kwota 581,14 zł określona w zaświadczeniu ZUS, zaś jak wynika z informacji komornika z dnia 06 kwietnia 2018 r. zajęcie komornicze emerytury strony w okresie od miesiąca września 2017 r. do marca 2018 r. wynosi miesięcznie kwotę 434 zł. Odwołujący się otrzymuje tym samym z emerytury miesięczny dochód netto w kwocie 750 zł. Ponadto, posiada prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł miesięcznie, a w okresie od 01 grudnia 2017 r. do 31 maja 2018 r. otrzymywał dodatek mieszkaniowy w kwocie 58,08 zł. Łączne dochody w maju 2018 r. wyniosły 1.011,08 zł. Rodzice strony wnioskującej nie żyją. Mieszka w mieszkaniu komunalnym o pow. 30m2 jednoizbowym, z oddzielną kuchnią, bez łazienki, z WC poza mieszkaniem. Mieszkanie ogrzewane jest piecem węglowym, jest czyste i zadbane. Czynsz wynosi 290 zł, opłata za energię elektryczną 114 zł, zakup opału na zimę ok. 800 zł. Spłaca kredyt na zakup telewizora w kwocie 162 zł miesięcznie. Ponadto z przedłożonych faktur wynika, że w sierpniu i listopadzie 2017 r. zakupiono lekarstwa na kwotę około 170 zł. Brak jest w aktach sprawy aktualnych faktur zakupu lekarstw dokonywanych przez stronę. Strona nie utrzymuje kontaktu z krewnymi zamieszkałymi oddzielnie. Odwołujący się posiada przyznany na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, orzeczeniem z dnia 28 maja 2018 r. ze wskazaniami m.in. konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dłużnik alimentacyjny nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku nieruchomego; ruchomości czy też zasobów pieniężnych i papierów wartościowych. Dłużnik alimentacyjny ma ukończony 70 rok życia, zaś z zaświadczeń lekarskich wynika, że jest osobą schorowaną z przewlekłą niewydolnością krążenia, miażdżycą tętnic, chorobą niedokrwienną serca, utrwalonym migotaniem przedsionków, łagodną niedomykalnością zastawki, stanem po udarze niedokrwiennym mózgu z symulatorem serca.

Zdaniem Kolegium, bez wątpienia sytuacja finansowa strony jest trudna. Strona żyje na pograniczu ubóstwa, a z racji wieku oraz złego stanu zdrowia, w tym aktualnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co niewątpliwie przekłada się bezpośrednio na brak możliwości uzyskiwania przez dłużnika dochodów innych niż emerytura. Strona nie może także liczyć na pomoc rodziny, w tym dzieci.

Dalej ustalono, że obowiązek alimentacyjny strony odnosił się do dzieci: M. K.; A. K.; W. K. i R. K. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na w/w dzieci decyzjami właściwego organu było przyznane poczynając od dnia 01 października 2008 r. do dnia 30 września 2013 r. (R. K.), do dnia 30 września 2015 r. (M. K.) oraz do dnia 31 stycznia 2015 r. (A. K. i W. K.). Z treści znajdującego się w aktach sprawy odpisu wyroku zaocznego Sądu Rejonowego III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 13 lipca 2015 r., sygn. akt III RC 14/15 wynika, że obowiązek alimentacyjny dłużnika wobec W. K., A. K. oraz R. K. został uchylony z dniem 07 stycznia 2015 r. Natomiast obowiązek alimentacyjny dłużnika wobec M. K. został uchylony wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt III RC 638/15 z dniem 11 września 2015 r. Łącznie ze środków funduszu alimentacyjnego na rzecz w/w osób uprawnionych wypłacona została kwota 145.515,00 zł. Z tej kwoty zwrócona do organu I instancji została łącznie kwota 19.817,47 zł. Tym samym pozostała do spłaty należność główna w kwocie 125.697,53 zł. Z łącznie naliczonych odsetek ustawowych w kwocie 84.712,33 zł zwrócone zostały odsetki w kwocie 26.616,21 zł. Pozostała do zwrotu, wyliczona na dzień wydania przez organ I instancji decyzji, w kwocie 58.096,12 zł. Takie też kwoty zostały wskazane w sentencji zaskarżonej decyzji, i zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], ich wyliczenie znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, w decyzjach wskazanych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz rozliczenia dłużnika alimentacyjnego dokonanego przez ten organ. Ponadto dłużnik alimentacyjny w swoim piśmie z dnia 01 czerwca 2018 r. ostatecznie wniósł o umorzenie w całości należności głównej oraz odsetek naliczonych na dzień 21 maja 2018 r. w kwocie 57.038,64 zł.

Powyższa sytuacja dochodowa strony została uwzględniona przez organ I instancji przy podejmowaniu decyzji o odmowie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego.

Organ odwoławczy wskazał również, że fakt, iż wyrokami sądu powszechnego dłużnik alimentacyjny został zwolniony z obowiązku alimentacji wszystkich swoich dzieci, nie może sam z siebie stanowić podstawy dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie zadłużenia, które powstało w okresie kiedy obowiązek alimentacyjny strony odwołującej się istniał, a którego to obowiązku strona nie wykonywała. Ponadto egzekucja komornicza nadal się toczy, zaś ściągane z emerytury dłużnika kwoty przekazywane są wierzycielowi.

A. K. wniósł na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 sierpnia 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

W uzasadnieniu skargi opisał swoją trudną sytuację życiową. Podniósł, że domaga się chociażby częściowego umorzenia należności alimentacyjnych. Twierdził, że działania organów są nieetyczne i niekonstytucyjne, ponieważ nadal żąda się od niego spłaty należności alimentacyjnych, które powstały przed 58 laty. Zaznaczył, że jest emerytą i inwalidą u schyłku życia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako -"p.p.s.a.") stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 sierpnia 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 czerwca 2018 r., którą odmówiono dłużnikowi alimentacyjnemu: A. K. (dalej jako - "skarżący" lub "dłużnik") umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 125.697,53 zł należności głównej oraz kwoty 57.038,64 zł odsetek ustawowych.

Punktem wyjścia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 458/17, którym uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 kwietnia 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 stycznia 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez "ocenę prawną" należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa materialnego i procesowego. Z powyższego przepisu wynika wprost, że ilekroć dana sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez sąd lub organ, jest on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną istotnej zmianie przepisy.

W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

W wyniku wydania wyroku o charakterze kasacyjnym (a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie) sprawa wraca do stadium postępowania przed organem administracyjnym. Oznacza to obowiązek powtórnego rozpoznania tej sprawy przez ten organ i wydania decyzji, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w wyroku. Podkreślenia wymaga, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10). Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Uwzględniając powyższe, Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję z dnia 22 sierpnia 2018 r., nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2017 r. W wyroku tym, zobowiązano organy nie tylko do dokonania jednoznacznych ustaleń dotyczących wysokości zadłużenia wraz z odsetkami, ale przede wszystkim aktualnych ustaleń w zakresie sytuacji zdrowotnej i życiowej dłużnika. Następnie zaś do dokonania pełnej oceny i analizy jego sytuacji dochodowej, uwzględniając wiek oraz stan zdrowia dłużnika alimentacyjnego (...).

Sąd orzekający obowiązany jest uwzględnić powyższą okoliczność w niniejszej sprawie z uwagi na treść art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym ostatnim przepisem, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2008 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm., zwanej dalej - "ustawą"). Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Redakcja zacytowanego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego ("organ właściwy... może..."). Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego i organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Oznacza to, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku. Jak też zaznaczono w ww. wyroku, element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. W konsekwencji też prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.

Zatem przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a.

Mając to na uwadze - aby móc uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia - sytuacji dochodowej i rodzinnej - podmiotu wnioskującego, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulg w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części (czego żąda w tym postępowaniu skarżący), odroczenia termin płatności albo rozłożenia na raty w przypadku objętym dyspozycją przepisu art. 30 ust. 2 ustawy.

Niniejsze postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 6 czerwca 2018 r., w którym domagał się umorzenia ciążących na nim należności alimentacyjnych. Przedmiotowy wniosek został, stosownie do wezwania organu I instancji z dnia 21 maja 2018 r., doprecyzowany w piśmie procesowym z dnia 1 czerwca 2018 r.

Podstawową więc przesłankę, którą należało rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego, stanowi jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Jest też oczywiste, że pod pojęciem - sytuacji dochodowej - należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe, skoro rozważeniu podlega umorzenie świadczeń pieniężnych. W związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu.

Należy też podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych i doktryny prawa, obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie sprawy. Aktywność organu odwoławczego nie może się ograniczać się li tylko do roli podmiotu kontrolującego orzeczenie organu I instancji. Ma to oczywiście ścisły związek z fundamentalną zasadą prawa administracyjnego, a mianowicie zasadą dwuinstancyjności - art. 15 k.p.a., która jest również zasadą konstytucyjną - art. 78 Konstytucji RP. Sprawa administracyjna jest zatem dwukrotnie rozpoznawana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w I instancji, a następnie w II instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnego postępowania wyjaśniającego, konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (tak: B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980 r., s.144 i nast.).

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano m.in., że dłużnik alimentacyjny ma ukończone 70 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą bardzo schorowaną. Posiada orzeczenie z dnia 28 maja 2018 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ma przewlekłą niewydolność krążenia, miażdżycę tętnic, chorobę niedokrwienną serca, utrwalone migotanie przedsionków, łagodną niedomykalność zastawki. Jest po udarze niedokrwiennym mózgu i ma symulator serca. Można dodać, że zły stan zdrowia potwierdza również zaświadczenie lekarskie dołączone do skargi, w którym wskazano na występowanie u dłużnika zaawansowanej niewydolności krążenia, nadciśnienia tętniczego, postępującej miażdżycy oraz na implantację stymulatora serca, a także udar mózgu przebyty w 2011 r. Dłużnik zajmuje mieszkanie komunalne o powierzchni 30m2, bez łazienki i z WC (poza mieszkaniem), opłaca czynsz w wysokości 290 zł miesięcznie, za energię elektryczną 114 zł, lekarstwa około 170 zł, węgiel 800 zł (w okresie zimowym). Jedynym jego dochodem jest emerytura w kwocie 1.591,36 zł brutto, od której pobierana jest zaliczka na podatek dochodowy w kwocie 117 zł oraz składka na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 143,22 zł. Na skutek zajęcia komorniczego z emerytury potrącana jest miesięcznie kwota 581,14 zł, zaś zajęcie komornicze świadczenia emerytalnego w okresie od września 2017 r. do marca 2018 r. wynosiło miesięcznie 434 zł. W konsekwencji, skarżący otrzymuje kwotę 750 zł netto miesięcznie i nie ma innych źródeł dochodu. Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomości, jak też zasobów pieniężnych i papierów wartościowych.

Prawidłowość dokonanych przez organ ustaleń w sprawie, przy ponownym jej rozpoznaniu poprzez pryzmat otrzymanych wytycznych, nie budziła wątpliwości Sądu orzekającego.

Niemniej - w dalszej kolejności - prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało od organu szczegółowej analizy oraz oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego w świetle unormowania art. 30 ust. 2 ustawy, której zdaniem Sądu orzekającego, organ w realiach niniejszej sprawy, prawidłowo nie dokonał. Analiza dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego i wysnute z niego przez organ wnioski muszą budzić uzasadnione zastrzeżenia, zwłaszcza wobec ustaleń dotyczących wieku i stanu zdrowia dłużnika alimentacyjnego, a także wysokości dochodu, którym rzeczywiście dysponuje.

Trzeba zgodzić się z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z uznaniem administracyjnym, i zarazem z wyjątkiem od zasady, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, wyrażonej w przepisie art. 27 ust. 1 ustawy. Niemniej, racjonalny ustawodawca nie wyłączył możliwości modyfikacji obowiązku ciążącego na dłużnika alimentacyjnym, jak również możliwości zwolnienia dłużnika z tego obowiązku (częściowego lub zupełnego).

Na tle powyżej ustalonego stanu faktycznego, musi się również nasuwać pytanie - jaka sytuacja rodzinna i zdrowotna dłużnika alimentacyjnego - przemawia lub uzasadnia zastosowanie omawianego przepisu prawa przez organ. Innymi słowy, jak "zła" czy też wyjątkowa powinna być sytuacja dłużnika alimentacyjnego, aby w ocenie organu było możliwe skorzystanie z przewidzianych w tym przepisie ulg. Zdaniem Sądu orzekającego taka sytuacja zaistniała w realiach niniejszej sprawy.

W konsekwencji też nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, który odmawia umorzenia jakiejkolwiek części należności dłużnika alimentacyjnego, jednocześnie stwierdzając (co należy podkreślić) - że skarżący "żyje na pograniczu ubóstwa", zaś wiek i zły stan zdrowia, w tym aktualne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (...) "niewątpliwie przekłada się na brak możliwości uzyskiwania przez dłużnika dochodów innych niż emerytura". Ponadto, organ ten zaznacza "dołączając do tego istniejące zadłużenie, powstałe na skutek niewykonywania przez dłużnika obowiązku alimentacyjnego wobec swoich dzieci, zasadnym jest uznanie, że sytuacja finansowa strony jest trudna. Strona nie może liczyć na pomoc rodziny ...".

Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności takie jak - wiek dłużnika alimentacyjnego (ukończony 70 rok życia), zły stan zdrowia, posiadanie licznych i poważnych schorzeń, treść aktualnego orzeczenia z dnia 28 maja 2018r. o zaliczeniu dłużnika na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, wysokość pozostałego do jego dyspozycji świadczenia emerytalnego, nie są obojętne z punktu widzenia dokonywanej w niniejszej sprawie oceny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - z jednej strony - wskazuje na bardzo złą sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego ("pogranicze ubóstwa") oraz zdrowotną (wyłączającą całkowicie możliwość uzyskiwania przez niego dochodów innych niż emerytura, z której egzekwowane są należności alimentacyjne, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek majątku), zaś - z drugiej strony - w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia podnosi, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku.

W ocenie Sądu orzekającego, w świetle przywołanych faktów, nie można przyjąć, że organ dokonał prawidłowej oceny w tym zakresie, zwłaszcza, że obowiązkiem organu odwoławczego było ponowne rozpoznanie istoty sprawy. Zebrany materiał dowodowy wskazuje na to, że sytuacja finansowa i majątkowa, a zwłaszcza zdrowotna dłużnika alimentacyjnego w dacie orzekania przez organ przemawiała za spełnieniem warunków, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, i za co najmniej częściowym umorzeniem należności. Dlatego, mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organ, kwestionując w opisanym powyżej stanie faktycznym, istnienie ustawowej przesłanki, wadliwie zastosował powyższy przepis, co miało wpływ na wynik sprawy.

Należy też dodać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd m.in. na tle obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych, że nie może on prowadzić do takiego pogorszenia sytuacji materialnej zobowiązanego, że będzie on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej. A przecież w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że strona wnioskująca korzysta z pomocy społecznej (dodatki mieszkaniowe i zasiłek celowy).

W związku z dokonanymi rozważaniami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, orzekając jak w sentencji.

Organ ponownie rozpozna niniejszą sprawę, a przy rozważaniu aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, weźmie po uwagę wyrażoną przez Sąd orzekający ocenę prawną, stosownie do treści przepisu art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenie sądu administracyjnego dostępne jest w internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).