Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 406/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 406/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 czerwca 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Protokolant: st. referent Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2014 r., sprawy ze skargi A.K., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 23 grudnia 2013r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 25 października 2013r., nr [...] odmówił A.K. umorzenia należności wraz z odsetkami za okres od marca 2009r. do marca 2011r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 oraz art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Organ wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe po spełnieniu chociażby jednej z przesłanek, wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi w wyliczonych w ustawie przypadkach. Aktualnie wobec strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, nie jest zatem możliwe stwierdzenie braku majątku, podlegającego egzekucji.

Zakład wskazał też, że w przypadku braku całkowitej nieściągalności, istnieje możliwość umorzenia należności za ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. A.K. podnosił, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku i nie jest w stanie zapłacić zaległych składek. Jednak w ocenie organu nie przedstawił on żadnych dokumentów pozwalających uznać, że spłata należności pociągałaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zakład zwrócił uwagę na brak przeszkód w podjęciu zatrudnienia przez stronę oraz fakt, że w roku 2012 dokonała ona darowizny nieruchomości na rzecz K.K. W tym kontekście organ administracji zwrócił uwagę na możliwość wniesienia skargi pauliańskiej na podstawie art. 527 k.c.

A.K. wniósł w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że nie otrzymał żadnych propozycji pracy, a jego stan zdrowia znacznie mu utrudnia ewentualne zarobkowanie. Również jego żona, K.K., jest bezrobotna, ponadto jest przewlekle chora i wymaga opieki lekarskiej. Skarżący wskazał, że z żoną pozostają bez środków do życia i mieszkają w domu, należącym do córki.

Decyzją nr [...], wydaną dnia 23 grudnia 2013r. na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w zw. z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną.

Organ administracji stwierdził, że w przedłożonych przez skarżącego dokumentach brak obiektywnych przesłanek pozwalających uznać, że nie jest w stanie podołać spłacie zadłużenia. A.K. nie udowodnił, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dokumentacja medyczna nie pozwala stwierdzić, aby był on niezdolny do pracy. Brak przesłanek do stwierdzenia, że przy odpowiednim zaangażowaniu pracy nie znajdzie albo nie rozpocznie działalności gospodarczej jak żona. Zakład ponownie zwrócił sprawę na niewyjaśnioną kwestię darowania nieruchomości, która ma znaczny wpływ na ustalenie sytuacji finansowej strony.

A.K. nie zgodził się z powyższym rozstrzygnięciem, wnosząc w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na przyjęciu, że należności z tytułu składek nie są całkowicie nieściągalne;

- art. 28 ust. 3 pkt 6 i 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie stanowi podstawy stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na nieuwzględnieniu sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego sytuacji osobistej, związanej ze stanem zdrowia skarżącego oraz stanem zdrowia jego żony.

A.K. zarzucił również naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do postanowień o umorzeniu postępowań egzekucyjnych oraz twierdzeń i argumentów skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała oddaleniu.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Zasady umorzenia należności z tytułu zaległych składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na zasadach, przewidzianych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm., dalej oznaczona jako u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Jak stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ustawowym warunkiem umorzenia należności jest zatem ustalenie całkowitej ich nieściągalności, a pojęcie to zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Od tej zasady wyjątek wprowadza – w odniesieniu do ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stosownie do którego takie należności mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Ustawa zawiera podstawę do określenia szczegółowych zasad i przesłanek umorzenia w takich wypadkach w drodze rozporządzenia (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.).

Zasady umarzania należności wobec ubezpieczonych – płatników składek reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności (całkowita nieściągalność oraz wykazanie przez zobowiązanego przesłanek, wymienionych w § 3 rozporządzenia) podlegały w niniejszej sprawie ustaleniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie Sądu słusznie zostało stwierdzone przez organ administracji publicznej, że żadna z powyższych przesłanek umorzenia należności nie zachodzi.

Przede wszystkim w odniesieniu do skarżącego nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności. Zakład słusznie wskazuje na fakt dokonania przez AK darowizny na rzecz córki w roku 2012, zatem już w czasie, kiedy istniały zaległości w uiszczaniu składek. Zgodnie z art. 527 § 1 k.c., gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Stosownie do art. 527 § 2 k.c., czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności. Nadto, jak wynika z art. 527 § 3 k.c., jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Wierzyciele skarżącego mogą zatem skorzystać z tzw. skargi pauliańskiej w oparciu o art.527 k.c., dodatkowo służyć im będzie domniemanie, o którym mowa w art. 527§ 3 k.c.

Z poszczególnych, enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sytuacji całkowitej nieściągalności zaległości w ogóle niniejszej sprawy nie dotyczą pkt 1 (nie zachodzi przypadek śmierci dłużnika), pkt 2 (brak postępowania upadłościowego lub o ogłoszenie upadłości), pkt 3 (nie wchodzi w grę zaprzestanie działalności połączone z brakiem majątku) oraz pkt 4 (nie prowadzono postępowania likwidacyjnego). Rozważać można jedynie, czy sytuacja skarżącego odpowiada tej, o której mowa w pkt 5 (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję) oraz pkt 6 (jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne).

Skarżący przedłożył postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Postanowienie z dnia 30 maja 2012r., sygn. akt KM 1314/11 w ogóle nie dotyczy sytuacji, o jakiej mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ wynika z niego wyraźnie, że umorzenie następuje na wniosek wierzyciela. Na brak majątku wskazywać może postanowienie sygn. akt KM 1412/10, wskazujące, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Jednakże postanowienie to zostało wydane 18 marca 2011r., zatem nie może być automatycznie odnoszone do sytuacji majątkowej skarżącego w dacie rozpatrywania wniosku o umorzenie przez Zakład. Zwrócenie przez organ administracji publicznej uwagi na możliwość wniesienia skargi pauliańskiej dowodzi zaś, że obecnie istnieje możliwość uzyskania z egzekucji zaspokojenia ponad koszty postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał też, aby dotyczyły go przesłanki umorzenia, przewidziane w rozporządzeniu. A.K. twierdził co prawda, że pozostaje z żoną bez środków do życia, jednak nie udokumentował swojej sytuacji materialnej oraz materialnej i zarobkowej sytuacji żony. Nie można przyjąć więc za udowodnione, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Skarżącego nie dotyczy przypadek, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie). A.K. nie wykazał też, aby przewlekła choroba albo konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskania dochodu (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Sam twierdzi zresztą, że stan zdrowia – oprócz miejsca zamieszania oraz wieku – jest okolicznością znacznie utrudniającą podjęcie pracy zarobkowej. Nie jest to równoznaczne z pozbawieniem takiej możliwości oraz z niemożnością uzyskania dochodu np. z działalności gospodarczej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę biorąc art. 151 p.p.s.a.