Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1182/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi T. M., M. G., J. B., P. B., M. B., L. C. i K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2016r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz T. M., M. G., J. B., P. B., M. B., L. C. i K. B. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] o odmowie przekształcenia praw użytkowania w prawo własności nieruchomości.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z 29 grudnia 2015r. T. M., A. P., A. B., M. G., J. B. i P. B. wystąpili o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w [...] przy ul [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m kw.

Przedmiotowa nieruchomość objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 279) i z dniem 21 listopada 1945r. przeszła na własność [...], a następnie z chwilą likwidacji gmin w 1950r. grunt ten przeszedł na własność Skarbu Państwa.

Umową o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste z dnia [...] grudnia 2015r. zawartą w formie aktu notarialnego Rep. [...] przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste w trybie art. 7 ww. dekretu na rzecz T. M., A. P., A. B., M. G., J. B. i P. B.. W następstwie śmierci A. B., spadek po niej nabyli L. C., M. B. i K. B.

Pismem z 1 czerwca 2016r. ww. osoby podtrzymały wniosek inicjujący niniejsze postępowanie.

Decyzją z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] Zarząd Dzielnicy [...] odmówił T. M., M. G., J. B., P. B., A. P., M. B., L. C. i K. B. przekształcenia prawa użytkowania w prawo własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m kw., dla której Sąd Rejonowy dla [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...].

Organ I instancji stwierdził, że w sprawie bezsporne jest, iż prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości ustanowione zostało m.in. na rzecz poprzednika prawnego L. C., M. B. i K. B. po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w trybie art. 7 dekretu, na podstawie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste z dnia 10 grudnia 2015r., poprzedzonej decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2014 r. L. C., M. B. i K. B. udział w prawie użytkowania wieczystego uzyskali na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] maja 2016r., a zatem po dniu wejścia w życie ustawy.

Tymczasem wyjątki od zasady, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości możliwe są wyłącznie w odniesieniu do użytkowników wieczystych, których prawo istniało w dniu wejścia w życie ustawy. Z treści przepisu art. 1 ust. 4 ustawy wynika, że prawo do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, uzyskanego po dniu 13 października 2005 r. przysługuje wyłącznie osobom, które uzyskały powyższe prawo na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945r. oraz właścicielom lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmuje prawo użytkowania wieczystego. W ocenie organu z przepisu tego w żaden sposób nie wynika aby prawo to przysługiwało następcom prawnym tj. osobom, które nabyły prawo użytkowania wieczystego od osób, które uzyskały prawo na zasadach i w trybie określonym w art. 7 dekretu, po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 lipca 2005r. Organ podkreślił, że art. 1 ust. 3 ustawy przewiduje co prawda, że z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić również następcy prawni osób, o których mowa m.in. w ust. 1a pkt 2, tj. następcy prawni użytkowników wieczystych nieruchomości, którzy uzyskali powyższe prawo na podstawie art. 7 dekretu, jednakże przepis ten dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy z żądaniem występują następcy prawni, których prawo istniało już w dniu wejścia w życie ustawy.

W związku z powyższym organ I instancji uznał, że T. M., A. P., M. G., J. B. i P. B. przysługuje prawo przekształcenia na podstawie art. 1 ust. 4 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy, natomiast L. C., M. B. i K. B. jako następcom prawnym A. B. roszczenie o przekształcenie prawa na gruncie obowiązującej ustawy nie przysługuje.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli T. M., M. G., J. B., P. B., A. P., M. B., L. C. i K. B.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę przytoczyło treść przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005r. i stwierdziło, że przekształcenie na podstawie tej ustawy jest możliwe co do zasady wyłącznie w odniesieniu do użytkowników wieczystych, których prawo istniało już w dacie wejścia w życie ustawy, a więc w dniu 13 października 2005 r., umożliwiając na zasadzie wyjątku przekształcenie prawa powstałego po tej dacie, ale tylko w odniesieniu do osób, które prawo użytkowania wieczystego nabyły w trybie art. 7 dekretu oraz właścicieli lokali, których udział w nieruchomości wspólnej obejmuje prawo użytkowania wieczystego. Zdaniem Kolegium w odrębnie ustalonym przez ustawodawcę kręgu następców prawnych, jako osób także uprawnionych do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, nie ujęto następców prawnych tych użytkowników wieczystych, którzy prawo to uzyskali na podstawie art. 7 dekretu po dniu 13 października 2005 r.

Kolegium w związku z powyższym stwierdziło, że Y. M., A. P., M. G., J. B. i P. B. przysługuje wniosek o nieodpłatne przekształcenie, natomiast L. C., M. B. i K. B. jako następcom prawnym A. B. takie roszczenie nie przysługuje. Ponieważ zaś przekształceniu podlega prawo użytkowania wieczystego jako całość, w sytuacji, gdy obecnie w odniesieniu do części współużytkowników nie jest dopuszczalne przekształcenie, brak jest możliwości przekształcenia w ogóle.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli T. M., M. G., J. B., P. B., A. P., M. B., L. C. i K. B. zarzucając jej obrazę prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1a pkt 2 w zw. z ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. polegającą na błędnym zastosowaniu i wadliwym przyjęciu, że możliwość przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności jest tożsama z prawem zgłoszenia żądania przekształceniowego w sytuacji gdy dyspozycja wskazanych przepisów posługuje się pojęciem " żądania przekształcenia", a nie "prawa do przekształcenia".

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że żądanie przekształcenia zgłosiły osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego w trybie art. 7 dekretu i gdyby nie śmieć jednej z tych osób, decyzja byłaby pozytywna. Natomiast następcy prawni zmarłej A. B. wstąpili do postępowania na zasadzie art. 30 § 4 k.p.a. Zdaniem skarżących w zaistniałym stanie faktycznym brak jest przeszkód do uwzględnienia wniosku o przekształcenie, a wykładnia prawa zastosowana przez organy jest niesprawiedliwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 11 września 2017r. skarga A. P. została odrzucona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do dokonania interpretacji pojęcia "następca prawny", użytego w art.5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości i udzielenia odpowiedzi, czy pod tym pojęciem należy rozumieć osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej - na przykład dziedziczenia.

Stosownie do art. 5 wskazanej ustawy: "Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie: 1) na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a, lub ich następców prawnych; 2) spółdzielni mieszkaniowych lub ich następców prawnych, będących użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości, które uzyskały użytkowanie wieczyste w sposób określony w art. 1 ust. 1a pkt 1 lub pkt 2."

Nie można pominąć związku wskazanego przepisu z art. 1 ust. 1a ustawy. Zgodnie z jego brzmieniem: "Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości, niezależnie od jej przeznaczenia, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały: 1)w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r.; 2) na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279)." Chodzi zatem o osoby pokrzywdzone i pozbawione prawa do nieruchomości wskutek wywłaszczenia lub innego przejęcia gruntu na rzecz Skarbu Państwa, a także o byłych właścicieli gruntów warszawskich. Zatem nieodpłatne przekształcenie użytkowania wieczystego ma być dla tych osób swoistą rekompensatą za poniesione szkody na skutek działań Państwa opisanych w art.1 ust.1 a ustawy.

Interpretując pojęcie "następca prawny" trzeba mieć także na uwadze treść art. 4 omawianej ustawy, w którym ustawodawca, jako zasadę przyjął odpłatność przekształcenia użytkowania wieczystego we własność, zaś wyjątkiem od tej zasady jest nieodpłatność. Skoro nieodpłatność przekształcenia jest wyjątkiem od zasady, to wykładnia pojęcia "nabywcy" uprawnionego do skorzystania z nieodpłatnego przekształcenia nie może mieć charakteru wykładni rozszerzającej. Z tego swoistego "przywileju nieodpłatności" skorzystać mogą jedynie osoby, które wypełniają dyspozycję art.1 ust.1 a ustawy bądź ich spadkobiercy. Z istoty spadkobrania wynika bowiem, że spadkobierca wchodzi w ogół praw majątkowych spadkodawcy. W myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Spadkobierca zaś - jak stanowi art. 925 k.c. - nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, co następuje w chwili śmierci spadkodawcy. Korzystanie przez spadkobiercę z instytucji uregulowanej w art. 5 ustawy uzasadnione jest tym, iż wstępuje on w prawa swego "poprzednika" prawnego, z których ten nie mógł skorzystać.

Jak podkreśla się w doktrynie osoby wskazane w art. 5 pkt 1 ustawy są przez ustawodawcę traktowane w sposób szczególny. Zostały one bowiem pozbawione prawa własności w drodze wywłaszczenia bądź umowy zawartej jednak pod groźbą wywłaszczenia. Celem przyznania prawa do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności było wyrównanie szkody wynikłej z przymusowego pozbawienia prawa własności w zamian za użytkowanie wieczyste. Celu tego nie sposób realizować wobec osoby, która w drodze czynności cywilnoprawnej nabyła prawo użytkowania wieczystego (R. Skwarło: Komentarz do art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, Lex/el 2007, teza 6).

Zatem, o ile z żądaniem przekształcenia - zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy mogą wystąpić osoby fizyczne, prawne i spółdzielnie będące następcami prawnymi osób, które w dniu wejścia w życie ustawy były użytkownikami wieczystymi nieruchomości i nabyli to użytkowanie na zasadzie sukcesji generalnej, jak i sukcesji singularnej. O tyle prawo do nieodpłatnego nabycia mają wyłącznie następcy prawni, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej.

Jeśli chodzi o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2012r. sygn. akt I SA/Wa 99/12, na który powołują się organy orzekające w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, iż wbrew twierdzeniom organów stan faktyczny tamtej sprawy jest zupełnie odmienny, ponieważ osoba wnioskująca o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nabyła prawo użytkowania wieczystego w drodze czynności cywilnoprawnej od osób, które to prawo uzyskały w trybie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy , a wiec w drodze sukcesji singularnej.

W rozpoznawanej sprawie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione m.in. na rzecz A. B., która ze wszystkimi współużytkownikami wieczystymi w dniu 29 grudnia 2015r. złożyła wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości. A. B. zmarła w dniu [...] marca 2016r., a wiec w trakcie niniejszego postepowania. W jej miejsce na podstawie art. 30 § 4 k.p.a. wstąpili jej następcy prawni – spadkobiercy.

Jak wskazano zaś wyżej z istoty spadkobrania wynika, że spadkobierca wchodzi w ogół praw majątkowych spadkodawcy. W myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Spadkobierca zaś - jak stanowi art. 925 k.c. - nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, co następuje w chwili śmierci spadkodawcy. Korzystanie przez spadkobiercę z instytucji uregulowanej w art. 5 ustawy uzasadnione jest tym, iż wstępuje on w prawa swego "poprzednika" prawnego, z których ten nie mógł skorzystać.

W tej sytuacji Sąd uznał, że organy orzekające naruszyły prawo materialne tj. art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji obligowało Sąd do uchylenia zarówno decyzji organu II jak i I instancji.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy.