Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 448/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 7 lit d; art. 23 ust. 1 i ust. 1a; art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 670
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Kolegium") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. dalej: "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania P. G. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] wydanej z up. Wójta Gminy W. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (dalej: "organ I instancji", "Wójt") orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 104, art. 107 i art. 163 k.p.a. oraz art. 1a, art. 2 pkt 2, 4, 5, 7, 8, 10, 11 i 12, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1 i 2, art. 15, art. 18 ust. 1, art. 20, art. 23, art. 24, art. 25, art. 27 ust. 8 i art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 670 ze zm.; dalej: "u.p.o.u.a.")

1) uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone P. G. w okresie od 1 października 2017r. do 31 grudnia 2017r. oraz od 1 lutego 2018r. do 31 lipca 2018r. w łącznej kwocie 4 [...]zł są świadczeniami nienależnie pobranymi,

2) zobowiązał P. G. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2017r. do 31 grudnia 2017r. i od 1 lutego 2018r. do 31 lipca 2018r. w łącznej wysokości [...] zł w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji na podane konto bankowe wraz z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Na dzień wydania decyzji odsetki te wynoszą [...]zł. Łączna kwota nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami wynosi [...]zł.

Z uzasadnienia decyzji Wójta wynika, że decyzją z dnia [...]października 2017r., znak: [...] przyznano stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2017/2018 w wysokości 500,00 zł miesięcznie. W dniu 3 października 2018r. strona poinformowała Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, że S. G. przekazywał na jej konto środki pieniężne tytułem alimentów w dniach tj.: 26 października 2017r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 16 listopada 2017r. w wysokości [...]euro ([...]zł), 7 grudnia 2017r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 20 grudnia 2017r w wysokości [...] euro ([...]zł), 14 lutego 2918r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 14 marca 2018r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 19 kwietnia 2018r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 23 maja 2018r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 18 czerwca 2018r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 25 lipca 2018r. w wysokości [...] euro ([...]zł), 31 lipca 2018r. w wysokości [...] euro ([...]zł).

Następnie organ I instancji przedstawił chronologicznie przebieg postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazując na kolejno wydawane decyzje w tych sprawach zarówno przez organ pierwszej instancji jak i przez Kolegium. Jednocześnie przytoczył treść art. 2 ust. 3 pkt 7 u.p.o.u.a. uznając, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od 1 października 2017r. do 31 grudnia 2017r oraz od 1 lutego 2018 r, do 31 lipca 2018r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

We wniesionym odwołaniu skarżąca zarzuciła rażące naruszenie przepisów podanych w sentencji decyzji poprzez błędne zastosowanie podstawy prawnej, brak należytego uzasadnienia decyzji, co powoduje niemożność jej weryfikacji merytorycznej i formalnej. Ponadto skarżąca zarzuciła nie rozstrzygnięcie co do odsetek, a w szczególności faktyczny brak jasnego rozstrzygnięcia, co do kwot i odsetek. Według skarżącej organ nie rozważał i nie uwzględnił okoliczności, że od 2015r. S. G. zalega na rzecz osoby uprawnionej kwotę około [...]zł z tytułu alimentów oraz odsetek od tej kwoty. Nie rozważał też innych okoliczności takich jak: od kiedy P. G. na zasądzone alimenty, w jakiej wysokości, czy S. G. realizował alimenty, od kiedy zaprzestał płacić itp. Dalej skarżąca oświadczyła, że zaistniałe wpłaty zaliczyła sobie na zaległe należności uboczne od zasądzonych alimentów, spożytkowała je na bieżące utrzymanie i nie jest w tych okolicznościach wzbogacona tymi kwotami.

Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji przedstawiło przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Przytoczyło brzmienie art. 23 ust. 1 oraz art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. Uznało, iż w rozpoznawanej sprawie strona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywała jednocześnie, bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego, alimenty, które wpłacane były przez S. G. na jej konto w euro przez okres 11 miesięcy. Zdaniem organu odwoławczego taka sytuacja stanowiła naruszenie art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. Nadto, skarżąca w trakcie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie poinformowała organu wypłacającego świadczenie o przekazywanych na jej rzecz kwotach. Konsekwencją tej sytuacji jest powstanie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które stosowanie do art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. skarżąca obowiązana jest zwrócić.

Kolegium wyjaśniło, iż z akt sprawy wynika, że w okresie objętym zaskarżoną decyzją tj. w okresie od dnia 1 października 2017r. do 31 grudnia 2017r. i od 1 lutego 2018r. do 31 lipca 2018r. skarżąca pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...]zł (9 miesięcy po [...] zł miesięcznie) i kwotę w tej wysokości obowiązana jest zwrócić wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Odsetki te na dzień wydania decyzji organu I instancji wynoszą [...]zł.

W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja ustalająca nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zobowiązująca skarżącą do zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami jest zgodna z obowiązującymi przepisami zarówno prawa materialnego jak i procedury administracyjnej.

Jednocześnie SKO szczegółowo odniosło się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu. Zauważyło, że pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego i otrzymując w tym czasie alimenty - jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - osoba je pobierająca znajduje się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli - kolejności określonej w art. 28 u.p.o.u.a. Jest to okoliczność obiektywna, której zaistnienie, niezależnie od stanu świadomości osoby pobierającej świadczenia, prowadzić musi do uznania, że wypłacone w takich uwarunkowaniach świadczenia są nienależnie pobrane, a tym samym, stosownie do art. 23 ust. 1 i ust. 1a u.p.o.u.a., podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Kolegium podniosło także, iż wbrew twierdzeniu skarżącej organ I instancji podał wysokość należnych odsetek na dzień wydania decyzji oraz sposób ich naliczania określony w ustawie. Wysokość odsetek jest wartością zmienną i tak jak wskazano w decyzji odsetki naliczane są do dnia spłaty. Dlatego też Wójt nie mógł w dniu wydania decyzji określić wysokość odsetek, które skarżąca obowiązana jest uiścić, gdyż zależy to od dnia spłaty należności.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z dnia 15 czerwca 2020 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., że w sprawie nie zostały należycie zbadane fakty odnośnie zaległości alimentacyjnych dłużnika, jak i odsetek od tych zaległości. Jednocześnie strona wskazała, iż organy I instancji był na bieżąco informowany o wpłatach dokonywanych przez dłużnika, jak i o jej sytuacji osobistej. Konkludując skarżąca stwierdziła, iż wpłaty które otrzymała od swojego ojca nie stanowią wzbogacenia i zostały potraktowane jako odsetki od zaległości.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w R. z dnia [...] maja 2020 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] marca 2020 r., w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych P. G. w okresie od 1 października 2017r. do 31 grudnia 2017 r. oraz od 1 lutego 2018 r. do 31 lipca 2018 r. i zobowiązania do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Na wstępnie należy wyjaśnić, iż zasady przyznawania oraz zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., za świadczenia nienależnie pobrane uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Natomiast zgodnie z art. 28 u.p.o.u.a., w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 tej ustawy.

Z powyższych regulacji wynika, że w aktualnym staniem prawnym właściwy organ zobligowany jest uznać świadczenie z funduszu za nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., jeżeli osoba uprawniona poza świadczeniem z funduszu otrzyma od komornika bądź też od osoby zobowiązanej zaległe lub bieżące alimenty. Środki uzyskane od dłużnika w pierwszej kolejności winny być przekazywane na poczet jego zobowiązania z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, lub zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W innej sytuacji, organ ma pełne podstawy do uznania, że uprawniony uzyskał świadczenie niezgodnie z kolejnością zaspokajania należności dłużnika alimentacyjnego, określoną jednoznacznie w art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a.,

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżącej, na mocy decyzji z dnia [...] października 2017 r., zostało przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na okres zasiłkowy 2017/2018. W okresie 1 października – 31 grudnia 2017 r. oraz 1 lutego - 31 lipca 2018 r. skarżąca, czego nie neguje, otrzymała świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 4 500 zł. Z akt sprawy wynika ponadto, że S. G. na rachunek bankowy P. G. dokonywał wpłat w następujących kwotach: [...]euro w miesiącu październiku 2017 r., [...] euro w miesiącu listopadzie 2017 r., [...] euro w miesiącu grudniu 2017 r., po [...] euro w miesiącach luty-marzec 2018 r., [...] euro w miesiącu kwietniu 2018 r., [...] euro w miesiącu maju 2018 r. oraz po [...] euro w miesiącach czerwiec - lipiec 2018 r. We wskazanym powyżej okresie skarżąca otrzymała zatem wpłaty w łącznej wysokości [...] euro, co w przeliczeniu na złotówki po kursach euro na dzień poszczególnych wpłat, dało łączną kwotę [...]zł.

Mając na uwadze materiał dowodowy sprawy organy orzekające zasadnie uznały, że skarżąca otrzymała świadczenie alimentacyjne zarówno z funduszu alimentacyjnego, jak i od dłużnika alimentacyjnego. Należy podkreślić, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują wyłącznie w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepisy ustawy nie uzależniają bowiem uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Nie jest natomiast dopuszczalne jednoczesne otrzymywanie alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Stosownie bowiem do art. 23 ust. 1 i 1a u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu w przypadkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Należy ponadto zauważyć, że nie ma wątpliwości co do tego czy skarżąca była świadoma konsekwencji wypłacenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, złożonym w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w W. w dniu 1 września 2017 r., jak i w decyzji z dnia [...] października 2017r. znak: [...] przyznającej skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego zawarte jest pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pod treścią wyżej wskazanego pouczenia strona złożyła własnoręczny podpis z datą 1 września 2017 r. Nie ulega więc wątpliwości, że na skarżącej w czasie wypłaty świadczeń z funduszu ciążył ustawowy obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego, jak również pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek, o jakim mowa wypływa wprost z art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uznał, iż organy orzekające prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, oraz podzielił ich ocenę, że w sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 23 ust. 1 i 1a u.p.o.u.a. warunkujące wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z tych to przyczyn Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).