Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 5131/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Beata Kozicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 331/16 w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) oddala skargę; 3) odstępuje od zasądzania kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2016 r. po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów na postępowanie egzekucyjne w pkt 1) uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...], w pkt 2) zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniu [...] lipca 2014 r. Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej (COF) wystawił wobec J. K. (dalej także strona, zobowiązany) tytuły wykonawcze o nr od [...] do [...] i od [...] do [...] obejmujące należności z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2009 r. do kwietnia 2014 r. Zawiadomieniem z dnia [...] października 2014 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [A.] na podstawie tych tytułów wykonawczych dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę strony w Urzędzie Gminy [B.]. Zawiadomienie to wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostało doręczone zobowiązanemu w dniu [...] października 2014 r.

W piśmie z dnia [...] października 2014 r. zobowiązany, w odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, wniósł o anulowanie zajęcia prawa majątkowego dokonanego na podstawie tych tytułów wykonawczych, które - w jego ocenie - zostały wystawione niezgodnie z prawem i zasadami współżycia społecznego. Podał, że w odpowiedzi na upomnienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej z dnia [...] maja 2014 r. oraz pismo z dnia [...] sierpnia 2014 r. informował zarówno w piśmie z dnia [...] czerwca 2014 r., jak i z dnia [...] września 2014 r. o wyrejestrowaniu odbiorników RTV w roku 2005 w Urzędzie Pocztowym w Ł. przy ul. K. [...]. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. organ egzekucyjny zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia przez wierzyciela zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej uznał zarzut w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.] na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2014 r. za nieuzasadniony. Postanowienie to zostało doręczone zobowiązanemu w dniu [...] listopada 2015 r. w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: K.p.a.). W piśmie z dnia [...] listopada 2015 r. zobowiązany, w związku z nie otrzymaniem postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] grudnia Naczelnik Urzędu Skarbowego [A.] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przytoczonych powyżej tytułów wykonawczych wystawionych w dniu [...] lipca 2014 r. Powyższe postanowienie zostało doręczone stronie w dniu [...] grudnia 2015 r. i jest ostateczne.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [A.] uznał zgłoszone zarzuty na postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione. Na postanowienie to zobowiązany złożył zażalenie, w którym podtrzymał zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku z uwagi na prawidłowe wyrejestrowanie odbiorników RTV w roku 2005. Wskazał, że w stosunku pomiędzy pomiotem prawa handlowego a osoba prywatną obowiązuje art. 59 § 1 pkt 10 K.p.a. w związku z art 823 ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1822, ze zm., dalej: K.p.c.). Ponadto podniósł, że w dniu [...] listopada 2015 r. wrócił do kraju, w skrzynce pocztowej znalazł zawiadomienie o przesyłce pocztowej z dnia [...] października 2015 r. W placówce pocztowej poinformowano go, że awizowana przesyłka została zwrócona do Centrum Obsługi Finansowej w Bydgoszczy Poczty Polskiej S.A.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy wskazał, że zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm., dalej także: ustawa egzekucyjna lub u.p.e.a), podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku,

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej,

3) błąd co do osoby zobowiązanego,

4) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym,

5) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego,

6) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1,

7) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego,

8) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny,

9) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Stosownie do treści art. 34 § 1 tej ustawy, zarzuty zgłoszone na podstawie jej art. 33 pkt 1 - 7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a., wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Jak wynika natomiast z § 5 tego przepisu, na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie.

Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że wierzyciel postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. uznał zgłoszony przez zobowiązanego zarzut nieistnienia obowiązku objętego ww. tytułami wykonawczymi wystawionymi w dniu [...] lipca 2014 r. za nieuzasadniony. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zobowiązany zgłosił rejestrację odbiorników RTV i otrzymał książeczkę opłat o nr [...], stanowiącą dowód zarejestrowania odbiorników RTV używanych pod adresem [C.] [...], [...] Ł. Kolejne wydane książeczki posiadały numery: [1], [2], [3]. Z uwagi na zmianę przepisów w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych dokonaną rozporządzeniem Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych telewizyjnych (Dz.U. nr 187, poz. 1342 ze zm.), imienna książeczka opłat została zastąpiona przez indywidualny numer identyfikacyjny, który w przypadku zobowiązanego oznaczony został za nr [4.]. Wierzyciel zaznaczył, iż użytkownicy odbiorników RTV, którzy dokonali rejestracji odbiorników na podstawie przepisów wykonawczych do ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., nr 253, poz. 2531 ze zm.), oraz wcześniejszych uregulowań prawnych poprzedzających ustawę o opłatach abonamentowych, pozostali nadal abonentami zobowiązanymi do uiszczania opłat (za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania). Na podstawie obowiązujących przepisów nie anulowano zgłoszonych przez użytkowników wniosków rejestracyjnych, a wyłącznie imienną książeczkę opłat zastąpiono indywidualnym numerem identyfikacyjnym. W sytuacji natomiast zaprzestania używania odbiorników RTV, legalny brak kolejnych opłat musi uprzedzić czynność wyrejestrowania dokonana obecnie poprzez przedłożenie wypełnionego formularza "zgłoszenia rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych albo ich zmiany danych" w urzędzie pocztowym, bądź za pośrednictwem strony internetowej Poczty Polskiej S.A.: www.poczta-polska.pl.

Jednocześnie wierzyciel podkreślił, że nie posiada dokumentu potwierdzającego dopełnienie przez stronę w urzędzie pocztowym formalności związanych z prawidłowym wyrejestrowaniem odbiorników RTV. W związku z tym stwierdził, że nie mógł uznać zgłoszonego zarzutu za uzasadniony, albowiem zobowiązany nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o spełnieniu ustawowych formalności mających na celu wyrejestrowanie odbiorników RTV. W upomnieniu z dnia [...] maja 2014 r., doręczonym zobowiązanemu w dniu [...] maja 2014 r. strona została poinformowana, że wskazane należności należy wpłacić w ciągu siedmiu dni licząc od dnia doręczenia upomnienia, brak uregulowania należności przez zobowiązanego spowoduje przesłanie tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.] z wnioskiem o przeprowadzenie administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na wiążący charakter stanowiska wierzyciela - w ocenie organu odwoławczego - Naczelnik Urzędu Skarbowego [A.] zasadnie odmówił uznania zarzutu za uzasadniony.

Odnosząc się natomiast do zarzutów przedstawionych w zażaleniu, że do chwili obecnej skarżący nie otrzymał odpowiedzi ze strony Poczty Polskiej S.A. na zawieszone postępowanie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.] Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że z pisma wierzyciela z dnia [...] stycznia 2016 r. skierowanego do Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.], wynika, że postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela z dnia [...] października 2015 r. zostało wysłane na adres zobowiązanego, jednak pomimo dwukrotnej awizacji przesyłki poleconej zawierającej to postanowienie, korespondencja nie została odebrana. Wierzyciel uznał zatem, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, za dzień doręczenia stronie postanowienia należy uznać [...] listopada 2015 r. Tym samym w ramach analizowanej sprawy, uostatecznienie się tegoż postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela spowodowało, że organ egzekucyjny był uprawniony (i jednocześnie zobligowany) do wydania postanowienia odnośnie zarzutów, w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zaznaczył, że przedmiotem analizowanej sprawy jest kwestia zasadności zarzutu nieistnienia obowiązku objętego przedmiotowymi tytułami wykonawczymi wniesionego przez zobowiązanego na podstawie art. 33 § pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zaakcentował zarazem, że instytucja zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej uregulowana została w art. 33-35 tej ustawy, a skutkiem ewentualnego uznania zgłaszanego zarzutu byłoby umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 34 § 4 u.p.e.a.).

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co miało wpływ na wynik sprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że w roku 2005 Instytut Pamięci Narodowej przyznał mu status osoby pokrzywdzonej. Odbierając zaświadczenie w Instytucie Pamięci Narodowej uzyskał informację, że jako osoba represjonowana w okresie powojennym może wystąpić o zwolnienie z opłat za odbiorniki RTV. Z uwagi na wyjazd w lipcu 2005 r. za granicę na okres dwóch lat złożył wniosek o zwolnienie z opłat i wyrejestrowanie odbiorników RTV, przedstawiając wystawiony przez Instytut Pamięci Narodowej dokument. Wskazał, że przez 10 lat od momentu złożenia wniosku nie otrzymał żadnego upomnienia. W odpowiedzi natomiast na żądanie przedstawienia uwierzytelnionych dokumentów na podstawie których sformułowano roszczenia, otrzymał ksero wygenerowanego w dniu [...] lipca 2008 r. zawiadomienia bez daty nadania i potwierdzenia odbioru. Do skargi skarżący załączył zaświadczenie wystawione w dniu [...] czerwca 2005 r. przez Instytut Pamięci Narodowej oraz kopię pisma z dnia [...] czerwca 2014 r. skierowanego do Poczty Polskiej S.A.

W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Zakreślając przedmiot sporu wskazał na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie zgłoszonego przez skarżącego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2014 r. dotyczących należności z tytułu opłaty abonamentowej RTV.

W ocenie WSA zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.] z dnia [...] stycznia 2016 r. wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego [A.] wydał w dniu [...] stycznia 2016 r. postanowienie o uznaniu zgłoszonego zarzutu za nieuzasadniony, podczas gdy wcześniej, postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] lipca 2014 r. obejmujące należności z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2009 r. do kwietnia 2014 r.

Wskazał na art. 56 § 1 u.p.e.a., podnosząc, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu:

1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej,

2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego,

3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego,

4) na żądanie wierzyciela,

5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Mając na uwadze tę regulację w pierwszej kolejności zauważył, że wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia podstawy zawieszenia jest obligatoryjne. Wniosek taki płynie bezpośrednio z art. 56 § 3 u.p.e.a. Dotyczy to także sytuacji, gdy podstawa zawieszenia postępowania wynika z innego aktu prawnego niż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym. Nawet zawieszenie postępowania egzekucyjnego, które następuje z mocy prawa, wymaga wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w tym przedmiocie. W drugiej zaś kolejności podał, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa oznacza, że sam ustawodawca decyduje wprost o zawieszeniu, przez co takie zawieszenie nie jest czynnością organu egzekucyjnego, co w konsekwencji oznacza, iż postanowienie takie miałoby charakter deklaratoryjny. W ocenie Sądu I instancji jego wydanie jest jednak nieodzowne, gdyż doręczenie postanowienia zapewnia możliwość weryfikacji poprzez wniesienie zażalenia i ewentualnie skargi do sądu administracyjnego. Sąd pierwszoinstancyjny podkreślił, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, wynikających z przepisów prawa, czy też ostatecznej decyzji administracyjnej. Zawieszenie postępowania jest to taki jego stan, w którym trwa nadal stan zawisłości sprawy (lis pendent), w którym nadal istnieją powstałe w nim stosunki prawnoprocesowe, ale tok postępowania ulega wstrzymaniu, sprawa "spoczywa" bez biegu i w zasadzie żadne czynności nie są podejmowane. W okresie zawieszenia postępowania żadne terminy w zasadzie nie biegną, zaś po ustaniu przyczyn zawieszone postępowanie zostaje podjęte na nowo. Zaznaczył, że podobnie wyraził NSA w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 211/10, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

Okoliczności, które stanowią podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego maja charakter przejściowy, a co za tym idzie, po ich ustąpieniu konieczne jest podjęcie postępowania egzekucyjnego (patrz: D. Jankowiak, "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Komentarz 2008, Unimex, s. 838).

Następnie uwypuklił, że jakkolwiek w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady nie stosuje się ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, zwłaszcza przepisów określających przesłanki takiego zawieszenia, to niewątpliwie istota zawieszenia we wszystkich postępowaniach, w tym w postępowaniu egzekucyjnym, jest taka sama, a mianowicie w trakcie zawieszenia organ administracji nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie. Zaznaczył przy tym, że art. 57 § 1 u.p.e.a. zawiera zapis, zgodnie z którym organ egzekucyjny podejmie zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia. Czynność ta ma charakter obligatoryjny i zasadniczo jest konsekwencją ustania przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Stroną uprawnioną do żądania podjęcia zawieszonego postępowania jest wierzyciel. Ustawa wprost nie określa czasu, w jakim postępowanie egzekucyjne może pozostawać w zawieszeniu. Jednakże z art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli postępowanie to, zawieszone na żądanie wierzyciela, nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania. Ustawa egzekucyjna w art. 57 nie określa wprost wszystkich okoliczności powodujących ustanie przyczyn zawieszenia postępowania i nie odnosi się do przesłanek zawieszenia postępowania wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. W tym zakresie należy kierować się generalną dyrektywą, zgodnie z którą podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego następuje po ustaniu przyczyny zawieszenia. Wyjątkowo w art. 57 § 2 i 3 u.p.e.a. reguluje podjęcie zawieszonego postępowania w związku ze śmiercią zobowiązanego (art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Wskazana powyżej konstrukcja nakłada konieczność określenia przesłanki podjęcia postępowania indywidualnie w odniesieniu do każdej podstawy zawieszenia.

W dalszych motywach zaznaczył, że z zestawienia art. 17 § 1, art. 57 § 1 oraz art. 56 § 3 u.p.e.a. wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie takie nie przysługuje zażalenie. Ustawa wyraźnie wskazała zaskarżalność tylko postanowienia organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania (art. 56 § 4 u.p.e.a.) – (por. Piotr Pietrasz, Komentarz do art. 57 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010). Obowiązek podjęcia zawieszonego postępowania powstaje nie tylko wówczas, gdy ustępuje przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania, ale także w chwili stwierdzenia przez organ braku przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania, czyli w sytuacji, gdy przyczyna taka w ogóle nie istnieje.

Konkludując stwierdził, że skoro zatem w rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego [A.] zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do skarżącego, postępowanie to winno być podjęte. Natomiast jak wynika z akt sprawy postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania nie zostało wydane. Ustanie przyczyny zawieszenia, jak zaznaczył, nie powoduje podjęcia zawieszonego postępowania ani z mocy prawa, ani poprzez czynności konkludentne. Taka wykładnia narusza bowiem zakaz podejmowania przez organ działań w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario z przepisów art. 57 § 1a oraz art. 58 § 1 i 2 u.p.e.a. Gdyby rzeczywiście przez czynność organu dochodziło do podjęcia postępowania, to zakaz podejmowania takich czynności w czasie zawieszenia postępowania byłby niezrozumiały i zbędny. Tymczasem ustawodawca tylko wyjątkowo dopuścił możliwość działania organu w czasie zawieszenia postępowania, które bądź to wprost wynikają z określonych przepisów, bądź są uzasadnione określoną czynnością procesową, przy czym w grupie czynności procesowych dopuszczalnych w okresie zawieszenia postępowania administracyjnego, uzasadnionych ich celem, mogą się mieścić czynności wszystkich podmiotów postępowania (zob. M. Król, Glosa do wyroku NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r., II GSK 783/10, Lex/El. 2013). Nie istnieją też zasadniczo ograniczenia co do charakteru czynności – mogą to być zarówno czynności procesowe orzecznicze (np. wydanie postanowienia), jak i czynności techniczno-procesowe (np. udostępnianie akt sprawy).

Na zakończenie Sąd I instancji stwierdził, że żaden przepis u.p.e.a., czy też odpowiednio stosowane przepisy K.p.a., nie przewidują podjęcia zawieszonego postępowania bez wydania postanowienia w tym przedmiocie. Należy rozróżnić ustanie z mocy prawa przyczyny zawieszenia od dokonania procesowej czynności w postaci wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania, o którym to postanowieniu organ obowiązany był zawiadomić strony (art. 101 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Zaniechanie tej czynności narusza nie tylko zasadę pisemności, ale także zasadę udzielania przez organ informacji (art. 9 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Naruszenie tych przepisów ma znaczenie o tyle istotne, że nie można przecież wykluczyć, że strona po powzięciu wiadomości o kontynuacji egzekucji podjęłaby działania, które pozwoliłyby jej na uniknięcie zastosowania kolejnego środka egzekucyjnego. Mogłoby to wpłynąć na realizację zasady szybkości postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 613/12).

Tym samym na zakończenie podniósł, że w rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że zostało wydane postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego, co ma ten skutek, że nie jest możliwe prowadzenie tego postępowania bez uprzedniego wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1074/08). W sytuacji bowiem, gdy ustała przyczyna zawieszenia postępowania egzekucyjnego, ze względu na którą organ egzekucyjny zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, stosownie do przywołanego wyżej unormowania zawartego w art. 57 § 1 u.p.e.a., powinien podjąć zawieszone postępowanie egzekucyjne.

Mając to na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.] z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia [...] maja 2016 r. wydane zostały w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne było zawieszone, a co do zasady postanowienia tego rodzaju mogą zostać wydane tylko w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego [A.] nie podjął zawieszonego postępowania, a wydał postanowienie z dnia [...] stycznia 2016 r. dotyczące zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, to naruszył art. 57 u.p.e.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Również Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi utrzymując zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy naruszył art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi, wskazując, że skarży go w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. i art. 35 § 1 i w związku z art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. oraz art. 9, art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 57 § 1 tej ustawy, a także art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezasadne uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [A.] wskutek mylnego przyjęcia, że postanowienia te mogły być wydane tylko w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym - podczas gdy uprawnione było wydanie tych postanowień w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne było zawieszone, skoro zgłoszenie przez skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej skutkowało zawieszeniem postępowania egzekucyjnego do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu.

Autor skargi, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także zasądzenie zwrotu uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych. W jego ocenie zaskarżony wyrok nie odpowiada prawu, ponieważ narusza przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione i dlatego skarga musi zostać uwzględniona.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, albowiem podniesiony w niej zarzut przeciwko zaskarżonemu wyrokowi jest trafny. Należy podzielić stanowisko skarżącego kasacyjnie, że wadliwość stanowiska Sądu I instancji była następstwem niezastosowania art. 35 § 1 u.p.e.a., który w obecnym brzmieniu nadanym na podstawie art. 111 pkt 22 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1289) obowiązuje na mocy art. 129 tej ustawy, od dnia 21 listopada 2013 r. (z tej przyczyny nie jest adekwatne z uwagi na zmieniony stan prawny przywołanie w zaskarżonym wyroku, jak się wydaje istotnego z punktu widzenia Sądu, orzeczeń z przed tej daty).

Zgodnie z art. 35 § 1 u.p.e.a., zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 tej ustawy zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, iż wniesienie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej powoduje z mocy prawa zawieszenie postępowania egzekucyjnego i to do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w administracji z mocy prawa wywołane wniesieniem przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wywołuje skutek prawny polegający na tym, że do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu organ egzekucyjny nie może podejmować nowych czynności egzekucyjnych. Wniosek ten znajduje potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej art. 35 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. zawiesza - z mocy prawa - postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Z jedynym zastrzeżeniem, że o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

Zawieszenie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie następuje zatem ex lege (z mocy prawa), z chwilą wniesienia przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ zatem nie ma obowiązku wydać postanowienia o zawieszeniu postępowania. Skoro bowiem z mocy prawa następuje zawieszenie postępowania egzekucyjnego, to zbędne jest wydawanie w tym przedmiocie postanowienia, o czym szerzej poniżej. Jeżeli jednak postanowienie zostało wydane, to nie oznacza, iż tworzy ono określony stan prawny w przedmiocie chociażby zaskarżenia takiego postanowienia.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że ustawodawca zakreślił termin zawieszenia biegu tego postępowania wskazując explicite "do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu", o ile jednakże wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. W przepisie tym unormowane zostały zatem dwa zdarzenia warunkujące podjęcie zawieszonego postępowania, jak słusznie zauważył kasator, tj.:

pierwsze - niezależne od woli stron, następujące z chwilą nabycia atrybutu ostateczności postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu,

drugie - zależne od stanowiska wierzyciela, następujące bowiem z momentem wystąpienia przez wierzyciela po otrzymaniu przez niego zarzutów z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

W sytuacji unormowanej w art. 35 § 1 u.p.e.a. ustawodawca nie wymaga wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w administracji w związku z wniesionymi zarzutami, gdyż - jak wskazano powyżej stosownie do art. 35 § 1 ustawy egzekucyjnej - następuje ono z mocy prawa a przy tym, co ważne, czas jego obowiązywania jest ustawowo zakreślony.

Sąd orzekający w niniejszym składzie przychyla się do stanowiska prezentowanego w doktrynie, zgodnie z którym, przyjmując, że zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu z mocy prawa zawiesza postępowanie egzekucyjne, nie istnieją podstawy ku temu, aby organ egzekucyjny miał wydawać w tym przedmiocie odrębne postanowienie (R. Hauser, W. Piątek w: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2014, s. 236). Tym samym zważyć należy, że skoro zawieszenie następuje z mocy prawa (art. 35 § 1 u.p.e.a.) na skutek wniesienia zarzutów, to zbędne jest wydania postanowienia na podstawie art. 56 § 3 u.p.e.a.

Takie unormowanie wynika z tego, że - jak wskazano w uzasadnieniu projektu nowelizacji - zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są środkiem prawnym służącym kwestionowaniu zasadności wystawienia lub błędnego wystawienia tytułu wykonawczego, podobnie jak możliwość kwestionowania zgodnie z art. 14 ust. 1 dyrektywy 2010/24/UE pierwotnego tytułu wykonawczego, wystawionego przez państwo członkowskie (zob. uzasadnienie projektu ustawy z 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych – Dz.U. z 2013 r. poz. 1289).

Skoro zatem zawieszenie postępowania egzekucyjnego w przypadku ziszczenia się sytuacji unormowanej w art. 35 § 1 u.p.e.a. następuje z mocy prawa, a czas jego obowiązywania jest ustawowo zakreślony, to nie można uznać, że brak formalny wydania postanowienia o jego podjęciu jest istotnym naruszeniem prawa. Tym bardziej, że takiej formy, w tej sytuacji prawnej, nie wskazuje ustawodawca, a także zwłaszcza, iż - jak wskazano powyżej - podjęcie zawieszonego na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a. postępowania następuje ex lege z momentem ziszczenia się określonego warunku czyli wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile przed tym wierzyciel po otrzymaniu zarzutów nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o jego podjęcie.

NSA w składzie orzekającym podziela w tym zakresie stanowisko organu przedstawione w skardze kasacyjnej, że skoro przyczyna zawieszenia ustępuje z mocy prawa (art. 35 § 1 u.p.e.a.) na skutek ostatecznego rozpatrzenia zarzutów, to zbędne jest zawiadamianie zobowiązanego o podejmowaniu zawieszonego postępowania na podstawie art. 57 § 1 u.p.e.a., skoro nie było to zawieszenie wykreowane na podstawie art. 56 u.p.e.a., lecz art. 35 u.p.e.a., stanowiącego samoistną podstawę zawieszenia. W przedmiotowej sprawie, co istotne, nie budzi wątpliwości ostateczność postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu.

Podsumowując rację ma kasator stwierdzając, że Sąd I instancji nie stosując art. 35 u.p.e.a. nie mógł dostrzec, że na mocy tego przepisu, tzw. przyczyną ustania zawieszenia postępowania egzekucyjnego jest właśnie wydanie ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu przeciwegzekucyjnego. Kwestia zawieszenia, o której mowa w art. 35 § 1 u.p.e.a. nie jest zarzutem podlegającym kontroli w ramach katalogu zarzutów egzekucyjnych wymienionych w przepisie art. 33 u.p.e.a., bowiem właśnie od rozstrzygnięcia tych zarzutów uzależnione jest ustanie "stanu" zawieszenia i kontynuowanie egzekucji (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Go 7/15, tak też P. Pietrasz w komentarzu LEX do art. 56 ustawy o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

Konstatując podkreślenia jednocześnie wymaga, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny nie będąc wierzycielem obowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, co też uczynił. W wyniku wystąpienia przez organ egzekucyjny do wierzyciela o zajęcie stanowiska, zostało wydane postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela, co do zgłoszonego zarzutu, które nie zostało zaskarżone.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie zobowiązany zarejestrował odbiorniki RTV, ale już brak jest dowodów na wyrejestrowanie ich przez niego, zgodnie z ustawowymi wymogami, a tylko takie w świetle unormowań znosi obowiązek ponoszenia obowiązkowych opłat.

W tym miejscu wskazać należy, że regulacje ustawowe i opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zostały wprowadzone w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r., o Komitecie do spraw Radia i Telewizji (Dz.U. nr 54, poz. 307 ze zm.) dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r., a ich wysokość była kształtowana przez Komitet do spraw Radia i Telewizji w porozumieniu z Ministrem do spraw Cen i ogłoszona w zarządzeniu Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji z dnia 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M.P. nr 41, poz. 264, ze zm.). Przy tym obowiązek rejestracji wynikał z przepisów rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 15 września 1985 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. nr 46, poz. 236 ze zm.).

W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r., nr 253, poz. 2531 ze zm.). Przepisy tej ustawy regulowały opłaty abonamentowe (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca ustanowił w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych, który uzależnił od posiadania odbiornika. Zobowiązując jednocześnie posiadacza do jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika.

Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm., dalej także ustawa abonamentowa lub u.o.a.), której regulację częściowo wyżej powołano przedstawiając czynności podjęte przez organ egzekucyjny i wierzyciela. Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą bezpośredniego działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone. Ponieważ w tej ustawie z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji, ustawodawca połączył obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych, pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji obowiązek taki ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym.

W tym stanie rzeczy obowiązek ponoszenia opłaty abonamentowej ciążył m.in. na podmiotach, które w dacie wejścia w życie ustawy abonamentowej miały zarejestrowany odbiornik – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.

Tym samym przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, iż zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r., o Komitecie do spraw Radia i Telewizji (podobnie jak ustawy z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji) bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (aktualnie jest to opłata abonamentowa), który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym.

W dacie wydania zaskarżonego postanowienia obowiązywała ustawa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonentowych (tekst jedn. Dz.U. 2014 r., poz. 1204 ze zm.), której zapisy poddane były kontroli konstytucyjności. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 (Dz. U. z 2010 r. nr 48, poz. 285) wydanym w przedmiocie zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej niektórych przepisów ustawy abonamentowej Trybunał wskazał, że "zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne, dla celów pobierania abonamentu, podlegają (z pewnymi wyjątkami nie mającymi znaczenia dla rozstrzygnięcia) zarejestrowaniu w placówkach operatora publicznego, którym jest Poczta Polska, co wynika z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy abonamentowej i art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (Dz. U. nr 130, poz. 1188, ze zm.). Szczegóły procesu rejestracji odbiornika normuje rozporządzenie rejestracyjne, zgodnie z którym odbiornik winien zostać zarejestrowany – na wniosek użytkownika złożony w placówce Poczty Polskiej – w terminie 14 dni od jego nabycia (wejścia w posiadanie przez użytkownika – § 2 tego rozporządzenia). Dowodem zarejestrowania odbiornika jest albo "wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych", albo "zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych" (§ 3 tego rozporządzenia). Numer ten identyfikuje użytkownika w systemie i stanowi część numeru rachunku bankowego, na który mają być dokonywane wpłaty z tytułu abonamentu. Użytkownik ma obowiązek niezwłocznego powiadamiania (przez złożenie w placówce Poczty Polskiej "Formularza zgłoszenia zmiany danych") o zmianie danych zawartych we wniosku, o zgubieniu lub zniszczeniu obydwu dowodów zarejestrowania odbiorników oraz o zaprzestaniu używania odbiorników. Stosownie do § 5 rozporządzenia rejestracyjnego dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowią dowód zarejestrowania odbiorników nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia, tj. od dnia 13 grudnia 2007 r. (ust. 1). Operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia rejestracyjnego z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2).

Nadto Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu przytoczonego powyżej wyroku z dnia 16 marca 2010 r. odwołując się do poglądów wyrażonych przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 23 czerwca 1997 r. sygn. akt OPK 1/97 (publ. ONSA nr 4/1997, poz. 149) i transponując ją na grunt rozważanej sprawy wskazał, że "ustalanie opłaty (...) jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego z przepisu prawa, dokonywaną w trybie pozaprocesowym przez właściwy organ lub w drodze samoobliczenia". Synteza wskazanych regulacji prawnych oraz orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego pozwala na konstatację, że po pierwsze, obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych został w ustawie o opłatach abonamentowych powiązany z obowiązkiem rejestracji odbiorników i ta konstrukcja umożliwia określenie kręgu podmiotów zobowiązanych. Ustawa o opłatach abonamentowych jest adresowana do wszystkich podmiotów, które posiadają i używają odbiorniki telewizyjne lub radiofoniczne, a obowiązek rejestracji odbiorników, który ma umożliwić zidentyfikowanie zobowiązanych do wnoszenia opłaty abonamentowej, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli. Po drugie, konsekwencją tego, że opłaty abonamentowe i ich wysokość są należnościami, które wynikają wprost z przepisów prawa ( art. 3 ust. 1 i ust. 4 u.o.a. ), wyliczenie należnych opłat nie następuje w formie decyzji, ale w drodze czynności materialno-technicznej, w trybie pozaprocesowym lub w drodze samoobliczenia.

Nie jest kwestią sporną w sprawie fakt zarejestrowania przez skarżącego odbiornika RTV oraz dokonywania (do roku 2005) opłat abonamentowych, której to sytuacji nie zmieniło wejście w życie ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, bowiem obowiązek ponoszenia opłaty abonamentowej ciążył także na podmiotach, które w dacie jej wejścia w życie posiadały już zarejestrowany odbiornik. Sporna jest natomiast, podnoszona przez skarżącego kwestia braku obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych z uwagi na przysługujące mu zwolnienie od tych opłat i wyrejestrowanie w związku z tym posiadanych odbiorników w roku 2005.

W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za prawidłowe stanowisko organów, że sam fakt nabycia uprawnienia do zwolnienia, nie jest wystarczającą podstawą do zaprzestania wnoszenia opłat za używanie odbiorników RTV, o czym także szerzej poniżej.

Nie może być zatem wątpliwości, że dla skorzystania ze zwolnienia, konieczne jest przedłożenie w placówce operatora publicznego (Poczty Polskiej S.A.) oświadczenia o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia oraz dokumentów potwierdzających stosowne uprawnienie. To na skarżącym spoczywa obowiązek złożenia oświadczenia o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedstawienia dokumentów potwierdzających uprawnienie do tych zwolnień, a w dalszej kolejności - dla celów dowodowych - wykazanie tej powinności.

Art. 7 ustawy o opłatach abonamentowych zawiera postanowienia, których celem jest umożliwienie kontroli wywiązywania się z obowiązku rejestracji odbiorników i uiszczania abonamentu. Kontrolę tę sprawuje Poczta Polska, a nadzór nad jej działaniami sprawuje minister właściwy do spraw łączności (ust. 1 i 2). Nie uiszczone opłaty abonamentowe oraz opłaty karne mają być egzekwowane w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (art. 7 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych). Ustawodawca przesądził też, że w razie opóźnień w uiszczaniu abonamentu naliczane będą odsetki w wysokości jak dla zaległości podatkowych w rozumieniu Ordynacji podatkowej (art. 7 ust. 4 ustawy o opłatach abonamentowych). Trybunał Konstytucyjny w przytoczonym powyżej wyroku uznał, że ustalanie wysokości należnego abonamentu – czy to w drodze samoobliczenia (gdy abonent sam ustala kwotę, którą winien uiścić na rachunek Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej za jeden albo kilka miesięcy), czy też w trybie pozaprocesowym przez kierownika COF jest czynnością materialno-techniczną dotyczącą obowiązku wynikającego wprost z przepisu prawa, a zatem tryb decyzyjny nie jest konieczny. W tej sytuacji brak decyzji administracyjnej nie stanowi przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji administracyjnej abonamentu. Z ustawy wynika zarówno wysokość należności z tytułu abonamentu, jak i termin płatności. Innymi słowy, stwierdzenie, że użytkownik zarejestrowanego odbiornika zalega z zapłatą abonamentu pozwala na ustalenie kwoty zaległości i naliczenie stosownych odsetek podatkowych. Nie nastręcza to obecnie problemów, ponieważ każdy zarejestrowany użytkownik wpłaca należność na konto bankowe, w którego numerze zakodowany jest jego indywidualny numer identyfikacyjny, o którym mowa w rozporządzeniu rejestracyjnym.

Ponadto ustawodawca wskazał, że osoby korzystające ze zwolnień od opłat abonamentowych obowiązane są zgłosić placówce operatora publicznego, o której mowa w ust. 3, zmiany stanu prawnego lub faktycznego, które mają wpływ na uzyskane zwolnienia, w terminie 14 dni od dnia, w którym taka zmiana nastąpiła. Przepis ten, co do istoty, nie uległ zasadniczym zmianom. Tym samym należy stwierdzić, że o ile obowiązkiem wierzyciela jest wyłącznie wykazanie, że dany odbiornik RTV został zarejestrowany, co stanowi podstawę do żądania uiszczenia przez jego posiadacza opłaty, to już na zobowiązanego przeszedł ciężar wykazania okoliczności znoszących powstały uprzednio obowiązek w zakresie uiszczenia opłat abonamentowych, czemu ten ostatni w sprawie nie sprostał.

Wymóg ten jest konsekwencją tego, że samo nabycie uprawnienia do zwolnienia z opłat nie jest wystarczającą podstawą do zaprzestania wnoszenia opłat za używanie odbiorników RTV, musi mu towarzyszyć nierozerwalnie urzędowe zgłoszenie tego faktu połączone z jego wyrejestrowaniem. Zwolnienie z opłat abonamentowych, na które powołuje się strona, nie następuje bowiem z mocy prawa, lecz stosownie do art. 4 ust. 3 ustawy abonamentowej dla skorzystania z przedmiotowego zwolnienia konieczne jest złożenie w placówce Poczty Polskiej S.A. oświadczenia o spełnianiu warunków do korzystania ze zwolnienia i przedłożenia dokumentów potwierdzających stosowne uprawnienie, czego nie dopełniono w sprawie. Brzmienie cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że bez złożenia stosownego oświadczenia, nie ziszcza się warunek skorzystania ze zwolnienia. Organ nie może działać z urzędu, złożenie określonego w ustawie oświadczenia ma bowiem charakter konstytutywny, a wierzycielowi przysługuje prawo egzekwowania opłat z mocy ustawy. Oznacza to, że podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest przepis prawa a nie akt administracyjny, a to z kolei oznacza, że zobowiązany może bronić swoich racji tylko w drodze zarzutów zgłoszonych na prowadzone postępowanie egzekucyjne. O ile bowiem organ egzekucyjny nie ma uprawnienia do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, to wierzyciel ma nie tylko takie prawo, ale i wynikający z art. 34 § 1 u.p.e.a. obowiązek, bez wypełnienia którego, organ egzekucyjny nie może kontynuować postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu, ustawodawca nałożył na wierzyciela obowiązek badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, w przypadku wniesienia przez zobowiązanego zarzutu, ponieważ to wierzyciel ma w tym zakresie niezbędną wiedzę i temu służy instytucja uzyskania stanowiska wierzyciela, czemu w przedmiotowej sprawie sprostał.

Podsumowując - równocześnie - podkreślenia wymaga, że zobowiązany nie przedłożył dokumentów odnoszących się do wyrejestrowania odbiorników RTV, a dokumentów tych nie posiadał także wierzyciel.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, wobec uznania, że skarga kasacyjna skutecznie podważyła rozumowanie Sądu I instancji w aspekcie stwierdzenia naruszenia przez organy przepisów postępowania administracyjnego, postanowił, na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznać skargę, poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Jednocześnie na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości.