Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 437/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 115
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 9 ust. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 36 pkt 1c, art. 41, oraz art. 106 ust. 1 i 4, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Kierownik Filii nr [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., przyznał D. B. specjalny zasiłek celowy w kwocie 350 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłacenia rachunków za energię elektryczną w kwocie 50 zł (z terminem płatności do 20.12.2011 r.), w kwocie 50 zł (z terminem płatności do 20.02.2012 r.), zakupu środków czystości na okres 3 miesięcy w kwocie 150 zł, zakupu odzieży i obuwia zimowego w kwocie 100 zł.

W motywach tej decyzji organ I instancji wskazał, że strona zamieszkuje samodzielnie. Jej dochód, na który składa się dofinansowanie do czynszu (166,22 zł) oraz zasiłek stały (325,84 zł), wynosi 492,06 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji organ stwierdził brak możliwości przyznania zasiłku celowego. Natomiast rozważając przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, który może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach (art. 41 ww. ustawy) organ stwierdził, że strona, zważywszy na jej sytuację materialną i zdrowotną, spełnia formalne wymogi do otrzymania tej formy pomocy. Natomiast ze względu na ograniczone środki finansowe zasiłek przyznano zgodnie z limitami wsparcia finansowego obowiązującymi w OSP w G.

Od powyższej decyzji w zakresie zasiłku celowego na opłacenie energii elektrycznej D. B. wniósł odwołanie. Zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, uniemożliwienia stronie ustosunkowania się do całości materiału dowodowego oraz zasady pogłębiania zaufania do organu. Podniósł, że zasiłek celowy został mu przyznany w wysokości 50 zł na opłacenie rachunku za energię elektryczną, chociaż wcześniej otrzymywał pomoc w wysokości 66 zł. Zdaniem odwołującego nie ma podstaw do zredukowania wysokości świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu 30 grudnia 2011 r. D. B. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na realizacje najniezbędniejszych potrzeb bytowych, w szczególności na energię elektryczną 66,87 zł (rachunek za grudzień 2011 r.) i 66,87 zł (rachunek za luty 2012 r.), środki czystości po 100 zł na 3 miesiące, odzież i obuwie 200 zł. Z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a jej dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił 492,06 ( zasiłek stały 325,84 oraz dodatek mieszkaniowy 166,22 zł). Strona przedstawiła dwie faktury za energię elektryczną na kwotę po 66, 87 zł. Jednocześnie została zapoznana z zasadami przyznawania świadczeń obowiązującymi w OSP w G.

Następnie Kolegium wskazało, że w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej może być przyznany zasiłek celowy. Jednocześnie, jak dodano, podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a, art. 78 i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Natomiast ustawa dla osób i rodzin nie spełniających kryterium dochodowego przewiduje pomoc pieniężną określoną w art. 41 pkt 1 w postaci specjalnego zasiłku celowego.

Dalej Kolegium podkreśliło, że zasiłki celowe, celowe specjalne oraz celowe zwrotne nie mają charakteru świadczeń gwarantowanych, są to bowiem świadczenia uznaniowe, przyznawane w oparciu o ocenę potrzeb osoby składającej wniosek, jak również bieżących możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. W razie ich przyznania nie muszą one zaspokajać w pełni potrzeb wnioskodawcy. Uznaniowość przyznawania oraz określania wysokości zasiłku wymaga natomiast zbadania wszystkich okoliczności sprawy, w tym oceny możliwości finansowych OPS, a decyzja powinna wskazywać jakie okoliczności wzięto pod uwagę ustalając wysokość zasiłku. Organ I instancji wyraźnie natomiast wskazał, że wysokość pomocy wynika z przedstawionych przez stronę rachunków za energię elektryczną oraz uwarunkowana jest ograniczonymi środkami finansowymi Ośrodka. Kolegium zauważyło, że z treści zasad przyznawania świadczeń w OPS w G. obowiązujących od 12 września 2011 r. wynika, że przyznawany zasiłek celowy i celowy specjalny na energię nie może być większy niż 50 zł u osób samotnych – na dofinansowanie do jednego rachunku za zużycie prądu, a strona została o tych zasadach poinformowana. Jednocześnie Kolegium podniosło, że wcześniejsze przyznanie stronie świadczenia w wyższej wysokości nie oznacza, że w przyszłości powinna otrzymać pomoc w takiej samej wysokości, gdyż każdorazowo wysokość przyznanych świadczeń wynika z możliwości finansowych Ośrodka. W tej sytuacji, zdaniem Kolegium , nie została naruszona zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów wyrażona w art. 8 k.p.a.. Ponadto, jak zaznaczono, strona miała możliwość udziału w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji, oraz czynnie w nim uczestniczyła i, jak sama oświadczyła, została pouczona o treści art. 10 k.p.a.

Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z przepisami prawa i w ramach uznania administracyjnego.

D. B. wniósł do Sądu skargę na powyższą decyzję z powodu jej absurdalności oraz ewidentnej sprzeczności z prawem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 17 czerwca 2013 r. pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego z urzędu podtrzymał osobistą skargę skarżącego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że skarżący nie zgadza się z argumentacją organów, bowiem winien mu być przyznany zasiłek celowy w wysokości pokrywającej całość opłaty za zużycie energii elektrycznej, jak we wcześniejszym okresie. Niski dochód oraz stan zdrowia nie pozwalają skarżącemu na pokrycie choćby częściowej opłaty za energię elektryczną. Natomiast OPS powołany jest właśnie do niesienia pomocy osobom w sytuacji podobnej do sytuacji skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o przyznaniu D. B. specjalnego zasiłku celowego.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji tej ustawy świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy, który przyznawany jest na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych (art. 39 ustawy), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Tymczasem z ustaleń organów wynika, że dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku w wysokości 492 zł kryterium to przekracza. W takiej sytuacji organy prawidłowo rozważyły wniosek skarżącego w kontekście art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią tegoż uregulowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Świadczenie to winno być traktowane jako pomoc szczególna, doraźna ukierunkowana na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej, najczęściej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z tej pomocy. Wąskie ujęcie szczególnych przypadków uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami.

Jednocześnie, jak słusznie wskazało Kolegium, tak jak i w przypadku przyznawania zasiłku celowego, w oparciu o art. 39 ustawy o pomocy społecznej, tak i w tym szczególnym przypadku decyzja wydawana przez organ pomocy społecznej ma charakter uznaniowy, co powoduje, że nawet w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania bądź przyznać go w niższej niż oczekiwana wysokość.

Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego bądź celowego specjalnego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać (ale nie musi) zasiłek celowy, biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, co odnosi się również do wysokości przyznanej pomocy. Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia i to w wysokości jakiej oczekuje.

Należy w tym miejscu zaakcentować, iż norma prawna zawarta w art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zobowiązuje organy orzekające o udzielaniu świadczeń przewidzianych w tej ustawie do uwzględnienia możliwości finansowych pozwalających na realizację potrzeb zgłoszonych przez osoby ubiegające się o pomoc. W sytuacji ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (tak w wyroku NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Lex 299415).

Zdaniem Sądu organy orzekające zasady te miały na uwadze, albowiem rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację skarżącego oraz na ograniczone możliwości finansowe OPS w G. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Przyznanie skarżącemu zasiłku celowego specjalnego pokrywającego w znaczącej części zgłaszaną potrzebę bytową nie narusza zatem postanowień ustawy o pomocy społecznej. Słusznie bowiem wskazało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony ale również posiadanymi do dyspozycji przez Ośrodek środkami finansowymi, natomiast z rozstrzygnięcia organu I instancji wynika, że OPS w G. posiada ograniczone możliwości finansowe, co skutkuje limitowaniem rozmiaru świadczeń.

W tym miejscu można zwrócić uwagę, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwem sądów administracyjnych, organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2002r., sygn. akt: II SA/Gd 4332/01, Lex 77665; z 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05, Lex nr 502005; z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Lex nr 500091; z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10).

Wskazać wypadnie, iż skarżący otrzymał zasiłek celowy specjalny w wysokości odpowiadającej górnej granicy przyjętych limitów w polityce świadczeń udzielanych przez OPS. Jednocześnie, jak wynika z akt administracyjnych, skarżący jest objęty pomocą Ośrodka w szerokim zakresie, korzysta z jego świadczeń otrzymując potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc.

Końcowo już tylko należy zauważyć, że z przyjętej w art. 2 ustawy o pomocy społecznej zasady pomocniczości wynika, iż celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Oznacza, że organy pomocy społecznej nie mają obowiązku uczestniczyć w ponoszeniu całości kosztów utrzymania strony wnioskującej o pomoc oraz zaspokajania wszystkich usprawiedliwionych potrzeb.

W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Wydając rozstrzygnięcie organy miały bowiem na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniające cele i możliwości pomocy społecznej.

Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i prawidłowego zastosowania prawa materialnego, zatem nie zachodzą podstawy do podważenia zawartego w nich rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.