Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1585/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151,  art. 119 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.),, Sędzia WSA Wojciech Gapiński, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta C. decyzją z dnia 12 sierpnia 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 oraz art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 1876, dalej w skrócie "u.p.s.) ustalił, że C. S. (dalej "strona" lub "skarżący") jest obowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca S. S. w Domu Pomocy Społecznej w C.

a) od dnia 22 czerwca 2021 r. do dnia 30 czerwca 2021 r. w wysokości 810,35 zł,

b) od dnia 1 lipca 2021 r. opłatę w wysokości 2.701,17 zł miesięcznie.

W punkcie trzecim decyzji organ wskazał, że opłata winna być wnoszona do końca każdego miesiąca na podane konto bankowe.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ustalenia dotyczące sytuacji strony, wskazując w podsumowaniu tych ustaleń, że dochód na osobę w rodzinie strony wynosi 6.902,44 zł tj. jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Odnotował także, że strona odmówiła zawarcia umowy o dopłacie do pobytu ojca w domu pomocy społecznej.

Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji.

W odwołaniu zarzucono błąd ustaleń faktycznych i wadliwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz naruszenie przez organ I instancji przepisu art. 107 § 3, art. 77 §1 k.p.a. w związku z art. 80, art. 11 i art. 6 k.p.a. oraz art. 64 u.p.s. poprzez brak zastosowania zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłat za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej.

Ponadto strona wniosła o przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie ze względu na ujawnienie nowych, nieznanych wcześniej organowi okoliczności i faktów związanych z uzyskiwanym dochodem.

Strona wyraziła przekonanie, że zachodzą przesłanki do całkowitego zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia kosztów związanych z umieszczeniem i pobytem ojca w domu pomocy społecznej. Zaakcentowała, że mimo wysokiego, w przeliczeniu na polską walutę i w odniesieniu do polskiego rynku finansowego, dochodu - sama znajduje się w trudnej sytuacji ze względu na liczne schorzenia, jak i sytuację rodzinną.

Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 7 października 2021 r. nr SKO.PS/41.5/1005/2021/12868/AK Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium nakreśliło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło i omówiło podstawę normatywną rozstrzygnięcia.

Powołując się na ustalenia poczynione przez organ I instancji Kolegium wskazało, że strona mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Dochodem rodziny jest renta strony i zarobek żony w łącznej wysokości 3.062,10 EUR, co stanowi kwotę 13.987,98 zł, czyli według Kolegium kwotę jeszcze wyższą niż ustalił organ I instancji (przelicznik NBP kursu euro z dnia 6 lipca 2021 r. wynosił 4.5083 zł.). Kolegium stwierdziło zarazem, że dochód rodziny został ustalony na podstawie dostarczonych przez stronę dowodów (przetłumaczonych na język polski), a że te same dowody strona załączyła do odwołania, to według organu odwoławczego brak było podstaw do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Kolegium zaakcentowało przy tym, że w ramach przedmiotowego postępowania nie bada się wydatków rodziny, a jedynie jej dochody.

Kolegium odmówiło mocy dowodowej oświadczeniu strony zawartemu w treści odwołania, wedle którego strona ma na utrzymaniu córkę R., gdyż w toku postępowania strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe jedynie z żoną. Córka zaś jest pełnoletnia i mieszka oddzielnie. Ponadto w treści odwołania strona wskazała, że córka utrzymuje się ze świadczeń socjalnych, które obejmują m.in. opłatę za jej mieszkanie. Strona nie płaci też alimentów na rzecz córki, o którą to kwotę można byłoby pomniejszyć dochód rodziny gdyby były one płacone.

W nawiązaniu do treści odwołania Kolegium przytoczyło również treść art. 64 u.p.s. i powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazało że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Najpierw zatem musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. W kontekście tego stanowiska Kolegium zwróciło uwagę organowi I instancji, że winien rozpatrzyć zawarty w treści odwołania wniosek strony o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W skardze na decyzję Kolegium strona zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 80 w związku z art. 136 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji brak zebrania całego materiału dowodowego, w tym zaniechanie analizy okoliczności przedstawionych w pismach strony,

2. naruszenie art. 59 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na ustaleniu odpłatności za pobyt ojca strony w domu pomocy społecznej wyłącznie dla strony, a nie dla wszystkich jej zstępnych,

3. naruszenie art. 59 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji obejmującej odpłatność za okresy sprzed daty jej wydania,

4. naruszenie art. 61 ust. 2 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie strony do ponoszenia opłaty w maksymalnie dopuszczalnej przez przepisy wysokości, w sytuacji kiedy ustawa definiuje jedynie maksymalną kwotę, jaką można obciążyć zobowiązanego i nie sprzeciwia się ustaleniu opłaty niższej niż maksymalna,

5. naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez odmowę rozpatrzenia wniosku strony o zwolnienie z opłaty, pomimo tego, że w aktualnym stanie prawnym rozstrzygnięcie o zwolnieniu z opłaty może być wydane w toku postępowania o ustalenie zobowiązanych do ponoszenia opłaty i o ustalenie wysokości opłaty.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że strona ma córkę, która jest co prawda adoptowana, ale z uwagi na pełne przysposobienie winna być uwzględniona jako zstępna osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Brak jest zarazem podstaw do uznania, że obowiązek ponoszenia opłaty zstępnego w bliższym stopniu wyłącza obowiązek ponoszenia opłaty przez zstępnych w dalszym stopniu. Każdy ze zstępnych ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Ponadto w przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku poczynić ustalenia dotyczące i sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu.

Skarżący podniósł także, że organ pierwszej I instancji nie wskazał w uzasadnieniu decyzji dlaczego nałożył maksymalną wysokość opłaty. Ponadto pominięto aktualną sytuację materialną, osobistą i rodzinną, przemawiającą za ustaleniem w przypadku strony opłaty niższej niż maksymalna. Ze względu na sytuację strony usprawiedliwionym jest bowiem określenie opłaty w kwocie niższej niż maksymalna. Strona wyraziła także przekonanie, że organ nie miał podstaw do ustalania opłaty "wstecz", czyli od dnia umieszczenia ojca strony w domu pomocy społecznej.

Strona podniosła także, że po nowelizacji ustawy o pomocy społecznej z 19 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690) ustawodawca odróżnia osoby wnoszące opłatę od osób obowiązanych do jej wnoszenia. Obecnie zwolnienie z opłat odnosi się nie tylko do sytuacji, w której dana osoba przebywa w domu pomocy społecznej, lecz także do sytuacji, gdy jest do niego kierowana. Oznacza to, że osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat może zwrócić się o zwolnienie, zanim opłata zostanie wyliczona. Stąd wniosek o zwolnienie strony z opłaty winien zostać rozpatrzony w postępowaniu o ustalenie opłaty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 31 grudnia 2021 r. skarżący przedstawił dodatkową argumentację na poparcie swojego stanowiska a także przywołał orzeczenia sądów administracyjnych odmienne (według skarżącego) od stanowiska Kolegium.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329, ze zm. ) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu, sprawowanej w rozpoznawanej sprawie w oparciu o wskazane powyżej kryteria, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji ustalającą skarżącemu odpłatność za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej za podane w tej decyzji okresy.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji Kolegium stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej w skrócie jak dotychczas "u.p.s."). Ustawa ta w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, wedle której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Bardziej szczegółowe zagadnienia dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej reguluje przede wszystkim art. 61 u.p.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W realiach rozpoznawanej sprawy nie stanowi przedmiotu sporu okoliczność umieszczenia ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Spór nie dotyczy ustalenia, że skarżący wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, zaś dochodem rodziny jest renta strony i zarobek żony w łącznej wysokości 3.062,10 EUR miesięcznie, co przy zastosowaniu przelicznika NBP kursu EUR z dnia 6 lipca 2021 r. (4.5083 zł) stanowi kwotę 13.987,98 zł. Poza sporem jest także przedstawione przez organy wyliczenie, wedle którego 300 % ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi 1.584,00 zł, a tym samym organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie strony przekracza to kryterium o kwotę 5.318,44 zł.

Natomiast sporna jest kwestia, czy w ramach kontrolowanego postępowania organy zobligowane były rozstrzygnąć o ewentualnym zwolnieniu skarżącego z ponoszenia całości lub części opłaty za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej. Podstawy do takiego rozstrzygnięcia skarżący dopatruje w art. 64 u.p.s. W związku z tym należy zauważyć, że zagadnienie dotyczące konieczności uprzedniego ustalenia w drodze decyzji wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej stanowiło już wielokrotnie przedmiot rozstrzygnięć sądów administracyjnych. Na szczególną uwagę w tym zakresie zasługuje uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, wedle której: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s.". W uzasadnieniu tej uchwały NSA wskazał, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba, jak i wysokość opłaty, zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. W konsekwencji rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Powyższe stanowisko pozostaje aktualne także w obecnym stanie prawnym po nowelizacji art. 64 u.p.s. dokonanej na podstawie art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690, obowiązującej od dnia 4 października 2019 r.). Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własne prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko dotyczące aktualnego brzmienia art. 64 u.p.s., wedle którego postępowanie o zwolnienie od ponoszenia opłaty "jest odrębnym postępowaniem wszczynanym na podstawie wniosku osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. I OSK 574/21, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2021 r. II SA/Gl 1069/21 i z dnia 16 lipca 2021 r. I SA/Gl 544/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 listopada 2021 r. II SA/Bk 724/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 27 lipca 2021 r. II SA/Łd 137/21). W konsekwencji, wbrew stanowisku skarżącego przedstawionemu w skardze oraz dodatkowym piśmie z 31 grudnia 2021 r., organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że kwestia ewentualnego zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej nie mogła być przedmiotem rozstrzygnięcia w ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego. To w ramach odrębnego postępowania dotyczącego zwolnienia od ponoszenia opłat pod rozwagę organu powinny zostać poddane okoliczności dotyczące pogarszającego się stanu zdrowia skarżącego, zasygnalizowane w skardze, a wcześniej szerzej opisane w odwołaniu. Zwłaszcza, że długotrwała choroba, jak i niepełnosprawność są okolicznościami, na które ustawodawca wprost wskazał w katalogu zawartym w art. 64 u.p.s. W ramach tego odrębnego postępowania organ powinien również wziąć pod uwagę okoliczność, że w związku z wstecznym ustaleniem opłaty jej kwota do zapłaty przez skarżącego obejmować będzie nie tylko bieżące płatności lecz także płatności za okresy wcześniejsze.

Za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 61 ust. 2 u.p.s. sprowadzający się do niewłaściwego zastosowania tego przepisu poprzez zobowiązanie skarżącego do ponoszenia opłaty w maksymalnie dopuszczalnej wysokości. Najpierw jednak należy zauważyć, że w sprawie zastosowanie znajdował ust. 2 pkt 2 lit b u.p.s. tego przepisu, a to w związku z art. 61 ust. 2d stanowiącym, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W świetle przywołanej tutaj regulacji ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie jest działaniem wyłącznie matematycznym, mającym na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie, czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie jedynie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie jest to jedynie dodatnia różnica między dochodem na osobę w rodzinie, a kwotą 300% kryterium dochodowego (wynoszącego 1.584 zł.). Zdaniem jednak Sądu, wbrew przeciwnemu stanowisku skarżącego, Kolegium respektowało tą regułę, gdyż pomimo ustalenia, że dochód na osobę w rodzinie strony przekracza wspomniane wyżej kryterium o kwotę 5.318,44 zł opłatę ustalono w wysokości 2.701,17 zł. Kolegium poza wysokością dochodów w istocie wzięło także pod uwagę "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Kolegium poddało bowiem ocenie twierdzenia skarżącego podnoszone na etapie postępowania odwoławczego dotyczącego tego, że posiada on na utrzymaniu niepełnosprawną w stopniu znacznym córkę R. Utrzymywanie niepełnosprawnego dziecka, nawet prowadzącego oddzielne gospodarstwo domowe, może wpływać na "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Stąd słusznie Kolegium zwróciło uwagę na podniesione przez skarżącego w odwołaniu twierdzenia w tym zakresie. Jednak ostatecznie Kolegium nie dało wiary tym twierdzeniom (zdaniem Sądu słusznie). Ustaliło bowiem, że córka skarżącego utrzymuje się ze świadczeń socjalnych otrzymywanych od Państwa, obejmujących m.in. opłatę za jej mieszkanie. Strona nie zaprzeczyła tych okoliczności w skardze wniesionej do tutejszego Sądu.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem Kolegium o braku podstaw do badania, w ramach kontrolowanego obecnie postępowania, wydatków rodziny skarżącego. Przyjęcie takiego dodatkowego kryterium byłoby możliwe wyłącznie wtedy, gdyby wprost wskazał na nie ustawodawca. Jedynie na marginesie zauważyć należy, że z przedłożonego do akt administracyjnych zestawienia wydatków (karta 83) wynika, że rodzina skarżącego jest obciążona kredytami na dom (706,36 EUR miesięcznie) i samochód (374 EUR miesięcznie), co stanowi ponad 1/3 ponoszonych przez rodzinę wydatków. Jednocześnie jedynie niewielka część wydatków dotyczy dopłaty do zabiegów rehabilitacyjnych i lekarstw (100 EUR miesięcznie).

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut dotyczący wadliwego określenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Według skarżącego w kręgu tych osób powinna zostać uwzględniona córka, która choć adoptowana, to też jest zstępną wobec ojca skarżącego. Jakkolwiek na gruncie przepisów u.p.s. brak jest wyraźnego odesłania w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej "k.r.o."), jednak jak słusznie dostrzega się w orzecznictwie sądów administracyjnych źródłem i wzorcem określenia kolejności ustalonej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (tj. najpierw małżonek, potem zstępni, a następnie wstępni), są przepisy k.r.o., dotyczące obowiązku alimentacyjnego. Wskazuje się przy tym na treść art. 129 k.r.o., który reguluje również kolejność obowiązku alimentacyjnego pomiędzy zstępnymi lub wstępnymi. Przepis ten przewiduje bowiem, że jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, to obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, co ma głębokie biologiczne i społeczne uzasadnienie. Taka reguła powinna więc mieć zastosowanie również przy wykładni art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w w Kielcach z 10 stycznia 2019 r., sygn. II SA/Ke 759/18; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2015 r., sygn. I OSK 3029/13). Nie mogło przy tym odnieść skutku przywołanie przez skarżącego wyroku tutejszego Sądu z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 810/21, choćby z tego względu, że dotyczył on innego stanu faktycznego. Przede wszystkim jednak nie sposób nie zauważyć, że w odniesieniu do córki skarżącego zachodzą szczególne okoliczności, gdyż jak sam skarżący wskazał w znajdującym się w aktach sprawy odwołaniu, jest ona osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, całkowicie niezdolną do samodzielnego życia, wymaga pomocy i opieki sposób trzecich i utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń socjalnych. Są to okoliczności, które zdaniem Sądu z góry wskazują na brak po jej stronie możliwości (w rozumieniu art. 103 ust. 2 u.p.s.) ponoszenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej. Zatem nie tylko to, że córka skarżącego jest zstępnym dalszego stopnia przemawiało za tym, aby nie uwzględniać jej w kręgu osób, na które nałożony może zostać obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej.

Nie mógł odnieść skutku zarzut dotyczący ustalenia odpłatności z mocą wsteczną. Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 22 września 2017 r. sygn. I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo; z 14 października 2016 r., sygn. I OSK 410/15; z 19 lutego 2016 r., sygn. I OSK 1449/14. Także w przywołanej już powyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17) wprost zostało wskazane, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. W konsekwencji nie budzi żadnych wątpliwości to, że organ mógł obciążyć skarżącego obowiązkiem uiszczenia opłaty za okres wcześniejszy.

W ocenie Sądu, Kolegium, a wcześniej organ I instancji, wypełniły zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ponadto prawidłowo wywiązały się z wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Prawidłowo wykonały również obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Organy podjęły niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydały trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, rekonstruowanych ze znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów u.p.s.

Skoro zatem żaden z podniesionych w skardze zarzutów nie okazał się skuteczny, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przywołane w uzasadnieniu orzecznictwo sądów administracyjnych dostępne jest w Centralnej Bazie Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem po stronie skarżącego żądania rozpoznania sprawy na rozprawie.