Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 1647/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2005-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 614  Oświata, szkolnictwo wyższe, nauka, działalność badawczo-rozwojowa i archiwa
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: *Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska /sprawozdawca/, Sędziowie NSA Jolanta Sikorska, Andrzej Wawrzyniak, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2005r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zniżki w opłacie za zajęcia dydaktyczne semestru letniego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...]r. J. B. zwrócił się do Rektora Uniwersytetu W. o zwolnienie w całości z opłaty za studia zaoczne w kwocie [...] zł za semestr [...] w roku akademickim [...].

Wyjaśnił, że nie jest w stanie uiścić kwoty przekraczającej jego możliwości finansowe, gdyż z pracy otrzymuje dochody miesięczne w wysokości ok. [...] zł, z czego kwotę [...] zł wydatkuje na opłacenie lokalu mieszkalnego, kwotę [...] zł na opłacenie obiadów, kwotę [...] zł na pozostałe koszty wyżywienia, środki transportu, odzież i inne, pomoce naukowe, podręczniki do nauki. W takim stanie rzeczy nie ma możliwości uiszczenia kwoty [...] zł bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania.

J. B. wniósł o doręczenie postanowienia w sprawie.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Prorektor ds Nauczania Uniwersytetu W. na podstawie Zarządzenia nr [...]§ 7 ust. 1 Rektora Uniwersytetu W. nie udzielił J. B. zniżki z opłaty za semestr letni roku akademickiego [...]. Podanie zostało złożone po terminie.

Powyższą decyzję J. B. zaskarżył do Ministra Edukacji Narodowej.

Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia [...]r. [...] utrzymał w mocy decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. nr [...]. Minister stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z zarządzeniem Rektora Uniwersytetu W. nr [...]z dnia [...]r. w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne, Rektor w uzasadnionych przypadkach na umotywowany wniosek studenta może go zwolnić z obowiązku uiszczenia opłat. W przypadku opłaty za semestr letni wniosek należy złożyć w terminie do 10 lutego roku, w którym następuje wpis na semestr. Tymczasem J. B. złożył taki wniosek dopiero [...]r., a więc [...] dni po upływie terminu.

Skargę na niniejszą decyzję złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, J. B..

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa konstytucyjnego oraz międzynarodowego, przepisów zwykłych i aktów wykonawczych a także przepisów prawa procesowego. Przede wszystkim skarżący zakwestionował właściwość Ministra Edukacji Narodowej jako organu właściwego od decyzji rektora szkoły wyższej w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne na studiach zaocznych.

W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia przepisów o właściwości. Powołał się przy tym na pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2000r. SK 18/99.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 listopada 2001r. sygn. akt I SA 696/01 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Sąd stwierdził bowiem, że Minister Edukacji Narodowej był organem niewłaściwym do rozpoznania złożonego odwołania.

Pismem z dnia [...]r. J. B. wezwał Ministra Edukacji Narodowej do usunięcia naruszenia prawa w związku z nie załatwieniem sprawy w postępowaniu odwoławczym. Skarżący żądał wydania rozstrzygnięcia.

Dyrektor Departamentu Szkolnictwa Wyższego w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu powyższe wezwanie o usunięcie naruszenia prawa przekazał Rektorowi Uniwersytetu Wrocławskiego, do załatwienia według właściwości, zgodnie z art. 65 kpa.

Decyzją z dnia [...]r. Nr [...]Rektor Uniwersytetu W., na podstawie art. 49 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 z póź. zm./ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]r. Nr [...].

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż "podanie studenta o zwolnienie z opłaty za semestr [...] w roku akademickim [...]Prorektora ds. Nauczania załatwił odmownie do czego upoważniało go Zarządzenie Rektora nr [...]z dnia [...]r. - zgodnie bowiem z § 7 ust. 4 student nie dochował terminu do złożenia podania co według ust. 5 cytowanego § 7 powodowało, iż podanie nie mogło być rozpatrzone."

J. B. wniósł, skargę "na decyzję Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. Nr [...]utrzymującą w mocy decyzję Prorektora ds. Nauczania z dnia [...]r. nr [...]odmawiającą udzielenia zniżki w opłacie za zajęcia dydaktyczne semestru letniego roku akademickiego."

Decyzjom tym zarzucił naruszenie:

- "§ 10 rozporządzenia RM /rRM/ w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni w zw. z art. 105 kpa i 161 UoSzW przez niezasięgnięcie opinii uczelnianego organu samorządu studenckiego,

- art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym /UoSzW/ przez odmawianie zwolnienia z opłaty z realnie, a także planistycznie, nieistniejącego obowiązku a także przekroczenie przez rektora granic upoważnienia z art. 23 ust. 2 pkt 1 UoSzW i § 8 rRM przez wprowadzenie do zakładowego aktu administracyjnego /zarządzenie nr 31/98/ nowości normatywnych sprzecznych z normami powszechnie obowiązującymi w zakresie dopuszczalnej daty złożenia wniosku oraz naruszenia zasady równości trybu studentów studiów dziennych oraz zaocznych."

Skarżący podniósł, "iż zaskarżone decyzje zostały wydane bez uprzedniego zasięgnięcia wymaganej prawem opinii uczelnianego organu samorządu studenckiego. W płaszczyźnie zaś merytorycznej zaskarżone decyzje odmawiają zwolnienia z realnie, ani planistycznie, nieistniejącego obowiązku. Odmowa ma charakter fikcyjny. Uniwersytet przyjął, iż konieczność pobierania opłat od studentów zaocznych, w tym od studentów studiujących na kierunku Prawo, wynika z potrzeby finansowania inwestycji budowlanych tj. np. "nieruchomości przy ul. W. we W. oraz łącznika istniejącego budynku z nowo budowanym. Z art. 23 ust. 2 pkt 1 UoSzW jasno wynika, iż pobieranie opłat na realizację tego rodzaju zadania inwestycyjnego nie jest nie tylko obligatoryjne, ale niedopuszczalne.

Rektor szkoły wyższej nie jest uprawniony do dokonania wyłączenia prawa złożenia wniosku do zwolnienia z opłaty w części lub w całości - w drodze zarządzenia i wprowadzenia odrębnych reguł dla studentów studiów zaocznych a studentów dziennych. Dokonanie takiego ograniczenia oznacza działanie rektora bez podstawy prawnej, oraz regulowanie materii unormowanej już w przepisach powszechnie obowiązujących a także naruszenie zasady równości w prawie.

Wzorca kontroli legalności zaskarżonych decyzji nie może stanowić zarządzenie rektora nr [...], ale stanowią przepisy prawa powszechnie obowiązującego."

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu W. wniósł o jej oddalenie.

Odnośnie zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84 poz. 380/ art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 365 z póź. zm./oraz przekroczenia przez Rektora Uniwersytetu W. upoważnienia wynikającego z art. 23 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy wskazano:

- art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym daje szkołom wyższym prawo pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne a rozporządzenie Rady Ministrów /cyt. wyżej/ konkretyzuje to prawo oraz ustala reguły postępowania w zakresie stosowania tego prawa,

- Rektor Uniwersytetu W. na mocy upoważnienia ustawowego /§ 9 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów/ ustalił wewnętrzne zasady postępowania w zakresie zwolnień od opłat, o które studenci studiów zaocznych mogą się ubiegać,

- oprócz przesłanek merytorycznych / "w uzasadnionych przypadkach"/ zarządzenie Rektora nr [...]z dnia [...]r. ustala terminy w jakich należy składać wnioski o zwolnienie z opłat "W zarządzeniu tym zawarta jest też zasada, z której wynika, że wnioski studentów złożone po terminie nie będą rozpatrywane /§ 7 ust. 5 cyt. zarządzenia Rektora/.

Zarządzenie nr [...]ustala, że wnioski o zwolnienie z opłat w semestrze letnim, należy składać do dnia 10 lutego 1999r. Skarżący terminu tego nie zachował - swój wniosek złożył [...] dni po obowiązującej go dacie.

Tym samym wniosek jego nie podlegał rozpatrzeniu merytorycznemu. W tym stanie faktycznym zbędna była też opinia samorządu studenckiego. Wniosek nie podlegał merytorycznemu rozpatrzeniu - o odmowie decydował brak formalny. Niezależnie od powyższego podniesiono, że nie było też uzasadnienia merytorycznego do uwzględnienia wniosku. Skarżący bowiem studiował Prawo mając już ukończone studia na innej uczelni i nie było podstaw do uznania za konieczne umożliwienie studiowania drugiego fakultetu na koszt państwa. Pierwszeństwo w takim przypadku należało się studentowi, który dopiero zdobywa zawód.

Rektor nie przekroczył też upoważnienia z art. 23 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Ustawodawca wskazuje trzy grupy działalności, które mogą być źródłem uzyskiwania środków finansowych.

W piśmie procesowym skarżącego z dnia [...]r. podniesiono w szczególności, że wbrew stanowisku zawartym w odpowiedzi na skargę, iż wniosek skarżącego "nie podlegał rozpatrzeniu merytorycznemu" - stwierdzić należy, iż organ jednak wydał decyzję merytoryczną, ponieważ dał temu jednoznaczny wyraz w sformułowaniu "nie udzielam zniżki." W tym kontekście wymagane było zasięgnięcie opinii przez rektora, o której mowa w § 11.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271/ "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi."

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola obejmuje zatem materialną i formalną prawidłowość zaskarżonego aktu.

Poza kontrolą Sądu pozostają zatem zarzuty skarżącego nie związane z przedmiotem zaskarżonej decyzji.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2000r. sygn. akt SK 18/99 /OTK 2000 Nr 7; poz. 258/ przyjął, że odmowa organu szkoły wyższej zwolnienia od opłaty za studia jest aktem indywidualnym, który należy traktować jako decyzję administracyjną w płaszczyźnie gwarancji procesowych studenta.

Podobnie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003r. sygn. akt OPS 5/03 stwierdzono, że "w świetle art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm./ decyzja w sprawie zwolnienia z opłaty za zajęcia dydaktyczne w uczelni państwowej o której mowa w § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84, poz. 380 ze zm./ jest indywidualnym aktem władztwa zakładowego do którego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego /.../."

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni /Dz.U. Nr 84, poz. 380 ze zm./ wydane zostało na podstawie art. 30 ustawy z dnia 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm./. W brzmieniu: zasady gospodarki finansowej uczelni oraz zasady i tryb uzyskiwania przez uczelnię państwową wpływów, o których mowa w art. 23 ust. 2 pkt 2 określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia.

Skoro zatem przepisy wyżej powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r., jako akt wykonawczy o mocy powszechnie obowiązującej mają swe umocowanie w ustawie z dnia 12 września 1991r. o szkolnictwie wyższym oznacza to, że w świetle art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej /Dz.U. Nr 78, poz. 483/ rozporządzenie to jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa.

Powołanie w zaskarżonej decyzji Zarządzenia Nr [...]Rektora Uniwersytetu W. z dnia [...]r. w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne znajduje natomiast oparcie w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1991r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni - § 9 ust. 2 w brzmieniu: rodzaje zajęć, za które są pobierane opłaty oraz ich wysokość ustala rektor.

Według § 7 ust. 4 wyżej wskazanego zarządzenia "Studenci studiów zaocznych i wieczorowych składają udokumentowane wnioski w terminie:

a) w odniesieniu do semestru zimowego do 30 czerwca w którym następuje wpis na ten semestr a studenci z rekrutacji wrześniowej i z odwołań do 30 września,

b) w odniesieniu do semestru letniego do dnia 10 lutego roku, w którym następuje wpis na ten semestr.

Wniosek złożony po terminie nie będzie rozpatrywany /ust. 5 § 7 cyt. zarządzenia/.

Z analizy akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o zwolnienie w całości z opłaty za studia zaoczne z uchybieniem terminu określonego w wyżej przytoczonym przepisie /§ 7 ust. 4 b/.

Termin ten jest terminem prawa materialnego, z natury nieprzywracalnym, jego naruszenie skutkuje odmową przyznania wnioskowanego uprawnienia.

Skoro tego terminu skarżący nie dochował i okoliczności tej nie kwestionuje, organ uczelniany nie miał obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku.

Takimi też motywami kierował się Rektor Uniwersytetu W. rozpatrując sprawę skarżącego. Z tego względu użyte w osnowie decyzji wyrażenie "nie udzielam zniżki" nie może mieć istotnego znaczenia prawnego.

Skoro okoliczność, iż wniosek był spóźniony decydowała o zaniechaniu jego merytorycznego załatwienia brak stosownej opinii Samorządu Studenckiego nie mógł mieć wpływu na treść tego orzeczenia.

W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją pierwszoinstancyjna decyzja naruszyły prawo w stopniu wymagającym usunięcia ich z obrotu prawnego.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ należało orzec jak w sentencji.