Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1329/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 341/19 w sprawie ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 listopada 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 341/19 po rozpoznaniu skargi P. (dalej: P.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: DIAS) z dnia [...] stycznia 2019 r. w przedmiocie obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego: w pkt 1. uchylił zaskarżone postanowienie; zaś w pkt 2. zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

DIAS postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W. (dalej: NUS) z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

W ocenie DIAS analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała, iż organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, powstałymi w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a wydane rozstrzygnięcie spełnia wszelkie wymogi dotyczące uzasadnienia faktycznego i prawnego. Organ odwoławczy wskazał, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny pobiera opłaty za dokonane czynności egzekucyjnych i opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności egzekucyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości określonej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, dalej: u.p.e.a.). Podkreślił, że postanowieniem z 21 września 2018r., NUS na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku spółki C.Sp. z o.o. w W. Zauważył także, że skoro koszty egzekucyjne nie zostały pobrane w toku postępowania egzekucyjnego, to w związku z jego umorzeniem nie można nimi obciążyć zobowiązanego, dlatego też zobowiązanym do ich pokrycia będzie – wierzyciel, czyli P.

P. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Sąd I instancji uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie gdyż stanowisko organów przyjęte w zaskarżonym postanowieniu nie jest prawidłowe.

WSA wskazał, że w art. 64c § 1 u.p.e.a. została ustanowiona generalna zasada, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a., wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, stanowią koszty egzekucyjne, które obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dopuszcza jednak wyjątki od tej zasady polegające na tym, że koszty będzie ponosił wierzyciel lub organ egzekucyjny (art. 64c § 2 - 4 u.p.e.a.). Art 64c § 4 u.p.e.a. stanowi, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4b oraz art. 64e § 4a u.p.e.a. W ocenie WSA w sprawie taki wyjątek nastąpił i organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej.

W ocenie Sądu I instancji mimo możliwości obciążenia strony (wierzyciela) opłatą manipulacyjną, organy orzekające wydając swoje rozstrzygnięcie powinny uwzględnić w nim ocenę odnoszącą się do konstytucyjności art. 64 § 6 u.p.e.a. wyrażoną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. akt SK 31/14 i skutek jaki wyrok ten wywiera w odniesieniu do możliwości określenia kosztów egzekucyjnych w myśl tych przepisów.

W konkluzji WSA stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu, jak również w postanowieniu organu I instancji nie dokonano prawidłowej oceny, co skutkuje uznaniem naruszenia treści art. 64 § 6 oraz art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego mając na uwadze standardy wynikające z wyroku TK o sygn. akt SK 31/14.

W skardze kasacyjnej P. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez zmianę zaskarżonego orzeczenia w zakresie części jego uzasadnienia poprzez odniesienie się do zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz zmianę orzeczenia w zakresie w jakim Sąd I instancji zasądził od DIAS na rzecz P. jedynie kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie, zamiast kwoty 1917 zł. Ponadto wniósł o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. Naruszenie przepisów:

i. prawa procesowego o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1032 ze zm., dalej: p.p.s.a.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia, które nie koresponduje z treścią zarzutów zawartych w skardze P. z dnia 25 stycznia 2019 r., tj. nie zawiera w ogóle oceny prawnej zarzutu naruszenia przez organ egzekucyjny z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a w zw. z art. 80 § 2 u.p.e.a., a w konsekwencji sporządzenie uzasadnienia w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku w tym zakresie;

ii. prawa procesowego o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., ktore mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 200 p.p.s.a i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018 poz. 265 - dalej: rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zasądzenie od DIAS zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w oparciu o stawkę przewidzianą w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, tj. w kwocie 480 zł, podczas gdy Skarżącej należał się zwrot kosztów obejmujących wynagrodzenie jej pełnomocnika obliczone według stawek dla należności pieniężnych, tj. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia.

Argumentację na poparcie powyższego zarzutu skarżący kasacyjnie P. przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że ta ostatnia sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie ma miejsca, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej zasługiwał na uwzględnienie, jednak nie ma to wpływu na wynik sprawy, gdyż skarżący kasacyjnie P. zakwestionował skargą kasacyjną wyrok uchylający zaskarżone postanowienie, czyli orzeczenie co do rozstrzygnięcia korzystne dla siebie. W myśl art. 184 p.p.s.a. NSA oddala skargę jeżeli jest ona niezasadna albo w sytuacji, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Za usprawiedliwione w okolicznościach faktycznych sprawy należy uznać wskazanie P., że orzecznictwo NSA dopuszcza, jeżeli strona, której skargę uwzględniono, kwestionuje wyrażaną w orzeczeniu ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.) może w skardze kasacyjnej domagać się zmiany orzeczenia w tym zakresie (art. 176 p.p.s.a. - in fine). W sytuacji objętej dyspozycją z art. 184 - część druga - p.p.s.a. sąd kasacyjny, oddalając skargę, wyrazi w uzasadnieniu orzeczenia właściwą ocenę prawną i wskazania, które będą wiążące - art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt FSK 2262/04, LEX nr 424587).

Skarżący kasacyjnie P. powołując się na art. 184 p.p.s.a. zasadnie wskazał na błędne uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Zauważył, że Sąd I instancji nie dokonał oceny prawnej podnoszonego przez P. zarzutu ujętego w skardze, dotyczącego naliczenia kosztów za zajęcie rachunku bankowego, które było zajęciem nieskutecznym. Nie doszło bowiem do wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty w ramach przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do tego zarzutu stwierdzić należy, że stanowisko P. jest uzasadnione, Sąd I instancji nie odniósł się bowiem do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 80 § 2 u.p.e.a. Zarzut ten był kluczowym zarzutem skargi, gdyż podważał możliwość obciążenia skarżącego opłatą egzekucyjną z tytułu zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było żadnych środków pieniężnych. Ponieważ Sąd I instancji pominął przedmiotowy zarzut organ II instancji nie został związany w tym zakresie oceną prawną.

Mając zatem powyższe na względzie stwierdzić należy, że NSA w składzie rozpoznającym sprawę, podziela zapatrywania prezentowane w orzecznictwie wskazujące na brak podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) w przypadku braku skutecznego zajęcia rachunku bankowego ze względu na brak środków pieniężnych na koncie. Wykładnia art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej może być naliczona przez organ egzekucyjny jedynie wówczas, gdy na zajętym przez organ rachunku bankowym są środki pieniężne. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wyrażany jest pogląd, że opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 9 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 882/19 i wyroki NSA z: 30 maja 2019 r., sygn. akt II FSK 613/19; 12 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3379/18; 20 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 778/16; 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15; 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, sygn. akt I GSK 2918/18, wyroki dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uzupełniająco odnotować w tym zakresie wypada, że ze skutecznym zajęciem egzekucyjnym mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania majątkiem zobowiązanego, w przypadku rachunku bankowego środkami finansowymi znajdującymi się na tym rachunku bankowym zobowiązanego. W myśl bowiem art. 1a pkt 18 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o zajęciu egzekucyjnym - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Za oczywiste należy też uznać, że o skutecznym zajęciu można mówić nie tylko w przypadku, gdy w dacie zajęcia na koncie znajdują się środki pieniężne, ale również w sytuacji, gdy środki takie wpłyną na to konto w okresie późniejszym, w czasie gdy zajęcie tego konta jest nadal skuteczne. Zgodnie bowiem z treścią art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Ponieważ do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dochodzi z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to zapis prawny odnoszący się do skutecznego zajęcia przyszłych wpłat na to konto obejmuje tym samym to "inne prawo majątkowe", o którym mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Podkreślić należy, że w rzeczonym przepisie mowa jest o zajęciu wierzytelności, czyli należności przysługującej dłużnikowi, zatem na rachunku bankowym muszą znajdować się środki pieniężne, aby doszło do zajęcia. Brak środków na koncie nie skutkuje zajęciem jakiejkolwiek kwoty, o której mowa w art. 80 § 2 u.p.e.a. Z przepisu tego bowiem wynika, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Jeszcze raz podkreślić należy, iż aby mówić o nabyciu prawa do rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego, o którym mowa w art. 1a pkt 18 u.p.e.a., to taki składnik majątku musi istnieć. Gdy na rachunku bankowym dłużnika brak jest środków finansowych, to nie można mówić o zajęciu wierzytelności.

Wypada też zwrócić uwagę na cele ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl art. 1 pkt 2 u.p.e.a. ustawa określa prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie i stosowane przez nie środki przymusu służące doprowadzeniu do wykonania lub zabezpieczenia wykonania obowiązków, o których mowa w art. 2. Zatem celem ustawy jest prowadzenie przez organy egzekucyjne postępowania zmierzającego do doprowadzenia do wykonania obowiązków, m.in. obowiązków o charakterze pieniężnym. Za usprawiedliwione należy zatem przyjąć, że celem ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w rozumieniu art. 1 pkt 2 u.p.e.a. jest doprowadzenie do wykonania egzekwowanego obowiązku. Realizacja tego celu, w ocenie NSA, uzasadnia pobranie opłaty egzekucyjnej proporcjonalnie do wyegzekwowanej należności. Niewykonanie zaś w drodze postępowania egzekucyjnego obowiązku podlegającego tej ustawie, nie uprawnia do poboru opłaty egzekucyjnej od wierzyciela, gdyż nie dochodzi wówczas do zrealizowania preferowanego celu ustawy – wykonania egzekwowanego obowiązku. Inaczej rzecz ujmując, jeżeli organy egzekucyjne zrealizowały cel ustawy, o którym mowa w art. 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. doprowadziły do wykonania egzekwowanego obowiązku, to usprawiedliwiony jest pobór opłaty egzekucyjnej. Natomiast w przypadku niewykonania tego obowiązku, z uwagi na niezrealizowanie celu ustawy, opłata egzekucyjna, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. tym organom od wierzyciela się nie należy.

Przedstawiona argumentacja przekonuje, że postawiony przez P. zarzut zasługiwał na uwzględnianie. Jednak, jak to już wyżej wskazano, uwzględnienie tego zarzutu nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji oceniając legalność zaskarżonego postanowienia uchylił ten indywidualny akt administracyjny.

W złożonej skardze kasacyjnej zarzucono jeszcze naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez zasądzenie od DIAS zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w oparciu o stawkę przewidzianą w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, tj. w kwocie 480 zł, podczas gdy Skarżącej należał się zwrot kosztów obejmujących wynagrodzenie jej pełnomocnika, obliczone według stawek dla należności pieniężnych, tj. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia.

Odnosząc się do tego zarzutu kasacyjnego stwierdzić należy, że jest on niezasadny. NSA w składzie rozpoznającym sprawę, nie podziela zapatrywań skarżącego kasacyjnie P., iż w zakresie kosztów zastępstwa procesowego w sprawie dotyczącej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi koszty te winny być zasądzone z uwzględnieniem stawek obowiązujących w sprawach, gdzie przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna.

Przechodząc do tak zakreślonego zagadnienia prawnego wypada w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z przepisami p.p.s.a. strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 199 p.p.s.a.). W przypadku wniesienia skargi jest pobierany wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a.). Wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, a w innych sprawach pobiera się wpis stały (art. 231 p.p.s.a.). Dodatkowo, § 1 i § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193; dalej: rozporządzenie w sprawie wysokości wpisu) stanowi, że "wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem", zaś "wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym - 100 zł".

Na gruncie tej regulacji prawnej - mimo że we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, iż charakter wpisu determinuje sposób naliczania wynagrodzenia dla profesjonalnych pełnomocników stron postępowania, niezależnie od kategorii sprawy administracyjnej - to obecnie w orzecznictwie sądowym zarysowały się dwa przeciwstawne poglądy co do rozumienia pojęcia "postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym", a mianowicie czy pojęcie to obejmuje także postanowienia, o których mowa w tym przepisie, a które kreują lub stwierdzają istnienie należności pieniężnej, w rozumieniu art. 216 i art. 231 p.p.s.a.; czy też może wyłącznie postanowienia, które dotyczą uprawnień lub obowiązków niemających pieniężnego charakteru.

Według pierwszego poglądu pod tym pojęciem należy rozumieć postanowienia wydane w toku postępowania egzekucyjnego, które nie kreują ani nie stwierdzają istnienia należności pieniężnej w rozumieniu art. 216 i art. 231 p.p.s.a. Wskazuje się, że użyte "w art. 231 p.p.s.a. sformułowanie "(...) w sprawach, których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne (...)" jest wyrażeniem nieostrym i stanowi daleko idące uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia przed sądem administracyjnym nie są bowiem jako takie należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli sądu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz", Zakamycze 2005, s. 231). Tak więc należność pieniężna w ścisłym tego słowa znaczeniu nie stanowi przedmiotu zaskarżenia w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a należność pieniężną, o której mowa w art. 216 p.p.s.a., należy odnosić do należności pieniężnej objętej aktem lub czynnością stanowiących przedmiot zaskarżenia. Ustawodawca wskazując, w jakich sprawach należny jest wpis stosunkowy, a w jakich wpis stały, uzależnił tę kwestię od tego, czy przedmiotem zaskarżenia są akty lub czynności kreujące określoną należność pieniężną bądź stwierdzające jej istnienie, czy też przedmiotem zaskarżenia są inne sprawy. Tym samym nie wszystkie sprawy, które mogą w jakimś stopniu dotyczyć należności pieniężnych będą podlegały wpisowi stosunkowemu. Zatem dla spraw, które tylko pozornie dotyczą należności pieniężnych, ale ich bezpośrednio nie określają prawodawca przewidział wpis stały" (por. postanowienia NSA z: 11 września 2007 r., sygn. akt II GSK 257/07, Lex nr 1011962; 20 października 2009 r., sygn. akt II OZ 884/09, Lex nr 573631; 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 143/09, Lex nr 545423; 25 lipca 2007 r., sygn. akt II OZ 642/07, Lex nr 278017).

Według drugiego poglądu, w sytuacji gdy przedmiotem zaskarżenia jest jedno z postanowień wymienionych w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, to pobierany jest wpis stały. Wskazuje się, że wprawdzie zgodnie z § 1 rozporządzenia wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem, jednakże w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ustawodawca wyraźnie przesądził, że wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach ze skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym jest stały i wynosi 100 zł. Tym samym, nawet jeżeli przedmiotem postanowienia wydanego w jakiejkolwiek ze spraw o powołanym wyżej charakterze jest należność pieniężna to i tak strona wnosząc skargę do sądu administracyjnego zobligowana jest uiścić wpis wyłącznie w takiej wysokości" (por. postanowienia NSA z: 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OZ 591/11, Lex nr 1068608; 22 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 849/09, Lex nr 563219; 5 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 288/10, Lex nr 585031). Wskazuje się, że sposób określenia w zdaniu pierwszym art. 231 p.p.s.a. spraw, w których pobiera się wpis stosunkowy, stanowi znaczne uproszczenie. Przedmiotem zaskarżenia przed sądami administracyjnymi nie są bowiem należności pieniężne, ale akty i czynności wymienione w art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a., które mają być poddane kontroli z punktu widzenia zgodności z prawem (por. postanowienie NSA z dnia 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 772/09, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Opowiedzenie się za jednym z tych poglądów determinuje wysokość wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, bowiem jest ono powiązane z "przedmiotem zaskarżenia", a ściślej mówiąc z rodzajem uiszczanego wpisu sądowego.

Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i c) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych - stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 2 (lit. a), w innej sprawie - 480 zł (lit. c).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w tej sprawie przychylił się do poglądu, który stanowi kontynuację wcześniejszej linii orzeczniczej, według którego w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i jest pobierany wpis stały, to konsekwentnie wynagrodzenie pełnomocnika powinno być ustalone w korelacji do "stałej stawki" wpisu sądowego, nawet gdy postanowienie to dotyczy należności pieniężnej tak jak w sprawie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego. Nie bez powodu prawodawca w § 1 rozporządzenia wprowadził zasadę, że wpis stosunkowy pobierany jest w przypadku zaskarżenia aktu, który kreuje należność pieniężną, po czym w § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia wskazał rodzaje aktów, w przypadku których pobiera się wpis stały, dodając zwrot doprecyzowujący "bez względu na przedmiot zaskarżenia". Wskazuje to, że w przypadku każdego postanowienia wymienionego w tym przepisie, nawet gdy dotyczy ono należności pieniężnej, należy pobierać wpis stały. Konsekwencją tego powinno być również obliczenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika według reguły określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

W ocenie NSA, wskazać też trzeba na funkcjonalne powiązanie instytucji wpisu, umożliwiającego rozpoznanie przez sąd środka zaskarżenia na indywidualny akt administracyjny, z kosztami zastępstwa procesowego przyznawanymi stronie, która wygrała sprawę rozpoznaną przez sąd, w wyniku uiszczenia rzeczonego wpisu sądowego.

Pojęcie "należności pieniężnej" występujące w jednym i drugim rozporządzeniu, tj. w rozporządzeniu regulującym wysokość wpisów sądowych oraz w rozporządzeniu dotyczącym opłat za czynności radców prawnych, winno być w ramach wykładni systemowej interpretowane w ten sam sposób. Jeżeli na gruncie rozporządzenia dotyczącego wysokości wpisów z pojęcia "należności pieniężnej" objętej zaskarżonym aktem, prawodawca wyłączył skargi na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym i to bez względu na przedmiot zaskarżenia, to także na gruncie rozporządzenia regulującego opłaty za czynności radców prawnych, z pojęcia "należności pieniężne" winny być wyłączone sprawy ze skarg dotyczących postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym i to także bez względu na przedmiot zaskarżenia.

Za przedstawionym rozumieniem pojęcia "należności pieniężnej" na gruncie rozporządzenia regulującego opłaty za czynności radców prawnych, przemawia zakaz wykładni prowadzącej do sprzeczności. L. Morawski wskazuje, że spójność systemu prawa gwarantuje określony stopień jego niesprzeczności i zupełności, tej kwestii dotyczy następująca dyrektywa wykładni. "Nie należy interpretować przepisów prawa w sposób prowadzący do ich sprzeczności z innymi przepisami". W sposób ogólny do zakazu wykładni, która prowadziłaby do sprzeczności nawiązuje SN w postanowieniu z 17 grudnia 1997 r. (III CZP 47/97, OSNC 1998/5/73, w którym stwierdza on, iż "Odrzucić należy jednak przypuszczenie, ze ustawodawca dopuścił istnienie sprzeczności między dwiema normami wymagającymi współstosowania" (por. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, s. 188-189). Niewątpliwie na gruncie rozpoznawania tej samej sprawy, ze skargi na akt administracyjny, np. postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w ramach której strona lub strony są reprezentowane przez radców prawnych, dochodzi co do zasady do stosowania przepisów dotyczących wysokości wpisów oraz przepisów regulujących opłaty za czynności radców prawnych. Inaczej mówiąc w takiej sprawie dochodzi do współstosowania tych norm prawnych.

Racjonalność prawodawcy wymaga, by tym samym terminom nadawał on to samo znaczenie. Z założenia tego wynika dyrektywa interpretacyjna, którą można nazwać dyrektywą konsekwencji terminologicznej lub zakazem wykładni homonimicznej. Dyrektywa ta zabrania przyjmować, że w języku prawnym występują wyrażenia wieloznaczne, a więc zabrania nadawać temu samemu wyrażeniu różne znaczenia w kontekście różnych przepisów (por. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, s. 145).

Trafną, chociaż w praktyce nie zawsze stosowaną radę daje TK podnosząc, że w sytuacji gdy prawodawca chce nadać tym samym wyrażeniom różne znaczenie, a tym samym odstąpić od zakazu wykładni homonimicznej, to powinien to w tekście prawnym wyraźnie zaznaczyć. "Skoro więc ustawodawca posługuje się tym samym pojęciem w kontekście określającym podstawy obliczania wynagrodzeń za pracę, to fakt, że pojęcie to występuje w różnych ustawach nie daje żadnych podstaw do przypisywania mu w tych ustawach różnego znaczenia. Gdyby ustawodawca chciał zmienić znaczenie używanego już w innych ustawach pojęcia, powinien to wyraźnie w nowej ustawie zaznaczyć" (por. uchwałę TK z dnia 29 stycznia 1992 r., sygn. akt W 14/91, OTK 1992/1/20 oraz L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, s. 146).

Wobec powyższego, mając na względzie spójność systemu prawa, współstosowanie przepisów regulujących wysokość wpisu przed sądami administracyjnymi oraz opłaty za czynności radców prawnych, a także zasadę zakazu wykładni prowadzącej do sprzeczności i regułę zakazu wykładni homonimicznej – pojęcie "należności pieniężnej", o którym mowa w § 1 rozporządzenia w sprawie wysokości wpisu oraz w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, winno mieć takie samo znaczenie normatywne. Z zakresu tego pojęcia wyłączone być zatem winny postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym i to bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu. Tym samym koszty zastępstwa procesowego zasądzane na rzecz radców prawnych w sprawach dotyczących obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego winny być ustalane na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, tj. w innej sprawie – 480 zł.

Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie uznał, że Sąd I instancji prawidłowo zasądził na rzecz P. zwrot kosztów postępowania w wysokości 597 zł, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł, a koszty te są konsekwencją uwzględnienia skargi.

Dlatego też postawiony zarzut należało uznać za nieusprawiedliwiony.

Pomimo częściowej zasadności zarzutów, skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Zgodnie bowiem z art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, nie tylko wtedy, gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, ale także wówczas, gdyż zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Bez wątpienia orzeczenie odpowiada prawu, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, sentencja nie uległaby zmianie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 sierpnia 2004 r., FSK 207/04, ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 101; B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009). Niewątpliwie taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Jedynym zatem skutkiem uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej wniesionej przez P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uchylającego zaskarżone postanowienie organu, pomimo jej oddalenia na podstawie art. 184 p.p.s.a., będzie związanie organu i Sądu I instancji oceną prawną zawartą w niniejszym wyroku.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.