Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 399/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.  16 a ust. 1, 2, art. 24 ust. 2 a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński – (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Paulina Szpakowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi W. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia

[...] nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 16a ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), - po rozpatrzeniu odwołania z dnia 24 lutego 2014 r. wniesionego przez W. I. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Z. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...],Nr [...] odmawiającej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na M. I. – utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że W. I. w dniu 21 stycznia 2014 r. wystąpił do Burmistrza Z. z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną M. I.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. działając z upoważnienia Burmistrza Z. odmówił przyznania W. I. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad M. I. argumentując tym, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tzn. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił bowiem, że W. I. pracował zawodowo do dnia 1 sierpnia 2009 r., natomiast osoba wymagająca opieki M. I. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 8 sierpnia 2012 r.

Od tej decyzji W. I. pismem z dnia 24 lutego 2013 r. wniósł odwołanie, w którym nie zgodził się z odmową przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu wskazał, że "wniosek o przyznanie zasiłku opiekuńczego jest kontynuacją przedłużenia orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności dla M. I. datowanego do 31 stycznia 2016 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania i w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, ustaliło i stwierdziło, co następuje:

Materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 16a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst. jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po myśli art. 16a ust. 2 specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2, tj. kwoty 623,00 zł.

Z powyższych przepisów wynika, że aby uzyskać specjalny zasiłek opiekuńczy muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki:

- po pierwsze, osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem;

- po drugie, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej;

- po trzecie łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki nie może przekraczać określonego w ustawie kryterium dochodowego.

Zaakcentować należy, że warunkiem do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 16a ust. 1 ustawy łącznie. Niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.

W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że rodzina spełnia kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Łączny dochód rodziny osoby wymagającej opieki i wnioskodawcy wynosi w przeliczeniu na osobę w rodzinie 379,84 zł. Spełniona jest również druga przesłanka określona w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem M. I. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazany stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 8 sierpnia 2012 r. W orzeczeniu wskazano, że M. I. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Żona wnioskodawcy cierpi na krótkowzroczność (od dzieciństwa), jaskrę i zaćmę. Wnioskodawca w dniach 21 stycznia 2014 r. i 30 stycznia 2013 r. złożył oświadczenia, z których wynika, że opiekuje się żoną wykonując wszystkie podstawowe czynności w domu, tj. ścieranie podłogi, gotowanie obiadu, pomoc przy kąpaniu, robienie zakupów, doprowadzanie do lekarza, towarzyszenie przy wszelkich wyjazdach.

Organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można określić ścisłego związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad niepełnosprawną żoną. Wskazał, że za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia, a tym samym - może ubiegać się o pomoc w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, należy uznać osobę, która - będąc zatrudniona - dobrowolnie zrzekła się wykonywanego zatrudnienia w celu sprawowania opieki a więc przed orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał w swojej decyzji, że strona bezsprzecznie warunku rezygnacji z zatrudnienia nie spełnia. Jak ustalił, W. I. nie pracuje od sierpnia 2009 r. (stosunek pracy został rozwiązany przez pracodawcę z zachowaniem okresu wypowiedzenia). Jednocześnie podkreślił, że w tym czasie M. I. nie posiadała znacznego stopnia niepełnosprawności, gdyż była zaliczona orzeczeniem z dnia [...] do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Pierwsze orzeczenie zaliczające M. . do znacznego stopnia niepełnosprawności w/w otrzymała dopiero w dniu [...] na podstawie wniosku z dnia 8 sierpnia 2012 r. okresowo do dnia 31 grudnia 2013 r. Następnie orzeczeniem z dnia [...] została ponownie zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 stycznia 2016 r. Wnioskodawca był jedynie zarejestrowany w urzędzie pracy w okresie od 9 stycznia 2013 r. do 4 lipca 2013 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Obecnie nie jest on zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna ani poszukująca pracy. Uzasadniając podjętą decyzję wskazał na różnice w przepisach regulujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Kolegium zgodziło się, że w świetle przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jedynie w sytuacji gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy) w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Celem tego przepisu jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas dochodu.

Podkreślono że przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych odwołuje się jedynie do pojęcia rezygnacji z zatrudnienia. Nie przewiduje natomiast możliwości przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną (jak ma to miejsce w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego).

W ocenie Kolegium oczywiste jest, że pojęcia: ,,nie podejmowanie zatrudnienia" i "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną oznaczają dwa niezależne od siebie stany faktyczne. W pierwszym przypadku - w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. W drugim zaś - kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy). Słowo "rezygnacja" oznacza zrzeczenie się czegoś, odstąpienie od czegoś (Słownik Języka Polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN), zaś odstąpić to znaczy zaniechać czegoś, zrezygnować, wycofać się z czegoś (źródło jak wyżej). Natomiast w myśl art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Mając na uwadze przepis art. 16a ust. 1 ustawy zaznaczyć należy, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a opieką musi istnieć związek przyczynowy polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana strona nie zrezygnowałaby z zatrudnienia (nie zaprzestałaby wykonywania dotychczasowej pracy). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje bowiem osobie, która z własnej woli rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, aby sprawować opiekę nad bliską osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, niemogącą samodzielnie egzystować. Kolegium podkreśla jednocześnie, że rezygnacja z zatrudnienia musi być spowodowana wyłącznie koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować, czy też trudną sytuacją na rynku. Przyznanie prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego jest bowiem możliwe, jeśli zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą (por. wyroki WSA we Wrocławiu, m.in.: z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 705/13, z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 536/13).

Z powyższego wynika jednoznacznie, że jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepis w obecnym brzemieniu nie określa natomiast, że warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tym samym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 745/13).

Zaakcentować przy tym należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że organ orzekający w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może przyjmować obecnie innego niż w poprzednim stanie prawnym rozumienia tego samego pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia", próbując ująć w nim także stan polegający na niepodejmowaniu zatrudnienia. Taka wykładnia miałaby charakter prawotwórczy, jeżeli zaś wbrew jasnemu pod względem językowym sformułowaniu przepisu nadawałoby mu się jakieś inne znaczenie aniżeli to oczywiste znaczenie językowe, wówczas rola ustawodawcy byłaby tylko pozorna. Zakaz wykładni prawotwórczej to jedna z podstawowych dyrektyw wykładni przepisów prawa. Organom administracji publicznej nie wolno więc pod pozorem wykładni ani tworzyć nowych norm prawnych, ani modyfikować znaczenia norm już istniejących, zastępując ustawodawcę. Wykładnia przepisów i budowanie norm z postanowień prawa materialnego, powinno być ścisłe i w jak największym stopniu odpowiadać jego literalnemu brzmieniu i autentycznej treści. Niedopuszczalne jest doszukiwanie się intencji ustawodawcy i stwarzanie na takiej podstawie norm wykraczających poza literalne brzmienie przepisu. Zdaniem Sądu, posiłkowanie się innymi, niż literalna, metodami wykładni, doszukiwanie się w ustawie treści w nim niewyrażonych, jest zabiegiem nieuprawnionym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 60/07).

Powyższe oznacza, - jak słusznie wskazał organ I instancji - że specjalny zasiłek opiekuńczy organ administracji będzie uprawniony przyznać jedynie w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie rzeczywiście zrezygnuje z pracy zarobkowej, którą aktualnie wykonuje, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 705/13 przedstawił pogląd, który tut. Kolegium w zupełności podziela, że jednym z warunków uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z potrzebą sprawowania stałej opieki nad osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną, przy czym istnieć powinna bliskość czasowa tych trzech zdarzeń: konieczności opieki, rezygnacji z zatrudnienia (pracy zarobkowej) i podjęcia starań o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W ocenie organu odwoławczego wnioskodawca nie spełnia przesłanki, jaką jest rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Rozstrzygając kwestię spełnienia przez stronę przesłanki warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tzn. rezygnacji z zatrudnienia należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż bezpośrednio przed uzyskaniem przez M. I. pierwszego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (tj. z dnia 17 września 2012 r.) W. I. nie pracował zawodowo. Ostatni raz zatrudniony był w firmie [...] Sp. z o.o., w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 1 sierpnia 2009 r. Stosunek pracy został rozwiązany przez pracodawcę z zachowaniem okresu wypowiedzenia. W okresie od 9 stycznia 2013 r. do 4 lipca 2013 r. wnioskodawca był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy Z., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Od dnia 2 sierpnia 2009 r. do chwili obecnej nie był nigdzie zatrudniony, nie wykonywał żadnych prac zarobkowych. Natomiast M. I. od dnia 27 sierpnia 2004 r. miała ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Znaczny stopień niepełnosprawności - jak wynika z Orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] - ma ustalony od dnia 8 sierpnia 2012 r. i od tego czasu wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. M. I. cierpi na krótkowzroczność (od dzieciństwa), jaskrę i zaćmę. Wnioskodawca w dniu 21 stycznia 2014 r. złożył oświadczenie, że nadal opiekuje się żoną. Z wcześniejszego oświadczenia złożonego w dniu 30 stycznia 2013 r. wynika, że opiekuje się żoną wykonując wszystkie podstawowe czynności w domu, tj. ścieranie podłogi, gotowanie obiadu, pomoc przy kąpaniu, robienie zakupów, doprowadzanie do lekarza, towarzyszenie przy wszelkich wyjazdach".

Nie można zatem uznać, że W. I. zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną ponieważ przez około 3 lata przed uzyskaniem pierwszego orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przez żonę nie był aktywny zawodowo - nie pracował. W sytuacji, gdy osoba nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej gdyż w istocie osoba niepracująca nie ma z czego rezygnować. Zdaniem organu odwoławczego nie można również przyjąć, że specjalny zasiłek opiekuńczy stanowiłby dla W. I. rekompensatę za utracony - w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną - dochód, ponieważ wnioskodawca od kilku lat nie uzyskiwała żadnego dochodu.

Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne zaistniałe w niniejsze sprawie, w ocenie Kolegium wnioskodawca warunku rezygnacji z zatrudnienia nie spełnia. Okoliczność ta stanowi przeszkodę dla organów administracji publicznej do przyznania W. I. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawna żoną – M. I.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu W. I. nie zgodził się z tą decyzją. Zarzucił, że kwestionowane rozstrzygnięcie podważa argumentację wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 312/13, wydanego w tej samej sprawie, dotyczącej poprzedniego wniosku złożonego w dniu 16 stycznia 2013 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wcześniejszą argumentację.

Odpowiadając na zarzut podniesiony w skardze, Kolegium wskazało, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i przyszłe postępowanie administracyjne. Jednakże moc wiążąca rozstrzygnięcia jest związana z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. Rozstrzygnięcie należy zatem uznać za niezgodne z prawem jedynie wówczas, gdy nie uwzględnia wytycznych i oceny sądu przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Zmiana choćby jednego z elementów stosunku prawnego stwarza bowiem inną sprawę. Związanie oceną prawną, jak i zawartymi w orzeczeniu wskazaniami, co do dalszego postępowania, powoduje, że determinują one działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym, podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia.

W związku z tym, że specjalny zasiłek opiekuńczy przyznaje się, w myśl przepisów art. 24 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na okres zasiłkowy, a prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, uznać należy, że postępowanie w sprawie wszczętej wnioskiem W. I. z dnia 21 stycznia 2014 r. stanowi nową sprawą administracyjną, bowiem dotyczy przyznania świadczenia na okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 października 2014 r. (sprawa ta nie była dotychczas przedmiotem postępowania sądowo administracyjnego). Natomiast postępowanie w sprawie wszczętej wnioskiem z dnia 16 stycznia 2013 r., w której zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/W 312/13 toczy się obecnie przed organem pierwszej instancji, w wyniku wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzji z dnia [...], Nr [...] uchylającej w całości decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Ponadto Kolegium zauważyło, że obowiązek "związania wyrokiem sądu" może być wyłączony w wypadku zmiany stanu prawnego, istotnej zmiany okoliczności faktycznych, bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie.

Jak wynika z materiału dowodowego, stan faktyczny w niniejszej sprawie jest odmienny od przyjętego przez sąd w powołanym przez stronę wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyroku z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/W 312/13 uznał, że "status osoby bezrobotnej nie może eliminować osoby zainteresowanej z grona tych osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne". Skoro zatem W.I. w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, mógł ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Istotne jest zatem, że po wydaniu wyroku rozstrzygającego sprawę wszczętą wnioskiem W. I. z dnia 16 stycznia 2013 r. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r., a przed złożeniem kolejnego wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. 21 stycznia 2014 r., wnioskodawca, z dniem 4 lipca 2013 r. utracił status osoby bezrobotnej, z innych przyczyn niż otrzymanie świadczenia rodzinnego. Nastąpiła zatem zmiana okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przez okres ponad pół roku przed złożeniem przedmiotowego wniosku skarżący nie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy.

Podczas rozprawy w dniu 17 grudnia 2014 r. W. I. podtrzymał skargę. Okazał Sądowi decyzję Burmistrza Z. z dnia [...], nr [...] przyznającą mu świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego na M. I. w kwocie 520 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r. Jak oświadczył, decyzja ta ma walor prawomocności. Odpis tej decyzji włączono do akt sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania.

Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zwanej dalej p.p.s.a) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych stwierdza, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 16a ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Powyższy zasiłek jest świadczeniem wprowadzonym z dniem 1 stycznia 2013 r. do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Powyższa nowelizacja jest wynikiem rekonstrukcji zasad przyznawania świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń, wymienionych enumeratywnie w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, uregulowane szczegółowo w art. 16 a ustawy.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy tj. kwoty 623 zł.

Stan faktyczny ustalony przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie jest sporny. Skarżący sprawuje opiekę nad swoją żoną M. I., która zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności – okresowo do dnia 31 grudnia 2013 r., a rodzina spełnia kryterium dochodowe do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Wyrokiem WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 312/13 uchylono decyzję SKO w W. z dnia [...] oraz decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania W. I. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W motywach Sąd stwierdził m.in., że skarżący wszczynając w styczniu 2013 r. postępowanie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną był od dnia 9 stycznia 2013 r. zarejestrowany jako bezrobotny. W związku z tym skonstatował, że brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stwarza podstaw do przyjęcia, że osoba pozostająca w ewidencji bezrobotnych nie może być traktowana na równi z osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. Przyznanie takiej osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzi natomiast skutki w sferze stosunków zatrudnienia i bezrobocia stanowiąc podstawę do wszczęcia przez organ zatrudnienia postępowania w przedmiocie pozbawienia jej statusu bezrobotnego wobec niespełnienia warunków przewidzianych w art. 33 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W wyniku powołanego wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r., decyzją Burmistrza Z. z dnia 13 maja 2014 r. orzeczono o przyznaniu W. I. specjalnego zasiłku opiekuńczego na M. I. w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r. W wyniku wniosku M. I. złożonego w dniu 5 grudnia 2013 r., tzn. jeszcze przed upływem końcowej daty okresu zaliczającego ją do znacznego stopnia niepełnosprawności (tzn. do dnia 31 grudnia 2013 r.), orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w D. z dnia 13 stycznia 2014 r. zaliczono ją do znacznego stopnia niepełnoprawności do dnia 31 stycznia 2016 r. Jednocześnie w pkt IV orzeczenia wskazano, że niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący wystąpił z kolejnym wnioskiem o świadczenie w dniu 21 stycznia 2014 r., co oznacza, że dochował terminu wskazanego w art. 24 ust. 2 ustawy, stanowiącego, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W tym bezspornym stanie sprawy organy orzekające nie uwzględniły w ocenie stanu faktycznego całokształtu okoliczności, które wskazują na związek pomiędzy przyznaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 października 2013 r., a wnioskiem o przyznanie kolejnego zasiłku na dalszy okres, jako kontynuację wcześniej przyznanego i pobieranego świadczenia związanego z pełnieniem stałej opieki nad żoną. W tych okolicznościach, przesłankę rezygnacji z pracy należy rozważyć w kontekście wcześniej przyznanego w wyniku wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego przyjmując, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia stanowi kontynuację wcześniej przyznanego prawa.

Wobec powyższego złożenie kolejnego wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego musi być rozpatrywane nie jako oddzielne zdarzenia, ale jako ciąg logicznych działań skarżącego pozostających w związku przyczynowo – skutkowym.

Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia (...) 2013 r. – mając na uwadze treść art. 135 p.p.s.a. zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.

PM 9.01.2015 r.