Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 181/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 11 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Sz 947/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia 11 maja 2010 r. o sygn. akt I SA/Sz 947/09 odmówił K. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, z następującym uzasadnieniem.

K. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go w części od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżył 12 decyzji dotyczących podatku akcyzowego za 2005 r., a łączna wartość wpisów w tych sprawach jest niezwykle wysoka.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 stycznia 2010 r. odnośnie przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących dane o majątku wnioskodawcy, jego dochodach i stanie rodzinnym K. K. nadesłał wyciągi z rachunku bankowego w PKO BP S.A. zawierające zestawienie operacji od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 stycznia 2010 r., na który w okresie tym wpłynęła łączna kwota 4.946 zł tytułem zapłaty za faktury oraz z saldem końcowym w kwocie ujemnej 8.730,55 zł, a także z Banku S. w G. za okres od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., z którego wynika, że w wymienionym okresie z rachunku zrealizowano zajęcie egzekucyjne, dokonywano przelewów do urzędu skarbowego, ponoszono opłaty związane z prowadzeniem konta oraz inne wydatki na łączną kwotę 2.334,21 zł; zeznanie o wysokości osiągniętego przez skarżącego dochodu w roku podatkowym 2008 (PIT 36L), w którym zadeklarował przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 1.716.105,91 zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie 1.681.512,17 zł, dochód w kwocie 34.593,74 zł; wydruk z programu "Fakt" zawierający obliczenie dochodu za okres od stycznia do grudnia 2009 r. uzyskanego przez K. K. z działalności gospodarczej sporządzony przez biuro rachunkowe prowadzące księgowość skarżącego, z którego wynika przychód w kwocie 1.518.135,29 zł, zakup towarów i materiałów 1.370.086,02 zł, poniesione wydatki w kwocie 263.079,06 zł, strata w kwocie 115.029,79 zł oraz odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2009 r. do grudnia 2009 r., w których zadeklarowano dostawę towarów oraz świadczenie usług opodatkowanych stawką 22% nabycie towarów i usług oraz nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, w miesiącu październiku 2009 r. kwotę zwrotu podatku w wysokości 24.692 zł, a w grudniu 2009 r. kwotę podatku podlegającego wpłacie do urzędu skarbowego w wysokości 11.476 zł.

Pełnomocnik wnioskodawcy w kolejnym piśmie stwierdził, że nie jest możliwe przedłożenie oświadczenia małżonki skarżącego, bowiem wystąpiła ona z pozwem o rozwód i zasądzenie alimentów. Ponadto małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, wnioskodawca mieszka w mieszkaniu konkubiny z którą również nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, a koszty związane z utrzymaniem mieszkania ponoszą po połowie. Skarżący wskazał, że nie doręczono mu odpisu pozwu, nie posiada z małżonką wspólnych nieruchomości, cennych ruchomości, a między małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej (przedstawił kserokopię aktu notarialnego z dnia 8 lutego 2008 r., stanowiącego umowę o rozdzielności majątkowej). Skarżący oświadczył, że ani on ani jego małżonka nie korzystali z pomocy społecznej na co przedstawił zaświadczenie Burmistrza G. z dnia 17 marca 2010 r.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 marca 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na fakt, iż wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.

W dniu 21 kwietnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wpłynął sprzeciw od tego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odmawiając przyznania prawa pomocy stwierdził, że w złożonym wniosku K. K. nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu tego prawa. Sąd wskazał, że pomimo iż skarżący udzielił odpowiedzi na dwukrotne wezwania referendarza odnośnie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, to jednak były to oświadczenia niepełne, bądź niepoddające się weryfikacji, co uniemożliwia przyjęcie, że spełnił on przesłanki przyznania prawa pomocy.

Sąd podkreślił, że na żadnym etapie postępowania nie zawarł jakichkolwiek danych, które mogłyby obrazować pełną sytuację majątkową wnioskodawcy. Po drugie okoliczności podniesione w piśmie oraz w sprzeciwie od postanowienia nie zostały poparte pełną dokumentacją uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, że skarżący nie podał wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, ani też nie przedłożył dokumentów, które potwierdzałyby ponoszenie tych wydatków. Skarżący przywołał jedynie okoliczność wytoczenia przez małżonkę powództwa o alimenty oraz uiszczania połowy kosztów utrzymania mieszkania konkubiny. Ponadto mimo wezwania skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów z których wynikałoby zajęcie lub zbycie jego majątku ruchomego i nieruchomości w toku postępowania egzekucyjnego.

Sąd zwrócił również uwagę na to, że z rocznego zeznania podatkowego za 2008 r. wynika, że skarżący uzyskał znaczne przychody w wysokości 1.716.105,91 zł oraz zadeklarował koszty uzyskania przychodów w kwocie 1.681.512,17 zł. Natomiast w roku 2009 r. przychody z działalności gospodarczej wyniosły 1.518.135,29 zł. Na rachunek bankowy skarżącego wpływały środki pieniężne z tytułu wystawianych faktur, a z deklaracji VAT z 2009 r. (za miesiące od lipca do grudnia) wynika, że rozliczał znaczne kwoty związane z dostawami towarów, usług i nabyciem towarów, które w miesiącu październiku 2009 r. spowodowały powstanie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu w kwocie 24.692 zł. Powyższe świadczy o znacznych rozmiarach prowadzonej działalności, a także dysponowaniu znacznymi środkami pieniężnymi w ramach tej działalności.

Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący nie ujawnił wszelkich danych dotyczących sytuacji materialnej i finansowej, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jego sytuacja jest zła.

W ocenie Sądu w sprzeczności ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego stałoby bowiem przyjęcie za wiarygodne oświadczeń strony, która wskazując, że nie ma żadnego majątku, żadnych dochodów i nie korzysta z pomocy innych osób czy instytucji, twierdzi jednocześnie, że samodzielne zaspokaja swoje niezbędne potrzeby i partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania.

W zażaleniu K. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego.

Postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 160 § 5 p.p.s.a. poprzez pozbawioną logiki oraz doświadczenia życiowego ocenę dowodów zebranych w postępowaniu z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia,

2. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez ustalenie, że brak jest podstaw do przyznania pozwanemu prawa pomocy, kiedy z materiału sprawy wynika, że nie posiada on środków by ponieść pełne koszty postępowania.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że jedynym źródłem przychodów strony jest prowadzona działalność gospodarcza, a w sytuacji w której strona nie dysponuje dochodami badanie wpływu ewentualnych wydatków przeznaczonych na pokrycie wpisu w sprawie przed sądem administracyjnym jest pozbawione sensu. W ocenie strony za pozbawione logiki należy uznać ustalenie Sądu według którego skarżący nie ujawnia wszystkich danych, skoro informacje o przychodach znajdują się w zeznaniu rocznym.

Ponadto skarżący wskazał, że z uwagi na konieczność jednoczesnego wpisu w 12 równolegle prowadzonych postępowaniach przed Sądem I instancji, będzie musiał uiścić 12 wpisów, których wysokość to około 20.000 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199 p.p.s.a., stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. Podkreślić należy, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, należytego udowodnienia i udokumentowania, że zachodzą okoliczności uzasadniające pozytywne rozpatrzenie złożonego przez nią wniosku. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dopiero w sytuacji, gdyby poniesienie wydatków związanych z kosztami sądowymi były zbyt wysokie i uniemożliwiały utrzymanie strony oraz jej rodziny, strona może skutecznie zwrócić się o przyznanie prawa pomocy.

Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wszechstronnie i wyczerpująco odniósł się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zatem zarzucić Sądowi I instancji niedostatecznej analizy lub pominięcia okoliczności mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego.

W okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie wykazał, aby uzasadnione było dofinansowanie go przez Skarb Państwa we wnioskowanym zakresie. Wobec braku udokumentowania okoliczności świadczących o jego sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby mu poniesienie kosztów sądowych, brak jest możliwości przyznania prawa pomocy w takim zakresie.

Należy więc stwierdzić, że Sąd wyciągnął trafne wnioski uznając, iż sytuacja materialna wnioskodawcy, przez niego przedstawiona, nie uzasadnia zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto skarżący nie wskazał w treści zażalenia nowych okoliczności mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, ani też naruszenia prawa przez Sąd I instancji, które mogłoby być przyczyną uchylenia zakwestionowanego postanowienia.

Natomiast odmienna – od prezentowanej przez Sąd I instancji – ocena sytuacji majątkowej przez skarżącego, bez uzasadnienia tej oceny i wskazania przyczyn wadliwości poglądu Sądu nie mogła być przyczyną uwzględnienia zażalenia.

W takim stanie sprawy nie są trafne zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a., szczególnie wobec wnikliwej i wyczerpującej oceny okoliczności przedstawionych przez skarżącego, dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w S.

Naczelny Sąd Administracyjny konsekwentnie w swoim orzecznictwie podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje przy tym, że prawo dostępu do sądu nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z wymienionymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OZ 559/07, z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II OZ 243/09, z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 i inne oraz powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P.,C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.