Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 286/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2e
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Dnia 18 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) Protokolant Asystent sędziego Marcelina Niewiadomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2022 roku sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z [...] r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. którą ustalono opłatę P. C. za pobyt ojca – K. C. w domu pomocy społecznej, w wysokości 2.491,39 zł. miesięcznie od dnia przyjęcia do placówki, tj. od 17 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r., w wysokości 2.441,59 zł. miesięcznie 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r., w wysokości 3.024,59 zł. miesięcznie od 1 kwietnia 2020 r.

Z akt sprawy wynika, że [...] r. Prezydent Miasta Ł. wydał decyzję o umieszczeniu K. C. w Domu Pomocy Społecznej, w którym przebywa od 17 lutego 2020 r.

Od 1 kwietnia 2019 r. na podstawie Zarządzenia [...] Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Ł. (Dz. Urz. Woj. [...] z 29 marca 2019 r., poz. 1830) średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w dps, w którym umieszczono K. C. wynosi 3.918 zł.

Od 1 kwietnia 2020 r. na podstawie Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Miasto Ł. (Dz. Urz. Woj. [...] z 25 marca 2020 r., poz. 1991) średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w tym dps to 4.501 zł. K. C. jest obowiązany do wnoszenia opłaty w wysokości 1.426,61 zł miesięcznie od 17 do 29 lutego 2020 r. oraz w wysokości 1.476,41 zł miesięcznie od 1 marca 2020 r., a zatem jego opłaty nie pokrywają średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w dps, który wynosi 3.918 zł do 31 marca 2020 r. oraz 4.501zł od 1 kwietnia 2020 r. P. C. jest synem i jedynym zstępnym K. C. oraz jedyną osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt K. C. w dps, a także osobą, która nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Z zawiadomienia MOPS w Ł. I Wydział Pracy Środowiskowej z 25 kwietnia 2018 r. wynika, że w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym przeprowadzonej 18 kwietnia 2018 r. P. C. poinformował, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na rzecz ojca i na ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w dps ze względu na fakt, iż ojciec go nie wychowywał i nie łożył na jego utrzymanie. Pismami z 8 czerwca 2018 r., 30 lipca 2018 r., 28 września 2018 r. i z 14 listopada 2018 r. organ zwrócił się do strony o umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. W odpowiedziach P. C. podtrzymał swoje stanowisko, iż nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu. Wobec nowelizacji ustawy o pomocy społecznej organ pismem z 5 grudnia 2019 r. ponownie zwrócił się z prośbą o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz poinformował o skutkach uniemożliwienia ustalenia sytuacji dochodowej strony, poprzez przeprowadzenie wywiadu oraz pouczył, że w przypadku niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, wysokość opłaty zgodnie z art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U . z 2020, poz. 1876 ze zm. – u.p.s.). zostanie ustalona w drodze umowy w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, a w przypadku odmowy zawarcia ww. umowy - w drodze decyzji administracyjnej. Pismami z 8 i 22 stycznia 2020 r. oraz z 18 maja 2020 r. kolejny raz zwrócono się z prośbami o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Poza tym pracownik socjalny nie zastał strony w miejscu zamieszkania w dniach 6, 9 i 10 grudnia 2019 r., natomiast pisemnym wezwaniem z 12 grudnia 2019 r., które strona odebrała 23 grudnia 2019 r., pracownik socjalny zwrócił się z prośbą o nawiązanie kontaktu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ponadto pomimo kilkakrotnych bezpośrednich prób nawiązania kontaktu pracownik socjalny nie zastał strony w miejscu zamieszkania w dniach 3, 5, 7 i 11 lutego 2020 r. Jednocześnie pracownik socjalny bezskutecznie próbował nawiązać ze stroną kontakt telefoniczny 3 lutego 2020 r. Poza tym, mimo pisemnego wezwania z 25 marca 2020 r., odebranego 30 marca 2020 r. P. C. nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednocześnie wnioskami z 27 marca 2020 r. oraz z 30 kwietnia 2020 r. zwrócił się z prośbą o wytoczenie w imieniu strony powództwa o roszczenie alimentacyjne na rzecz ojca, na podstawie art. 110 ust. 5 u.p.s. W odpowiedzi organ poinformował o braku konieczności wytoczenia powództwa o roszczenie alimentacyjne wobec strony na rzecz ojca, z uwagi, między innymi, na fakt, iż legitymowanie się orzeczeniem sądu oddalającym roszczenie alimentacyjne nie oznacza automatycznego zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty. Jednocześnie pouczono stronę, że może dochodzić częściowego lub całkowitego zwolnienia na wniosek, z uprzednio ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s., po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego oraz po ustaleniu wysokości ewentualnej opłaty za pobyt ojca w dps w drodze umowy lub decyzji administracyjnej wydanej w myśl art. 61 ust. 2d ustawy.

Pismem z 24 sierpnia 2020 r., doręczonym 14 września 2020 r. P. C. został zobowiązany do zawarcia umowy ustalającej wysokość opłaty za pobyt ojca od dnia jego przyjęcia do placówki w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 - z uwagi na odmowę przeprowadzenia wywiadu. W odpowiedzi strona wyraziła swoje zastrzeżenia, co do zapisów przedmiotowej umowy dotyczących m.in. wysokości opłaty za okres 17 – 29 lutego 2020 r., tj. zaległości w opłacie, czy kwestii ustalenia opłaty wstecz.

Pismem z 26 października 2020 r. P. C. zawnioskował o zawieszenie postępowania w zakresie zawarcia umowy, z uwagi na fakt, iż 9 października 2020 r. wniósł do Sądu Rejonowego pozew przeciwko ojcu o ustalenie nieistnienia obowiązku alimentacyjnego. Odrębnym postanowieniem Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. odmówiono zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty mając na uwadze, że rozstrzygnięcie przez sąd złożonego pozwu o roszczenie alimentacyjne nie jest zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – k.p.a.), a rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w postępowaniu o ustalenie opłaty w przedmiotowej sprawie nie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd. Organ dodał, że okoliczność, iż w chwili obecnej strona wytoczyła powództwo do sądu przeciwko ojcu o alimenty nie ma o tyle znaczenia, że rozstrzygnięcie sądu w tej sprawie może stanowić dowód w sprawie ewentualnego postępowania o zwolnienie z opłaty, pozostaje natomiast bez wpływu na toczące się postępowanie o ustalenie opłaty i nie może stanowić przesłanki zawieszenia postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. Podobnie, jak dodał organ, podnoszone argumenty o braku więzi rodzinnych oraz legitymowanie się rozstrzygnięciem sądu w sprawie roszczenia alimentacyjnego przeciwko ojcu mają istotne znaczenie, ale w kontekście ewentualnego postępowania toczącego się w oparciu o art. 64 u.p.s.

Kończąc, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że mając na względzie powyższe okoliczności uznać należy, że mimo wysyłanych próśb o skontaktowanie się z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego strona nie nawiązała z pracownikiem socjalnym kontaktu w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie konsekwentnie odmawiała przeprowadzenia tegoż wywiadu. Poza tym do dnia wydania decyzji P. C. nie zawarł stosownej u mowy, a takie działanie organ uznał za odmowę jej zawarcia. W konsekwencji, zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s. wysokość opłaty ustalono w drodze decyzji administracyjnej, w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

W odwołaniu P. C., zarzucił naruszenie:

- art. 10 § 1 k.p.a., bowiem organ nie powiadomił go o wszczęciu postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania przedmiotowej decyzji, ani o zakończeniu tegoż postępowania, a co najważniejsze nie został pouczany o tym, że w tym że postępowaniu administracyjnym został zebrany cały materiał dowodowy i tym samym może przed wydaniem decyzji administracyjnej zapoznać się z dowodami i materiałami zgromadzonymi w sprawie. Uniemożliwiono mu zatem wzięcie czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym;

- art. 7, art. 8 oraz art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż organ administracji, nie dokonując żadnych w tym zakresie ustaleń z udziałem strony, arbitralnie nadał sens pismu z dnia 26 października 2020 r., że zawarta tam treść, jest definitywną odmową zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.;

- art. 61 ust. 2e u.p.s., gdyż organ przyjął bezpodstawnie, że doszło do odmowy zawarcia umowy, o której stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., a tym samym została spełniona przesłanka do wydania decyzji administracyjnej na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. oraz, że przedmiotowa decyzja może dotyczyć opłaty z mocą wsteczną od daty umieszczenia K. C. w dps do dnia wydania decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., utrzymując w mocy ww. decyzję wskazało że decyzją z [...] r. organ pierwszej orzekł o umieszczeniu K. C. w dps, w którym przebywa od 17 lutego 2020 r. K. C. jest obowiązany do wnoszenia opłaty za swój pobyt w dps, w wysokościach wskazanych wcześniej, lecz wnoszona przez niego opłata nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w dps. P. C. jest synem i zarazem jedynym zstępnym K. C. oraz jedyną osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt K. C. w placówce w myśl art. 61 ust. 1 u.p.s., a tym samym jedyną osobą, która nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Organ dodał, że z akt sprawy wynika, iż został on uprzednio poinformowany o toczących się odrębnych postępowaniach o skierowanie i umieszczenie ojca w placówce w trybie art. 54 ust. 1 u.p.s., jednak nie zadeklarował osobistej opieki nad ojcem jako jedyna osoba zobowiązana do partycypowania w kosztach pobytu w domu pomocy społecznej. P. C. został również uprzedzony przed umieszczeniem ojca w placówce o konieczności ponoszenia kosztów pobytu osoby najbliższej w takim domu opieki. Został też pouczony o nowelizacji ustawy o pomocy społecznej, w tym także o skutkach odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z zawiadomienia MOPS w Ł. z 25 kwietnia 2018 r. wynika, że w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym przeprowadzonej 18 kwietnia 2018 r. P. C. poinformował, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na rzecz ojca i na ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w domu opieki ze względu na fakt, iż ojciec go nie wychowywał i nie łożył na jego utrzymanie. Nadto ww. pismami organ zwrócił się do P. C. z prośbami o umożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w udzielonych odpowiedziach P. C. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu. Poza tym pracownik socjalny kilkukrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak nie zastał strony w miejscu zamieszkania. Zwracał się także z prośbą o nawiązanie kontaktu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Mimo pisemnego wezwania strona nie nawiązała kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W konsekwencji pismem z 24 sierpnia 2020 r. P. C. został zobowiązany do zawarcia umowy, ustalającej wysokość opłaty za pobyt ojca w dps, od dnia jego przyjęcia do placówki, w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu, z uwagi na odmowę przez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ostatecznie umowa nie została podpisana. Powyższe działanie organ uznał za odmowę zawarcia umowy w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej. Wobec braku wyrażenia zgody strony na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz z uwagi na odmowę zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 1 u.p.s. organ ustalił w myśl art. 61 ust. 2e u.p.s. wysokość opłaty w drodze stosownej decyzji.

W skardze P. C. zarzucił naruszenie:

- art. 11 k.p.a., poprzez niezrealizowanie zasady przekonywania, ponieważ organ odwoławczy nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji;

- art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a, ponieważ tak skonstruowane uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogu w zakresie, że uzasadnienie decyzji powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne;

- art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do przedstawienia i umotywowania własnego stanowiska organu, jeżeli w toku postępowania strona podniosła zarzuty naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji, to organ odwoławczy nie rozstrzygając tychże zarzutów na korzyść strony w uzasadnieniu decyzji powinien odnieść się do argumentacji strony w tym zakresie;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez błędne przejęcie przez organ odwoławczy, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu, a tym samym utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji.

Wskazując na powyższe wniósł o: stwierdzenie w całości nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. o zawieszenie przedmiotowego postępowania do czasu zakończenia postępowania sądowego z powództwa P. C, przeciwko K. C. o ustalenie nieistnienia obowiązku alimentacyjnego, które toczy się o przed Sądem Rejonowym dla Ł. - Ś. w Ł..

W uzasadnieniu skargi podkreślił, że uzasadnienie sporządzone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie spełnia wymogów przewidzianych przepisami k.p.a. Dodał, że uzasadnienie zamiast odniesienia się do zarzutów kierowanych pod adresem decyzji organu pierwszej instancji, zawiera wklejone cytaty z wyroków sądów administracyjnych, które często nijak mają się do rozpatrywanej sprawy. Nijak do sprawy rozstrzyganej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. ma się również przedstawiona argumentacja, że przyjęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wspomagającą ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mogłyby doprowadzić do życia osoby niepełnopsprawnej lub zawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. W odwołaniu nie podnosił, zasadności umieszczenia K. C. w dps, ani też, iż nie stać go na ponoszenie opłat za pobyt ww. osoby w domu pomocy. Rozważania na temat sprawowania opieki osobistej przez skarżącego nad K. C., trudno uznać za prawidłowe, skoro z akt sprawy wynika, że K. C. nie sprawował żądanej opieki kiedy skarżący był dzieckiem, jak również, że nie łożył na jego utrzymanie. Tym samym opiekowanie się osobiście obcym człowiekiem jest argumentem prezentowanym przez Kolegium w oderwaniu od zgromadzonych w tejże sprawie dowodów. O braku zapoznania się z aktami sprawy, świadczy również ustalenie dokonane przez Kolegium, zgodnie z którym wytoczył pozew do sądu przeciwko ojcu o alimenty. Jest to powielenie ustaleń organu pierwszej instancji, które znalazły się w decyzji. Natomiast z akt sprawy jasno wynika, że skarżący wytoczył, na podstawie art. 189 kpc powództwo o ustalenie nieistnienia jego obowiązku alimentacyjnego na rzecz K. C.. Powyższe okoliczności wskazują, że tak skonstruowane uzasadnienie organu odwoławczego narusza art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Nie spełnia również wymogu wynikającego z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Na rozprawie przeprowadzonej 9 lutego 2022 r, sąd oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania.

Pismem z dnia 11 lutego 2022 r. skarżący nadesłał kserokopię prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., ustalającego nieistnienie obowiązku alimentacyjnego obciążającego skarżącego na rzecz K. C..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.)w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą utrzymana została w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. ustalająca opłatę P. C. za pobyt ojca - K. C. w domu pomocy społecznej.

Rozstrzygnięcia organów obu instancji w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej podjęto w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący jako syn osoby umieszczonej w dps należy do grona osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt ojca w dps. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej – na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s. Obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym art. 61 ust. 1 u.p.s. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 (art. 61 ust. 2 u.p.s.). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s,).

Z analizy akt sprawy wynika, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie poprzedziło postępowanie, w toku którego skarżący uchylał się od współpracy z organem i udzielenia jakichkolwiek informacji odnośnie swojej sytuacji majątkowej. Nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie podpisał umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.

W sprawie znajdują się dokumenty wskazujące, że pracownik socjalny wielokrotnie podejmował próby umówienia się ze skarżącym, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Próbował także skontaktować się ze skarżącym w jego miejscu zamieszkania. Wystosował pismo z prośbą o nawiązanie kontaktu w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Bezskutecznie także próbował nawiązać ze stroną kontakt telefoniczny. Skarżący konsekwentnie nie wyrażał zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz na ponoszenie odpłatności za pobyt ojca w dps, ze względu na złe relacje z ojcem, a właściwe ich brak. Nie podjął także żadnej próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skarżący miał także świadomość zarówno tego, że ciąży na nim obowiązek pokrycia kosztów pobytu ojca w dps, jak i tego w jaki sposób wysokość odpłatności jest ustalana.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony. Skoro zatem skarżący w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji, pomimo kierowanej do niego korespondencji w sprawie, przyjął całkowicie bierną postawę, nie wyrażając zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie wyrażając przy tym jakiejkolwiek gotowości zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., to organy miały wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

Dla porządku podnieść także należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z 22 września 2017 r., I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo; wyrok NSA z 14 października 2016 r., I OSK 410/15; wyrok NSA z 19 lutego 2016 r., I OSK 1449/14 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Także w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. (sygn. akt I OPS 7/17) wprost zostało wskazane, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Zatem organ mógł obciążyć skarżącego obowiązkiem uiszczenia opłaty za okres wcześniejszy.

W ocenie sądu nie było także podstaw do zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o nieistnienie obowiązku alimentacyjnego obciążającego skarżącego na rzecz ojca, toczącej się przed sądem powszechnym. Skarżący uznał to za konieczne w kontekście treści art. 64 pkt 6 u.p.s., zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, który sąd w niniejszym składzie podziela, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność ta polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku (zob. wyroki NSA z: 6 czerwca 2017 r. I OSK 649/16; 23 października 2018 r. I OSK 2819/17; z 27 listopada 2019 r., I OSK 1782/19). Jak wskazał NSA ww. uchwale I OPS 7/17: "zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt". Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło ustalenia osoby obowiązanej i określenia wysokości opłaty za pobyt. Dopiero zatem, gdy decyzja w tym przedmiocie stanie się prawomocna, to można żądać zwolnienia z opłaty w odrębnym postępowaniu prowadzonym na wniosek strony. Jak oświadczył skarżący na rozprawie postepowanie w sprawie zwolnienia go z opłaty za pobyt ojca w dps zostało zawieszone z uwagi na postępowanie przed sądem powszechnym w przedmiocie ustalenia nieistnienia obowiązku alimentacyjnego skarżącego na rzecz ojca.

W konsekwencji wynik postępowania w sprawie nieistnienie obowiązku alimentacyjnego obciążającego skarżącego na rzecz ojca nie stanowi kwestii wstępnej w sprawie o ustalenie wysokości opłaty za pobyt w dps. Zatem nie było podstaw do zawieszenia postępowania zarówno przed organami administracji, jak i przed sądem.

Na ocenę legalności zaskarżonej decyzji nie mogły mieć wpływu wszystkie te okoliczności, które skarżący podnosił zarówno w skardze, jak i w trakcie postępowania administracyjnego, a które odnoszą się do jego trudnej relacji z ojcem. Tego rodzaju okoliczności powinny być wzięte pod uwagę w odrębnym postępowaniu, wszczętym, przez skarżącego w trybie art. 64 u.p.s. wraz z okolicznością, że ww. prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] r., ustalono nieistnienie obowiązku alimentacyjnego obciążającego skarżącego na rzecz ojca. Tym samym kwestia relacji pomiędzy skarżącym, a jego ojcem nie mogła odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku w sprawie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Podobnie sąd nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z powodu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., bowiem uchybienia w tym zakresie mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, jeśli miałoby to wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skarżący takich okoliczności nie wskazał. Nie dostrzegł ich również skład orzekający w niniejszej sprawie. Skarżący miał zapewniony czynny udział w toku postępowania, z którego to prawa korzystał. Wszelkie oświadczenia skarżącego składane w toku postępowania były przez organy brane pod uwagę i rozważane w kontekście obowiązujących przepisów, a procedujące w sprawie organy nie przeprowadzały żadnych dodatkowych czynności procesowych, o których strona musiałaby zostać powiadomiona. Wskazać należy, iż dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. niezbędnym jest wykazanie przez stronę, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Zatem sam fakt niezawiadomienia strony o zebraniu materiału dowodowego, możliwości wypowiedzenia się i składania wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonania konkretnych czynności procesowych.

Natomiast, co do podniesionego zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. wskazać należy, iż w ocenie sądu pomimo podnoszonych przez skarżącego zarzutów nieczytelnego i niezrozumiałego sporządzenia uzasadnienia przez Kolegium zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, pozwalające na dokonanie oceny, co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia. Sąd dostrzega jednocześnie, iż Kolegium rozpatrując wniesione odwołanie nie odniosło się wprost do zarzutów odwołania, a sam kształt uzasadnienia jest chaotyczny, jednak w ocenie sądu to stwierdzenie pozostaje to bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.

Tym samym, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem sąd - dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, według kryterium zgodności z prawem - nie stwierdził naruszenia przepisów, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - orzekł o oddaleniu skargi.

m. d.