Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SAB/Wr 9/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
659
Hasła tematyczne: Przewlekłość postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 379 poz 5  art. 87 i 88
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis.
article: art. 3 par. 2 pkt 8, art. 134, art. 52 par. 1, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 35 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 64c i e
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, , Protokolant sekretarz sądowy Paulina Białkowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy de minimis I. stwierdza przewlekłość postępowania; II. określa, że przewlekłość nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. wyznacza organowi Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. 30 dni od dnia prawomocności wyroku do załatwienia sprawy.


UZASADNIENIE

W dniu [...] sierpnia 2011 r. do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej: Zakład, ZUS) wpłynął wniosek A. M. (dalej: skarżąca, strona) o umorzenie kosztów związanych z egzekucją zadłużenia wynikającego z prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz o umorzenie zaległości ubezpieczeniowych wraz z odsetkami za zwłokę z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Skarżąca domagała się rozpatrzenia wniosku w ramach postępowania w sprawie pomocy de mini mis, zgodnie z przepisami Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. (nr [...]) Zakład wezwał skarżącą do złożenia informacji i dokumentów w zakresie pomocy publicznej. Skarżąca w dniu [...] września 2011 r. złożyła pismo, w którym poinformowała, że wnosi o udzielenie ulgi w ramach pomocy de minimis oraz przedłożyła oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis. Wskazała, że formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis złożyła w dniu [...] sierpnia 2011 r., jako załącznik do wniosku o udzielenie ulgi.

Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. skarżąca sprecyzowała swój pierwotny wniosek. Podniosła, że wnioskiem o umorzenie mają być objęte również koszty egzekucyjne, które stały się wymagalne po wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Powyższy wniosek skarżącej z dnia [...] sierpnia 2011 r. został przez ZUS rozpoznany jako: podanie o umorzenie zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych; jako podanie o umorzenie kosztów związanych z egzekucją zadłużenia wynikającego z prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Odnośnie pierwszej kwestii, decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. (Nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) - utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] października 2011 roku (znak [...]) w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, odnosząc się do zarzutu strony skarżącej, że jej wniosek z dnia [...] sierpnia 2011 r. o umorzenie należności nie został rozpoznany jako wniosek o pomoc de minimis, ZUS uznał, że jest to stwierdzenie niesłuszne, albowiem zgodnie z art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej pomocą publiczną jest wszelka pomoc udzielana przez państwo lub ze źródeł państwowych, bez względu na formę, która poprzez uprzywilejowanie niektórych przedsiębiorstw lub niektórych gałęzi produkcji zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu (osobie prowadzącej działalność gospodarczą) jest uznawane zatem za pomoc publiczną pod warunkiem, że spełnione są określone kryteria.

Wskazano ponadto w uzasadnieniu, że brak jest w sprawie przesłanek do uznania stanu całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zadłużenie skarżącej nie było objęte egzekucją prowadzoną za pośrednictwem urzędu skarbowego, a zatem nie ma podstaw do uznania stanu całkowitej nieściągalności. Organem uprawnionym do jego stwierdzenia jest naczelnik urzędu skarbowego, bądź komornik sądowy. Wskazano również, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego spłata należności przez skarżącą nie pozbawiłaby jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie zachodzą więc przesłanki umorzenie zadłużenia wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Rozpatrując skargę na powyższe rozstrzygnięcie, WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia [...] września 2012 r. (sygn. akt [...]), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...] października 2011 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń, generalnie ujmując, może stanowić rodzaj pomocy de minimis, której zasady udzielania zostały uregulowane w ustawodawstwie krajowym oraz w unormowaniach prawa europejskiego, to znaczy w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 06.379.5), określającego zasady udzielania pomocy w ramach zasady de minimis (zwane dalej "rozporządzeniem Komisji"). Wobec tego umarzanie należności składkowych może podlegać ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.). Ustalenia zatem również wymagało, czy skarżąca podlega pomocy publicznej w tym trybie, czy też jest z niej podmiotowo wyłączona i z jakich względów.

Rozpatrując w tej sytuacji ponownie wniosek skarżącej o umorzenie zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek ubezpieczeniowych, Zakład - pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. - wezwał skarżącą do dostarczenia brakujących dokumentów zaznaczając, że w przypadku nie określenia rodzaju wnioskowanej pomocy, z uwagi na brak formalny oraz nie uzupełnienia aktualnych informacji o pomocy publicznej, wniosek pozostawiony zostanie bez rozpoznania. Z uwagi, że skarżąca nie dostarczyła w wyznaczonym terminie żądanych dokumentów (tj. do dnia [...] stycznia 2013 r.), w dniu [...] lutego 2013 r. Zakład poinformował ją o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.

W między czasie, w dniu [...] stycznia 2013 r., skarżąca złożyła wniosek o zawieszenie postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek do czasu uzyskania stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej we W. w sprawie zażalenia na postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. ZUS Oddział w W. postanowił odmówić zawieszenia postępowania. Wskakując w uzasadnieniu, że w odniesieniu do wniosku dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych zastosowanie miały przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, natomiast wniosek dotyczący umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych składek ubezpieczeniowych rozpatrywany jest na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Natomiast w dniu [...] lutego 2013 r. skarżąca złożyła w Oddziale Zakładu odpowiedź na wezwanie z dnia [...] stycznia 2013 r., załączając [...] załączników. W dniu [...] lutego 2013 r. złożyła plik dokumentów przedstawiających jej obecną sytuację materialną i rodzinną. W odpowiedzi Zakład pismem z dnia [...] marca 2013 r. poinformował skarżącą o regułach postępowania w sprawach dotyczących pomocy publicznej o obowiązkach podmiotu ubiegającego się o pomoc de minimis i o wymogach odnośnie dostarczenia wraz z wnioskiem o udzielenie pomocy wszystkich zaświadczeń o pomocy de minimis. Poinformował o tym, że w związku z niedostarczeniem żądanych informacji jej wniosek pozostawiony został bez rozpoznania.

Odnośnie wniosku w części dotyczącej kosztów postępowania egzekucyjnego. Wydawane w tej sprawie przez Dyrektor Oddziału ZUS w W. postanowienia (sześć postanowień) - odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzanego postępowania egzekucyjnego - zostały uchylone w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. a sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji, z uwagi na konieczność prowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części.

I tak: Postanowienie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2011 r. (nr [...] zostało uchylone w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. (Nr [...]); Postanowienie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] marca 2012 r. (nr [...]) zostało uchylone w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. (Nr [...]); Postanowienie z dnia [...] października 2012 r. (nr [...]) zostało uchylone w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. (Nr [...]); Postanowienie z dnia [...] kwietnia 2013 r. (nr [...]) zostało chylone zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. (Nr [...]); Postanowienie z dnia [...] sierpnia 2013 r. (nr [...]) zostało uchylone zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. (Nr [...]); Postanowienie z dnia [...] czerwca 2014 r. (nr [...]) zesłało uchylone zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r.

Wskazać należy, że w aktach sprawy znajdują się pismami z dnia [...] kwietnia 2013 r. , [...] lipca 2013 r. [...] sierpnia 2013 r., kierowane do Prezesa ZUS, w których skarżąca wnosiła skargę na zaniedbanie, nienależyte wykonywanie zadań w tym naruszenie praworządności i przewlekłe rozpatrywanie wniosku w sprawie umorzenia zaległości wobec ZUS wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnień i egzekucji w ramach pomocy de minimis oraz zażalenie na pozostawienie jej wniosków bez rozpoznania i niezałatwienie sprawy w terminie przez właściwe organy ich pracowników, naruszenie praworządności i interesów skarżących, a także przewlekłe i biurokratyczne załatwianie spraw, w tvm na bezczynność organu.

Jak wynika także z akt sprawy, Oddział ZUS w W. w dniu [...] marca 2012 r. wydał decyzję, w której określił, że wysokość Pani zadłużenia za okres od stycznia 2010 r. do stycznia 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień [...] marca 2012 r. w łącznej kwocie wynosi [...] zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł oraz z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie [...] zł, a w dniu [...] marca 2012 r. skierował do Sądu Rejonowego w S. wniosek o wpis w księgach wieczystych, prowadzonych dla nieruchomości stanowiących skarżącej, hipoteki w kwocie [...] zł celem zabezpieczenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (księga wieczysta nr [...]) oraz w kwocie [...] zł celem zabezpieczenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (księga wieczysta nr [...]). Wobec braku dobrowolnych wpłat na poczet zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych, zadłużenie to zostało objęte postępowaniem egzekucyjny

Pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na przewlekłe i biurokratyczne załatwienia je sprawy. Wskazała, że stosownie do art. 35-37 kpa w dniu [...] listopada 2013 roku złożyła zażalenie na niezałatwienie wniosku z dnia [...] sierpnia 2011 r. o pomoc de minimis.

W uzasadnieniu podniosła, że z nieznanych powodów Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w terminie określonym w Kodeksie Postępowania Administracyjnego nie dokonał jakiejkolwiek czynności określonej przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. w piątym postanowieniu, w okresie od października 2013 roku do kwietnia 2014 roku.

W dniu [...] marca 2014 r. (po zapoznaniu się z zawiadomieniem ZUS z dnia [...] lutego 2014 r. (nr [...]) informującym o zakończeniu postępowania wyjaśniającego) złożyła wniosek o przesłanie kopii zebranego materiału dowodowego, a mającego wpływ na treść postanowienia i decyzji w ramach wnioskowanej pomocy. W szczególności szło o dokumenty, które ZUS opracował na podstawie analizy, syntezy przedłożonych materiałów mających wpływ na uzasadnienie postanowienia i decyzji. Jednak do chwili obecnej nie otrzymała wnioskowanych materiałów, a udostępnione w siedzibie ZUS w S. dokumenty nie zawierały jakichkolwiek dokumentów sporządzonych przez ZUS Oddział w W. w okresie od piątego postanowienia, mimo, że ustawowy termin już dawno minął.

Dalej podniosła w uzasadnieniu, że przez ponad dwa lata ZUS Oddział w W. nie rozpatruje jej wniosku o pomoc de minimis zgodnie z art 107-109 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej i przepisami wykonawczymi. Nie wykonał także zaleceń określonych w wyroku WSA (sygn. akt [...]). Zasady dopuszczalności pomocy publicznej zostały zawarte w przepisach art. 107-109 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Niemniej od dwóch lat ZUS rozpatruje wniosek w sposób negujący istnienie Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz rozporządzeń wykonawczych. Natomiast rozporządzenie Komisji nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE (L nr 379 z 28.12.2006 r.) jednoznacznie stanowi, że pomoc o którą się ubiega jest dopuszczalna. Z tego też względu, wobec złożenia materiału dowodowego w dniu [...] lutego 2013 r. i dnia [...] lutego 2013 r. oraz w dniu [...] lipca 2013 r. w sprawie umorzenia należności głównej w ramach pomocy de minimis, skargę na zaniedbania, nienależyte wykonywanie zadań, naruszenie praworządności i jej interesów przez ZUS Oddział w W. jest zasadna.

Wskazała także w uzasadnieniu na naruszenie praworządności i jej interesów, poprzez bezprawną odmowę zawieszenia postępowania administracyjnego z wniosku z dnia [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie składek ubezpieczeniowych do czasu stanowiska przez Dyrektora Izby Skarbowej we W., oraz poprzez bezprawna odmowę stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] stycznia 2013 r. odmawiającego zawieszenia postępowania.

Wskazała na nie zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nałożenia hipoteki przymusowej oraz blokady wszystkich kont, w sytuacji w której wniosek o pomoc de minimis przez ponad dwa lata nie został właściwie rozpatrzony, a także na pobranie w ramach postępowania egzekucyjnego opłaty dodatkowej, pomimo orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

W uzasadnieniu skargi podniosła również, że w każdym z trwających od ponad dwóch lat postępowań administracyjnych zebrany i udostępniany materiał dowodowy stanowi kolejny dowód naruszenia praworządności. Każdorazowo po informacji Zakładu o zakończeniu postępowania dowodowego w aktach sprawy brak było jakichkolwiek notatek, analiz, działań. Centrala ZUS w W. w formie pisemnej deklarowała w 2013 r., że sytuacja się poprawi, jednakże zebrany materiał dowodowy wskazuje, że przewlekłe i biurokratyczne załatwianie wniosku o pomoc de minimis z dnia [...] sierpnia 2011 r. trwa nadal. Przekazywany przez Zakład do zapoznania się zebrany materiał dowodowy w istocie stanowią wyłącznie jej pisma skierowane do ZUS.

W odpowiedzi na skargę ([...] maja 2014 r.), pełnomocnik Zakładu wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 par. 1 pkt. 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu podniesiono, że w związku z zadłużeniem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie Dyrektor Oddziału ZUS prowadził wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne. Rozpatrując wniosek skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Oddziału ZUS kilkakrotnie odmawiał umorzenia kosztów egzekucyjnych a Dyrektor Izby Skarbowej we W. uchylał te postanowienia w całości - przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W związku z ponownym rozpatrywaniem sprawy uzupełniono materiał dowodowy. Skarżąca złożyła w dniu [...].02.2014 r. dodatkowe oświadczenie dotyczące współpracy z podmiotami krajowymi i zagranicznymi. Postępowania to jest w toku. W tej sytuacji zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego, w związku z rozpoczętym i nadal toczącym się postępowaniem w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżącej przez Dyrektora Oddziału ZUS w W., jest celowe.

Zarządzeniem Sędziego z dnia [...] lipca 2014 r. wezwano skarżącą do złożenia oświadczenia, czy przedmiotem jej skargi do WSA we Wrocławiu z dnia [...] kwietnia 2014 r. jest jedynie przewlekłe prowadzenie przez ZUS postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy de minimis, czy też skarży jeszcze jakieś akty, czy czynności.

W odpowiedzi skarżąca wskazała, że "postepowanie o przyznanie pomocy de minimis dotyczy wniosku z dnia [...] sierpnia 2011 r. i nadal jest w toku". Dlatego też skarżąca domaga się aby wniosek (o umorzenie zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych a także z tytułu kosztów egzekucyjnych) rozpoznano jako wniosek o pomoc de minimis. Dodatkowo w pismach z dnia [...] lipca i [...] sierpnia 2014 r. skarżąca wyjaśniła, że przedmiotem skargi są również inne postanowienia ZUS Oddział w W., jak również inne czynności tego organu, w tym:

- postanowienie z dnia [...] stycznia 2013 r. dotyczące odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego z wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2013 r.

- bezczynność polegająca na niezałatwieniu wniosku o stwierdzenie nieważności postępowania z dnia [...] stycznia 2014 r.

Stosownymi zarządzeniem uznano, że skarga dotyczy przewlekłości postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy de minimis, w zakresie umorzenia zaległych składek ubezpieczeniowych jak i kosztów postępowania egzekucyjnego, natomiast do odrębnego rozpoznania wyłączono skargi na: postanowienie dotyczące odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego; bezczynność polegająca na niezałatwieniu wniosku o stwierdzenie nieważności tego postanowienia.

Pismem procesowych z dnia [...] września 2014 r. i z dnia [...] stycznia 2015 r. skarżąca podniosła ponownie, że ZUS nie respektuje od dwóch lat zaleceń wynikających wyroku WSA z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie umorzenia zadłużenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Podniosła, że w ramach powadzonego przez ZUS postępowania zostało wydane kolejne postanowienie przez Zakład w dniu [...] czerwca 2014 r. w sprawie odmowy umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, uchylone ponownie przez Dyrektor Izby Skarbowej we W. - postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Przystępując do rozważań prawnych Sąd rozpoznający sprawę uznał za dopuszczalną wniesioną skargę na przewlekłe prowadzenia postępowania. Mieści się ona bowiem dyspozycji art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.), zgodnie z którą zakres przedmiotowy skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wyznaczają postanowienia art. 3 § 2 pkt 1 - 4 tej ustawy. Chodzi o przypadki, kiedy organ administracji publicznej jest obowiązany do wydania określonego aktu administracyjnego lub dokonania czynności, lecz obowiązku tego nie wykonuje w ustawowym terminie. Celem skargi na przewlekle postępowanie jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony. Zgodnie natomiast z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Skarżąca wywiązała się z obowiązku wynikającego z art. 52 § 1 p.p.s.a. Wniesienie skargi poprzedzone zostało wniesieniem środka zaskarżenia do organu wyższego stopnia. Należy wskazać, że w przypadku wnoszonej do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu czy przewlekle prowadzenie postępowania strona nie jest związana żadnymi terminami do jej wniesienia. W opisanej sytuacji Sąd rozpatruje skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania. Skarga tego rodzaju ma służyć ochronie obywatela przed opieszałością władzy i kierując się tym poglądem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1360/12 (LEX nr 1219576) wskazał, że nie można podzielić stanowiska, według którego w przypadku, gdy akt został wydany przez organ przed dniem orzekania przez sąd w kwestii przewlekłości, nie jest możliwe uwzględnienie skargi na przewlekłość, ponieważ postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W świetle tego ustalenia skarga jest zatem dopuszczalna.

Stosownie do przepisu art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2013 r., Nr 267, zwanej dalej k.p.a.) organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). W sprawach skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania sąd orzeka biorąc za podstawę stan prawny i faktyczny sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy poprzedzającej wydanie orzeczenia.

O przewlekłości postępowania przed organem administracji publicznej można mówić wówczas, gdy czas jego trwania przekracza rozsądne granice, z tym, że obok przewidzianych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego terminów zobowiązujących do wydania w sprawie rozstrzygnięć co do jej istoty (art. 35 § 1 – 3 k.p.a.) należy uwzględnić także stopień jej zawiłości oraz postawę stron tego postępowania.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPP 5/10 (LEX 753418) z przewlekłością postępowania, która narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie trwało dłużej niż było to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, będących istotnymi dla rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 26 października 2012 r. w sprawie II OSK 1956/12, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził: "przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ zaistnieje wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut prowadzenia czynności (w tym dowodowych) pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia".

W ocenie Sądu z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

Z akt sprawy wynika, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. (Nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] października 2011 r. (znak [...]) w sprawie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nie opłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Niemniej wyrokiem z dnia [...] września 2012 r. (sygn. akt [...]), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...] października 2011 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że umorzenie składek z tytułu ubezpieczeń, generalnie ujmując, może stanowić rodzaj pomocy de minimis, której zasady udzielania zostały uregulowane w ustawodawstwie krajowym - ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. nr 59, poz. 404 ze zm.) - oraz w unormowaniach prawa europejskiego, to znaczy w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 06.379.5), określającego zasady udzielania pomocy w ramach zasady de minimis (zwane dalej "rozporządzeniem Komisji").

Wskazano dalej w uzasadnieniu, że skoro postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony, to żądanie zawarte w tym wniosku wyznaczyło granice sprawy administracyjnej i prowadzonego postępowania. W tej sytuacji, wniosek strony skarżącej o umorzenie zaległości składkowych winien być rozważony przez organ na podstawie zasad przewidzianych uregulowaniami powyższych przepisów. Wskazano, że ustalenia zatem również wymagało, czy skarżąca podlega pomocy publicznej w tym trybie, czy też jest z niej podmiotowo wyłączona i z jakich względów. Organ tymczasem w decyzji pierwszej instancji w ogóle nie zajął się tym zagadnieniem, zaś w decyzji drugiej instancji ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, na tle art.107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, że skoro zobowiązana prowadzi działalność na rynku lokalnym i nie współpracuje z przedsiębiorcami zagranicznymi, w sprawie nie zostały spełnione przesłanki dopuszczalności pomocy publicznej, gdyż udzielona pomoc nie miałaby wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

Podniesiono dalej w uzasadnieniu wyroku, że rzeczą organu było dokładne rozważenie w pierwszym rzędzie, w sposób pełny, czy wniosek spełnia warunki podmiotowe i przedmiotowe przyznania pomocy de minimis i odzwierciedlenie tego w uzasadnieniu decyzji, poprzez wyjaśnienie podstawy faktycznej oraz podstawy prawnej rozstrzygnięcia – odwołującej się do analizy unormowań art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy de minimis oraz ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

Ponadto w uzasadnieniu Sąd podniósł - abstrahując od kwestii pominięcia przez Zakład rozważań dotyczących dopuszczalności stosowania w tym przypadku pomocy de minimis - że uzasadnienie zaskarżonej decyzji co do podnoszonego w odwołaniu zarzutu nieprawidłowego ustalenia kwoty pozostającej co miesiąc do dyspozycji skarżącej (tj. [...] zł) - nie zawiera żadnego ustosunkowania się organu. Organ winien był wyjaśnić dlaczego, z jakich powodów, nie uwzględnił w tej kwocie ponoszonych przez nią wydatków w wysokości około [...] zł na poczet podatku dochodowego oraz składki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (około [...] zł). Nie poddał także ocenie zarzutu obciążenia nieruchomości skarżącej hipoteką i wpływu tej okoliczności na jej sytuację materialną oraz na zdolność do spłaty zadłużenia wobec ZUS. W zakończeniu uzasadnienia wskazano, że w ponownym postępowaniu organ winien usunie dostrzeżone uchybienia, poddając wniosek wnikliwej ocenie, analizując sytuację skarżącej w kontekście również przywołanych regulacji dotyczących pomocy de minimis.

Natomiast rozpatrując ponownie (po wyroku) wniosek skarżącej, Zakład pismem z [...] lutego 2013 r. poinformował skarżącą o pozostawieniu jej wniosku z [...] sierpnia 2011 r. bez rozpoznania, z uwagi na nie dostarczenie w wyznaczonym terminie żądanych dokumentów.

Wskazać należy, że stosownie do art. 153 p.p.s.a.: "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie tern sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia".

Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż skarga w zakresie przelękłości postępowania w przedmiocie umorzenia składek ubezpieczeniowych zasługiwała na uwzględnienie, bowiem w rozpatrywanej sprawie ZUS był zobowiązany zastosować się do wskazań określonych w uzasadnieniu poprzedniego wyroku tutejszego Sądu (z dnia [...] września 2012 r., [...]), wydanego w niniejszej sprawie.

Jak wskazano wcześniej zawarto tam dyspozycje przy ponownym rozpatrywaniu sprawa przez ZUS, rozważań w przedmiocie dopuszczalności stosowania w analizowanym przypadku pomocy de minimis, a także w zakresie sytuacji materialnej skarżącej oraz jej zdolność do spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Tym samym, niezależnie czy skarżąca złożyła czy nie w wyznaczonym terminie wymagane dokumenty i informacje, zdaniem Sądu ZUS zobowiązany był do merytorycznego rozpoznania wniosku strony w przedmiocie dopuszczalności zastosowania w przypadku skarżącej pomocy de minimis, a także w zakresie jej sytuacji materialnej i w konsekwencji podjęcia rozstrzygnięcia odnośnie wnioskowanej ulgi w spłacie zadłużenia, a nie pozostawiać wniosek bez rozpoznania.

Odnośnie wniosku w części dotyczącej kosztów postępowania egzekucyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, Zakład postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzanego postępowania egzekucyjnego, w łącznej kwocie [...] zł. Postanowienie to zostało uchylone w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji, z uwagi na konieczność prowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części.

Następnie Zakład – w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania - postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to zostało uchylone w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji, z uwagi na konieczność prowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części.

Dalej Zakład - w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania - postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł oraz umarzającego postępowanie w części dotyczącej umorzenia kosztów egzekucyjnych objętych tytułami egzekucyjnymi nr [...],[...],[...],[...],[...] na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych nie było konieczności rozpatrywania sprawy w kontekście przepisów o pomocy publicznej. W zakresie umorzenia postępowania co do kosztów egzekucyjnych, wskazano, że część kosztów nie była wymagalna na dzień wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia ulgi, a część została wyegzekwowana przed wszczęciem postępowania. Postanowienie to zostało w całości przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji, z uwagi na konieczność prowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II wskazał, że okolicznością przemawiającą za uchyleniem zakwestionowanego postanowienia jest nieprzeprowadzenie przez organ I instancji wyczerpującego postępowania dowodowego, w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej. Ponadto organ II instancji podniósł, że sprawa została rozpatrzona z pominięciem przepisów traktujących o pomocy publicznej, co również stanowi uchybienie, powodujące konieczność uchylenia postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ podkreślił, że wniosek wszczynający sprawę dotyczył umorzenia kosztów egzekucyjnych skarżącej jako zobowiązanej, która prowadzi działalność gospodarczą. Udzielanie ulg w tym przypadku kwalifikowane jest prawnie jako udzielanie tzw. pomocy publicznej, która podlega szczególnemu reżimowi prawnemu, obligującemu organ do przeprowadzenia dodatkowych, wstępnych, czynności dowodowych w kierunku ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przepisów o pomocy publicznej. W przypadku stwierdzenia, że ulga, o którą wnioskuje skarżąca, stanowi pomoc publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.), organ ma obowiązek zbadać, czy istnieje dopuszczalność jej udzielenia. Dopiero po uzyskaniu pozytywnego wyniku ustaleń w tym zakresie, organ posiada kompetencję do oceny, czy skarżąca spełnia wskazane w art. 64e § 2 u.p.e.a. warunki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. W sytuacji natomiast, gdy dana ulga nie stanowi pomocy publicznej, organ od razu może przystąpić do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie przepisu art. 64e u.p.e.a., bez badania wniosku pod kątem dopuszczalności udzielenia pomocy publicznej. Reasumując organ II instancji podniósł, że przed rozpoznaniem sprawy w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ I instancji zobligowany był do przeprowadzenia postępowania w zakresie tzw. pomocy publicznej, tj. do ustalenia przeznaczenia wnioskowanej przez skarżącą pomocy publicznej, a następnie uzyskania informacji o już uzyskanej pomocy publicznej.

Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszoinstancyjny dokonując analizy sprawy mającej na celu ustalenie, czy w danej sprawie, w wyniku udzielenia ulgi, może dojść do udzielenia pomocy publicznej, winien mieć na względzie art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i ocenić, czy zostały spełnione wszystkie zawarte w nim przesłanki.

Dyrektor Izby Skarbowej we W. zauważył ponadto, że stosownie do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie udzielania niektórych ulg w ramach pomocy de minimis (Dz.U. Nr 76, poz. 498) stanowi § 1 pkt 1, że pomoc de minimis, o której mowa w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (Dz. Urz. UE L 379 z 28.12.2006, str. 5). może być udzielana m.in. do umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art. 64e u.p.e.a. W przypadku zatem, gdy zobowiązany jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą oraz spełnione są wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 TFUE, to rozkładanie na raty i umarzanie kosztów egzekucyjnych stanowi pomoc publiczną. Dalej organ dodał, iż system umarzania kosztów egzekucyjnych jest analogiczny do systemu umarzania zobowiązań podatkowych, który uznawany jest za pomoc publiczną. Nie ma więc uzasadnienia dla odmiennego traktowania umorzenia kosztów egzekucyjnych od zobowiązań podatkowych.

Mając powyższe na uwadze, Dyrektor Izby Skarbowej we W. wskazał, iż organ I instancji pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] wezwał skarżącą do złożenia informacji i dokumentów w zakresie pomocy publicznej. Skarżąca ustosunkowała się do powyższego wezwania i w dniu [...] września 2011 r. złożyła pismo, w którym poinformowała, że wnosi o udzielenie ulgi w ramach pomocy de minimis oraz przedłożyła oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis. Natomiast formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis złożyła w dniu [...] sierpnia 2011 r. jako załącznik do wniosku o udzielenie ulgi. Jednakże w ocenie organu II instancji, organ I instancji w żaden sposób nie odniósł się do tych dokumentów i nie dokonał ich analizy w zaskarżonym postanowieniu, co ma istotne znaczenie i jest niezbędne dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

Dyrektor Izby Skarbowej we W. podniósł wreszcie, że organ I instancji winien ponownie przeanalizować zagadnienie przedmiotu postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Skarżąca swój pierwotny wniosek, który wpłynął do organu pierwszej instancji dnia [...] sierpnia 2011 r. sprecyzowała bowiem pismem z dnia [...] czerwca 2012 r., w którym wskazała, że wnioskiem o umorzenie mają być objęte koszty egzekucyjne, które stały się wymagalne po wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. W ocenie organu II instancji ww. stan faktyczny nie oznacza tym samym, że należności, które stały się wymagalne po dniu wszczęcia postępowania w sprawie przyznania ulgi nie mogły zostać objęte, na wniosek skarżącej, już prowadzonym postępowaniem w sprawie przyznania ulgi.

Następnie -w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania – Zakład postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł. Postanowienie to uchylone zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. i sprawa została przekazana do rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Skarbowej we W. wskazał, że sprawa została rozpoznana z naruszeniem przepisów procesowych mających istotne znaczenie dla sprawy (art. 7,8,77 80 i 107 kpa) oraz z naruszeniem przepisów o pomocy publicznej. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej we W. organ I instancji błędnie ocenił, że procentowy udział skarżącej w rynku może stanowić samodzielne kryterium oceny, czy wnioskowana pomoc jest pomocą publiczną, czy też taką pomocą nie jest. Dlatego też organ I instancji – przyjmując, że wniosek skarżącej stanowi wniosek o udzielenie pomocy publicznej - winien rozważyć stan faktyczny sprawy nie tylko w odniesieniu do przepisu art. 107 Traktatu ale również w odniesieniu do kryteriów pozostałych przepisów o pomocy publicznej, w tym w szczególności w odniesieniu do art. 108 i art. 109 tego Traktatu. Po stwierdzeniu, że ulga, o którą wnioskuje skarżąca, stanowi pomoc publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2007 r. Nr 59, poz. 404 ze zm.), organ I instancji winien zbadać, czy istnieje dopuszczalność jej udzielenia. Dopiero po uzyskaniu pozytywnego wyniku ustaleń w tym zakresie, organ posiada kompetencję do oceny, czy skarżąca spełnia wskazane w art. 64e § 2 u.p.e.a. warunki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Dalej organ wskazał, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym doszło do dokonania ustaleń odnoszących się do sytuacji finansowej skarżącej niezgodnych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i ze stanem rzeczywistym (tj. organ I instancji nie wziął pod uwagę okoliczności, które mogłyby świadczyć o istnieniu interesu publicznego w umorzeniu kosztów egzekucyjnych oraz nie rozważył jej sytuacji majątkowej w kontekście wyników przymusowej egzekucji tych kosztów oraz nie zapewnił skarżącej czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym). W zakresie tego zarzutu Dyrektor Izby Skarbowej we W. podniósł, że skarżąca oświadczyła, że jej sytuacja finansowa w roku 2013 r. uległa pogorszeniu w związku z utratą dwóch klientów oraz pogorszeniem stanu zdrowia w sytuacji, w której musi korzystać z płatnych świadczeń medycznych, a schorzenie jest tak poważne, że ogranicza możliwość wykonywania przez nią pracy zawodowej. Okoliczności te należy zatem wziąć pod uwagę w toku ponownego postępowania i poddać je ocenie w kontekście przesłanek udzielenia ulgi w zapłacie kosztów egzekucyjnych. Analizie poddać należy dokumentację dotyczącą stałych wydatków skarżącej w oparciu o przedkładane przez nią dowody, dokonać analizy jej sytuacji finansowej ze wskazaniem na środki finansowe, które mogą pozostać do dyspozycji skarżącej po zapłacie - uznanych przez organ pierwszej instancji - wydatków koniecznych. W tym celu organ i Instancji winien oznaczyć krąg wydatków, które uznaje za konieczne dla utrzymania skarżącej, wskazując na wydatki, które, zdaniem organu, powinna ona uregulować już po zapłaceniu należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Wyjaśnić należy także, czy rzeczywiście zachowanie skarżącej przy regulowaniu długów nosi znamiona preferowania innych wierzycieli.

Organ odwoławczy wskazał także, że organ I instancji winien ponowienie przeanalizować zagadnienie przedmiotu postępowania, gdyż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że na skarżącej w dniu wydania zakwestionowanego postanowienia ciążyłyby koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł, podczas gdy w zaskarżonym postanowieniu odmówiono skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł.

Dalej Zakład - w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania - postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...] zł. Postanowienie to uchylone zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. i sprawa została przekazana do rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu postanowienia wskazano min, że organ I instancji pomimo nakazu analizy dopuszczalności udzielenia ulgi w sprawie nie dokonał oceny dopuszczalności udzielenia pomocy de minimis tj. nie zbadał, czy przedsiębiorca wnioskujący o udzielenie tego rodzaju pomocy nie jest zagrożony, w rozumieniu Wytycznych Wspólnotowych, w szczególności czy nie pozostaje w sytuacji, o której mowa w pkt 11 Wytycznych.

Dyrektor Izby Skarbowej we W. zauważył także, że organ I instancji nie wykonał wskazania, zgodnie z którym w postępowaniu ponownym należało przeanalizować zagadnienie przedmiotu postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, gdyż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że na skarżącej w dniu [...] kwietnia 2013 r. ciążyły koszty egzekucyjne w kwocie łącznej [...] zł. Tymczasem w zakwestionowanym postanowieniu odmówiono jej umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie niższej tj. w kwocie [...] zł. Organ odwoławczy zauważył, że nie przeprowadzono żadnej czynności wyjaśniającej wysokość kosztów egzekucyjnych, które objąć należało postępowaniem i podjęto rozstrzygnięcie co do kwoty [...] zł bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Tymczasem aktualna linia orzecznicza sądów administracyjnych nakazuje obejmowanie postępowaniem ulgowym należności publicznoprawnych bez uwzględniania ich wygaśnięcia spowodowanego zapłatą i ściągnięciem egzekucyjnym. Postanowieniem winny być zatem objęte koszty egzekucyjne w wysokości nieuwzględniającej zdarzeń prawnych powodujących ich ewentualne wygaśnięcie w toku postępowania, co jest zasadą w każdym postępowaniu ulgowym, tj. jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, kwoty [...] zł, chyba, że z postępowania wyjaśniającego będzie wynikać, że kwota jest inna, wówczas organ I instancji winien wyjaśnić okoliczności obniżenia tej kwoty.

Następnie Zakład postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. odmówił skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Postanowienie to uchylone zostało przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. i sprawa została przekazana do rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że jakkolwiek w zakwestionowanym postanowieniu organ I instancji przeanalizował przesłanki dla zakwalifikowania pomocy, o którą wnioskuje skarżąca, do kategorii pomocy publicznej, jednak przeprowadzona ocena zdaniem organu II instancji nie jest uzasadniona ani charakterem prowadzonej działalności ani lokalnym jej zasięgiem. W zakwestionowanym postanowieniu wskazano, że ulga, o którą wnioskuje skarżąca nie jest pomocą publiczną, gdyż - jakkolwiek spełnia określone w art. 107 Traktatu kryteria od 1 do 3 (1- wsparcie udzielane jest przez Państwo lub ze środków państwowych, 2- wsparcie powoduje uzyskanie przysporzenia przez przedsiębiorstwo na warunkach korzystniej szych niż oferowane na rynku, 3- wsparcie ma charakter selektywny), to jednak nie spełnia kryterium 4 o treści "grozi zakłóceniem łub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi". Jednakże w ocenie organu II instancji, analiza przesłanki art. 107 pkt 4 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie została przeprowadzona przez organ I instancji prawidłowo - na co wskazała skarżąca w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. formułującym zarzuty zażalenia, a pomoc, o którą ubiega się skarżąca jest w rzeczywistości pomocą publiczną. Jakkolwiek w załączniku do pisma z dnia [...] lutego 2014 r. skarżąca oświadczyła, że prowadzi lokalną działalność gospodarczą w zakresie usług rachunkowych, jej podstawowymi odbiorcami usług są podmioty krajowe i nie współpracuje z przedsiębiorcami zagranicznymi, to wykonuje ona działalność, która potencjalnie może zakłócać konkurencyjność podmiotów zagranicznych na tym samym rynku lokalnym (usługi biura rachunkowego), ponadto w postanowieniu z dnia [...] października 2012 r. nr [...] organ I instancji sam ustalił, że skarżąca wykonywała w 2013 r. usługi dla podmiotów zagranicznych, co w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej we W. świadczy o potencjalnym zakłóceniu konkurencyjności, o którym mowa w art. 107 pkt 4 wymienionego Traktatu. Zakłócenie konkurencji dotyczy zarówno aktualnie istniejącej, konkurencji, jak i zakłóceń potencjalnych. Oznacza to, jak podkreślił organ II instancji, że aby wystąpiła przesłanka zakłócenia konkurencji na jednolitym rynku europejskim przedsiębiorca nie musi być aktualnie zaangażowany w prowadzenie działalności na rynku Unii Europejskiej, wystarczy, że ma (lub mógłby mieć) z konkurencją ze strony uczestników prowadzących ten sam rodzaj działalności gospodarczej w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Dany środek wsparcia nie wpływa na wewnątrzwspólnotową wymianę handlową przede wszystkim gdy: świadczone przez przedsiębiorcę usługi mają charakter lokalny, tzn. odbiorcami tych towarów i usług są mieszkańcy ograniczonego obszaru; ewentualny wpływ na konsumentów z sąsiednich państw członkowskich jest jedynie marginalny; pomoc nie skutkuje przyciągnięciem inwestycji do danego regionu. Skoro skarżąca w przeszłości świadczyła usługi na rzecz podmiotów zagranicznych, to zdaniem organu II instancji, przesłanka, o której mowa w art. 107 pkt 4 Traktatu została w niniejszej sprawie spełniona. Dlatego też organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji dokonał nieprawidłowej oceny kwestii charakteru prawnego pomocy, o którą skarżąca się ubiega, z uzasadnienia zakwestionowanego postanowienia wynika też, że nie dokonano także analizy dopuszczalności tej pomocy jako pomocy de minimis, która w niniejszej sprawie powinna być dokonana obligatoryjnie.

Organ odwoławczy wskazał nadto, że organ I instancji nie przeprowadził analizy dopuszczalności udzielenia pomocy de minimis w zakwestionowanym postanowieniu, pomimo zaoferowania przez skarżącą koniecznych do przeprowadzenia takiej analizy danych podstawowych (oświadczenie o wysokości pomocy publicznej złożone jako załącznik do pisma z dnia [...] lutego 2014 r.). Organ I instancji, przy analizie merytorycznych przesłanek udzielenia ulgi, nie uwzględnił kwestii obciążenia hipotecznego nieruchomości stanowiących własność skarżącej, na co wskazują stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia "Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Podkreślenia wymaga fakt, iż w przypadku gdy dłużnik nie dokonuje dobrowolnych wpłat na poczet należnych składek ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia tych należności. Organem uprawnionym do stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności jest naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy. Skarżąca jest właścicielką nieruchomości położonych w S. przy ul. [...] oraz przy ul. [...], co oznacza, iż posiada majątek, który wyklucza zaistnienie stanu całkowitej nieściągalności.". Mając na uwadze, że nieruchomości powyższe stanowią podstawowy składnik majątku skarżącej (nie licząc ruchomości o wartości deklarowanej przez skarżącą w oświadczeniu z [...] lutego 2014 r. [...] zł oraz bieżących wierzytelności z tytułu świadczonych usług księgowych) - kwestia oceny bezskuteczności egzekucji z tych nieruchomości jest- zdaniem organu odwoławczego - istotną kwestią dla ceny bezskuteczności egzekucji z majątku skarżącej. Organ II instancji wskazał, że bezskuteczność egzekucji z nieruchomości może być stwierdzona przez wierzyciela obowiązku w toku postępowania w przedmiocie ulgi w zapłacie kosztów egzekucyjnych, niezależnie od istnienia w obrocie prawnym postanowienia o umorzeniu egzekucji wydanego przez organ prowadzący postępowanie egzekucyjne (komornika sądowego lub naczelnika urzędu skarbowego), przy czym okoliczność ta może być oceniana przez wierzyciela na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, (por. por. uchwala NSA z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08). W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej we W. obciążenie hipoteczne nieruchomości przewyższające jej wartość może uzasadniać, w kontekście kolejności zaspokojenia wierzycieli z ceny licytacyjnej, stwierdzenie, że nie jest ona składnikiem majątku, z którego egzekucja może być przeprowadzona skutecznie, dlatego jest ona istotna dla postępowania i powinna zostać poddana rozważeniu przez organ oceniający wystąpienie przesłanek, o której mowa w art. 64c u.p.e.a., a argumentacja zastosowana w sprawie przez organ I instancji okoliczności tej nie uwzględnia (organ II instancji nie przesądza, że bezskuteczność egzekucji w sprawie nastąpiła, wskazuje jedynie, że organ I instancji nie przeanalizował okoliczności istotnej dla postępowania).

Dyrektor Izby Skarbowej we W. zauważył też, że organ I instancji nie odniósł się do okoliczności istnienia w sprawie przesłanki ważnego interesu publicznego, ograniczył się jedynie do wyjaśnienia tego pojęcia (bez odniesienia się do okoliczności powoływanych przez skarżącą w postaci zabezpieczenia miejsca pracy czy też stanu zdrowia skarżącej jej możliwości zarobkowania).

Dyrektor Izby Skarbowej we W. wskazał ponadto, że organ I instancji nie odniósł się do wskazywanej okoliczności kryzysu gospodarczego, który wpłynął na pogorszenie się jej sytuacji finansowej i powstanie zadłużenia publicznoprawnego, nie przeanalizował ponadto ogólnego poziomu zadłużenia skarżącej z tytułu zaległości publicznoprawnych stanowiących przedmiot toczącego się postępowania egzekucyjnego (okoliczność znana ZUS z urzędu), jak również zadłużenia cywilnego, odnosząc się jedynie do kwot rat płaconych przez skarżącą miesięcznie z tytułu kredytów i pożyczek.

W odniesieniu do zastrzeżeń skarżącej dotyczących kwestii objęcia przedmiotem postępowania kosztów związanych z opłatą dodatkową nienależnie jej wymierzoną, organ odwoławczy wskazał, że koszty te nie zostały ostatecznie objęte przedmiotem postępowania, jako nienależne, na co wskazano w uzasadnieniu zakwestionowanego postanowienia. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej we W., organ I instancji, nieprawidłowo ustalił przedmiot postępowania ulgowego na kwotę kosztów egzekucyjnych [...] zł (dowód: wykaz kosztów egzekucyjnych ZUS Inspektorat w S. z dnia [...] kwietnia 2014 r. str.2). Winien był bowiem objąć postępowaniem wszystkie koszty egzekucyjne, o umorzenie których wnioskowała skarżąca. Dyrektor Izby Skarbowej we W. zauważył jednak, że jakkolwiek organ I instancji przeprowadził analizę wysokości kosztów egzekucyjnych, których dotyczył wniosek, tj. objęcia postępowaniem ulgowym wszystkich wystawionych na jej nazwisko przez ZUS tytułów wykonawczych, w których naliczono koszty egzekucyjne, o których umorzenie ubiegała się skarżąca, to w aktach sprawy znajduje się jedynie wykaz naliczonych kosztów dla poparcia prawidłowości wyliczenia ogólnej kwoty kosztów oraz niektóre tytuły wykonawcze bez potwierdzeń odbioru przez skarżącą, z potwierdzeniami doręczenia upomnień, formularza zajęć rachunków bankowych. W aktach sprawy nie przedstawiono również wszystkich objętych postępowaniem tytułów wykonawczych, brak jest potwierdzeń odbioru tytułów wykonawczych co, jak podniósł organ odwoławczy, uniemożliwia skontrolowanie zasadności naliczenia kosztów egzekucyjnych, w tym opłaty manipulacyjnej naliczanej w dacie doręczenia tytułu. Brak w aktach również odpowiedzi banków na zajęcia egzekucyjne uniemożliwia kontrolę prawidłowości naliczenia kosztów egzekucyjnych od tych zajęć. Tymczasem, w ocenie organu odwoławczego, dokumenty te warunkują przeprowadzenie kontroli prawidłowości wskazania przez organ I instancji kwoty kosztów naliczonych w tytułach wykonawczych wystawionych na skarżącą, a stanowiących przedmiot niniejszego postępowania.

Z zaprezentowanych powyżej rozstrzygnięć wynika, że ZUS wydał postanowienia w sprawie w jednym przypadku terminie 2 miesięcy po uchyleniu przez organ drugiej instancji wcześniejszego postanowienia tego organu, w dwóch przypadkach po upływie 3 miesięcy, w jednym po upływie 5 miesięcy, ostatnie postanowienie w sprawie zostało wydanie przez ZUS po upływie 6 miesięcy od uchylenia poprzedniego przez organ drugiej instancji. Wskazać, że po uchyleniu przez Dyrektora Izby Skarbowej tego ostatniego postanowienia (z dnia [...] czerwca 2014 r.) , postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. , jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania orzeczenia przez Sąd ([...] stycznia 2015 r.) ZUS nie rozpoznał ponownie sprawy.

Sformułowany w skardze zarzut przewlekłości, polegającej na niewydaniu przez organ rozstrzygnięcia, we właściwym terminie, jest uzasadniony. Nie można jednak nie zauważyć, że nawet te (konieczne do przeprowadzenia) czynności proceduralne trzeba było (i można było!) podejmować zdecydowanie szybciej.

Z przedstawionych powyżej rozstrzygnięć w formie kolejnych postanowienia ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, pozwalają zasadnie zarzucić ZUS przewlekłe prowadzenie postępowania w tej konkretnej sprawie, bez należytej dbałości o skondensowanie w czasie poszczególnych czynności, a tym samym – o szybsze zakończenie prowadzonego postępowania. Niewątpliwie w rozpatrywanej sprawy, jak wynika z powodu wskazanych w postanowienia organu drugiej instancji uchylających postanowienia ZUS w rozpatrywanie sprawy, poprzez wskazywanie przez organ drugiej instancji niekiedy tożsamych zagadnień do rozważania w ramach kolejnego postępowania wyjaśniającego, możemy mówić o pozorowaniu przez ZUS niektórych czynności procesowych

Z uwzględnieniem skargi na przewlekłość postępowania ustawodawca połączył powinność sądu do stwierdzenia, czy dostrzeżona przewlekłość miała cechy rażącego naruszenia prawa (art. 149 § 1 zdanie drugie p.p.s.a.). Spełnienie tego obowiązku wymaga oceny stopnia przewlekłości postępowania, w każdym indywidualnym przypadku.

Odwołując się do takich mierników poprawności prowadzenia postępowania administracyjnego jak terminowość i prawidłowość podejmowanych przez organ czynności procesowych w celu rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, z uwzględnieniem charakteru sprawy, stopnia faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenia dla strony, która wniosła skargę, rozstrzyganych w sprawie zagadnień oraz zachowania się stron, w szczególności zaś strony, która zarzuciła bezczynność lub przewlekłość postępowania (por. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki – Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm., a także postanowienia: Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2004 r., OPP 52/04, Wokanda 2005, Nr 7-8 i z dnia 26 lipca 2012 r., II OSK/11, ONSAiWSA 2013, Nr 1), nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie bezczynność, jakiej dopuścił się ZUS, osiągnęła poziom rażącego naruszenia prawa.

Argumentów na rzecz takiej oceny badanej przewlekłości postępowania dostarcza przede wszystkim stopień faktycznej zawiłość sprawy oraz podejmowane przez Zakład czynności.

Jak wynika z akt sprawy (w tym uzasadnień wskazanych powyżej postanowień), następujące kwestia i zagadnienia będące przedmiotem koniecznych rozważań w sprawie budziły wątpliwości i wymagały niewątpliwie jednoznacznych wyjaśnień i ustaleń: objęcie skarżącej przepisami o pomocy publicznej - czy skarżąca podlega pomocy publicznej w tym trybie, czy też jest z niej podmiotowo wyłączona i z jakich względów; spełnienia przez złożony wniosek warunków nie tylko podmiotowych i przedmiotowe ale i formalnych przyznania pomocy de minimis; wystąpienia w odniesieniu do sytuacji faktycznej skarżącej przesłanek dopuszczalności pomocy – czy charakteru działalności gospodarczej, jej zasięg uzasadnia pomoc; sytuacja materialna i finansowa skarżącej; rodzaj i wysokość kosztów egzekucyjnych objętych umorzeniem

Zakład, nie zawsze z zachowaniem ustawowych terminów i w sposób wyczerpujący, ale podejmował wskazane przez organ drugiej instancji postępowanie wyjaśniające. Oceniając zachowania Zakładu w kontekście zasygnalizowanych okoliczności, Sąd miał dostateczne, wyprowadzone ze zdarzeń składających się na stan faktyczny sprawy, podstawy by co prawda stwierdzić przewlekłość postępowania prowadzonego przez ten organ, jednakże stwierdzonej przewlekłości nie można było zakwalifikować do grupy zaniechań rażąco naruszających prawo. W rozpoznawanym przypadku stwierdzona przewlekłość nie jawi się z pewnością jako "oczywista na pierwszy rzut oka", "jaskrawa" a tylko wówczas można by ją określić mianem "rażącej", w rozumieniu art. 149 § 1 zdanie 2 p.p.s.a. Dlatego też Sąd był zobowiązany oddalić skargę w odniesieniu do tego żądania strony (punkt II sentencji wyroku).

Uwzględniając skargę strony w niniejszej sprawie, Sąd wyznaczał organowi dodatkowego terminu do wydania rozstrzygnięcia. Wyznaczanie takiego terminu było oczywiście, bowiem merytoryczne orzeczenie w sprawie nie zostały wydane przez organ pierwszej instancji.

W tym stanie, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a Sąd orzekł jaka w sentencji wyroku.