Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1487/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T. J. i W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w pieczy zastępczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w części dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części określonej w punkcie 1 wyroku; 3. w pozostałym zakresie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania T. J. i W. O., decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. Prezydent [...] w pkt 1orzekł o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt M. O. w pieczy zastępczej i w pkt 2 ustalił od dnia 1 kwietnia 2012 r. do czasu opuszczenia placówki solidarną opłatę od obojga rodziców, tj. T. J. i W. O. za pobyt córki M. O. w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] przy ul. [...] w [...] w wysokości 3.807,67 zł miesięcznie. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 6, art. 80, art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. Nr 149, poz. 887) – zwanej dalej "ustawą" oraz § 6 ust. 1 uchwały nr XXXVI/915/2012 Rady m. st. Warszawy z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie określenia warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej.

Od decyzji T. J. i W. O. wnieśli odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 193 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie.

Kolegium zauważyło też, że rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie organ I instancji w podstawie prawnej decyzji powołał przepisy obowiązującej uchwały nr XXXVI/915/2012 Rady m. st. Warszawy z dnia 17 maja 2012r. w sprawie określenia warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka oraz osoby pełnoletniej w rodzinie zastępczej. Ustawodawca przewidział zatem możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty bowiem zgodnie z art. 194 ust. 3 ustawy starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa wyżej może odstąpić od ustalenia opłaty. Decyzja wydana w tym zakresie ma charakter decyzji uznaniowej.

Organ odwoławczy podał, że skarżąca złożyła wniosek o odstąpienie od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Wobec czego, organ I instancji sprawdził, czy istnieje możliwość zastosowania uchwały Nr XXXVI/915/2012 Rady m. st. Warszawy z dnia 17 maja 2012 r. w części dotyczącej odstąpienia od ustalenia opłaty, a następnie wykazał, iż skarżący nie spełniają wymogów określonych w uchwale umożliwiających zastosowanie wobec nich przedmiotowej ulgi.

Kolegium zaznaczyło, że rodzic dziecka musi mieć świadomość, że dopóty, dopóki jego dziecko przebywa w pieczy zastępczej jest on z mocy przepisów prawa obowiązany do ponoszenia opłaty za jego pobyt. Obowiązek ten może zostać ograniczony bądź zniesiony tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w przepisach prawa. Odstąpienie od opłaty nie jest obligatoryjne, co oznacza, że właściwy organ ma prawo, a nie obowiązek zastosowania wymienionej ulgi.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] T. J. i W. O. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również uchylenie decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r.; 2) wstrzymanie wykonania decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]; 3) zasądzenie kosztów postępowania wg norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu wskazali, że Prezydent [...] nie miał w ogóle podstaw do ustalenia opłaty za pobyt córki skarżących w pieczy zastępczej w Pogotowiu Opiekuńczym nr [...] przy ul. [...] w [...] za okres od dnia 1 kwietnia 2012 r. do czasu opuszczenia placówki, gdyż od dnia 26 grudnia 2011 r. do dnia 17 grudnia 2012 r. córka znajdowała się poza placówką z powodu ucieczki, a od 17 grudnia 2012 r. do dnia dzisiejszego przebywa w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym [...] – [...]. Zdaniem skarżących, rodzice zostali zobowiązani do ponoszenia opłaty za pobyt córki w miejscu, w którym nie przebywa od 1,5 roku i choć fakt ten został stwierdzony jednoznacznie w decyzji Prezydenta [...], to i tak została ustalona opłata za pobyt córki w pieczy zastępczej w Pogotowiu Opiekuńczym przy ul. [...].

Co więcej, na mocy § 2 pkt 5 uchwały nr XXXVI/915/2012 Rady m. st. Warszawy z dnia 17 maja 2012 r. poprzez pieczę zastępczą należy rozumieć całodobową formę wsparcia rodziny sprawowaną w przypadku niemożności zapewnienia przez rodziców opieki i wychowania dzieciom, organizowaną w formie rodzinnej lub instytucjonalnej, za którą ponoszona jest opłata. Zgodnie z przepisem § 2 pkt 4 opłata to opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, które przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo - wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, albo w interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, zamieszkiwało lub zostało pozostawione bezpośrednio po urodzeniu na terenie [...].

Skarżący wskazali, że ich córka w okresie od dnia 26 grudnia 2011r. do dnia 17 grudnia 2012 r. nie korzystała z całodobowej formy wsparcia rodziny w formie instytucjonalnej z powodu ucieczki, a od dnia 17 grudnia 2012 r. znajduje się w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym [...] – [...]. Z tego też powodu nieuprawnione było zobowiązanie skarżących do wniesienia opłaty począwszy od dnia 1 kwietnia 2012 r., ponieważ, córka nie znajdowała się w pieczy zastępczej, a tylko za pobyt w pieczy zastępczej należy się opłata. Samo znajdowanie się na liście wychowanków danego ośrodka, czy rezerwowanie dla nieobecnego dziecka miejsca nie jest pobytem, gdyż zgodnie z internetowym Słownikiem Języka Polskiego Wydawnictwa Naukowego PWN S.A. słowo "pobyt" oznacza tyle co "znajdowanie się gdzieś". Córka od dnia 1 kwietnia 2012 r. do dnia 17 grudnia 2012r. nie przebywała w miejscu, gdzie sprawowano by nad nią całodobową pieczę zastępczą w formie rodzinnej albo instytucjonalnej. M. O. była "na ucieczce", dlatego nieuprawnione jest zobowiązywanie skarżących do ponoszenia opłaty za ten okres. SKO w decyzji w ogóle nie odniosło do tej kwestii, która została podniesiona w odwołaniu od decyzji. Takie działanie SKO stanowi naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 107 § 3 Kpa.

Poza tym skarżący podnieśli, że Prezydent [...] - stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, że za okres w którym dziecko nie przebywa faktycznie w danej placówce należy się opłata za pobyt w pieczy zastępczej - oparł się na wyroku WSA w Gliwicach z dnia 16 stycznia 2007 r. (sygn. akt IV SA/Gl 1081/05). Wyrok ten rozstrzygał w przedmiocie decyzji, która została wydana na podstawie art. 81 ust. 1-6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, uchylonego z dniem 1 stycznia 2012 r. Zatem powyższe orzeczenie odnosi się do odmiennego stanu prawnego niż ten, który obowiązywał w chwili wydawania decyzji przez Prezydenta [...] i niezasadnie stał się podstawą rozstrzygnięcia. Zaniechanie badania przez SKO powyższej kwestii stanowi naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 107 § 3 Kpa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest częściowo uzasadniona.

Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji SKO w [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...], w części orzekającej o ustaleniu opłaty za pobyt M. O. w Pogotowiu Opiekuńczym Nr [...] w [...] trzeba wskazać, że opłata, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy ustalana jest za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Zgodnie bowiem z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Rację należy przyznać T. J. i W. O., że opłata, o której mowa wyżej należna jest od rodziców za faktyczne przebywanie dziecka w konkretnej placówce instytucjonalnej pieczy zastępczej. Zdaniem Sądu, to faktyczny pobyt dziecka w placówce pieczy zastępczej generuje określone wydatki na opiekę, wychowanie i inne potrzeby dziecka, które za rodziców ponosi placówka publiczna. Przyjęcie do placówki opiekuńczo – wychowawczej kolejnego dziecka i jego faktyczny pobyt powoduje rzeczywiste zwiększenie kosztów działalności placówki. Formalne umieszczenie dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej i skierowanie dziecka do konkretnej placówki pieczy zastępczej, wynikające z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., sygn. akt [...] i decyzji Dyrektora [...] Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], a także ewidencyjne figurowanie dziecka na liście wychowanków Pogotowia Opiekuńczego Nr [...] w [...] nie świadczy o ponoszeniu przez tę placówkę powyższych wydatków, jeżeli dziecko fizycznie w placówce nie przebywało.

Wskazana w decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2013 r. kwestia ponoszenia przez Pogotowie Opiekuńcze Nr [...] w [...] kosztów utrzymania córki skarżących w innej placówce - MOW w [...] nie miała dla sprawy znaczenia, ponieważ zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy, adresatami opłaty za pobyt dziecka w konkretnej placówce są rodzice dziecka, a nie inna placówka.

W ocenie Sądu, w takiej sytuacji ustalając odpłatność za pobyt M. O. w pieczy zastępczej Prezydent [...] winien wyjaśnić w jakim okresie córka skarżących faktycznie przebywała w Pogotowiu Opiekuńczym Nr [...] przy ul. [...] w [...]. W przypadku, gdyby okazało się, że pobyt córki skarżących nie przekraczał 1 miesiąca opłata za pobyt dziecka w pieczy zastępczej równa kwocie średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej winna ulec proporcjonalnemu zmniejszeniu do liczby dni faktycznego pobytu dziecka w tej placówce.

W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], jak i Prezydent [...] dokonały błędnej interpretacji przepisu art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy ustalając opłatę za pobyt M. O. w placówce opiekuńczo – wychowawczej poprzez utożsamienie pobytu dziecka w placówce z formalnym jego umieszczeniem i skierowaniem do Pogotowia Opiekuńczego Nr [...] przy ul. [...] w [...]. Wobec tego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. - obie w części dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt M. O. w pieczy zastępczej zostały wydane z naruszeniem powyższego przepisu, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent [...] ustali w jakim okresie czasu M. O. faktycznie przebywała w Pogotowiu Opiekuńczym Nr [...] przy ul. [...] w [...], a następnie ustali opłatę za pobyt córki skarżących mając na uwadze ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku.

Rację miało natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] i Prezydent [...], że w niniejszej sprawie nie można było uwzględnić wniosku T. J. i W. O. o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt ich córki M. O. w pieczy zastępczej.

Zgodnie z § 2 pkt 3 uchwały Nr XXXVI/915/2012 Rady m. st. Warszawy z dnia 17 maja 2012 r. w sprawie określenia warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Mazow. z 2012 r. poz. 4447) – zwana dalej "uchwałą" ilekroć w uchwale jest mowa bez bliższego określenia o dochodzie na osobę w rodzinie - należy przez to rozumieć dochód rodziny, o którym mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.), przeliczony na osobę w rodzinie nie uwzględniając osoby przebywającej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, nie przekraczający kwoty 504 zł lub gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przekraczający kwoty 583 zł. Z kolei zgodnie z § 6 ust. 1 uchwały na wniosek rodzica można odstąpić od ustalania opłaty, gdy: 1) dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 100% kwoty określonej w § 2 pkt 3; 2) dochód na osobę w rodzinie przekracza 100%, ale nie przekracza 200% kwoty określonej w § 2 pkt 3, a w rodzinie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty występuje jedna z następujących okoliczności: a) długotrwała choroba, b) bezdomność, c) niepełnosprawność, d) straty materialne powstałe w wyniku zdarzeń losowych, e) rodzic samotnie sprawuje bezpośrednią opiekę nad małoletnim dzieckiem, f) okresowy powrót małoletniego dziecka do rodziny, g) inne ważne przyczyny; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem i egzekucją należności byłyby równe albo wyższe od kwoty należności.

Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych w postępowaniu administracyjnym wynika, że w 2011 r. W. O. uzyskał dochód w wysokości [...] zł (oświadczenie), natomiast T. J. dochód w wysokości [...] zł (zaświadczenie). Miesięczny dochód rodziny skarżących, po odliczeniu składek ubezpieczeniowych i podatków dochodowych skarżących (art. 3 pkt 1 lit. a i b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z § 2 pkt 3 uchwały) wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało to kwotę [...] zł. Ta ostatnia kwota przekracza o ponad 200 % kwotę kryterium dochodowego określonego w § 2 pkt 3 uchwały (504 zł). Wobec tego, skarżący uzyskali dochód przekraczający kryterium dochodowe o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2 uchwały, uprawniające do ubiegania się o ulgę w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W tej sytuacji Prezydent [...] nie naruszył prawa odmawiając w pkt 1 decyzji odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt M. O. w pieczy zastępczej.

Rację mają skarżący, że przepis § 2 pkt 5 uchwały wskazuje, że jeżeli w uchwale jest mowa o pieczy zastępczej, to należy przez to rozumieć całodobową formę wsparcia rodziny sprawowaną w przypadku niemożności zapewnienia przez rodziców opieki i wychowania dzieciom, organizowaną w formie rodzinnej lub instytucjonalnej, za którą ponoszona jest opłata. Jednak w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości to, że M. O. przez pewien okres czasu przebywała w Pogotowiu Opiekuńczym Nr [...] przy ul. [...] w [...]. Z treści skierowania Nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. wynika, że córka skarżących została umieszczona w powyższej placówce w dniu 15 grudnia 2011 r., Okoliczność tą potwierdzili skarżący w odwołaniu, wskazując dodatkowo, że córka placówkę opuściła samowolnie w dniu 26 grudnia 2011 r. Wobec tego w niniejszej sprawie miały zastosowanie przepisy uchwały, skoro M. O. przebywała w pieczy zastępczej. Uchwała nie uzależnia udzielenia ulgi w postaci odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej od czasu trwania pobytu w pieczy zastępczej. W sytuacji, gdy dochód na osobę w rodzinie skarżących przekroczył 200 % kryterium dochodowego skarżący mogli ubiegać się o częściowe umorzenie należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, jeżeli spełnione zostałyby inne warunki wynikające z przepisów uchwały, czego w niniejszej sprawie Sąd nie mógł przesądzić.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.