Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1963/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Powołane przepisy: article: art. 145  par 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /del./ Sędzia WSA Robert Sawuła /spr./ AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: ref. stażysta Anna Mazurek Ferenc po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...].11.2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dn. [...].09.2003 r. Nr [...] 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego S. G. zwrot kosztów postępowania w kwocie 10 zł /dziesięć złotych/ 3. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1963/03

U Z A S A D N I E N I E

Podaniem z dn.3.04.2003r. Z. i J. W. zwrócili się do Burmistrza Miasta [...] z prośbą o wymeldowanie z ich domu przy ul. B. w J. S.G., podając iż wyprowadziła się dobrowolnie, przechowując jedynie swoje rzeczy. Mieszkanie, zajmowane do tej pory przez S. G. wymaga remontu, jest nie ogrzewane. Wskazano, że osobą, która może mieć wiadomości o miejscu pobytu S. G. jest M. D. Burmistrz Miasta [...] zawiadomił o wszczęciu postępowania strony, a S. G. udzieliła pełnomocnictwa do jej reprezentowania M. D. Wezwany celem przesłuchania w charakterze strony (wezwanie z dn. 14.05.2003r.), a przesłuchiwany w charakterze świadka M. D. zeznał, że S. G. została zameldowana w lokalu przy ul. B. 19 lat temu zez ówczesną właścicielkę domu H. D. Z uwagi na trudne warunki zamieszkania zimie lokal ten opuszczała w tym czasie na okres ok.3 miesięcy, mieszkając kątem u rodziny. Zawsze jednak udawała się do tego mieszkania, by tam odbierać rentę. W dn.2 kwietnia 2003r. S. G. zastała zdjęte drzwi wejściowe do mieszkania przez J. W., który po interwencji dzielnicowego drzwi zawiesił z powrotem. W następnym dniu S. G. zauważyła, że zamki w drzwiach wejściowych zostały wymienione, z tej przyczyny złożyła skargę na policji. M. D. zaprzeczył, jakoby S. G. wyprowadziła się dobrowolnie z przedmiotowego lokalu. W aktach sprawy zalega kserokopia umowy najmu lokalu z dn.3.02.1998r. zawarta między S. G. a Z. i J. W. kserokopia wpłaty kwoty 150 zł ze strony S. G. na rzecz Z. W. z dn.10.03.2003r. z adnotacją o odmowie przyjęcia tej wpłaty oraz kserokopia faktury za energię elektryczną wystawiona na rzecz S. G. (kserokopie nie potwierdzone za zgodność z oryginałami). W dn.10.06.2003r. przeprowadzono w lokalu przy ul. B. wizję lokalną, stwierdzając iż w mieszkaniu nie znajdują się rzeczy osobiste S. G., a jedynie skromne umeblowanie ze starymi firankami i zasłonami, lokal nosi cechy nie zamieszkiwanego. Burmistrz Miasta postanowieniem z dn. [...].07.2003r. zawiesił Postępowanie w sprawie, z uwagi na toczące się przed organami prokuratury postępowanie w sprawie utrudniania w korzystaniu z mieszkania przez S. G. ze strony Z. i J. W. Organ I instancji uzyskał informację, że Prokuratura Rejonowa [...] postanowieniem z dn.ł2.06.2003r. umorzyła postępowanie w sprawie zmuszania S. G. do zaniechania korzystania z mieszkania, a zażalenia na to postanowienie nie uwzględnił Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z dn. [...].09.2003r. [...], a w następstwie podjął zawieszone postępowanie informując strony o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym.

Decyzją z dn. [...].09.2003r. [...] Burmistrz Miasta [...] powołując się na dyspozycję art.15 ust.2 ustawy z dn.10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu S. G. z lokalu przy ul. B. w J. Organ I instancji uznał, że spełniona została przesłanka cytowanego przepisu, albowiem S. G. nie przebywa w w/w lokalu od listopada 2002r., a w świetle prawomocnego postanowienia Prokuratury Rejonowej [...] z dn. 12.06.2003r. [...] jej opuszczenie uznać należy jako "opuszczenie w rozumieniu art.15 ust.2". W trakcie kontroli w rzeczonym lokalu nie ujawniono rzeczy osobistych S. G. Burmistrz wskazał w uzasadnieniu, że fakt opuszczenia lokalu przez S. G. należy rozpatrywać nie tylko w aspekcie zamiaru powrotu do dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Powołując się na orzecznictwo NSA OZ w Rzeszowie organ wywiódł, że zameldowanie winno odzwierciedlać rzeczywistość, a nie służyć fikcji meldunkowej. Biorąc pod uwagę takie aspekty jak koncentrację życia w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym) oraz obiektywną możliwość realizacji woli przebywania w nim, uznano że spełnione są prawne przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu S. G.

Od decyzji odwołała się S. G. przez swego pełnomocnika M. D., zarzucając rażące naruszenie art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie iż spełnione są przesłanki do wymeldowania odwołującej się, naruszenie art.107 § 3 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji, naruszenie art.89 § 2 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, naruszenie art.86 k.p.a. poprzez brak przesłuchania stron. W konkluzji odwołania wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o orzeczenie o odmowie wymeldowania, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W obszernym uzasadnieniu wskazano, że S. G. czasowo jedynie opuściła lokal z uwagi na brak środków do jego ogrzewania, mając cały czas zamiar tam powrócić, albowiem lokal ten stanowi centrum życiowe dla odwołującej się. Potwierdzeniem lego mogą być płatności za len lokal oraz chęć powrotu doń. Odwołującej się nie udostępniono kluczy do mieszkania wobec wymiany zamków dokonanych w drzwiach wejściowych przez właścicieli lokalu. Odwołująca się zarzuca, że organ I instancji błędnie ocenił treść postanowienia prokuratury, która jedynie zajmowała się sprawą w aspekcie stosowania przemocy lub groźby bezprawnej w zmuszaniu do zaniechania z korzystania z lokalu. Z tej przyczyny wywodzi odwołująca się, ze wynik postępowania przygotowawczego nie mógł mieć wpływu na treść decyzji, a ściślej na decyzję o jej wymeldowaniu. Podniesiono, że Z. W. nie wydała odwołującej się kluczy, a wymiana zamków nastąpiła pod pretekstem ulatniania się gazu. S. G. wskazuje dalej, że nie mogła przebywać w lokalu z powodu braku kluczy do mieszkania, a wizja lokalna ujawniła znajdowanie się w lokalu części jej rzeczy w postaci wyposażenia meblowego, choć pominięto znajdowanie się tam także części jej opału. Odwołująca się zarzuca organowi błędną oceną stanu faktycznego sprawy, brak logicznego uzasadnienia decyzji, wskazując że na skutek opieszałości organu zmuszona jest zamieszkiwać w schronisku Brata Alberta.

Decyzją z dn. [...].11.2003r. [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję organu I instancji, uznając że jest ona zgodna z prawem. Organ II instancji skoncentrował się na ocenie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu przed burmistrzem, zauważając iż pełnomocnik strony podpisał protokół z oględzin lokalu, zajmowanego przez S. G., w którym to protokole zaznaczono, że w lokalu nie ma rzeczy osobistych odwołującej się i że lokal nie nadaje się do zamieszkania. Zdaniem II instancji deklarowany przez odwołującą się powrót do lokalu ma charakter subiektywny i "nie znajduje oparcia w obiektywnej rzeczywistości", a S. G. odwiedzała ten lokal jedynie do odbioru comiesięcznej renty. Odwołując się do orzecznictwa sądowego wojewoda uznał, że nie istnieją okoliczności potwierdzające wolę wewnętrzną S. G. skoncentrowania swoich interesów życiowych w danym miejscu. Uznano także, że za opuszczenie lokalu uznać należy sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została przez dysponenta lokalu usunięta i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Zdaniem wojewody potwierdza to umorzenie postępowania przez Prokuraturę Rejonową. Organ odwoławczy uznał, że ewentualne braki w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie uzasadniają weryfikacji tej decyzji, podobnie znaczenia nie mają brak przeprowadzenia rozprawy czy też przesłuchania stron. W końcowej części uzasadnienia swej decyzji organ odwoławczy podkreślił rejestracyjny charakter zameldowania, odrębny od spraw związanych z prawem do lokalu.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do NSA OZ w Rzeszowie S. G. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, a to art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną jego wykładnię, naruszenie szeregu przepisów procesowych, a to: art.107 § 1 poprzez wadliwe uzasadnienie faktyczne oraz w zakresie przeprowadzania dowodów, art.86, 89, 95 k.p.a. poprzez ograniczenie prawa do obrony skarżącej, naruszenie art.7 i 8 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy oraz działanie wbrew zasady pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa oraz art.10 § 1 k.p.a.. W petitum skargi wniesiono o uchylenie decyzji obu instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji II instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji lub stwierdzenie ich niezgodności z prawem. W obszernym uzasadnieniu skargi zarzucono, że przepis art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie mógł mieć zastosowania do sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca, której uprawnień do lokalu organy obu instancji nie kwestionowały. S. G. wywodzi, że miejsce jej pobytu było cały czas znane i z tej przyczyny nie można było zastosować przesłanki z części drugiej art.15 ust.2 cyt. wyżej ustawy. Organ odwoławczy zlekceważył jej zarzuty wobec decyzji i postępowania prowadzonego przez burmistrza. Skarżąca wskazuje, że błędnie oceniono fakt umorzenia postępowania karnego, zakwestionowała także jakoby jej rzeczy osobiste nie znajdowały się w lokalu przy ul. B., szczegółowo wyliczając jakie z nich znajdują się nadal w tym lokalu, resztę podręcznych rzeczy mieści się jej w niewielkiej walizce. Cytowane przez organ II instancji orzeczenia sądowe skarżąca uznała za nieadekwatne do jej sytuacji faktycznej.

Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione. Wskazał, że art.15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zawiera dwa stany faktyczne, zaistnienie któregokolwiek z nich uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu. Skarżącą wymeldowano z powodu opuszczenia lokalu. Obecnie korespondencję S. G. odbiera pod adresem [...], a właściciele domu nie zgadzają się na jej powrót. Stosowany przez skarżącą środek prawny w postępowaniu karnym nie doprowadził do odzyskania utraconego posiadania lokalu, z tej przyczyny organ odwoławczy uznaje, iż nie naruszono art.15 ust.2 cyt. wyżej ustawy. Odwołując się do motywów wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dn.27.05.2002r. wskazano na rejestracyjny charakter zameldowania, zarzucono, iż skarżąca błędnie powołuje się na nieobowiązujący już, mocą cyt. wyroku TK art.9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Za chybione uznano zarzuty naruszenia przepisów procesowych. W ocenie wojewody fakt braku skorzystania we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, nawet gdy znajdują się w nim pewne rzeczy skarżącej, nie może mieć decydującego znaczenia. Skarżąca mogła przedstawić swoje stanowisko, które zostało zaprotokołowane w dn.8.05.2003r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., dlatego też z mocy art.97 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ta reguła intertemporalna ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona.

W myśl art.15 ust.2 ustawy z dn.10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 87 z 2001r., poz.960 ze zm. zwana dalej u.e.l.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art.9 ust.2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Tramie organy orzekające w sprawie zauważyły, że przepis powyższy kreuje dwa odrębne stany faktyczne, a każdy z nich jest samodzielną podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu. Ponieważ miejsce pobytu skarżącej jest znane, z tych przyczyn można jedynie rozważać, czy w stosunku do S. G. ma zastosowanie art.15 ust.2 u.e.l. w części pierwszej. Norma cyt. przepisu wymaga rekonstrukcji w tym sensie, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dn.27.05.2002r. K 20/21 (opubl.OTK-A 2002/3/34) obwieszczeniem Prezesa TK utracił moc art.9 ust.2 u.e.l. (obwieszczenie opublikowano w Dz.U. Nr 78 z 2002r., poz.716), z tej przyczyny przesłanką wymeldowania z pobytu stałego, jaka wchodzi w grę w przedmiotowej sprawie jest "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania". Cyt. wcześniej wyrok TK nie odnosił się bezpośrednio do normy art.15 ust.2 u.e.l., jak to wskazano w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, ale istotnie wpływa na rozumienie tej normy.

Oceniając stan faktyczny sprawy organy obu instancji doszły do przekonania, że S. G. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, nie dokonując uprzednio czynności wymeldowania się. Trzeba zauważyć, że w myśl art.15 ust.1 u.e.l. "osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwające ponad 2 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca". Skarżąca zarzuca, że nie zamieszkiwanie w lokalu przy ul. B. w J. nie jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art.15 ust.2 u.e.l., ale jest spowodowane działaniami, jakie podjęli Z. i J. W. poprzez zmianę zamków w drzwiach wejściowych do mieszkania i brak klucza do tych drzwi.

Zdaniem Sądu ocena charakteru opuszczenia lokalu przez skarżącą przyjęta w decyzjach organów obu instancji jest przedwczesna, oparta tylko na niektórych dowodach, z pominięciem innych aspektów sprawy. W myśl art.6 ust.1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Sam więc ustawodawca wiąże duże znaczenie z wolą danej osoby, zamieszkiwania pod danym adresem, jako zamieszkiwania na pobyt stały. S. G. w okresie całego postępowania konsekwentnie wskazuje, że jej wolą jest zamieszkiwanie pod dotychczasowym adresem, świadczyć o tym może złożenie doniesienia na policję o utrudnieniu w korzystaniu z lokalu. Organ I instancji przyjął, że opuszczenie lokalu przez skarżącą było dobrowolne, m.in. z tego powodu, że Prokuratura Rejonowa [...] prawomocnie umorzyła postępowanie karne w sprawie. Zasadnie jednak skarżąca wywodzi, że ten fakt nie może świadczyć o dobrowolności opuszczenia mieszkania, skoro postępowanie karne umorzono, biorąc pod uwagę brak znamion czynu z art.191 § 1 kodeksu karnego. W orzecznictwie sądowym sformułowano pogląd, wedle którego przez opuszczenie lokalu w rozumieniu art.15 ust.2 u.e.l. należy rozumieć dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Jeżeli zaś strona została usunięta w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (wyrok NSA z 21.03.2001, V SA 2950/00, niepubl. LEX nr 80643). Pogląd ten akceptuje sąd w tym składzie. Opuszczenie więc lokalu musi mieć charakter trwały i dobrowolny, a ustalenie tej okoliczności musi być poprzedzone szczególnie wnikliwym postępowaniem wyjaśniającym.

Zgodzić też należy się z tymi zarzutami skargi, które eksponują wadliwości postępowania wyjaśniającego oraz uzasadnienia decyzji, zwłaszcza dotyczy to decyzji I instancji. Wbrew twierdzeniom decyzji burmistrza wizja lokalu nie mogła prowadzić do jednoznacznego wniosku, że S. G. opuściła lokal przy ul. B., skoro w lokalu tym znajdowały się jej meble i niektóre rzeczy. Co do rzeczy osobistych, na które uwagę szczególną zwróciły organy, to skarżąca wyjaśniła w skardze, że jej rzeczy osobiste mieszczą się w niewielkiej walizce. Uzasadnienie decyzji I instancji pomija logiczne i życiowe uzasadnienie braku korzystania z lokalu w okresie zimy, z uwagi na braki jego wyposażenia, ale także fakt powrotu do lokalu celem odbioru comiesięcznego świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organy obu instancji zaniechały przesłuchania Z. i J. W. na okoliczność wymiany zamków w drzwiach wejściowych do lokalu, nie udostępnienia nowych kluczy skarżącej, a także kwestii ewentualnego związania stron umową najmu lokalu, której kserokopia zalega w aktach sprawy. Organ II instancji cytując orzeczenia NSA wskazał, że za przyjęciem opuszczenia lokalu przemawiać ma to, że osoba pozbawiona dostępu do lokalu, nie wystąpiła w odpowiednim czasie na właściwą drogę o przywrócenie posiadania. Rzecz jednak w tym, że o okoliczności tej S. G. nie powiadomiono w postępowaniu administracyjnym, a przecież obowiązek czuwania nad tym, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, spoczywa w trakcie postępowania na organie administracji publicznej (art.9 k.p.a.). Godzi się także wskazać, że powództwo o ochronę posiadania przedawnia się po upływie roku, a więc termin ten, jeśli by go liczyć od dnia 3.04.2003r. jeszcze nie upłynął w dacie wydawania zaskarżonych decyzji. Można chyba oczekiwać, że obowiązek ten skrupulatniej organy będą wypełniać, wobec strony starszej, ubogiej i niezaradnej życiowo. Prowadząc ponownie postępowanie organ administracji publicznej winien uzupełnić postępowanie wyjaśniające, przesłuchać Z. i J. W. a także skorzystać z innych, dostępnych środków dowodowych celem jednoznacznego ustalenia charakteru opuszczenia lokalu, wydając następnie stosowną do tych ustaleń decyzję.

Uznając zatem, że decyzje obu instancji zapadły z naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dn.30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana p.p.s.a.) postanowić należało jak na wstępie.

Określenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywania znajduje uzasadnienie w dyspozycji art.152 p.p.s.a.. Zwrot kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu znajduje oparcie w art.55 ust.1 ustawy z dn.14.05.1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.) w zw. z art.97 § 2 ustawy z dn.30.08.2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.