Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 647/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt. 2 i ust. 5 pkt. 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 23, art. 27
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Protokolant asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 1015/12 w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz T.K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wyrokiem z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Po 1015/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] (pkt I), zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] na rzecz skarżącego kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt II) oraz określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana (pkt III).

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wójt Gminy K., decyzją z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] na podstawie art. 3 pkt 1, 2, art. 4, art. 17 ust. 5 pkt. 2a, art. 20 ust. 1,3, art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 2, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.,), odmówił T.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną B.K. W uzasadnieniu decyzji podał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011r. zgodnie z ustawą z dnia 19 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212 ze zm.) wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej. Stosownie do art.17 ust.1 pkt 2 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Wójta Gminy K., skoro wnioskodawca sprawujący opiekę nad żoną nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to świadczenie pielęgnacyjne mu nie przysługuje.

Na skutek wniesionego przez T.K. od powyższej decyzji odwołania sprawę rozpoznawało Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], które decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji stwierdziło, że Wójt Gminy K. dokonał prawidłowej wykładni art.17 ust. 1pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit.a powołanej ustawy i zasadnie uznał, że T.K. nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad żoną. Z akt sprawy wynika bowiem, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w świetle przywołanych przepisów stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez T.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię przejawiającą się w wadliwym odczytaniu art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy i na tej podstawie uznanie, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, w sytuacji, gdy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazując na powyższy zarzut wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz orzeczenie o kosztach postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że w tej sprawie organy orzekające dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej w skrócie "u.ś.r"., co miało wpływ na wynik sprawy. Przyjęły, że powyższy przepis wyłącza możliwość przyznania skarżącemu - współmałżonkowi świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, tylko z tego powodu, że nie posiada on orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu pierwszej instancji dokonując analizy art.17 ust.1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. uznać należy, iż skarżący jest uprawniony do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnował bowiem z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną ("świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje..."), a zarazem, na którym "ciąży obowiązek alimentacyjny" (art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. ). Ponadto nie jest on niepełnosprawny w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy go wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 u.ś.r.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że wyrażony w art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, dalej w skrócie: "K.r.o.") obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres wynikających z treści art. 23 K.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1982r.,syg. akt II CZP 38/82,OSNCP 1983, Nr 2-3, poz. 31 ; wytyczne Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987r.,OSNCP1988, Nr 4, poz.42).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie dotyczy, zatem małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba, że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (co ustawodawca skorygował wspomnianą przez organ nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011r.).

Wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r.,P 27/07, OTK- A 2008/6/107, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012r. sygn. akt I SA/Wa 728/12).

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że przedstawiona przez organy orzekające w sprawie interpretacja powołanych przepisów prawa materialnego była błędna, co miało wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że organy ponownie rozpatrując sprawę będą miały na uwadze powyższe rozważania prawne oraz zwrócą uwagę na fakt, że skarżący sprawuje opiekę nad żoną w myśl przepisu art. 17 ust.1 pkt 2 u.ś.r. Z akt sprawy wynika bowiem, że istniały wielomiesięczne okresy, w których żona skarżącego znajdowała się pod stałą opieką swojego ojca i przebywała w [...], zaś skarżący pozostawał w swoim miejscu zamieszkania w [...]. Ustalenia w tym zakresie winny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy.

Z powyższych względów Sąd pierwszej instancji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ), dalej w skrócie "p.p.s.a." orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] i zaskarżając go w całości zarzuciło:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

a) art. 17 ust 5 pkt 2 lit a w związku z art. 17 ust 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji, kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...], pomimo braku podstaw do stwierdzenia naruszenia przez organ jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego, jak i procesowego,

b) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez to, że Sąd I instancji nie zbadał w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia – co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu.

Wskazując na powyższe zarzuty wniosło o uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podało, że skoro T.K. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w dniu 12 grudnia 2011 r., to niniejsza sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 14 października 2011 r. W związku z tym przez organy administracji publicznej nie może być brane pod uwagę dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych ukształtowane na tle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. odnoszące się do przepisów obowiązujących przed nowelizacją. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyjął, że pomimo dokonanej nowelizacji art.17 ust. 5 pkt 2 lit a oraz art. 17 ust.1 u.ś.r. przy rozpatrzeniu niniejszej sprawy powinna być uwzględniona treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. P 27/07, obowiązującego do dnia 13 października 2011 r. Uznał bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje współmałżonkowi, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie autora skargi kasacyjnej stanowiło to naruszenie przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz naruszenie przepisów postępowania art.145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną T.K. reprezentowany przez adwokata wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w obu instancjach, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi, argumentując swoje stanowisko w pełni podzielił sposób wykładni przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dokonany przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stwierdzając, że w sprawie nie doszło do naruszenia jakichkolwiek przepisów zarówno prawa materialnego jak i postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten w odróżnieniu do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skargę kasacyjną oparto na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jednak w tym przypadku, w pierwszej kolejności rozważeniu podlegał zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w zw. z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Istota tego zarzutu sprowadzała się do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który uznał, że w świetle powołanych przepisów T.K. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, mimo, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wykładnia tych przepisów nie zasługuje na aprobatę. Wynika z niej, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwałoby współmałżonkowi legitymującemu się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc samemu wymagającemu pomocy, w przypadku gdyby sprawował opiekę nad żoną wymagającą takiej opieki - również niepełnosprawnej w znacznym stopniu. Tymczasem z art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. wynika, że osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny (a taki obowiązek spoczywa na współmałżonkach, o czym będzie mowa niżej) jest w ogóle wyłączona z grona osób, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto autor skargi kasacyjnej wskazał, że w takiej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwałoby współmałżonkowi w przypadku, jeżeli jego małżonek, który jest osobą wymagającą opieki, pozostaje w związku małżeńskim, w sytuacji kiedy współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wyjaśnić należy, że podstawą prawną dla osoby pozostającej w związku małżeńskim do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, należnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu współmałżonkiem jest art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. Okoliczność, że obowiązki małżeńskie są w szczególny sposób regulowane przez prawo (szerszy) nie oznacza, że pomiędzy współmałżonkami nie występuje obowiązek o charakterze alimentacyjnym.

Zgodnie z treścią art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, z art. 23 K.r.o. wynika, że są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m.in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z powołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i 27 K.r.o. i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., nie można zatem sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych K.r.o., lecz należy je odnosić do wszystkich przepisów tego Kodeksu które stanowią o obowiązkach alimentacyjnych, nie wyłączając art. 23 i 27 K.r.o. Przy czym obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 K.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 K.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 K.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16).

W rozpoznawanej sprawie uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem T.K., który zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną i na którym "ciąży obowiązek alimentacyjny". Przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie dotyczy zatem małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie - jak wyżej wskazano - w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co ustawodawca skorygował nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011 r., będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., S 1/10 (OTK-A 2010/5/54). Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego), ale sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki (łącznie ze wskazaniami, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.), nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego dla jego małżonka - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 - pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków.

Za trafnością tego stanowiska przemawia m.in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. (który posługuje się pojęciem "osoby na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy.

W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do T.K. (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonką legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być, zatem rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji ( por. wyroki NSA z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12, z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12 oraz z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, dostępne: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust.1 u.ś.r. Zrekonstruowanie norm prawnych z całokształtu obowiązujących przepisów poprzez fakt odwoływania się do wykładni systemowej (między innymi jak rozumieć obowiązek alimentacyjny na gruncie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz do zasad konstytucyjnych omówionych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, w celu ustalenia właściwej treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., którego gramatyczne brzmienie może nasuwać wątpliwości zarówno konstytucyjne, jak i związane z celem regulacji było w pełni uzasadnione.

W konsekwencji niezasadność zarzutu naruszenia powołanych przepisów prawa materialnego skutkowała uznaniem nietrafności zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania art.145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 134 §1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo stwierdził, że dokonana przez organy orzekające w tej sprawie wykładnia wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych była błędna i uchylił decyzje organów obu instancji.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzekł w oparciu o art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).