Wyrok NSA, sygn. akt III SA 2026/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Hasła tematyczne: Powszechny obowiązek obrony
Powołane przepisy: article: art. 85
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: Ciężar należytego umotywowania wniosku z prośbą o skierowanie do zastępczej służby wojskowej z uwagi na wyznawane zasady moralne spoczywa w całości na wnioskującym.

TEZY

Ciężar należytego umotywowania wniosku z prośbą o skierowanie do zastępczej służby wojskowej z uwagi na wyznawane zasady moralne spoczywa w całości na wnioskującym.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Marka O. na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Poborowej w O. z 6 czerwca 2001 r. (...) w przedmiocie orzeczenia o zdolności do służby wojskowej - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewódzka Komisja Poborowa w O. orzeczeniem z dnia 6.06.2001 r. utrzymała w mocy orzeczenie Powiatowej Komisji Poborowej w B. z dnia 3.04.2001. w sprawie odmowy skierowania poborowego Marka O. do odbycia służby zastępczej.

W odwołaniu od orzeczenia Powiatowej Komisji Poborowej skarżący podniósł, iż jego przekonania moralno-etyczne powodują konflikt sumienia i przekonań w zakresie odbycia służby wojskowej z bronią w ręku.

Poborowy podniósł w szczególności, iż służba wojskowa w tradycyjnej postaci, to jest w ramach zwartych formacji z bronią w ręku ma przygotować żołnierza do walki, do wojny, do unicestwienia drugiego człowieka. Toteż odmowa tak pojętej służby nie powinna być piętnowana, ale powinna być oceniona najwyżej w kategoriach etycznych. Poborowy argumentował ponadto, iż przyrodzonym prawem człowieka jest prawo do życia, to jest absolutnego zakazu pozbawienia życia drugiego człowieka. Nie byłoby zatem wojen i innych zbrodni, nieszczęść milionów ludzi.

Odwołujący się wywodził, że w wielu krajach Europy Zachodniej został zmieniony przepis służby wojskowej, zaś przestrzeganie prawa do odmowy służby wojskowej będzie kolejnym krokiem do Europy. Skarżący wyraził gotowość odbycia służby zastępczej w cywilnych służbach sanitarnych lub w pracach na rzecz ochrony środowiska.

Wojewódzka Komisja Poborowa w uzasadnieniu swego orzeczenia stwierdziła, iż w toku posiedzenia Komisji poborowy nie przekonał, że wyznawane przez niego zasady moralne mogą być podstawą do odmowy pełnienia zasadniczej służby wojskowej.

Komisja stwierdziła następnie, iż obrona granic Polski jest jednym z podstawowych obowiązków konstytucyjnych, a odmowa lub ograniczenie tego obowiązku może nastąpić jedynie wówczas, gdy powstaje rzeczywisty konflikt między obywatelską powinnością obrony państwa a obywatelskim prawem do wolności i sumienia, wyznania i przekonań. Nie mogą to być zasady ogólne, dość powszechnie wyznawane.

W końcowym zdaniu Komisja wyraziła przekonanie, iż nie wyznawane zasady moralne, ale niechęć do służby wojskowej stanowi podstawę do ubiegania się o służbę zastępczą.

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Marek O. wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia wywodząc, iż nie jest one zgodne z prawem.

W uzasadnieniu skargi podniósł co następuje:

"Przyczyną jest to, że oba orzeczenia nie uwzględniają faktu, iż do odmowy pełnienia zasadniczej służby wojskowej oraz wystąpienia z wnioskiem o skierowanie do służby zastępczej nie kieruje niechęć do służby wojskowej, a istniejący w rzeczywistości konflikt między moją powinnością obrony państwa, a prawem obywatela do wolności sumienia i własnych przekonań. Tego konfliktu członkowie obu Komisji nie uwzględnili".

W odpowiedzi na skargę Wojewódzka Komisja Poborowa wniosła o jej oddalenie wywodząc, iż skarżący nie wskazał żadnych nowych argumentów w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargę należało uznać za nieuzasadnioną. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że ciężar należytego umotywowania wniosku z prośbą o skierowanie do zastępczej służby wojskowej z uwagi na wyznawane zasady moralne spoczywa w całości na wnioskującym.

Tak więc wnioskujący jest zobowiązany do wykazania takiego rodzaju argumentacji, którą Komisja poborowa winna uznać za rzetelną i uzasadniającą skierowanie poborowego do służby zastępczej. Jeśli poborowy w swoim wniosku oraz przeprowadzonym z nim wywiadzie i rozmowach wywodził, że służba wojskowa uczy zabijania i przemocy, to Komisja poborowa mogła uznać, że tego rodzaju twierdzenia stanowią jedynie zbiór ogólników, które sanie wystarczające do usystematyzowania ich w zespół wyznawanych norm prawnych nie dających się pogodzić z obowiązkiem wykonywania zasadniczej służby wojskowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany został pogląd, że przez wyznawane zasady moralne należy rozumieć w miarę spójny i ugruntowany zespół podstawowych norm moralnych, który przejawiał się już w określonych zachowaniach i postawach. Treść tego zespołu podstawowych norm moralnych muszą stanowić wartości, które uniemożliwiają odbywanie zasadniczej służby wojskowej bez istotnych konfliktów sumienia niebezpiecznych dla rozwoju moralnego poborowego.

Po myśli art. 85 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny, a zakres obowiązku służby wojskowej określa ustawa.

Zgodnie z treścią ust. 3 art. 85 Obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na odbywanie służby wojskowej, może być obowiązany do służby zastępczej na zasadach określonych w ustawie.

Zgodnie z takim zapisem w Konstytucji RP poborowy, który na zasady moralne powołuje się, powinien wykazać, dlaczego nie da się ich pogodzić z wypełnieniem konstytucyjnego zapisu, że obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny. Oczywistym jest, że obrona ta wymaga odpowiedniego wcześniejszego przygotowania osób zdolnych do służby wojskowej.

W zasługującym na pełną aprobatę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 1991 r., SA/Wr 14/91 /Wspólnota 1991 nr 35 str. 9/, zawarta została teza, iż przy ubieganiu się o skierowanie do odbycia służby zastępczej (...) nie wystarczy określić, że się przestrzega wyznawanych zasad moralnych, trzeba je także nazwać i zdefiniować, wskazując te ich nakazy, które pozostają w oczywistej sprzeczności z obowiązkiem żołnierza odbywającego służbę wojskową z poboru. Nie mogą to być zasady mieszczące się w powszechnie akceptowanych standardach, lecz zasady o zaostrzonym rygoryzmie moralnym, będące elementem światopoglądu dającego się zdefiniować i zaświadczonego postawą życiową wnioskodawcy.

Także w skardze poborowy na którym spoczywał ciężar dowodu wykazania prawdziwości wskazanych w uzasadnieniu wniosku przesłanek skierowania do służby zastępczej, nie sprecyzował konkretnie, jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości, jak uzewnętrznia deklarowane zasady moralne i dlaczego stoją one w sprzeczności z obowiązkiem odbywania zasadniczej służby wojskowej. Podkreślić bowiem należy, że ograniczenie obowiązku prawnego odbycia zasadniczej służby wojskowej przez wybór zastępczej formy jego spełnienia jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy powstaje rzeczywisty konflikt pomiędzy obywatelską powinnością obrony państwa a obywatelskim prawem do wolności sumienia, wyznania i przekonań religijnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja mimo lakoniczności uzasadnienia nie narusza prawa, a zatem skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.