Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1026/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) asesor WSA Marta Laskowska Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2006 r. sprawy ze skargi A. Spółka Akcyjna z siedzibą w K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia mienia Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje Wojewody [...]: z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] i z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Transportu i Budownictwa na rzecz A. Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołań A. S.A. z siedzibą w K., utrzymał w mocy dwie decyzje Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2005 r.: nr [...] odmawiającą uwłaszczenia A. S.A. gruntem położonym w obrębie A., w gminie K. o łącznej powierzchni [...] oraz [...] odmawiającą uwłaszczenia A. S.A. gruntem położonym w obrębie R., w gminie K. o łącznej powierzchni [...].

Decyzja została oparta na następująco ustalonym stanie faktycznym sprawy:

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 200 ust. 1 i 4 ustawy

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zm.), decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] odmówił A. S.A. stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w obrębie A., w gminie K., oznaczonego jako działki: nr [...] oraz decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] odmówił A. S.A. stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990r. użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w obrębie R., w gminie K., oznaczonego jako działki: nr [...].

W uzasadnieniach decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że [...] jako państwowa osoba prawna, w dniu 5 grudnia 1990 r. legitymowała się prawem trwałego zarządu do przedmiotowych gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, jednak jak wynika z pisma Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego Gminy K. zatwierdzonym uchwałą Rady Gminy K. nr [...] z dnia [...] lutego 1987 r., w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowe działki przeznaczone były na cele rolne, a na sześciu z nich istniała zabudowa zagrodowa. W ocenie organu, skoro przedmiotowe działki w dniu 5 grudnia 1990 r. przeznaczone były na cele rolne lub leśne, to nie mają do nich zastosowania przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tym bardziej, że ustawa ta w art. 2 stanowi, iż jej przepisy nie naruszają innych aktów prawnych odnoszących się do gospodarki nieruchomościami, w tym ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r., Nr 208, poz. 2128 ze zm.).

Od obu powyższych decyzji Wojewody [...] odwołała się A. S.A. zarzucając nieprawidłową ocenę stanu prawnego. Organ pierwszej instancji pominął bowiem istotną dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, iż przedmiotowe grunty były objęte tzw. "strefą ochronną" ustanowioną wokół [...] stosowną decyzją administracyjną, która zobowiązywała [...] do ich wykupienia.

Minister Infrastruktury nie uwzględnił wniesionych odwołań i decyzją z dnia

[...] marca 2005 r. utrzymał w mocy obie decyzje Wojewody [...] z dnia

[...] stycznia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że działki objęte wnioskiem uwłaszczeniowym A. S.A. zostały nabyte aktami notarialnymi na rzecz Skarbu Państwa, w zarząd i użytkowanie [...], jako nieruchomości rolne. W piśmie z dnia 23 lutego 2005 r. A. S.A. stwierdziła, że w odniesieniu do tych gruntów nie były wydane decyzje o wyłączeniu ich z produkcji na cele nierolnicze. Ustalenia te wskazują, iż przedmiotowe grunty w dniu 5 grudnia 1990 r. nadal stanowiły nieruchomości rolne. Fakt ten potwierdził również Wójt Gminy K. w piśmie z dnia 15 listopada 2004 r. wskazując, że zgodnie z obowiązującym wówczas planem zagospodarowania przestrzennego Gminy K. zatwierdzonym uchwałą nr [...] Rady Gminy K. z dnia [...] lutego 1987 r. przedmiotowe działki przeznaczone były na cele rolne. Organ stwierdził, że art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi podstawę stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie. Przepis ten zastąpił art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), który nie dotyczył nieruchomości rolnych. Przepis art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. nie zmienił istoty sprawy w tym zakresie. W ocenie organu odwoławczego wykazanie, że nieruchomość będąca przedmiotem uwłaszczenia stanowi nieruchomość rolną w rozumieniu kodeksu cywilnego, położoną na terenach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego gminy na cele gospodarki rolnej, wyklucza możliwość uwłaszczenia nią osoby prawnej na podstawie powołanego art. 200. Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 października 2002 r., sygn. akt I SA 2658/00 (niepubl.).

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. S.A. z siedzibą w K., wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła naruszenie § 3 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. oraz naruszenie art. 200 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez przyjęcie, iż przepis ten, tak jak i art. 2 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nie dotyczył nieruchomości rolnych, a także przez przyjęcie, że nieruchomości rolne, co do których zachodzą istotne ograniczenia w zakresie faktycznej możliwości użytkowania rolniczego, wprowadzone decyzjami właściwych organów administracji, nie podlegają uwłaszczeniu. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że na podstawie przepisów ustanawiających strefę ochronną była zobowiązana do wykupienia przedmiotowych nieruchomości. Na skutek realizacji tego obowiązku grunty zostały oddane w zarząd i użytkowanie przedsiębiorstwa. W ocenie skarżącej brak jest podstaw do uznania, że powołane przepisy uwłaszczeniowe wykluczają prawo uwłaszczenia się przez skarżącą na gruntach pozostających w jej zarządzie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa.

Postępowania administracyjne zostały wszczęte wnioskiem A. S.A. z siedzibą w K. z dnia 30 sierpnia 2004 r. o wydanie przez Wojewodę [...] decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w obrębie A. w gminie K., o łącznej pow. [...] oraz gruntu położonego w obrębie R. w gminie K., o łącznej pow. [...]. Wniosek podlegał rozpatrzeniu na podstawie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z treścią powołanego przepisu określa on zasady stwierdzenia nabycia z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), z dniem 5 grudnia 1990 r., przez wymienione w nim podmioty, prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali. Zasady, o których mowa w art. 200 dotyczą w szczególności: odpłatności za nabyte na własność budynki i inne urządzenia oraz lokale, właściwości wojewody do wydania deklaratoryjnej decyzji o uwłaszczeniu, ustaleniu w tej decyzji warunków użytkowania wieczystego gruntów. Podstawę natomiast ustalenia istnienia bądź nieistnienia przesłanek uwłaszczenia uzasadniających wydanie przez wojewodę decyzji stanowi przepis art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Dodać należy, że przesłanki te podlegają ocenie w świetle stanu prawnego obowiązującego w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz w oparciu o stan faktyczny istniejący w tej dacie. Przepisy art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. stanowiły, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, z wyłączeniem Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego, zaś budynki i inne urządzenia oraz lokale znajdujące się na tych gruntach stają się własnością tych osób prawnych.

Jak wynika z oświadczenia A. S.A. popartego dokumentami dołączonymi do wniosku z dnia 30 sierpnia 2004 r., grunty będące przedmiotem tego wniosku zostały nabyte w 1987 i 1988 roku przez [...] będącą poprzednikiem prawnym wnioskodawcy, w trybie art. 53 ust. 2 oraz art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99). W treści umów nabycia własności sporządzonych w formie aktów notarialnych wskazano, że nabycie nieruchomości nastąpiło w związku z zarządzeniem nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1979 r. w sprawie ustalenia granic i sposobu zagospodarowania strefy ochronnej rejonu przemysłowego miasta K. oraz decyzji nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 1979 r. w sprawie realizacji zagospodarowania strefy ochronnej.

Już sama ta wzmianka w treści aktów notarialnych budzi wątpliwości, czy nieruchomości nabyte na cele utworzenia strefy ochronnej mogły zachować swój dotychczasowy charakter.

Organy przyjęły, na podstawie pisma Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...], że wskazane w tym piśmie działki w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy K., w dniu 5 grudnia 1990 r. były przeznaczone na cele rolne. Okoliczność ta zaś, w ocenie organów orzekających, wykluczała uwłaszczenie [...].

Przede wszystkim należy stwierdzić, że podstawą ustalenia przeznaczenia gruntu na określone cele jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego będący aktem prawa miejscowego. Źródłem zatem ustaleń w kwestii przeznaczenia przedmiotowych gruntów w dniu 5 grudnia 1990 r. nie mogło być oświadczenie Wójta Gminy K. lecz normatywna treść planu miejscowego. Treści miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ustalonego dla obszaru, na którym są położone przedmiotowe gruntu organy jednak w toku postępowania administracyjnego nie badały.

Przede wszystkim jednak należy zwrócić uwagę na okoliczność, że o wyłączeniu działania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. wobec gruntu określonego w zaskarżonej decyzji jako nieruchomość rolna, nie decydowało wyłącznie jego przeznaczenie według miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wyłączenie to, stosownie do art. 1 ust. 2 tej ustawy dotyczyło gruntów zabudowanych wchodzących w skład gospodarstw rolnych oraz związanych z państwowym gospodarstwem leśnym i położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego wyłącznie na cele gospodarki rolnej i leśnej. Zgodnie natomiast z art. 553 Kodeksu cywilnego za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Nie ma żadnych wątpliwości, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowe działki nie odpowiadały wymogom przytoczonej definicji ustawowej gospodarstwa rolnego. Przedmiotowe grunty nie odpowiadały także definicji nieruchomości rolnej, bowiem zgodnie z art. 461 Kodeksu cywilnego nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Jest bezsporne, że wykupienie przedmiotowych gruntów w trybie art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., tj. w trybie wywłaszczeniowym i utworzenie na nich strefy ochronnej przesądziło o tym, że nie mogły one stanowić gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 1 ust. 2 powołanej ustawy. Co więcej – utworzenie strefy ochronnej z założenia wykluczało wykorzystanie tych gruntów do prowadzenia jakiejkolwiek działalności w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej. Strefy ochronne miały bowiem za zadanie wyłącznie ochronę środowiska naturalnego, w tym skupisk ludności, przed szkodliwym oddziaływaniem przemysłu.

Konkretny cel utworzenia strefy ochronnej w otoczeniu [...] w K. oraz sposób jej zagospodarowania wynikał z powołanych w aktach notarialnych zarządzenia oraz decyzji Wojewody [...]. Tych dokumentów jednak organy prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie nie analizowały, poprzestając na ustaleniu, że grunty objęte wnioskiem były przeznaczone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na cele rolne. Ustalenia te, oparte zresztą na niewłaściwym źródle (pismo Wójta Gminy K., a nie treść planu miejscowego) nie dawały wystarczającej podstawy do przyjęcia, że do przedmiotowych gruntów nie miało zastosowania uregulowanie zawarte w art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r.

Obowiązkiem organu administracji rozpoznającego sprawę o uwłaszczenie było ustalenie, w świetle treści aktów Wojewody [...] o ustanowieniu i sposobie zagospodarowania strefy ochronnej, czy przedmiotowe grunty na dzień 5 grudnia 1990 r., rzeczywiście spełniały określone w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. warunki wyłączenia spod działania przepisów tej ustawy, a tym samym i spod działania art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 29 września 1990 r.

Niewyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dokumentacyjny stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a także normy prawa materialnego – art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), postanowił jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.