Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 719/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz decyzję tego organu
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 2,3,3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit a oraz lit c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2017 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 31 stycznia 2017 r. nr [...] -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 listopada 2015 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku Z. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia 12 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od października 2010 r. do marca 2011 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 4.238,35 zł oraz składek na Fundusz Pracy za ten sam okres wraz z odsetkami w łącznej kwocie 398,91 zł.

Wniosek o umorzenie powyższych należności zobowiązany uzasadnił trudną sytuacją majątkową. Wyjaśnił, że nie posiada żadnego źródła dochodu, ani majątku, od początku 2014 r. ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Choroba psychiczna nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia i normalną egzystencję. Nie posiada też stałego miejsca pobytu, obecnie mieszka u kolegi.

Decyzją z dnia 12 października 2015 r., Zakład odmówił umorzenia wnioskowanych należności uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z późn. zm.) oraz art. 28 ust. 3a tej ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany podkreślił, że cierpi na przewlekłą chorobę psychiczną od 2009 r. Brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jest spowodowany tym, że został przekroczony osiemnastomiesięczny miesięczny okres składkowy. Wyjaśnił też, że nie figuruje już w Centralnej Ewidencji Pojazdów, gdyż odnalazła się umowa z dnia 2 maja 2005 r.

Organ rozpoznając sprawę ponownie, przedstawił na wstępie stan faktyczny sprawy wskazując, że zobowiązany prowadził działalność gospodarczą z przerwami w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 30 marca 2011 r., w ramach której doprowadził do powstania zaległości składkowych opisanych w decyzji. Zobowiązany aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pracuje, jest zarejestrowany od 3 stycznia 2014 r. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka u kolegi. Jedynym źródłem dochodu jest pomoc rodziny w kwocie 800 zł miesięcznie. Natomiast na stałe koszty utrzymania określone również na kwotę 800 zł, składają się koszty leków w kwocie 200 zł i inne wydatki. Zobowiązany oświadczył, że posiada inne zobowiązania wobec banków i urzędu skarbowego, nie sprecyzował jednak ich wysokości. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany figuruje w rejestrze Ksiąg Wieczystych jako współwłaściciel nieruchomości [...] oraz zgodnie z informacją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, Departamentu Ewidencji Państwowych z dnia 15 września 2015 r. figuruje jako właściciel samochodu osobowego marki FIAT 126P, rok prod. 1991. W latach 2010-2014 zobowiązany nie składał zeznań podatkowych, nie posiada zaległości podatkowych, jednocześnie wystąpił w dniu 7 maja 2008 r. jako spadkobierca.

Przechodząc do oceny sytuacji zobowiązanego wyjaśniono na wstępie, że warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi w razie zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu nie jest możliwe pozytywne rozpatrzenie wniosku w oparciu o powyższy przepis. Zaległe należności składkowe nie są bowiem dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego, w związku z czym nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia może jedynie dokonać organ prowadzący postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie ustalono, że zobowiązany posiada nieruchomość, mogącą stanowić źródło egzekucji, a co za tym idzie nie można przyjąć, że egzekucja byłaby nieskuteczna.

Następnie rozważono okoliczności faktyczne przez pryzmat rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które w § 3 stanowi, że ZUS może podjąć decyzję o umorzeniu należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest wstanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W tym aspekcie zarzucono, że zobowiązany nie wykazał, iż spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazano, że na wnioskodawcę został nałożony ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną. Strona nie podejmująca próby udowodnienia swojej sytuacji materialnej musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami mogącymi wyniknąć z takiego postępowania. Zobowiązanego nie dotknęła żadna klęska żywiołowa i zdaniem organu zobowiązany nie wykazał również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wprawdzie przedłożona dokumentacja potwierdza wystąpienie u zobowiązanego choroby, jednak nie przedłożył on aktualnego orzeczenia o stopniu niezdolności do pracy. Znajdująca się w aktach opinia sądowo-psychiatryczna z 28 kwietnia 2015 r., w której biegły uznał zobowiązanego za okresowo częściowo niezdolnego do pracy na 2 lata, nie jest wystarczająca do uznania zobowiązanego za osobę niezdolną do podjęcia zatrudnienia. Jak wynika bowiem z art. 12 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Ocena czy ubezpieczony jest niezdolny do pracy powinna uwzględniać także obiektywną możliwość podjęcia przez niego dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem kwalifikacji, wykształcenia, wieku i predyspozycji. Niezdolność do pracy nie wyklucza jednak takiej osoby z rynku pracy bowiem poprzez realizowaną przez Państwo politykę pomocy niepełnosprawnym, osobom takim przyznano szereg uprawnień umożliwiających skuteczne konkurowanie na rynku pracy z osobami pełnosprawnymi.

Zdaniem organu nie można przyjąć, że zobowiązany nie może uzyskiwać dochodu umożliwiającego spłatę należności. W pierwszej kolejności powinien on wystąpić z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności, co znacznie zwiększy jego szansę na znalezienie zatrudnienia. Ewentualne umorzenie należności powinno być poprzedzone działaniami zmierzającymi do próby ich spłaty. Dopiero udokumentowanie faktycznej niemożności spłaty zadłużenia pomimo aktywności i podejmowanych prób znalezienia zatrudnienia, czy też innych form polepszenia sytuacji materialnej, umożliwi podjęcie pozytywnego rozstrzygnięcia.

Odnośnie do pojazdu ujawnionego CEPiK przyjął, iż obecnie zobowiązany nie jest już jego właścicielem. Natomiast co do posiadanych długów cywilnych organ wskazał, że w takiej sytuacji umorzenie należności publicznoprawnych byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Od powyższej decyzji zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, raz jeszcze powołując się na swoją sytuację zdrowotną. Skarżący podniósł, że jest leczony w poradni psychiatrycznej, posiada skierowanie do szpitala psychiatrycznego i w tej chwili oczekuje na przyjęcie. Odnosząc się do wskazania zawartego w decyzji, że skarżący powinien uzyskać orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, podniósł on, że ubiegał się o przyznanie renty inwalidzkiej. Pomimo uzyskania opinii biegłego, potwierdzającej jego schorzenie i niezdolność do pracy, uzyskanie renty nie było jednak możliwe z uwagi na przekroczenie osiemnastomiesięcznego okresu składkowego. Skarżący wspomniał też o długach, które posiada względem banków i które zostały sprzedane firmie windykacyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 8 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 109/16 uchylił zaskarżone decyzję uznając , że naruszają one prawo .

Sąd zauważył , że mimo uznaniowego charakteru decyzji o odmowie umorzenia należności składkowych organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania. Ponadto organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd nie uznał argumentacji organu rentowego sprowadzającej się do stwierdzenia, że skoro należności składkowe, których umorzenia skarżący się domaga, nie są dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego, to nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, a więc zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń przepisu tego wynika, że ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku.

Ponadto podnieść należy, że organ stwierdzając przesłanki całkowitej nieściągalności winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Na gruncie niniejszej sprawy organ wprawdzie wskazał, że skarżący posiada nieruchomość lokalową (o pow. 35 m2 położoną w T.), niemniej jednak ZUS zdaje się nie dostrzegać, że skarżący jest jedynie współwłaścicielem tej nieruchomości w Ľ części. Egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest zaś niezwykle utrudniona, doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że raczej nie znajdzie się taki potencjalny jej nabywca, który chciałby kupić udział w zamieszkałym lokalu i w ten sposób pozostawać we współwłasności z obcą osobą i przebywać z nią pod jednym dachem, zwłaszcza w kontekście twierdzenia skarżącego, który z rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. przed tut. Sądem potwierdził, iż w lokalu tym zamieszkuje jego matka wraz z wnukiem i prawnukiem.

Okoliczności te organ rentowy winien zatem rozważyć, wyjaśnić i wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W opinii Sądu organ dokonał również nieprawidłowej, tj. wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, oceny przesłanki umorzenia przewidzianej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zdaniem Sądu skarżący w niniejszej sprawie wykazał stosownymi dokumentami w sposób wystarczający, że cierpi na schorzenie, które uniemożliwia mu zarobkowanie. Organ rentowy niezasadnie wymaga od skarżącego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności uznając, że dopiero takim dokumentem zobowiązany udowodniłby wystąpienie przewlekłej choroby pozbawiającej go możliwości uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności.

Dalsze dywagacje organu rentowego odnośnie do ewentualnych możliwości przekwalifikowania się skarżącego, czy konieczności podejmowania przez niego aktywności w celu znalezienia zatrudnienia i polepszenia tym samym jego sytuacji finansowej są nieuprawnione i pozbawione jakichkolwiek podstaw.

Ponownie rozpoznając sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 31 stycznia 2017 r. nr [...] odmówił umorzenia należnych składek a decyzją z dnia 31 maja 2017 r. utrzymał w mocy ww. decyzję .

ZUS zaznaczył , iż wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w T., który jako organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku podlegającego egzekucji . Mając na uwadze powyższe, nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem takiego stwierdzenia może dokonać organ, który postępowanie egzekucyjne prowadzi, a ponadto istnieją składniki majątkowe z których możliwe jest prowadzenie postępowania (nieruchomość).

Wobec powyższego stwierdzono , że nie ma podstaw do podjęcia - w ramach uznania administracyjnego - rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy o s.u.s.

Jednocześnie zauważono , że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia 30.09.2016 r. umorzył postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległe składki ZUS (wciąż prowadzi postępowanie w zakresie należności z tytułu podatku VAT), wskazując min., że bezzasadnym jest wszczynanie egzekucji z nieruchomości, uwzględniając zasadę gospodarności i celowości prowadzenia egzekucyjnego ze względu na wysokość egzekwowanej należności oraz fakt, iż skarżący posiada jedynie udział w nieruchomości. Nie można pominąć jednak faktu, że Zakład dokonał wpisu hipoteki na tym lokalu i jest to jedyny wpis figurujący w księdze wieczystej tej nieruchomości. Podkreślono , że dokonany wpis hipoteki przymusowej różnicuje sytuację płatników dotyczącą możliwości przedawnienia składek. Z chwilą bowiem ustanowienia takiej hipoteki następuje wyłączenie możliwości przedawnienia zobowiązań składkowych co oznacza, że mogą one być egzekwowane przez nieograniczony czas.

Analizując natomiast przesłanki z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), uznano , że w niniejszej sprawie nie zachodzą .

Skarżący nie wykazał , że spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje , jako powód podając swoje problemy zdrowotne. Utrzymuje się z zasiłku stałego przyznanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. w kwocie 604,00 zł miesięcznie na okres od 01.01.2016 r. do 31.01.2019 r. Ponadto skarżącemu pomaga matka, która udziela pomocy w wysokości ok. 600,00 zł miesięcznie. Skarżący poinformował że z uwagi na mały metraż mieszkania, którego jest w 1/4 części właścicielem, a w którym zamieszkują również inne osoby, wyprowadził się z niego i podnajmuje mieszkanie u kolegi w B. . Stałe wydatki określił na kwotę 650,00 zł z tytułu czynszu, 250,00 zł opłaty eksploatacyjne, 200,00 zł leki i 200,00 zł inne wydatki. Tym samym podane kwoty ponoszonych wydatków, są wyższe niż wykazane dochody. Budzi to wątpliwości co do rzetelności podanych skarżącego informacji w tym zakresie. Zastrzeżenie budzi również postawa skarżącego w prowadzonej sprawie. Podał bowiem , że posiada wierzytelności na 500 000 zł, jednak nie może ich odzyskać, gdyż firma już nie istnieje, a dłużnik wyjechał za granicę. Jednak nie wynika z tego, aby należności te uległy przedawnieniu i nie mogły zostać odzyskane, a na poparcie tego nie przedłożył żadnego dokumentu. Ponadto nie sposób nie zauważyć, że w momencie, gdy posiadał już zadłużenie w ZUS, dokonał Pan sprzedaży pojazdu Land Rover Freelander 2.0 TD4 z 2003 r., który był zarejestrowany na od 02.2010 r. do 05/2011 r. Posiadał zatem środki na uregulowanie zadłużenia, jednak nie dokonał zapłaty zadłużenia z tytułu składek. Wreszcie nie sposób nie odnieść się do postawy skarżącego polegającej na opuszczeniu mieszkania, celem umożliwienia zamieszkania tam innym osobom. Skoro stara się udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji, to raczej pozostałe osoby powinny wykazać się chęcią pomocy choćby poprzez zmianę miejsca zamieszkania, bądź też doraźną większą pomoc.

Ponadto skarżący nie wykazał , że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności, a nie uregulowanie należności z tytułu wykonanych robót nie zostało dostatecznie udokumentowane;

Nie wykazał również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwiającej bądź w znacznym stopniu ograniczającej pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia. Skarżący jest osobą wobec której orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności, ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w odpowiednich warunkach. Orzeczenie wydano do 31.01.2019 r. Jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Schorzenia neurologiczne nie stanowią przeciwskazań do podjęcia pracy jako elektromonter, co znalazło odzwierciedlenie w wyroku Sądu Okręgowego z dnia 15.09.2015 r. sygn. akt IVU 1496/14 Natomiast orzeczeniem z dnia 18.01.2016 r. uznano skarżącego za częściowo niezdolnego do pracy. Od dnia 21.03.2017 r. zarejestrował się jednak jako osoba poszukująca pracę.

Z całości dokumentacji medycznej wynika, że schorzenia psychiczne objawiły się w postaci depresji, która mogła być choćby wynikiem trudnej sytuacji w jakiej się skarżący znalazł w związku z postawą niesolidnego zleceniodawcy, co w konsekwencji doprowadziło do utraty majątku jego życia. Podkreślono ponadto, że istnieją zawody, w których osoby z orzeczoną niepełnosprawnością są wyjątkowo pożądanymi pracownikami na rynku pracy (jak np. zawód ochroniarza).

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił organowi nieobiektywne załatwienie sprawy.

Skarga ta została uzupełniona pismem z dnia 18 sierpnia 2017 r. gdzie dodatkowo zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie , że nie istnieje przesłanka całkowitej nieściągalności .

Ponadto zarzucono naruszenie prawa procesowego w postaci art. 7,art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego w sposób dowolny wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego . Podkreślono , że przy rozpoznawaniu sprawy organ nie uwzględnił wytycznych WSA w Krakowie zawartych w wyroku z 8 marca 2016 r. sygn. akt I SA/kr 109/16 ( omyłkowo podano sygn. I SA/Kr 10/16)

W związku z tymi zarzutami wniesiono o uchylenie rozstrzygnięcia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2014r. poz 1647), stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do rozważań, które doprowadziły Sąd do wniosku o konieczności uwzględnienia skargi, w pierwszej kolejności odnotować należy, że sprawa, której dotyczy niniejsze postępowanie była już przedmiotem kontroli i oceny sądowej. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wypowiedział się w prawomocnym wyroku z dnia 8 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Kr109/16. Przy kontroli legalności zaskarżonego postanowienia należało więc mieć na uwadze regulację prawną zawartą w art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sąduwiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przytoczony przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a wyrażona w nim zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Natomiast naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 P.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu. Dostrzec również trzeba, że związanie oceną prawną powoduje, że ani organ administracji, ani sąd, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkować się mu w pełnym zakresie. Obowiązek ten może być wyłączony jedynie w wypadku zmiany stanu prawnego, na co wprost wskazuje brzmienie art. 153 P.p.s.a, bądź wzruszenia wyroku zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie, a więc okoliczności, które nie zaistniały w rozpoznawanej sprawie.

Rozstrzygając niniejszą skargę, Sąd był zatem związany zarówno ustaleniami, jak i oceną prawną oraz wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 8 marca 2016 r.

W związku z tym celowe jest przypomnienie, że w ww. wyroku Sąd nie podzielił argumentacji organu rentowego sprowadzającej się do stwierdzenia, że skoro należności składkowe, których umorzenia skarżący się domaga, nie są dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego, to nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, a więc zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Ponadto uznał , że wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Organ stwierdzając przesłanki całkowitej nieściągalności winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. W tym zakresie Sąd odniósł się do sytuacji majątkowej strony .

Do stanowiska Sądu organ nie odniósł się pomijając zarówno wykładnie przepisu dokonaną przez Sąd jak i okoliczności faktyczne , na które Sąd zwrócił uwagę. Organ ponownie podniósł , że nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji, albowiem organ egzekucyjny (Dyrektora Oddziału ZUS w T. ) nie stwierdził braku majątku podlegającego egzekucji. Wobec powyższego stwierdził ( wbrew wcześniejszemu stanowisku Sądu , którym był związany), że nie ma podstaw do podjęcia rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy o s.u.s.

Jednocześnie organ przyznał , że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia 30.09.2016 r. umorzył postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległe składki ZUS wskazując m.in., że bezzasadnym jest wszczynanie egzekucji z nieruchomości, uwzględniając zasadę gospodarności i celowości prowadzenia egzekucyjnego ze względu na wysokość egzekwowanej należności oraz fakt, iż skarżący posiada jedynie udział w nieruchomości. W ocenie organu okoliczność ta nie ma jednak żadnego znaczenia wobec faktu dokonania wpisu hipoteki na tym lokalu co powoduje wyłączenie możliwości przedawnienia zobowiązań składkowych i możliwość egzekucji przez nieograniczony czas.

Stanowisko organu w tym zakresie jest jednak błędne . Kwestia przedawnienia składek zabezpieczonych hipoteką została uregulowana w art. 25 ust 5 u.s.u.s. zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Organ powinien jednak zwrócić uwagę na regulację ww. przepisu przez pryzmat jej zgodności ze standardami konstytucyjnymi. Nie można nie zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12, OTK-A 2013, Nr 7, poz. 97, Lex nr 1385861), stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, że wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. także należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 4 kwietnia 2014 r., I SA/Op 566/13, Lex nr 1457423; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 grudnia 2013 r., I SA/Łd 496/13, Lex nr 1406456; wyrok WSA w Krakowie z 20 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 388/ Lex nr 2337590; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 maja 2014 r., I SA/Wr 524/14, Lex nr 1481257; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12, Lex nr 1481436). Powyższe uwagi wydają się istotne z uwagi na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane przez Trybunał Konstytucyjny zastrzeżenia pod względem konstytucyjności. Przepis art. 70 § 8 O.p. (analogicznie art. 70 § 6 O.p. - w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r.) przewiduje, że "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". W konsekwencji, rodzą się poważne wątpliwości co do możliwości "bezterminowego" wyłączenia przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką.

W świetle umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz stanowiska tut. Sądu niezasadne i nie znajdujące umocowania w zgromadzonym materiale dowodowym są dywagacje Organu odnośnie posiadanego przez skarżącego majątku . Stwierdzenie , że to osoby pozostające w mieszkaniu skarżącego powinny wykazać się chęcią pomocy skarżącemu choćby poprzez zmianę miejsca zamieszkania, bądź też doraźną większą pomoc jest nie do zaakceptowania świetle braku ustaleń faktycznych w tym zakresie . Organ nie wziął przy tym pod uwagę , na co już zwracał uwagę tut Sąd w wyroku I SA/Kr sygn. akt I SA/Kr 109/16 , że skarżący jest jedynie współwłaścicielem tej nieruchomości w Ľ części. Egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest zaś niezwykle utrudniona, doświadczenie życiowe wskazuje bowiem, że raczej nie znajdzie się taki potencjalny jej nabywca, który chciałby kupić udział w zamieszkałym lokalu i w ten sposób pozostawać we współwłasności z obcą osobą i przebywać z nią pod jednym dachem, zwłaszcza w kontekście twierdzenia skarżącego, który z rozprawie w dniu 3 marca 2016 r. przed tut. Sądem potwierdził, iż w lokalu tym zamieszkuje jego matka wraz z wnukiem i prawnukiem. Okoliczności te nie zostały przez organ w ogóle wyjaśnione zwłaszcza w kontekście pomocy tych ostatnich skarżącemu .

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien zatem jeszcze raz odnieść się do wytycznych tut Sądu zawartych w wyroku sygn. akt I SA/Kr 109/16. W zakresie możliwości zastosowania w niniejszej sprawie przesłanek z art. 28 ust. 3 cytowanej wyżej ustawy o s.u.s.

Ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, czyniącej pogląd sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę nie zachodzi natomiast związanie wyrokiem sygn. akt I Sa/Kr 109/16 w zakresie oceny prawnej dotyczącej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd bowiem oparł się na opinii sądowo-psychiatrycznej z 28 kwietnia 2015 r., z której wynika , że skarżący posiada liczne schorzenia i cierpi od wielu lat (i pozostaje w stałym leczeniu) na [...], które upośledzają funkcjonowanie w stopniu znacznym i powodują okresową niezdolność do pracy.

W trakcie ponownego rozpoznania sprawy Organ ustalił na podstawie późniejszych dokumentów , że skarżący jest osobą , wobec której orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności, ze wskazaniem możliwości zatrudnienia w odpowiednich warunkach. Orzeczenie wydano do 31.01.2019 r. Z ustaleń tych wynika , że skarżący jest osobą zdolną do pracy w warunkach pracy chronionej. Schorzenia neurologiczne nie stanowią przeciwwskazań do podjęcia pracy jako elektromonter, co znalazło odzwierciedlenie w wyroku Sądu Okręgowego z dnia 15.09.2015 r. sygn. akt IVU 1496/14 Natomiast orzeczeniem z dnia 18.01.2016 r. uznano Skarżącego za częściowo niezdolnego do pracy. Od dnia 21.03.2017 r. zarejestrował się jednak jako osoba poszukująca pracę.

Uznać zatem należy , iż Organ posiadał uprawnienia do odmiennej oceny zdolności skarżącego do podjęcia pracy uwagi na istotną zmianę okoliczności faktycznym w tym zakresie .

Jednak z uwagi na fakt naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do oceny Sądu w zakresie wykładni art. 28 ust. 3 u.s.u.s. który ma pierwszeństwo zastosowania, ocena prawna dotyczącej zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uznać należy za przedwczesną .

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji organu I instancji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.